Orson Scott Card
KALEJDOSKOP
(Przekład Ewa Witecka)

Charliemu Benowi,
który potrafi latać
WPROWADZENIE
Nie wierzę w jungowską “podświadomość zbiorową", a przynajmniej nie w takim znaczeniu, z jakim się zetknąłem. Wierzę jednak, że w większości są to wspólne opowieści, które społeczności ludzkie same tworzą, ponieważ pomaga im to łączyć się w jedną całość.
Najważniejszy jest sposób, w jaki określamy swoją tożsamość, nierozerwalnie związaną z naszym odkrywaniem przypadkowości. Wszystko w przyrodzie opiera się na przyczynie mechanicznej: bodziec A wywołuje reakcję B. Ale niemal zaraz po opanowaniu języka mówionego, uczy się nas całkowicie odmiennego systemu: przyczyny celowej, kiedy jakaś osoba angażuje się w zachowanie B, by otrzymać rezultat A. Nieważne, czy wynikiem był rezultat X lub Y, a nie A. Kiedy chodzi o ocenę ludzkiego zachowania, szybko się uczymy, że najbardziej liczy się opowieść o celu zachowania jakiejś osoby.
Na pewno znacie zdania będące oceną moralną: “Dlaczego to zrobiłeś?", “Nie chciałem tego zrobić", “Ja tylko próbowałem cię zaskoczyć". “Chcesz mnie poniżyć przed wszystkimi?" “Ja zaharowuję się na śmierć nie po to, żebyś ty mógł wyjść i...". Wszystkie te stwierdzenia zawierają jakieś treści lub zachęcają do ich tworzenia; to historie o naszym zachowaniu, w które wierzymy, nadają im wartość moralną. Nawet najokrutniejsi lub najsłabsi z nas muszą znaleźć coś, co usprawiedliwi, a nawet uszlachetni wady naszego charakteru. W dniu, kiedy to piszą, burmistrz pewnego wielkiego amerykańskiego miasta, aresztowany za zażywanie kokainy, naprawdę stanął przed kamicami i powiedział: “Uważam, że tak ciężko pracowałem dla ludzi, iż nie miałem czasu na zaspokojenie moich własnych potrzeb". Cóż to za opowieść - zażywanie narkotyku przedstawione jako altruistyczne, bezinteresowne zachowanie! W istocie nie chodzi tu wcale o prawdą; sęk w tym, że wszyscy ludzie zajmują się układaniem opowieści o sobie, tworząc historie, w które sami chcą wierzyć, historie o nich samych, w jakie - a bardzo tego pragną - uwierzyliby inni ludzie, historie o innych ludziach, w które sami wierzą, i wreszcie historie o nich samych i o innych, które, jak się obawiają, mogą być prawdziwe.
Nasza tożsamość jest zbiorem takich opowieści, w które z czasem sami uwierzyliśmy. Jesteśmy bombardowani wymyślonymi przez innych historiami o nas samych; nawet nasze wspomnienia filtrowane są przez opowieści, które sami stworzyliśmy dla zinterpretowania wydarzeń z naszej przeszłości. Korygujemy swoją tożsamość, poddając rewizji naszą własną opowieść o nas samych. Psychoterapeuci-tradycjonaliści kładą duży nacisk na ten proces: myślałeś, że wybierasz postępowanie X, ale w rzeczywistości twoim podświadomym celem było zachowanie Y. Ach, teraz już siebie rozumiem! Ale ja tak nie uważam - sądzą, że w chwili, gdy uwierzyłeś w tę nową opowieść, po prostu skorygowałeś swoją tożsamość. Nie jestem już osobą, która wybrała postępowanie X, lecz tą, którą coś popycha do zachowania Y, choć nawet sobie nie zdaje z tego sprawy. W rezultacie pozostajesz tą samą osobą, która dokonała tych czynów. Tylko twoja opowieść się zmieniła.
Wszystko to związane jest z tożsamością jednostek, których tragedia polega na tym, że nigdy nie poznają prawdziwej przyczyny swego zachowania. A jeśli nie możemy poznać samych siebie, prawdziwe poznanie innej istoty ludzkiej jest nieosiągalne. W takim razie zachowanie innych ludzi zawsze musi być nieprzewidywalne. A przecież żadna ludzka społeczność nie mogłaby istnieć, gdybyśmy nie mieli mechanizmu, który sprawia, że czujemy się bezpieczni ufając, iż zachowanie innych ludzi opiera się na pewnych przewidywalnych wzorcach. A te przewidywalne wzorce nie wynikają wyłącznie z naszego osobistego doświadczenia, musimy znać je do pewnego stopnia, wiedzieć, jak postąpi w większości sytuacji inny członek tej samej społeczności, zanim jeszcze poddamy go obserwacji.
Istnieją dwa rodzaje opowieści, które nie tylko dają nam złudzenie rozumienia zachowania innych ludzi, lecz także czynią wiele, by te złudzenia wydawały się nam prawdziwe. Każda społeczność ma swoją epiką: zbiór opowieści o tym, co to znaczy być jej członkiem. Historie te mogą się wywodzić ze wspólnych doświadczeń: czy kiedykolwiek słyszałeś dwóch katolików odwołujących się do katechizmu lub wspominających zakonnice, które uczyły ich w katolickiej szkole? Mogą też być wytworem wspólnego dziedzictwa, przenoszącego poczucie tożsamości społecznej poprzez czas i przestrzeń. Dlatego Amerykanie nie widzą niczego niewłaściwego w nazywaniu Jerzego Waszyngtona “naszym" pierwszym prezydentem, choć żaden z żyjących Amerykanów nie był jego współczesnym, a większość ma niewielu przodków, którzy wtedy żyli. To dlatego Amerykanin żyjący w Los Angeles może usłyszeć o czymś, co wydarzyło się w Springfield w stanie Illinois lub w Springfield w stanie Massachusetts i powiedzieć: “Tylko tutaj w Ameryce...".
Oczywiście przynależność do danej społeczności nigdy nie jest absolutna. Równie dobrze ta sama osoba mogłaby powiedzieć: “My, mieszkańcy Los Angeles", lub “My, mieszkańcy Kalifornii, na pewno nie jesteśmy tacy", potwierdzając w ten sposób epikę innej wspólnoty. Lecz im ważniejsza jest dla nas określona grupa ludzi, tym związane z nią historie wywierają większy wpływ na formowanie naszego światopoglądu i na kształtowanie naszych zachowań. Myślą, że nie tylko dzieci słuchają tradycyjnego gderania: “Nie obchodzi mnie, co robią dzieci innych ludzi. W naszej rodzinie...". Epika każdej społeczności zawiera starodawne opowieści, które określają, co jej członkowie robią, a czego nie". “Żaden porządny baptysta nigdy by...", “tak jak prawdziwy Amerykanin". A historie, definiujące tożsamość jakiejś osoby, częstokroć interpretowane są przez rolą, jaką odgrywa ona w owej społeczności. “Wszyscy jesteśmy tacy dumni z ciebie, synu". “To odpowiednia rola dla młodych...". “Po prostu chciałbym (chciałabym), żeby inni młodzi ludzie byli bardziej do ciebie podobni". “Mam nadzieję, że odczuwasz dumę, dając taki przykład innym dzieciom". “A teraz każdy pomyśli, że my wszyscy Murzyni/Rotarianie/Żydzi/Amerykanie jesteśmy tacy jak ty!". W ten sposób nie tylko określają nas epickie opowieści społeczności, do których należymy, lecz także my sami naszym zachowaniem pomagamy je korygować (gdybym miał omówić to zagadnienie szczegółowo, opowiedziałbym o roli obcych w kształtowaniu epiki danej społeczności oraz o epice negatywnej. Ale jest to tylko esej, a nie książka).
Drugi rodzaj opowieści kształtujących ludzkie zachowania tak, abyśmy mogli razem żyć, uważa się za nie związany z żadną konkretną społecznością. Opowieść ta ma charakter mityczny; ci, którzy w nią wierzą, są przekonani, iż określa ona zachowanie istot ludzkich. Historie te nie opowiadają, jak ten lub inny człowiek zachował się w pewnej sytuacji. Dotyczą one zachowań ogółu w takich wypadkach.
Wszystkie opowieści zawierają elementy epickie i mityczne. Fikcja literacka i święte księgi są wyjątkowo dobrze przystosowane do przekazu mitów, ponieważ z samej swej definicji fikcja nie jest związana z jakimiś rzeczywistymi ludźmi w realnym świecie, zaś wyznawcy danej religii uważają swoje pismo święte za uniwersalną prawdę, a nie za opis konkretnej sytuacji - tak jak zazwyczaj rozumie się historię. Prawdziwy też, choć niezbyt ważny jest fakt, że zarówno fikcja literacka, jak i święte księgi są również epiką, odzwierciedlającą wartości i założenia moralne społeczności, która je wytworzyła - dlatego że ich odbiorcy wierzą, iż owe historie są uniwersalne i z czasem zaczynają zachowywać się tak, jak gdyby rzeczywiście takie były.
Lecz nie cała fikcja literacka jest w równym stopniu mityczna. Niektóre powieści mówią o szczegółach, są przywiązane do jakiegoś czasu i miejsca i nawet do jakichś postaci w świecie realnym. Dlatego też powieść historyczna lub współczesna powieść realistyczna z silnym zaznaczeniem miejsca może sprawić, że jej czytelnik powie: “Ci ludzie są/byli dziwni", a nie posunie się do bardziej enigmatycznej wypowiedzi: “Ludzie na pewno są dziwni" lub jeszcze bardziej ogólnikowej: “Nigdy nie wiedziałem(łam), że ludzie byli tacy", a nawet do całkowicie bałamutnego stwierdzenia: “Tak, ludzie są właśnie tacy".
Może się wydawać, że fikcja literacka staje się bardziej nieprawdopodobna, gdy oddziela się od możliwych do zidentyfikowania, wywodzących się ze świata realnego wzorców, ale to nie odłączenie od rzeczywistości czyni ją mityczną - gdyby bowiem tak było, wszystkie nasze legendy mówiłyby o szaleńcach. Opowieść nabiera bardziej tajemniczego charakteru wtedy, gdy dotyczy rzeczy i osób przekraczających rzeczywistość. Śródziemie Tolkiena, stworzone we Władcy Pierścieni, jest tak bogate w szczegóły, że czytelnicy odnoszą wrażenie, iż zwiedzili jakąś rzeczywistą krainę; jednak jest to kraj, w którym zachowania ludzkie nabierają ogromnego znaczenia po to, aby skutki moralne (dobre lub złe wybory i działania jakiejś osoby) i wydarzenia przypadkowe (dlaczego się zdarzają; sposób, w jaki działa świat) stały się bardziej wyraziste. Znajdujemy tam Aragorna, który nie tylko jest szlachetny, lecz także stanowi ucieleśnienie Szlachetności. Podobnie dzieje się z innymi bohaterami: Frodo, z chęcią dźwigający ciężkie brzemię, jest uosobieniem takiej postawy życiowej. Natomiast wierny sługa Samwise to personifikacja Służby jako takiej.
W ten sposób możemy najłatwiej badać w fantasy nie ludzkie zachowania, ale samą Ludzkość. Badając, jednocześnie ją definiujemy; a definiując, wymyślamy ją. Ci z nas, którzy wysłuchali jakiejś historii i uwierzyli w jej prawdziwość (nawet jeśli nie wierzymy w przytoczone w niej fakty), zachowują ją w pamięci i jeśli wywarła odpowiednio duże wrażenie, działają według podanych przez nią wzorców. Ponieważ pamiętam, że oglądałem Zagładę Świata oczami Sama Gamgee, zdaję sobie sprawę, iż władza opętała tych, którzy po nią sięgnęli, a jeśli ich całkowicie nie zniszczyła, to stracili oni część samych siebie, próbując się od niej uwolnić. Wątpię, abym w przełomowych momentach mego życia przywoływał wspomnienia z Władcy Pierścieni i świadomie używał ich jako wzorca do naśladowania - zresztą, któż ma czas na podobne procesy myślowe, kiedy wyboru trzeba dokonać szybko? Podświadomie jednak pamiętam, iż byłem osobą, która dokonała pewnych wyborów i że na poziomie podświadomości nie wierzę, abym ja sam - lub ktokolwiek inny - rozróżniał wspomnienia osobiste i wspomnienia społeczności, do której należę. Wszystkie one są opowieściami i naśladujemy te, w które wierzymy, ł na których nam najbardziej zależy, słowem te, które stały się częścią nas samych.
Podsumowując to, co powiedziałem o fantasy, że może ona być niezwykle bogatym źródłem opowieści mitycznych - muszę jednak podkreślić, iż większość takich powieści (jak wiele innych rodzajów fikcji literackiej), nie wykorzystuje całego swego potencjału. A zresztą, ponieważ mają one wywierać wpływ na podświadomość czytelników, często najlepszą powieścią fantasy nie jest ta, która odnosi największe sukcesy i wydaje się najbardziej mityczna; zdarza się, że najlepszymi powieściami fantastycznymi są te, które wydają się bardzo realistyczne i szczegółowe. Myślę, że po części właśnie dlatego Tolkien wystrzegał się alegorii. Zawarty w nich świadomy przekaz odbierany jest przez intelekt; nigdy nie wywiera on tak wielkiego wpływu jak opowieści, których mityczne związki - symbole i postacie - odbierane są podświadomie. Ja sam doszedłem do wniosku, że odnoszące największe sukcesy pisarstwo fantastyczne polega na tym, że autor(ka) nie zdaje sobie sprawy z elementów mitycznych wywierających największy wpływ na czytelników.
Dlatego też, choć najlepsze powieści fantasy mają silny wpływ na czytelników, największe sukcesy odnoszą nie ci pisarze, którzy zamierzali opisać nie istniejącą rzeczywistość. Uważam, że najlepsze fantasy tworzą autorzy, usiłujący przedstawić jak najlepszą konkretną historię, posługując się przy tym inscenizacjami i wydarzeniami dającymi wielką swobodę wyobraźni tak, że wątki mityczne mogą wypłynąć z ich podświadomości i odegrać ważną rolę w opowieści. Pisarz-fantasta, pracujący wedle z góry ułożonego planu, nigdy nie osiągnie tak wiele, jak jego kolega (koleżanka) po piórze, którego(rą) zaskakują najlepsze momenty w jego (jej) opowieściach.
Widzicie więc, że nie definiuję fantasy w taki sposób, jak czyni się to we współczesnych opracowaniach na ten temat. Kiedy wydawcy mówią o fantasy, zazwyczaj mają na myśli opowieści, których akcja rozgrywa się w jakimś pseudośredniowiecznym świecie i gdzie magia odgrywa mniejszą lub większą rolę. Na pewno można nadal pisać dobre powieści tego rodzaju w podobnej scenerii, ale ponieważ takim światem posługiwano się w romansach jeszcze przed Chauserem, nie sposób zatem wierzyć większości autorów, że pisząc pozwolili sobie na swobodną grę wyobraźni. Większość takich “fantastów" chowa gdzieś głęboko swoją wyobraźnię, zanim wejdzie na ten mityczny jarmark, przychodzą bowiem, by kupować, a nie sprzedawać.
Warto też podkreślić, że dzieła tych autorów często bardzo dobrze się sprzedają; istnieje bowiem liczne grono czytelników, którzy kupują powieści fantasy, by potwierdzić swoją istniejącą już wizję Sposobu, W Jaki Powinien Kręcić się Świat. A niektórzy wybitni fantaści pozostają nieznani szerszemu ogółowi, ponieważ ich mityczny świat jest tak niezwykły, rzuca tak wielkie wyzwanie czytelnikom, iż niewielu z nich ma ochotę pozostać w nim na dłużej. Kiedy jednak jakiś pisarz ma bujną wyobraźnię - i pisze pięknym stylem - wielu ludzi chłonie jego opowieść jak gąbka wodę, zdając sobie sprawę, że aż do tej chwili ich istnienie było wielką pustynią, po której błądzili, nie zdając sobie sprawy, jak bardzo dręczyło ich pragnienie.
Prawdziwi fantaści nie chcą powielać mitów innych pisarzy. Muszą odkryć własne. Zapuszczają się więc w najniebezpieczniejsze, niezbadane zakamarki ludzkiej duszy, gdzie istniejące już historie jeszcze nie wyjaśniają, co ludzie myślą, czują i czynią. W owym przerażającym miejscu znajdują zwierciadło; pozwala im ono dostrzec przelotnie jakiś prawdziwy obraz. Potem wracają i podnoszą lustro, które, w przeciwieństwie do jego odpowiedników w świecie realnym, zatrzymuje obraz pisarza na chwilę, dostatecznie długo, abyśmy i my mogli dostrzec blask zacienionej od dawna duszy. W tym właśnie momencie łączymy się z mitycznym bohaterem(ką), stajemy się wówczas inną osobą; i nosimy w sobie to rzadkie i cenne zrozumienie aż do śmierci.
A kim ja jestem? Jak większość pisarzy, próbujących tworzyć powieści fantasy, wyobrażam sobie, iż moje wizje są prawdziwe - I jak większość, zazwyczaj powielam pomysły innych ludzi. Zawsze jednak istnieje nadzieja, że przynajmniej kilku czytelników zajrzy do tej starej, wyschniętej studni i znajdzie w niej świeżą wodę, która przesączyła się z nie odkrytego dotąd źródła.
1. SONATA BEZ AKOMPANIAMENTU
STROJENIE
Kiedy Christian Haroldsen miał sześć miesięcy, wstępne badania wykazały u niego wyraźne wyczucie rytmu i absolutny słuch muzyczny. Przeszedł też inne testy i nadal miał przed sobą wiele dróg. Lecz rytm i muzyka byty najważniejszymi znakami jego własnego prywatnego zodiaku, a ich oddziaływanie już się rozpoczęło. Państwo Haroldsenowie otrzymali wiele taśm z różnymi rodzajami dźwięku i polecono im, by przegrywali je bez przerwy, w dzień i w nocy.
Gdy Christian Haroldsen skończył dwa lata, siódma z kolei seria testów określiła wyraźnie jego przyszłość. Odznaczał się wyjątkową kreatywnością, niewyczerpaną ciekawością i wyczuciem muzyki tak niezwykłym, że okrzyknięto go “cudownym dzieckiem".
I właśnie to słowo sprawiło, że opuścił dom swoich rodziców i znalazł się w innym domostwie, w głębokim, pozbawionym liści lesie. Zima, choć sroga, nie trwała tam długo, a krótkie lato desperacko wybuchało zielenią. Wyrósł pod opieką milkliwych służących, a jedyną muzyką, jaką słyszał, był śpiew ptaków, pieśń wiatru i trzask pękających od mrozu drzew w zimie; huk grzmotu oraz cichy szelest złocistych liści, gdy odrywały się z gałęzi i spadały na ziemię; uderzenia kropel deszczu o dach i plusk wody kapiącej z lodowych sopli; skrzek wiewiórek i głęboka cisza śniegu prószącego w bezksiężycową noc.
Wszystkie te dźwięki były jedyną muzyką docierającą do świadomości Christiana; wyrósł wyłącznie z zatartymi, niemożliwymi do odczytania wspomnieniami symfonii, których słuchał w dzieciństwie. I w ten sposób nauczył się słyszeć muzykę we wszelkich dźwiękach - musiał bowiem ją znaleźć, nawet jeśli przychodziło mu to z trudem.
Przekonał się, że barwy miały swoje dźwiękowe odpowiedniki w jego umyśle; letnie słońce było ogłuszającym akordem; księżycowa poświata w zimie - cichym, żałosnym płaczem; świeża zieleń na wiosnę - ledwie dosłyszalnym pomrukiem o prawie (ale niezupełnie) bezładnym rytmie; błysk rudego lisiego futra pośród liści -jękiem zaskoczenia.
I nauczył się wygrywać wszystkie te dźwięki na swoim Instrumencie.
W świecie istniały skrzypce, trąbki, klarnety i kromorny, tak jak przed wiekami. Lecz Christian nic o nich nie wiedział. Miał do dyspozycji jedynie swój Instrument. I to mu wystarczało.
Zamieszkiwał tylko jeden pokój w tym domu, tu spędzał samotnie większość czasu: stało tam łóżko (niezbyt miękkie), krzesło i stół, milcząca maszyna, która po nim sprzątała i prała mu ubrania, oraz lampa elektryczna.
W drugim pokoju znajdował się wyłącznie jego Instrument. Była to konsola o wielu klawiszach, podziałkach, dźwigniach i drążkach, i kiedy dotknął któregoś z nich, z Instrumentu wydobywał się jakiś dźwięk. Każdy klawisz wydawał inne brzmienie, a każdy punkt na podziałkach - inną tonację; każda dźwignia modyfikowała ton, a każdy drążek zmieniał jego strukturę.
Kiedy Christian po raz pierwszy zamieszkał w leśnym domu, bawił się (jak to dziecko) z Instrumentem, wydobywając z niego dziwaczne i niesamowite odgłosy. Ponieważ był to jego jedyny towarzysz zabaw, nauczył się wytwarzać każdy dźwięk, którego zapragnął. Początkowo lubował się w głośnych, oszałamiających tonach. Później zaczął się bawić z cichymi i głośnymi tonami, wydobywać dwa dźwięki jednocześnie, zmieniać je tak, by stworzyć nowy, i powtórzyć sekwencję, którą zagrał wcześniej.
Stopniowo odgłosy otaczającego ten dom lasu znalazły drogę do jego muzyki. Nauczył się przetwarzać na swoim Instrumencie westchnienie wiatru; zdobył umiejętność odtwarzania dźwięków lata w pieśniach, które mógł zagrać w każdej chwili; zieleń z jej nieskończoną ilością wariantów była jego najsubtelniejszą harmonią; ptaki krzyczały z jego Instrumentu z całą pasją samotności Christiana.
Wieść o tym dotarła do licencjonowanych Słuchaczy:
- Na północ i na wschód od tego miejsca brzmi nowy dźwięk; jest to Christian Haroldsen. Ten bard wyrwie wam serca z piersi swymi pieśniami.
I Słuchacze przybyli, najpierw nieliczni, dla których zmiana była wszystkim, potem ci, dla których nowość i moda znaczyły najwięcej, a na końcu ci, którzy nade wszystko cenili piękno i pasję. Przybyli, zatrzymali się w lesie Christiana i słuchali jego muzyki, rozlewającej się za pośrednictwem doskonałych głośników umieszczonych na dachu domu. Kiedy muzyka ucichła i Christian wyszedł na dwór, zobaczył odchodzących Słuchaczy; zapytał, dlaczego przyszli i otrzymał wyczerpującą odpowiedź. Zdumiało go, że umiłowane przez niego pieśni, grane na Instrumencie sobie a muzom, mogły zainteresować innych ludzi.
Poczuł się dziwnie, stał się jeszcze bardziej samotny, gdy się dowiedział, że on sam może śpiewać dla Słuchaczy, ale nigdy nie usłyszy ich własnych pieśni.
- Przecież oni nie mają pieśni - powiedziała kobieta, która codziennie przynosiła mu pożywienie. - Oni są Słuchaczami. Ty zaś jesteś Twórcą. Ty tworzysz pieśni, a oni ich słuchają.
- Dlaczego? - spytał niewinnie Christian. Kobieta sprawiała wrażenie zakłopotanej.
- Ponieważ tego właśnie najbardziej pragną. Przeszli testy i są najszczęśliwsi jako Słuchacze. Ty jesteś najszczęśliwszy jako Twórca. Czy nie czujesz się szczęśliwy?
- Tak - odparł Christian i powiedział prawdę. Jego życie było doskonałe i nic by w nim nie zmienił, nawet słodkiego smutku, jaki ogarniał go na widok pleców Słuchaczy odchodzących, gdy przestawał grać.
Christian miał wtedy siedem lat.
FRAZA PIERWSZA
Niski mężczyzna w okularach, z dziwnie niestosownym wąsem, po raz trzeci ośmielił się zaczekać w poszyciu, aż Christian wyjdzie z domu. I po raz trzeci oszołomiło go piękno pieśni, która właśnie się skończyła. Ta żałobna symfonia sprawiła bowiem, że niski mężczyzna w okularach poczuł ciężar liści nad sobą, choć było lato i miało upłynąć kilka miesięcy, zanim opadną. Ale ten upadek nadal jest nieunikniony, wyszlochała pieśń Christiana; przez całe swoje życie liście kryją w sobie zdolność umierania i to ona musi dodawać barw ich egzystencji. Mężczyzna w okularach zapłakał, ale kiedy pieśń się skończyła i pozostali Słuchacze odeszli, ukrył się w krzakach i czekał.
Tym razem jego cierpliwość została nagrodzona. Christian wyszedł z domu, przeszedł między drzewami i zbliżył się do czekającego. Niski mężczyzna w okularach podziwiał swobodny, pozbawiony manieryzmu chód Christiana. Kompozytor wyglądał na jakieś trzydzieści lat, ale sposób, w jaki rozglądał się wokoło, szedł bez celu i zatrzymywał się tak, by dotknąć (ale nie złamać) bosymi palcami nóg leżącej na ziemi gałązki, miał w sobie coś dziecinnego.
- Christianie - przemówił mężczyzna w okularach.
Christian odwrócił się, zaskoczony. Przez wszystkie minione lata żaden Słuchacz nigdy się doń nie odezwał. Było to zakazane i Christian znał prawo.
- To zabronione - odparł kompozytor.
- Weź to - niski mężczyzna w okularach wyciągnął ku niemu mały czarny przedmiot.
- Co to takiego?
- Po prostu weź to. - Słuchacz skrzywił się. - Wystarczy nacisnąć guzik i to zagra.
- Zagra? - pytał dalej Christian.
- Muzykę.
- Nie wolno mi! - Twórca otworzył szeroko oczy. - Nie mogę skalać mojej kreatywności słuchaniem dzieł innych kompozytorów. W ten sposób zacznę ich naśladować i czerpać z ich twórczości, zatracę więc moją oryginalność.
- Powtarzasz - oświadczył mężczyzna. - Ty tylko powtarzasz. Ta rzecz gra muzykę Bacha - dodał z czcią w głosie.
- Nie mogę! - zaoponował Christian. Wtedy niski mężczyzna pokiwał głową.
- Nie wiesz. Nie masz pojęcia, co tracisz. Ale usłyszałem to w twojej symfonii, kiedy przybyłem tu przed laty, Christianie. Właśnie tego pragniesz.
- To zakazane - powtórzył kompozytor, gdyż zdumiewał go sam fakt, że choć ten mężczyzna wiedział, iż jakiś uczynek jest zakazany, pragnął jednak go popełnić. Było też dla niego wielką nowością, że ktoś czegoś od niego oczekiwał.
Z oddali dobiegł ich odgłos kroków i ktoś coś powiedział. Na twarzy niskiego mężczyzny odmalował się strach. Słuchacz podbiegł do Christiana, wcisnął mu magnetofon w rękę, a potem skierował się ku bramie rezerwatu.
Christian wziął magnetofon i zbliżył go do plamki promieni słonecznych prześwitujących przez listowie. Przedmiot zalśnił matowo.
- Bach - odezwał się Christian. - Kto to jest Bach?
Nie odrzucił wszakże magnetofonu. Nie oddał go również kobiecie, która podeszła do niego, by zapytać, czego od niego chciał niski mężczyzna w okularach.
- Stał tu co najmniej dziesięć minut - dodała.
- Ja widziałem go tylko przez trzydzieści sekund - odrzekł Christian.
- I?
- Chciał, żebym posłuchał jakiejś innej muzyki. Miał magnetofon.
- Dał ci go? - pytała dalej kobieta.
- Nie - odparł Christian. - Czy już go nie ma?
- Musiał wyrzucić go gdzieś w lesie.
- Powiedział, że to był Bach.
- To zabronione - oświadczyła nieznajoma. - Powinieneś o tym wiedzieć. Christianie, gdybyś znalazł ten magnetofon, znasz prawo.
- Wtedy oddam go tobie. Obrzuciła go czujnym spojrzeniem.
- Wiesz, co by się stało, gdybyś posłuchał czegoś takiego. Christian skinął głową.
- W porządku. My również będziemy szukali tego magnetofonu. A kiedy ktoś zostanie następnym razem, nie rozmawiaj z nim. Po prostu wróć do domu i zamknij drzwi.
- Zrobię tak - obiecał.
Kiedy odeszła, Christian przez wiele godzin grał na swoim Instrumencie. Przybyło więcej Słuchaczy i tych, którzy przedtem słuchali Christiana, zdumiała nuta zażenowania w jego pieśni.
Tamtej nocy nadciągnęła letnia burza, wiatr, deszcz i pioruny nie pozwoliły Christianowi spać. Nie rozbudziła go wszakże muzyka natury - przespał tysiące takich burz. To ukryty przy ścianie za Instrumentem magnetofon spędził mu sen z powiek. Christian przeżył prawie trzydzieści lat w tej dzikiej, pięknej okolicy, w otoczeniu muzyki, którą sam skomponował. Ale teraz...
Teraz nie mógł przegnać upartych myśli. Kim był Bach? Kim jest Bach? Czym jest jego muzyka? Czym różni się od mojej? Czy odkrył on coś, czego ja nie znam?
Czym jest jego muzyka?
Czym jest jego muzyka?
Czym jest jego muzyka?
Dopiero o świcie, kiedy burza ustała, a wiatr ucichł, Christian wstał z łóżka, gdzie nie spał, tylko wiercił się niespokojnie przez całą noc. Wyjął magnetofon z ukrycia i włączył go.
Początkowo dźwięki wydawały mu się dziwne, podobne do hałasu, groteskowe, nie mające nic wspólnego ze znanymi mu odgłosami. Lecz formy były zrozumiałe i pod koniec zapisu, który nie trwał nawet pół godziny, Christian opanował ideę fugi i tony klawikordu nie dawały mu spokoju.
Wiedział jednak, że jeśli włączy nowo zdobytą wiedzę do swojej muzyki, zostanie zdemaskowany. Dlatego nie próbował skomponować fugi ani naśladować dźwięków klawikordu.
Słuchał nagrania przez wiele nocy, ucząc się coraz więcej, aż wreszcie przyszedł Strażnik.
Strażnik był ślepy i prowadził go pies. Podszedł do drzwi, a te otworzyły się przed nim, choć nie zapukał.
- Christianie Haroldsenie, gdzie jest magnetofon? - zapytał Strażnik.
- Magnetofon? - powtórzył Christian. Zrozumiawszy, że sprawa jest beznadziejna, podał go Strażnikowi.
- Och, Christianie - powiedział łagodnie, ze smutkiem Strażnik. - Dlaczego go nie oddałeś, zanim posłuchałeś nagrania?
- Chciałem to zrobić - odparł kompozytor. - Ale skąd się o tym dowiedziałeś?
- Ponieważ fugi niespodziewanie zniknęły z twojej muzyki. Nagle twoje utwory straciły jedyną bachowską cechę, jaką miały. I przestałeś eksperymentować z nowymi dźwiękami. Czego próbowałeś uniknąć?
- Tego - odrzekł Christian; usiadł i już za pierwszym razem odtworzył dźwięki klawikordu.
- A przecież nigdy dotąd tego nie robiłeś, prawda?
- Myślałem, że to zauważycie.
- Fugi i klawikord, dwie rzeczy, jakie najpierw spostrzegłeś - I jedyne, których nie włączyłeś do swojej muzyki. Wszystkie inne twoje pieśni były zabarwione Bachem, powstały pod jego wpływem. W twojej muzyce brakowało jednak fug i klawikordu. Złamałeś prawo. Umieszczono cię tutaj, ponieważ tworzyłeś nowe, genialne kompozycje, mając za natchnienie tylko naturę. Teraz, oczywiście, przestałeś być oryginalny i nie zdołasz skomponować nic naprawdę nowego. Będziesz musiał stąd odejść.
-Wiem - odparł Christian, przestraszony, choć jeszcze niezupełnie rozumiał, jakie życie czeka go poza leśnym domem.
- Nauczymy cię zawodów, które teraz będziesz mógł wykonywać. Nie umrzesz z głodu. Nie skonasz z nudów. Ale ponieważ złamałeś prawo, jedno jest ci odtąd surowo wzbronione. 
- Muzyka? 
- Nie cała muzyka, Christianie. Istnieje pewien rodzaj muzyki, przeznaczonej dla zwyczajnych ludzi, którzy nie są Słuchaczami. Radio, telewizja i nagrania. Ale żywa i nowa muzyka - te są ci odtąd surowo wzbronione. Nie wolno ci śpiewać. Nie możesz grać na żadnym instrumencie. Nie możesz wystukiwać rytmu.
- Dlaczego nie? Strażnik potrząsnął głową.
- Świat jest zbyt doskonały, zbyt spokojny i szczęśliwy, abyśmy pozwolili pechowcowi, który złamał prawo, szerzyć niezadowolenie. Zwykli ludzie komponuj ą niedbałą muzykę i innej nie znają, gdyż nie potrafią się tego nauczyć. Ale gdybyś ty... nieważne. Takie jest prawo. Wiedz, że jeśli będziesz dalej komponować, Christianie, zostaniesz surowo ukarany. Surowo.
Christian skinął głową, a kiedy Strażnik kazał mu iść, poszedł, pozostawiając dom, las i swój Instrument. Początkowo przyjął to spokojnie, jako słuszną karę za złamanie prawa; niewiele jednak wiedział o karach, nie miał też pojęcia, co będzie dlań znaczyło porzucenie Instrumentu.
W ciągu pierwszych pięciu godzin krzyczał i bił każdego, kto się do niego zbliżył, gdyż jego palce pragnęły dotknąć klawiszy, dźwigni, drążków oraz podziałek taktowych i nie mógł tego zrobić. Dopiero teraz zrozumiał, że nigdy dotąd nie był naprawdę samotny.
Minęło sześć miesięcy, zanim znów nadawał się do prowadzenia normalnego życia. A kiedy opuścił Ośrodek Readaptacyjny (niewielki budynek, z którego rzadko korzystano), wyglądał na zmęczonego, znacznie starszego i nie uśmiechał się do nikogo. Został kierowcą dostawczej furgonetki, ponieważ testy wykazały, że ten właśnie zawód sprawi mu najmniej bólu i najmniej będzie mu przypominać o poniesionej stracie, a także najlepiej pozwoli wykorzystać jego pozostałe zdolności i zainteresowania.
Dostarczał pączki do sklepów.
A w nocy odkrył tajniki alkoholu. Alkohol, pączki i furgonetka oraz jego sny sprawiły, że był na swój sposób zadowolony z takiej egzystencji. Nie tłumił w sobie gniewu. Mógłby przeżyć w ten sposób resztę życia, nie znając goryczy.
Dostarczał świeże pączki i zabierał czerstwe, to wszystko.
FRAZA DRUGA
- Skoro mam na imię Joe - mawiał Joe - musiałem otworzyć bar i grill tylko po to, by zawiesić tablicę z napisem: “Bar i Grill Joego". - A potem śmiał się długo, ponieważ nazwę “Bar i Grill Joego" uważano za śmieszną w owych czasach.
Ale Joe był dobrym barmanem i Strażnik umieścił go w odpowiednim dla niego miejscu. Nie w wielkim mieście, lecz w położonym niedaleko autostrady miasteczku, gdzie często zaglądali kierowcy ciężarówek; miasteczku niezbyt oddalonym od pewnego wielkiego miasta tak, że w pobliżu działy się interesujące rzeczy, o których mógł rozmawiać, martwić się nimi, wściekać na nie i kochać je.
“Bar i Grill Joego" był zatem przyjemnym miejscem i przychodziło tu dużo ludzi. Nie wytworne osoby i nie pijacy, ale ludzie samotni i przyjaźni, akurat w odpowiedniej proporcji.
- Moi klienci są jak dobry drink, dostatecznie dużo w nim tego i owego, by stworzyć nową odmianę, która smakuje znacznie lepiej niż każdy ze składników z osobna.
Och, Joe był poetą, poetą alkoholu, i jak wiele innych osób w owych czasach mawiał:
- Mój ojciec został prawnikiem i w przeszłości ja również prawdopodobnie skończyłbym prawo i nigdy bym się nie dowiedział, co straciłem.
Joe miał rację. Nie pragnął być nikim innym jak właśnie cholernie dobrym barmanem i dlatego niczego mu nie brakowało do szczęścia.
Pewnej nocy wszakże przybył nowy człowiek, kierowca furgonetki dostarczającej pączki, z napisem “Pączki" na kombinezonie. Joe zauważył go, ponieważ cisza lgnęła do nieznajomego jak zapach - dokądkolwiek skierował kroki, ludzie wyczuwali to, i chociaż prawie na niego nie patrzyli, ściszali głos lub przestawali mówić, wpadali w zadumę i spoglądali na ściany i na lustro za kontuarem.
Dostawca pączków usiadł w kącie i kazał sobie podać drinka z wodą, co znaczyło, że zamierza dłużej pozostać w barze i że nie chce upić się tak szybko, by musiał odejść stąd zbyt wcześnie.
Joe był bardzo spostrzegawczy, zauważył więc, iż nowo przybyły zerka w ciemny kąt, gdzie stał fortepian, stary, rozstrojony olbrzym z dawnych czasów (gdyż bar Joego istniał od wielu lat). Barman zastanowił się, co też tak fascynuje nieznajomego w tym gracie. Prawda, że wielu klientów Joego interesowało się fortepianem, ale ci zawsze podchodzili i uderzali w klawisze, próbując znaleźć jakąś melodię, i w końcu rezygnowali. Ten człowiek jednak sprawiał wrażenie, że fortepian prawie go przeraża i nie zbliżył się do niego.
Gdy nadeszła godzina zamknięcia, przybysz nadal tkwił w barze. Joe, kierując się chwilowym kaprysem, zamiast go wyprosić, wyłączył szafę grającą oraz większość świateł, a potem podszedł do fortepianu i podniósł wieko, odsłaniając szare klawisze.
Dostawca pączków też zbliżył się do fortepianu. Na kombinezonie widniało jego imię: Chris. Usiadł i dotknął klawisza. Dźwięk był nieprzyjemny. Ale nieznajomy najpierw dotknął wszystkich klawiszy po kolei, a potem w różnych kombinacjach. Joe obserwował go cały czas, zastanawiając się, czemu pianista jest taki zdenerwowany.
- Chris - odezwał się barman. Chris podniósł na niego wzrok.
- Znasz jakieś pieśni?
Twarz Chrisa przybrała dziwny wyraz.
- To znaczy, pieśni z dawnych czasów, nie te nadawane przez radio modne songi, przy których kręci się tyłkiem do rytmu, ale prawdziwe pieśni. Na przykład “W małym hiszpańskim miasteczku". Moja matka śpiewała ją dla mnie. - I Joe zaśpiewał: - “W małym hiszpańskim miasteczku noc była taka jak dziś, gwiazdy na dół zerkały, w noc taką jak dziś".
Chris zaczął grać, wtórując Joemu, który śpiewał cichym, monotonnym barytonem. Ale Joe nie mógłby nazwać tego akompaniamentem. Był to przeciwnik tej melodii, jej wróg: z fortepianu wydobywały się dziwne dźwięki, niemelodyjne, a jednocześnie piękne. Na Boga, bardzo piękne. Joe przestał śpiewać i się zasłuchał. Słuchał tak przez dwie godziny. Kiedy pieśń ucichła, najpierw nalał drinka pianiście, później zaś sobie. Stuknął się kieliszkiem z dostawcą pączków imieniem Chris, który sprawił, że stary, rozstrojony fortepian zagrał tak pięknie.
Trzy noce później Chris wrócił. Wydawał się udręczony i przestraszony. Lecz tym razem Joe wiedział, co się stanie, co musi się stać, i zamiast czekać, aż nadejdzie pora zamknięcia lokalu, wyłączył szafę grającą dziesięć minut wcześniej. Chris spojrzał na niego błagalnie. Joe źle go zrozumiał - podszedł i z uśmiechem podniósł wieko fortepianu. Chris zbliżył się sztywno, jakby niechętnie, do stołka i usiadł.
- Hej, Joe! - zawołał któryś z ostatnich pięciu klientów. - Zamykasz wcześniej?
Joe nie odpowiedział. Patrzył tylko, jak Chris zaczął grać. Tym razem nie było gry wstępnej: gam i błądzenia po klawiaturze. Tylko siła uderzenia. A pianista grał na fortepianie w taki sposób, w jaki nigdy nie miano na nim grać; nieharmonijne tony, rozregulowane dźwięki zostały wtopione w melodię tak, że brzmiały jak należy. Joemu zdawało się, że palce Chrisa, ignorując strukturę liczącej dwanaście tonów gamy, uderzały w szczeliny między klawiszami.
Żaden z klientów nie odszedł, aż Chris skończył grać półtorej godziny później. Wszyscy wypili pożegnalnego drinka i poszli do domów wstrząśnięci tym, co przeżyli.
Chris przyjechał znów następnej nocy, drugiej i trzeciej. Najwidoczniej wygrał lub przegrał wewnętrzną bitwę, która przez kilka nocy po pierwszym koncercie powstrzymywała go od gry. Joego wcale to nie obchodziło. Liczył się tylko fakt, że kiedy Chris grał na fortepianie, jego muzyka działała na Joego tak, jak żadna inna, i pragnął słuchać jej bez końca.
Najwidoczniej jego klienci również tego pragnęli. Wielu wpadało tuż przed zamknięciem baru, wyraźnie tylko po to, by posłuchać gry Chrisa. Joe zaczynał koncerty coraz wcześniej i wcześniej i musiał zaprzestać częstowania darmowymi drinkami klientów po ich zakończeniu, gdyż przychodziły takie tłumy, że musiałby zbankrutować.
Trwało to dwa długie, dziwne miesiące. Furgonetka zatrzymywała się i ludzie robili Chrisowi przejście. Nikt nic do niego nie mówił, ale wszyscy czekali, aż zacznie grać. Pianista nie pił. Po prostu tylko grał. A między sonatami setki klientów piły i jadły w “Barze i Grillu Joego".
Jednak wesołość gdzieś zniknęła. Brakowało śmiechu, pogawędek i koleżeństwa. Dlatego po jakimś czasie Joego zmęczyła ta niezwykła muzyka i zapragnął, by jego bar stał się taki jak dawniej. Zastanawiał się, czy nie usunąć fortepianu, ale klienci na pewno by się na niego rozgniewali. Zamierzał poprosić Chrisa, aby więcej do niego nie przychodził. Nie mógł się jednak zmusić do rozmowy z tym dziwacznym, milczącym człowiekiem.
I dlatego w końcu zrobił to, co, jak wiedział, powinien był zrobić na samym początku: wezwał Strażników.
Przybyli w czasie koncertu - ślepy Strażnik prowadzony przez psa i Strażnik bez uszu, który szedł niepewnym krokiem, chwytając się mijanych przedmiotów dla zachowania równowagi. Weszli w trakcie jakiejś pieśni i nie zaczekali, aż się skończy. Zbliżyli się do fortepianu i delikatnie go zamknęli. Chris cofnął palce i spojrzał na wieko.
- Och, Christianie - powiedział mężczyzna z psem.
- Przykro mi - odparł Christian. - Próbowałem tego nie robić.
- Och, Christianie, jak zdołam uczynić to, do czego jestem zmuszony?
- Uczyń to - odrzekł muzyk.
Bezuchy mężczyzna wyjął nóż laserowy z kieszeni płaszcza i odciął Christianowi palce w miejscu, gdzie wyrastały z dłoni. Laser tnąc skauteryzował i wysterylizował ranę, a mimo to nieco krwi kapnęło na kombinezon Christiana. Teraz, kiedy jego ręce stały się niepotrzebnymi dłońmi i stawami, Christian wstał i wyszedł z “Baru i Grilla Joego". Ludzie znów się przed nim rozstąpili. Słuchali uważnie, gdy ślepy Strażnik powiedział:
- Ten człowiek już kiedyś złamał zasady i zabroniono mu być Twórcą. Teraz zaś naruszył je po raz drugi i prawo wymaga, żeby przeszkodzono mu w zniszczeniu systemu, który czyni nas wszystkich tak szczęśliwymi.
Klienci baru zrozumieli. Zasmuciło ich to, czuli się nieswojo przez kilka godzin, ale kiedy wrócili do swoich ze wszech miar odpowiednich dla nich domów i do najbardziej dla nich stosownych zajęć, samo zadowolenie z życia zaćmiło ich chwilowe współczucie dla Chrisa. Przecież on złamał prawo. A to prawo właśnie sprawiało, że wszyscy byli bezpieczni i szczęśliwi.
Nawet Joe. Nawet Joe zapomniał o Chrisie i jego muzyce. Wiedział, że postąpił właściwie. Nie potrafił sobie wyobrazić, że ktoś taki jak Chris mógł już kiedyś złamać prawo. Jakie? Przecież wszystkie prawa na świecie miały na celu zapewnienie ludziom szczęścia - I Joe nie znał żadnego, które chciałby choć na chwilę złamać. Przynajmniej dotychczas.
Kiedyś Joe podszedł do fortepianu, podniósł wieko i uderzył po kolei w każdy klawisz. A gdy skończył, oparł głowę o fortepian i zapłakał, ponieważ zrozumiał, że kiedy Chris nie tylko stracił ten instrument, ale nawet palce, by nigdy już nie móc grać - czuł się tak, jak czułby się Joe, tracąc swój bar. A gdyby Joe kiedykolwiek go utracił, dalsze życie nie miałoby dla niego żadnego sensu.
Co zaś do Chrisa, ktoś inny zaczął przyjeżdżać do baru, prowadząc tę samą furgonetkę dostarczającą pączki i nikt nigdy już nie zobaczył okaleczonego muzyka w tej części świata.
FRAZA TRZECIA
- Och, jaki to piękny poranek! - zaśpiewał robotnik z brygady budowniczych dróg, który cztery razy obejrzał film “Oklahoma!" w swoim rodzinnym miasteczku.
- Ukołysz moją duszę na łonie Abrahama! - podchwycił jego kolega; nauczył się śpiewać, gdy jego rodzina zbierała się, by grać na gitarach.
- Prowadź nas, dobrotliwe światło w otaczających ciemnościach! - dodał inny budowniczy dróg, wierzący w Boga.
Lecz robotnik o dłoniach pozbawionych palców, który trzymał znaki nakazujące samochodom zatrzymać się lub zwolnić, słuchał, ale nigdy nie dołączył do chóru.
- Czemu nie śpiewasz? - zapytał jeden z pozostałych. A mężczyzna, którego nazywali Sugar (Cukier) tylko wzruszył ramionami.
- Nie mam na to ochoty - odburknął, jak zwykle w takiej sytuacji.
- Dlaczego nazywacie go Sugar? - zagadnął pewien nowy robotnik drogowy. - Wcale nie wygląda na słodkiego. Wtedy ten wierzący w Boga odrzekł:
- Miał inicjały CH. Jak na torebce z cukrem. No wiesz, C&H.
Nowy pracownik roześmiał się głośno. Był to głupi żart, ale właśnie takie dowcipy umilają życie budowniczym dróg.
Nie znaczy to, że uznawali swoje życie za ciężkie. Oni także zostali poddani testom i wykonywali pracę, która dawała im najwięcej zadowolenia. Byli dumni z opalenizny i z bólu zmęczonych mięśni, a droga wciąż się za nimi wydłużała, by zniknąć za horyzontem. Ta droga wydawała się im najpiękniejsza na świecie. Dlatego przez cały dzień śpiewali przy pracy, wiedząc, że nigdy nie będą szczęśliwsi niż właśnie teraz.
Z wyjątkiem Sugara.
Potem przybył Guillermo. Niski Meksykanin z wyraźnie obcym akcentem. Guillermo mówił każdemu, kto go o to spytał:
- Wprawdzie pochodzę z Sonory, ale moje serce należy do Mediolanu!
A kiedy ktokolwiek zapytał go, dlaczego (a nawet, gdy nikt go o nic nie pytał), wyjaśniał:
- Jestem włoskim tenorem w ciele Meksykanina. I udowadniał to, śpiewając wszystko, co kiedykolwiek skomponowali Verdi i Puccini.
- Caruso był nikim - chwalił się Guillermo. - Posłuchajcie tego!
Guillermo miał nagrania i wtórował im przy odtwarzaniu, a podczas pracy przyłączał się do pieśni śpiewanej przez któregoś z jego towarzyszy, i dostrajał się do niej lub górował ponad melodią wysokim tenorem wznoszącym się aż do nieba.
- Ja umiem śpiewać! - powtarzał zawsze i wkrótce potem inni robotnicy drogowi odpowiadali:
- Święta racja, Guillermo! Zaśpiewaj to jeszcze raz. Lecz pewnej nocy uczciwość nakazała mu powiedzieć całą prawdę:
-Ach, przyjaciele, ja wcale nie jestem śpiewakiem.
- Co chcesz przez to powiedzieć? Oczywiście, że nim jesteś! -usłyszał chóralną odpowiedź.
-Nonsens! -zawołał, przyjmując teatralną pozę. -Jeżeli jestem tak wielkim śpiewakiem, dlaczego nigdy stąd nie odchodzę, by nagrać te wszystkie pieśni? No? Czy tak postępuje wielki śpiewak? Bzdura! Wielcy śpiewacy są wychowywani na wielkich śpiewaków. A ja wprawdzie uwielbiam śpiew, lecz nie mam talentu! Jestem człowiekiem, który lubi budować drogi z takimi ludźmi jak wy i śpiewa z uczuciem, ale nigdy by nie przyjęto mnie do opery! Nigdy!
Nie powiedział tego ze smutkiem. Powiedział to gorąco, z wielką pewnością siebie.
- Tutaj jest moje miejsce! Tu mogę śpiewać, skoro lubicie słuchać mego śpiewu! Chętnie wam zawtóruję, kiedy jestem w odpowiednim nastroju. Nie myślcie jednak, że Guillermo to wielki śpiewak, ponieważ nim nie jest!
Był to wieczór wzajemnej szczerości i każdy wyjaśnił, dlaczego jest szczęśliwy budując drogi i nie chce być nigdzie indziej. Każdy, z wyjątkiem Sugara.
- Powiedz, Sugarze, czemu nie jesteś tu szczęśliwy?
- Jestem. Podoba mi się tutaj - uśmiechnął się Sugar. - Odpowiada mi ta praca. I lubię słuchać waszych pieśni.
- To dlaczego nie śpiewasz razem z nami? Sugar pokręcił głową.
- Nie jestem śpiewakiem - wyjaśnił. Ale Guillermo popatrzył na niego chytrze.
-Akurat, nie jesteś śpiewakiem! Trele morele. Człowiek bez palców, który nie chce śpiewać, na pewno kiedyś był śpiewakiem. Prawda?
- Co to ma znaczyć, do diaska? - spytał robotnik, znający ludowe piosenki.
- To znaczy, że ten mężczyzna, nazywamy przez was Sugarem, kłamie! Nie jest śpiewakiem! Tere-fere! Przyjrzyjcie się jego rękom. Stracił wszystkie palce! Kto obcina ludziom palce?
Robotnicy nie próbowali zgadywać. Człowiek mógł stracić palce w wielu sytuacjach i nikogo to nie powinno obchodzić.
- Strażnicy mu je obcięli, ponieważ złamał prawo! To w ten sposób można stracić palce. Co takiego nimi robił, że Strażnicy chcieli mu to uniemożliwić?
- Przestań! - szepnął Sugar.
- Jeśli tego sobie życzysz - odrzekł Guillermo, ale tym razem pozostali nie chcieli uszanować prywatności Sugara.
- Powiedz nam - poprosili. Sugar wyszedł z pokoju.
- Powiedz nam - powtórzyli i Guillermo zaspokoił ich ciekawość. Wyjaśnił, że Sugar musiał być Twórcą, który złamał prawo i dlatego zakazano mu komponować. Sama myśl, że drogę wraz z nimi buduje jakiś Twórca - choćby nawet gwałciciel prawa - napełniła ich zdumieniem i lękiem. Twórcy byli wielką rzadkością i wszystkich, zarówno mężczyzn jak i kobiety, otaczano wielką czcią.
- Ale dlaczego obcięto mu palce?
- Ponieważ musiał próbować nimi grać pomimo zakazu - odpowiedział Guillermo. - A kiedy ktoś łamie prawo dwukrotnie, odbiera mu się możliwość zrobienia tego po raz trzeci.
Guillermo mówił poważnie i dlatego dla brygady historia Sugara zabrzmiała tak majestatycznie i onieśmielająco jak opera. Tłumnie weszli do jego pokoju. Sugar wpatrywał się w ścianę.
- Sugarze, czy to prawda? - zapytał robotnik, który lubił Rodgersa i Hammersteina.
- Czy byłeś Twórcą? - dodał mężczyzna wierzący w Boga.
- Tak - odrzekł Sugar.
- Ależ Sugarze - mówił dalej ten sam budowniczy dróg. - Bóg nie zamierzał uniemożliwić człowiekowi komponowania muzyki i śpiewania pieśni, nawet jeśli złamał on prawo.
- Nikt Boga o nic nie pytał - uśmiechnął się Sugar.
- Sugarze - zwrócił się doń Guillermo. - W tej brygadzie jest nas dziewięciu i znajdujemy się z dala od innych ludzi. Znasz nas, Sugarze. Przysięgniemy na groby naszych matek, co do jednego, że nikomu nic nie powiemy. Po co mielibyśmy to robić? Jesteś jednym z nas. Ale zaśpiewaj, do diaska, zaśpiewaj, chłopie!
- Nie mogę - odrzekł Sugar. - Nic nie rozumiecie.
- Bóg nie miał takiego zamiaru - odparł mężczyzna, który wierzył w Boga. - Wszyscy robimy to, co lubimy najbardziej. A ty jesteś tu z nami, kochasz muzykę i nie możesz zaśpiewać nawet jednej nuty. Zaśpiewaj dla nas! Zaśpiewaj z nami! O tym będziemy wiedzieli tylko my i Bóg!
Wszyscy mu to obiecali. Wszyscy go błagali.
Następnego dnia robotnik, który lubił Rodgersa i Hammersteina, zaśpiewał pieśń “Kochanie, odwróć wzrok", a Sugar zaczął nucić. Kiedy budowniczy, wierzący w Boga, zaśpiewał “Boże naszych ojców", Sugar wtórował mu cicho. Gdy zaś ich kolega, znający pieśni ludowe, zaśpiewał “Nie jedź zbyt szybko, śliczny powoziku", Sugar przyłączył się do niego. Zawodził nienaturalnym piskliwym głosem. Wówczas jego towarzysze roześmiali się i zaklaskali, witając nowego śpiewaka.
I, co było nieuniknione, Sugar zaczął komponować. Oczywiście najpierw melodie, niesamowite melodie. Guillermo słuchając marszczył brwi, lecz po jakimś czasie zaczął się szeroko uśmiechać, wyczuwając, jak umiał najlepiej, ich harmonijność.
Potem Sugar przeszedł do komponowania piosenek z własnym tekstem. Miary one proste słowa i jeszcze prostsze melodie. A mimo to wszystkie odznaczały się dziwną kompozycją, gdyż tworzył pieśni, o jakich nigdy przedtem nie słyszano; choć wydawały się nieładne, były absolutnie poprawne. Nie upłynęło wiele czasu i robotnik, który lubił Rodgersa i Hammersteina oraz jego towarzysze, ten znający pieśni ludowe i ten wierzący w Boga, nauczyli się pieśni Sugara i śpiewali je radośnie, żałośnie, gniewnie lub wesoło podczas budowy drogi.
Nawet Guillermo się ich nauczył i dzięki nim jego tenor stał się jeszcze bardziej niezwykły i piękny. Wreszcie pewnego dnia Guillermo powiedział do Sugara:
- Wiesz co, chłopie, twoja muzyka jest taka dziwaczna. Ale podoba mi się, gdy drży w mojej krtani! Podoba mi się, kiedy wibruje w moich ustach!
Niektóre z tych pieśni brzmiały jak hymny.
- Spraw, bym wciąż był głodny, Panie - śpiewał Sugar, a wraz z nim cała brygada.
Inne z jego kompozycji miały charakter miłosny.
- Włóż swoje ręce do kieszeni kogoś innego - zaśpiewał gniewnie Sugar. - Rano słyszę twój głos - dodał czule. - Czy jeszcze trwa lato? - spytał smutno i jego towarzysze również to zaśpiewali.
Czas płynął, mijały miesiące i skład brygady uległ zmianie: jeden z robotników odszedł pewnej środy, a w czwartek zastąpił go inny, gdyż w różnych miejscach potrzebowano różnych umiejętności. Sugar milczał po przybyciu nowego budowniczego do chwili, aż dał on słowo i jasne było, iż dotrzyma tajemnicy.
W końcu Sugara zniszczył fakt, że jego pieśni nie sposób było zapomnieć. Robotnicy, którzy opuścili jego brygadę, śpiewali jego utwory nowym towarzyszom, a ci z kolei uczyli się ich i przekazywali je dalej. Budowniczowie dróg uczyli tych pieśni w barach i na drodze; inni ludzie przyswajali je szybko i bardzo im się podobały. Aż pewnego dnia usłyszał je ślepy Strażnik i w jednej chwili rozpoznał ich twórcę. Była to muzyka Christiana Haroldsena, ponieważ w tych melodiach, mimo że były proste, nadal świszczał wiatr z lasów Pomocy, a mające wkrótce opaść liście drzew wisiały nad każdą nutą i... Strażnik westchnął. Wybrał pewien szczególny przyrząd spośród swoich narzędzi, wsiadł do samolotu i poleciał do miasta położonego najbliżej miejsca, w którym pracowała jedna z brygad budowniczych dróg. Później ślepy Strażnik wynajął samochód pewnej kompanii wraz z szoferem i pojechali nową drogą na sam jej koniec, do miejsca, gdzie właśnie zaczęła ona przecinać bezludne pustkowie. Później wysiadł z samochodu i usłyszał piskliwy głos śpiewający pieśń, od której zapłakałby nawet pozbawiony oczu człowiek.
- Christianie - odezwał się Strażnik i pieśń ucichła.
- To ty - odparł Christian.
- Christianie, robisz to nawet po utracie palców?
Inni robotnicy nie zrozumieli jego słów - oprócz Guillermo.
- Strażniku - przemówił Guillermo. - Strażniku, on nie zrobił nic złego.
- Nikt nic takiego nie powiedział - odrzekł Strażnik, uśmiechając się krzywo. - Ale złamał prawo. Czy ty, Guillermo, chciałbyś pracować jako służący w domu jakiegoś bogacza? Czy chciałbyś być kasjerem w banku?
- Nie pozbawiaj mnie mojej pracy, Strażniku - odparł Guillermo.
- To prawo ustala, gdzie ludzie będą naprawdę szczęśliwi. A Christian Haroldsen złamał to prawo. I od tej pory przenosił się z miejsca na miejsce, komponując muzykę dla ludzi, którzy nigdy nie powinni jej usłyszeć.
Guillermo zrozumiał, że przegrał bitwę, zanim jeszcze się zaczęła, jednak nie mógł się powstrzymać, by powiedzieć:
- Nie rób mu krzywdy, Strażniku. Ja powinienem był usłyszeć jego muzykę. Przysięgam na Boga, że uczyniła mnie szczęśliwszym. Lecz Strażnik tylko smutno pokiwał głową.
- Bądź szczery, Guillermo. Jesteś przecież uczciwym człowiekiem. Jego muzyka w gruncie rzeczy cię unieszczęśliwiła, prawda? Masz wszystko, czego mógłbyś pragnąć w życiu, a jednak ta muzyka sprawia, że jesteś smutny. Przez cały czas nęka cię smutek.
Guillermo próbował oponować, ale jako człowiek uczciwy zajrzał do swego serca i zrozumiał, że muzyka Sugara pełna była smutku. Nawet wesołe pieśni coś opłakiwały; nawet gniewne pieśni szlochały; nawet pieśni miłosne zdawały się mówić, że wszystko przemija, a szczęście jest najbardziej ulotnym z uczuć. Guillermo zajrzał do swego serca, dostrzegł tam utwory Sugara i zapłakał.
- Proszę, tylko nie zrób mu krzywdy - powiedział cichutko, płacząc bezgłośnie.
- Nie zrobię - obiecał ślepy Strażnik. Potem podszedł do Christiana, który czekał biernie, i zbliżył swój specjalny przyrząd do jego gardła. Christian stęknął.
- Nie - chciał powiedzieć, lecz wymówił to słowo wyłącznie wargami i językiem. Z jego ust nie wydobył się żaden dźwięk, tylko syk powietrza. - Nie.
Brygada patrzyła, jak Strażnik zabrał ze sobą Christiana. Robotnicy nie śpiewali przez wiele dni. Ale później Guillermo pewnego dnia zapomniał o swoim smutku i zaśpiewał arię z “La Bohemę", i od tej pory znowu zaczęli śpiewać. Od czasu do czasu śpiewali jedną z pieśni Sugara, ponieważ nie potrafili ich zapomnieć.
W mieście ślepy Strażnik dał Christianowi blok papieru i mazak. Christian natychmiast chwycił okaleczoną dłonią pióro i napisał: - Co mam teraz robić?
Kierowca samochodu przeczytał głośno to pytanie, a ślepy Strażnik roześmiał się:
- Mamy dla ciebie pracę! Tak, Christianie, mamy dla ciebie odpowiednie zajęcie.
Pies, słysząc śmiech swego pana, zaszczekał głośno.
APLAUZ
Na całym świecie były tylko dwa tuziny Strażników. Ci tajemniczy mężczyźni nadzorowali system, który nie wymagał wielkiego doglądania, ponieważ niemal wszystkich uczynił szczęśliwymi. Był to dobry system, ale, jak nawet najdoskonalsze z maszyn, czasami szwankował. To tu, to tam jakiś człowiek postępował jak szaleniec i szkodził samemu sobie. Dlatego, żeby ochronić wszystkich ludzi, w tym również winowajcę, któryś ze Strażników musiał zauważyć to szaleństwo i opanować sytuację.
Przez wiele lat najlepszym ze Strażników był pewien niemy mężczyzna bez palców. Przybywał w milczeniu, nosząc mundur, który nadawał mu jedyne imię, jakiego potrzebował - Władza. Znajdował zawsze najłagodniejszy, najłatwiejszy, a zarazem najlepszy sposób rozwiązania danego problemu, wyleczenia szaleństwa i zachowania systemu, jaki po raz pierwszy w historii uczynił ludzki świat miejscem, gdzie niemal wszystkim bardzo dobrze się żyło.
Pozostało jednak niewielu ludzi - jeden lub dwóch każdego roku - schwytanych w błędne koło będące ich własnym dziełem. Ani nie potrafili się oni przystosować do systemu, ani nie chcieli mu zaszkodzić. Wciąż łamali prawo, mimo że wiedzieli, iż takie postępowanie ich zniszczy.
Z czasem, gdy niewielkie okaleczenie i łagodne sankcje nie wyleczyły ich z szaleństwa i ponownie nie włączyły do systemu, dawano im mundury i oni również wyruszali między ludzi, aby go strzec.
W ten sposób klucze władzy trafiały do rąk ludzi mających najwięcej powodów, by nienawidzić system, który mieli chronić. Czy byli smutni z tego powodu?
- Ja jestem - odpowiadał Christian w chwilach, gdy odważył się zadać sobie to pytanie.
I ze smutkiem wykonywał swój obowiązek. W smutku też się zestarzał. Aż wreszcie pozostali Strażnicy, którzy szanowali milczącego mężczyznę (ponieważ wiedzieli, że kiedyś śpiewał wspaniałe pieśni) powiedzieli mu, iż jest wolny.
- Odbyłeś swoją karę - powiedział Strażnik bez nóg i uśmiechnął się lekko.
Christian uniósł brew, jakby chciał zapytać:
- I?
- Możesz więc wędrować.
I Christian rozpoczął wędrówkę. Zdjął swój mundur, a ponieważ nie brakowało mu ani pieniędzy, ani czasu, tylko niewiele drzwi pozostało przed nim zamkniętych. Zawędrował tam, gdzie niegdyś żył w swych poprzednich wcieleniach. Na pewną drogę w górach. Do miasta, gdzie niegdyś znał drzwi każdej restauracji, kawiarni i sklepu. A na końcu do pewnego miejsca w lesie, gdzie niszczał piękny niegdyś dom, ponieważ nikt w nim nie mieszkał od czterdziestu lat.
Christian był stary. Zagrzmiało i dopiero wtedy eks-Strażnik zdał sobie sprawę, że zaraz spadnie deszcz. Opłakiwał w duchu wszystkie swoje dawne pieśni głównie dlatego, iż nie mógł ich sobie przypomnieć. Nie uważał bowiem, że jego życie było szczególnie smutne, smutniejsze niż życie innych ludzi.
Kiedy siedział w kawiarni w pobliskim mieście, by przeczekać deszcz, usłyszał czterech nastolatków, którzy grali na gitarach, śpiewając znaną mu pieśń. Ułożył ją pewnego upalnego letniego dnia, wylewając asfalt na drogę. Ci młodzi ludzie nie byli muzykami i na pewno nikt by nie zaliczył ich do Twórców, ale śpiewali tę pieśń z całego serca i choć jej słowa mówiły o szczęściu, wszyscy, którzy je usłyszeli, popłakali się z żalu.
Christian napisał swoje pytanie w notatniku, który zawsze ze sobą nosił, i pokazał je chłopcom.
- Skąd pochodzi ta pieśń?
- To pieśń Sugara - odparł przywódca grupy. - To Sugar ją ułożył. Christian uniósł brew i wzruszył ramionami.
- Sugar to był gość, który pracował przy budowie dróg i komponował pieśni. Ale teraz już nie żyje - odparł ten sam chłopak.
- Diabelnie dobre, najlepsze pieśni na świecie - dodał inny nastolatek i wszyscy czterej skinęli głowami.
Christian uśmiechnął się. Potem napisał jeszcze dwa pytania (a chłopcy czekali niecierpliwie, aż ten dziwny, milczący starzec pójdzie sobie):
- Czyż nie jesteście szczęśliwi? Czemu śpiewacie smutne pieśni?
Chłopcy nie wiedzieli, co odpowiedzieć. Jednakże ich przywódca odrzekł tak:
- Pewnie, że jestem szczęśliwy. Pomyśl tylko, człowieku: mam dobrą pracę, dziewczynę w moim guście i nie mógłbym prosić o nic więcej. Mim moją gitarę. Mam też moje pieśni i moich przyjaciół.
A inny chłopiec zaoponował:
- Te pieśni wcale nie są smutne, proszę pana. Pewnie, sprawiają, że ludzie płaczą, ale nie są smutne.
- Taak - dodał jeszcze inny. - Po prostu napisał je człowiek, który wiedział.
- Co wiedział? - nagryzmolił Christian w notatniku.
- Po prostu wiedział i to wszystko.
Później chłopcy powrócili do swoich prymitywnych gitar, zaczęli na nich grać i śpiewać nie wyćwiczonymi głosami. Christian podszedł do drzwi, ponieważ deszcz przestał padać. Wiedział, kiedy należy opuścić scenę. Odwrócił się i ukłonił lekko domorosłym piosenkarzom. Ci wcale go nie zauważyli, ale ich młodzieńcze głosy były całym aplauzem, jakiego potrzebował. Wyszedł na dwór, gdzie liście właśnie zaczynały się barwić czerwienią i złotem. Niebawem bezszelestnie oderwą się z gałęzi i spadną na ziemię.
Przez chwilę Christian myślał, że słyszy swój własny śpiew. Lecz był to tylko ostatni podmuch wiatru, wiejącego szaleńczo między przewodami nad ulicą. Była to namiętna pieśń i Christianowi wydało się, iż rozpoznał swój głos.
2. WYPRAWA PRZEZ PÓŁ AMERYKI PO TO, ABY ZABIĆ RICHARDA NIXONA
Siggy nie był typem zabójcy. Nie miał też manii wielkości. W istocie, jeśli żywił jakieś złudzenia, były to iluzje szczęścia. Kiedy skończył trzydzieści lat, zrezygnował z pracy komercyjnego grafika i wyruszył w świat, rozmyślnie obniżając swoje dochody, prestiż i pozycję, społeczną. Kupił taksówkę.
- Kto będzie prowadził tę taksówkę, Siggy? - zapytała jego matka, Niemka starej daty, dobrze urodzona i pogardzająca klasą służących.
- Ja - odparł łagodnie Siggy. Wytrzymał tyradę, która po tym nastąpiła, ale od tej pory taksówka stała się jedynym źródłem jego dochodów. Nie pracował codziennie. Kiedy jednak miał na to ochotę, zapragnął opuścić mieszkanie lub potrzebował pieniędzy, wyjeżdżał swoją taksówką z Manhattanu. Jego samochód był nieskazitelnie czysty, a sam Siggy zapewniał klientom doskonałą obsługę. Sprawiało mu to ogromną radość. Po powrocie do domu siadywał przed sztalugami lub ze szkicownikiem na kolanach i rysował. Nie był zbyt dobry w tej dziedzinie. Owszem, mógł zajmować się reklamą komercyjną. Kiedy jednak trzeba było narysować coś trudniejszego niż pudełko cheerios, Siggy od razu wiedział, że wynik nie okaże się najlepszy. Nigdy nie sprzedał żadnego ze swoich obrazów. Ale tak naprawdę wcale mu na tym nie zależało. Lubił siebie i wszystko to, co robił.
Podobne uczucia żywiła jego żona Maria. Była Francuzką, on zaś Niemcem; pobrali się i przenieśli do Ameryki po II wojnie światowej, zabierając ze sobą swoich krewnych. Tworzyli dobraną parę i uważali się za szczęśliwych. W tysiąc dziewięćset siedemdziesiątym ósmym roku Maria zmarła na atak serca w wieku pięćdziesięciu siedmiu lat. Wtedy Siggy wsiadł do swojej taksówki i jeździł po mieście przez jedenaście godzin, nie zabierając ani jednego klienta. O czwartej rano wreszcie podjął decyzję i wrócił do domu. Zamierzał dalej żyć. I znów poczuł się szczęśliwy wcześniej niż przypuszczał, że to możliwe.
Nigdy nie marzył o podboju świata ani o zrobieniu majątku, ani nawet o przespaniu się z jakąś gwiazdą filmową lub z luksusową prostytutką. Po prostu marzenia o rzeczach niemożliwych nie leżały w jego naturze. Dlatego Siggy'ego bardzo zaskoczyła wieść, że wybrano go, by uratował Amerykę.
Dobra wróżka rodem z filmów Disneya przybyła do Siggy'ego w najbardziej szalonym ze snów, jaki kiedykolwiek mu się przyśnił.
-Ty, Siegfriedzie Reinhardcie, jesteś zwycięzcą konkursu jednego życzenia - powiedziała, jakby była damą z Krainy Magicznych Dywanów i zatelefonowała do Siggy'ego z propozycją bezpłatnego wyczyszczenia jego własnych kobierców.
- Jednego? - zapytał we śnie Siggy, myśląc, że jest to raczej poniżej standardów prezentowanych przez dobre wróżki.
- I wolno ci dokonać wyboru - odparła dobra wróżka. - Możesz użyć tego życzenia dla siebie albo dla ocalenia Ameryki.
- Ameryka zdąża prosto do piekła i potrzebuje wszystkich możliwych życzeń - oświadczył Siggy. - Jednak z drugiej strony, ja sam tak naprawdę nie potrzebuję niczego, gdyż mam już wszystko, czego mógłbym zapragnąć. W takim razie wybieram Amerykę.
- Doskonale - odparła wróżka i odwróciła się, by odejść.
- Zaczekaj chwilę - powiedział we śnie. - Czy to wszystko?
- Poprosiłeś o życzenie dla Ameryki i tak też się stało. W ten sposób zmarnowałeś wspaniałą szansę, jeśli chcesz znać moje zdanie, gdyż od trzydziestu lat Ameryka nie warta jest nawet złamanego grosza. Nie próbuj wprowadzić zbytniego zamętu, Siggy. Ta sprawa życzeń i tak już jest dostatecznie skomplikowana, ty zaś zaliczasz się do ludzi prostodusznych. - Potem wróżka odeszła, a Siggy obudził się znienacka. Ten dziwny sen wrył mu się głęboko w pamięć, co rzadko zdarza się ze snami.
To jakaś zwariowana historia, pomyślał, śmiejąc się w duchu. Starzeję się, Maria zaciągnęła mnie na zbyt wiele filmów Disneya, jestem samotny. Lecz choć wiedział, że ten sen jest nonsensowny, nie mógł go zapomnieć.
A co by było, pomyślał, gdybym miał jakieś życzenie? Mogłem zmienić tylko jedną rzecz, by uczynić wszystkich Amerykanów szczęśliwszymi. Cóż to mogłoby być?
- Co jest złego w Ameryce? - zapytała jego matka, przewracając oczami i kołysząc się w fotelu na kółkach. Siggy wiedział, że nigdy nie miała bujanego fotela i że rekompensowała to sobie kołysząc się w każdym innym siedzisku, jakby było kołyską. - W Ameryce wszystko jest złe.
- Ale powiedz mi tylko jedną rzecz, mamo: co jest najgorsze.
- Jest już za późno i w żaden sposób nie można tego naprawić. Wszystko zaczęło się od niego. Jeżeli istnieje reinkarnacja, chciałabym, żeby on odrodził się jako mucha, którą mogłabym walnąć. Żeby powrócił jako hydrant, by wszystkie psy mogły go obsikiwać. - Matka Siggy'ego była bardzo dystyngowana, kiedy mówiła po niemiecku, ale kiedy używała angielskiego, stawała się niegrzeczna. I, jak wiele razy przedtem, Siggy zastanowił się, dlaczego jego matka jeszcze żyje, choć skończyła dziewięćdziesiąt dwa lata, gdy tymczasem Maria, tak delikatna i wrażliwa, zmarła przedwcześnie. - Nie bądź wulgarna, mamo.
- Jestem Amerykanką, mam wszystkie dokumenty i mogę sobie na to pozwolić. Wszystko poszło w diabły w roku tysiąc dziewięćset sześćdziesiątym ósmym.
- Nie powinnaś winić o to jednego człowieka.
- A co ty wiesz? Jesteś tylko taksówkarzem.
- Jeden człowiek nie robi tak wielkiej różnicy.
- A co z Adolfem Hitlerem?! - odparła triumfująco jego matka, uderzając w poręcz fotela na kółkach i kołysząc się w nim. - Adolf Hitler! Tylko jeden człowiek. Tak jak Richard Nixon, któremu życzę, by miał krótkie spięcie w brzytwie i poparzył sobie twarz.
Nadal śmiała się i przeklinała Nixona, kiedy Siggy w końcu odszedł. Dobra wróżka, powiedział do siebie. Do czego jest mi potrzebna dobra wróżka? Mam mamę.
Ale dziwny sen nie dawał mu spokoju. Dobra wróżka nadal go nawiedzała, wślizgując się i wyślizgując z jego snów, mówiąc bezgłośnie:
- Pośpiesz się i podejmij decyzję, Siggy. Dobre wróżki są bardzo zajęte, zabierasz mi tak potrzebny czas.
- Nie poganiaj mnie - odrzekł. - Po prostu jestem ostrożny.
- Mam też innych klientów, daj mi wreszcie spokój.
- Nie chcę, żeby ponaglały mnie wytwory mojej wyobraźni -oświadczył na to. - Jeżeli mam jedno życzenie, chcę odpowiednio je wykorzystać. - Kiedy się obudził, był nieco zakłopotany, że potraktował tak poważnie dobrą wróżkę ze snów. - To tylko sen - powiedział sobie w duchu. Ale bez względu na to, czy był to sen, czy też nie, rozpoczął badania.
Przeprowadzając ankietę w swojej taksówce, trzymał obok siebie notatnik i wypytywał pasażerów:
- Pytam tylko z czystej ciekawości: co jest najgorszego w Ameryce? Co by pan(pani) zmienił(ła), gdyby mógł(mogła)?
Otrzymał niemało wypowiedzi, które jednak zawsze nawiązywały do Richarda Nixona.
- To wszystko zaczęło się od Nixona - twierdzili. Albo: - To wina Cartera. Ale gdyby nie Nixon, Carter nigdy by nie został wybrany.
- Chyba związki zawodowe, które przyczyniły się do podwyżek cen - oświadczyła jakaś kobieta. A potem dodała po namyśle: -Gdyby Nixon wszystkiego nie popsuł, może w jakimś stopniu zachowalibyśmy kontrolę nad tym krajem.
Nie chodziło tylko o to, że nazwisko byłego prezydenta zawsze wracało w tych rozmowach. Największe wrażenie wywierał sposób, w jaki ludzie je wymawiali. Ze wstrętem, pogardą i ze strachem. Było to słowo naładowane emocjami. Źle brzmiało. Ludzie mówili “Nixon" tak, jak mogliby powiedzieć “błoto" lub “pająk".
Pewnej nocy Siggy siedział, patrząc na rezultat swojej ankiety. Nie mógł wysiąść z taksówki, ponieważ gubił się w myślach. Jestem szalony, doszedł do wniosku, ale myśli zignorowały to spostrzeżenie i nadal uparcie wracały do tematu, a gdzieś w oddali chichotała dobra wróżka. Richard Nixon. Taak. Jeżeli mogę wypowiedzieć jedno życzenie, muszę użyć go do usunięcia Richarda Nixona.
Ależ ja na niego głosowałem, do cholery, rzekł do siebie Siggy. Wydawało mu się, że powiedział to w myśli, ale słowa te zabrzmiały w taksówce. - Głosowałem na niego. I sądziłem, że czasami naprawdę dobrze się spisywał. - Mówiąc to, poczuł się niemal zakłopotany, gdyż takie stwierdzenia nie przysparzały taksówkarzowi popularności u pasażerów. Wróciwszy myślą do Nixona, przypomniał sobie tę triumfalną chwilę, kiedy Nixon oświadczył Wietnamczykom z Północy; “Ja wam pokażę", zbombardował ich, zmuszając do zmiany stanowiska i po raz ostatni zaprowadził do stołu rokowań. I te wspaniałe wybory, które nie dopuściły do Białego Domu szaleńca z Południowej Dakoty. I podróż Nixona do Chin i do Rosji i poczucie, że Ameryka była wtedy może tak silna, jak za Roosevelta, kiedy skopała dupę Hitlerowi. Siggy przypomniał sobie, jak dobrze się wówczas czuł, przypomniał sobie, jak wielki gniew budziły w nim nie kończące się ataki prasy, które sprawiły, że w końcu Nixon musiał ustąpić. A wtedy okazało się, iż był tak wstrętnym osobnikiem, jak twierdziły gazety.
Przypomniał sobie też, jak czuł się zdradzony przez cały rok tysiąc dziewięćset siedemdziesiąty trzeci i powiedział: “Nixon", a w taksówce jego głos zabrzmiał równie zjadliwie, jak głosy pasażerów.
Siggy zrozumiał, że jeżeli rzeczywiście istnieje coś złego w Ameryce, to tym złem jest Richard Nixon. Bez względu na to, czy ktoś kiedyś go lubił, czy też nie. Albowiem ci, którzy go lubili, zostali zdradzeni, a ci, którzy go nienawidzili, nie zaspokoili swojej nienawiści. Żył teraz gdzieś w Kalifornii, budząc nienawiść, przewyższającą tę, jaką Amerykanie żywili do kompanii telefonicznej, związków zawodowych i do Kongresu.
Chcę, żeby umarł, pomyślał Siggy. I w głębi swego umysłu usłyszał gratulacje dobrej wróżki.
- Wypowiedz to życzenie - powiedziała.
- Jeszcze nie - odrzekł Siggy. - Muszę być sprawiedliwy.
- Sprawiedliwy, upierdliwy. Wypowiedz życzenie. Mam dużo pracy.
- Muszę najpierw z nim porozmawiać - oświadczył Siggy. - Nie mogę życzyć mu śmierci, zanim nie wysłucham, co on ma do powiedzenia.
Siggy zamierzał podróżować samotnie. Któż by zrozumiał jego cel, jeśli tak naprawdę sam go nie pojmował? Nie powiedział nikomu, że wyjeżdża, po prostu podjął w banku pięćset dolarów, wsiadł do taksówki i ruszył w drogę. Przejechał New Jersey, a potem Pensylwanię; znalazł się na autostradzie I-70 i zdecydował, że ponieważ biegnie ona w pożądanym przez niego kierunku, więc nią pojedzie. Zatrzymał się w Richmond, w stanie Indiana, aby umyć się i coś przekąsić, a potem postanowił przespać tę noc w tanim motelu.
Spędził pierwszą od lat noc w nieznanym otoczeniu. Przeszkadzało mu to; nic nie pasowało, pościel była szorstka i twarda, brakowało też setek pamiątek po Marii i ich szczęśliwym pożyciu. Spał źle (ale, dzięki Bogu, nie przyśniła mu się dobra wróżka) i kiedy odjechał rano, zdał sobie sprawę, że jest bardziej samotny niż przypuszczał. Nie był przyzwyczajony dojazdy bez rozmów z pasażerami. Nie zwykł też prowadzić bez opłaty za przejazd.
Dlatego zabrał autostopowicza stojącego na skraju autostrady. Był to chłopak - który bez wątpienia uważał się za mężczyznę -w wieku dwudziestu paru lat. Nosił dość długie włosy, ale znacznie czystsze niż zwykły obdarty przydrożny włóczęga. Siggy miał więc z kim rozmawiać, a na wypadek jakichś kłopotów zawsze woził żelazną obręcz za fotelem, choć nie był całkiem pewny, co i kiedy mógłby z nią zrobić. Sprawiała jednak, że czuł się bezpieczny, przynajmniej na tyle, by się zatrzymać i zabrać tego chłopca.
Siggy otworzył drzwi, gdy autostopowicz podbiegł do niego.
- No, nie - powiedział chłopak, zaglądając do samochodu. - Nie potrzebuję taksówki, ale darmowego przejazdu.
- Chyba wszyscy tego potrzebujemy - odrzekł Siggy z uśmiechem. - Pochodzę z Nowego Jorku. W Indianie wożę za darmo. Jestem na urlopie.
Chłopiec skinął głową i usiadł obok niego. Siggy ruszył z miejsca i po kilku chwilach znalazł się z powrotem na autostradzie, jadąc ze stałą szybkością dziewięćdziesięciu kilometrów na godzinę. Włączył taksometr i spojrzał na chłopca, który z ponurą miną wyglądał przez okno.
- Dokąd jedziesz? - zapytał go.
- Na zachód.
- To szerokie pojęcie. Dokądkolwiek dotrzesz, zawsze będzie coś jeszcze dalej na zachodzie.
- Na końcu znajduje się ocean. Wysiądę, zanim wpadnę do wody, dobra?
- Ja jadę do Los Angeles - wyjawił Siggy.
Chłopiec nic nie odpowiedział. Najwyraźniej nie miał ochoty na rozmowę. Trudno. Wielu pasażerów wolało milczeć i Siggy nie miał nic przeciwko temu. Wystarczało mu, że w taksówce jest jeszcze jedna żywa dusza. Dawało mu to poczucie, że postępuje słusznie. Wszystko jest w porządku tak długo, jak długo w samochodzie ktoś siedzi obok niego.
Oczywiście, nie będzie tak przez całą drogę, uświadomił sobie Siggy. Kiedy zabrał chłopca, miał na myśli St. Louis, może Kansas City. Potem autostopowicz wysiądzie i taksówkarz znów zostanie sam. Będzie musiał zatrzymać się na noc. Może w Denver. Czy chłopiec myślał, że oprócz podwiezienia Siggy zaoferuje mu pokój w motelu?
-Skąd jesteś?
Chłopiec ocknął się, jakby drzemał z otwartymi oczami.
- Co przez to rozumiesz? - spytał.
- Pytam skąd, w przeciwieństwie do dokąd. To znaczy, gdzie się urodziłeś i gdzie mieszkasz?
- Urodziłem się w Rochester. Myślę, że nigdzie nie mieszkam.
- Rochester. A jak tam jest?
- Mieszkałem w takiej opanowanej przez mafię dzielnicy. Wszyscy sprzątali swoje podwórka i nikt nigdy nie włamywał się do domów.
- Czy było tam dużo fabryk?
- Eastman Kodak i Xerox Corporation. W świecie jest mnóstwo gówna i Rochester żyje z kopiowania go. - Chłopiec powiedział to gorzko, ale Siggy wybuchnął śmiechem. Autostopowicz w końcu też się uśmiechnął.
- Dlaczego jedziesz do Kalifornii? - spytał Siggy.
- Znaleźć miejsce do spania i może jakąś pracę.
- Chcesz zostać aktorem?
Chłopak obrzucił go pogardliwym spojrzeniem.
- Aktorem? Jak Jane Fonda? - wymówił to imię tak, jakby była to nazwa jakiejś trucizny. Siggy znał ten ton. Spróbował zapytać pasażera, co sądzi o przyczynie wszelkiego zła w Ameryce.
- Co myślisz o Richardzie Nixonie?
- Nic nie myślę - odparł autostopowicz. A potem jak szalony, wiedząc, że może wszystko zniszczyć, Siggy wypalił:
- Chcę go dorwać.
- Co takiego? - spytał chłopak.
Siggy opanował się. W każdym razie trochę.
- Chcę się z nim spotkać. W San Clemente.
- A po co masz zamiar się z nim spotkać? - zapytał ze śmiechem jego rozmówca.
Siggy wzruszył ramionami.
- I tak nie pozwolą ci zbliżyć się do niego. Myślisz, że ma ochotę spotykać się z takimi ludźmi jak my?
I właśnie wtedy to się stało. Siggy rozpoznał ten pogardliwy ton głosu, tak dobrze mu znany. Podniosło go to na duchu. Robił to, co należało zrobić.
Mijały godziny i przemierzali coraz to nowe stany. Ilinois pojawiło się i przeminęło. Przejechali Missisipi w St. Louis. Rzeka ta nie była tak wielka, jak przypuszczał Siggy, ale kiedy się zastanowił, uznał, że i tak miała dużo wody. Potem Missouri, ta znów okazała się zbyt szeroka i posępna. A ponieważ podróż była nudna, więc nadal ze sobą rozmawiali. Chłopiec miał serce przepełnione goryczą- wszystko zdawało się na to wskazywać. Siggy wolał mówić sam, a ponieważ jego pasażer słuchał i od czasu do czasu coś wtrącał, uznał, że wszystko jest w porządku. Kiedy pojawiły się znaki drogowe zapowiadające Kansas City, jakby to była wygrana na loterii, Siggy zaczął mówić o Marii. Zatonął we wspomnieniach. Wspomniał, jak lubiła wino - kochał w niej tę francuską wadę.
- Kiedy trochę się upiła - powiedział do chłopca -jej oczy stawały się ogromne. Czasami były pełne łez, a mimo to nie przestawała się uśmiechać. Podnosiła też podbródek i wyciągała szyję. Zupełnie jak łania.
Może chłopca zmęczyła już ta rozmowa? Może nie chciał słuchać wspomnień o prawdziwej miłości? W każdym razie odburknął w odpowiedzi:
- A gdzie widziałeś łanię, taksówkarzu z Manhattanu? W zoo? Siggy jednak się nie obraził.
- Wyglądała jak łania.
- Myślę, że raczej przypominała żyrafę - zachichotał autostopowicz, jakby mówiąc to odniósł zwycięstwo nad Siggym. I tak rzeczywiście było. Taksówkarz stracił cierpliwość.
- Rozmawiamy o mojej żonie! - warknął. - Zmarła dwa lata temu.
- A co mnie to obchodzi? Dlaczego sądzisz, że mogło mnie to zainteresować? Chcesz się wyżalić? Masz chęć ryczeć jak bóbr? W takim razie rób to po cichu. Na Boga, chłopie, daj mi chwilę spokoju, dobra?
Siggy wpatrywał się w drogę. Poczuł w ustach gorycz żółci. Przez chwilę miał ochotę uderzyć młokosa, ścisnął więc mocniej kierownicę. Później uczucie to minęło, a ciekawość znów wróciła.
- Ejże, czemu jesteś taki wściekły?
- Wściekły? Kto tak powiedział?
- Wściekłość brzmiała w twoim głosie.
- Wściekłość brzmiała w moim głosie!
- Tak. Pomyślałem, że może chciałbyś o tym pomówić.
- Co, siedzenie się rozkłada i zamienia w leżankę? - chłopak roześmiał się kwaśno. - Podniosłem palce, ponieważ chciałem się przejechać. Kiedy chcę się poddać psychoanalizie, wysuwam inny palec, jasne?
- Tak, rozumiem, wyluzuj się.
- Nie jestem spięty, głupku. - Chwycił za klamkę tak mocno, że Siggy zląkł się, iż drzwi zwiną się jak folia i wypadną z samochodu.
- Przepraszam - powiedział chłopiec w końcu, nadal patrząc przed siebie i nie przestając trzymać się drzwi.
- Wszystko w porządku - odrzekł Siggy.
- Za to, co powiedziałem o twojej żonie. Nie jestem taki. Nie kpię z czyichś zmarłych żon.
-Taak.
- I masz rację. Jestem wściekły.
- Na mnie?
- Na ciebie? A kimże ty jesteś? Ludzką mrówką. Jedną z dwunastu milionów mrówek w Nowym Jorku. Wszyscy nimi jesteśmy.
- Więc na co lub na kogo jesteś wściekły? - Siggy nie mógł się powstrzymać przed dodaniem nowych punktów do swojej listy. -Na inflację? Kompanie naftowe? Elektrownie atomowe?
- A co to? Ankieta Instytutu Gallupa?
- Być może. Ludzie wściekają się na te same rzeczy. Więc na elektrownie atomowe?
- Taak, jestem wściekły na elektrownie atomowe!
- Chcesz, żeby je wszystkie zamknięto, prawda?
- Mylisz się, stary. Chcę, żeby zbudowano milion takich elektrowni. Żeby zbudowano je wszędzie, a potem wysadzono w powietrze tak, by starły z powierzchni ziemi ten cholerny kraj.
- Amerykę?
- Od jednego zasranego morza do drugiego.
Znowu zapanowało milczenie. Siggy'emu wydało się, że cały samochód drży od gniewu jego pasażera. Zasmuciło go to. Zerkał wciąż na twarz chłopaka. Dostrzegł na niej kilka blizn po trądziku młodzieńczym; bródka była rzadka w kilku miejscach. Spróbował sobie wyobrazić tę twarz bez zarostu. Bez gniewu. Bez nadmiaru narkotyków i zbyt wielu bitew. Wówczas musiała być dziecinna i niewinna.
- Wiesz co? - przerwał milczenie. - Kiedy tak patrzę na ciebie, nie mogę uwierzyć, że ktoś kiedyś cię kochał.
- Nikt nie każe ci w to wierzyć.
- Ale tak musiało być, prawda? Ktoś nauczył się chodzić i mówić. I jeździć na rowerze. Miałeś przecież ojca, nie?
Nagle chłopak walnął w drzwiczki schowka kierowcy, które otworzyły się z hukiem. Siggy drgnął z przerażenia. Dziwny pasażer nie okazał bólu, choć uderzył tak mocno, że mógłby złamać sobie palec.
- Ostrożnie! - ostrzegł go Siggy.
- Chcesz, żebym był ostrożny? Mówisz mi, żebym był ostrożny, dupku?! - Chłopak złapał za kierownicę i szarpnął. Taksówka zjechała na sąsiedni pas; jadący za nimi samochód zahamował gwałtownie i zatrąbił.
- Zwariowałeś?! Chcesz nas zabić? Jeśli jesteś wściekły, uszkodź samochód, ale nas nie zabijaj! - wrzasnął Siggy ze złością. Chłopak siedział drżąc, patrząc przed siebie niewidzącym spojrzeniem. Później auto, które na nich zatrąbiło, zrównało się z nimi z prawej strony. Kierowca krzyczał coś przez otwarte okno. Jego twarz wykrzywiał grymas gniewu. Pasażer Siggy'ego podniósł środkowy palec. Rozgniewany kierowca powtórzył ten sam gest.
I nagle chłopak opuścił szybę obok siebie.
- Hej, nie wplącz nas w jakieś kłopoty! - ostrzegł kłopotliwego pasażera Siggy, ale tamten go zignorował. Rzucił siarczyste przekleństwo przez okno. Siggy dodał gazu, by wyprzedzić samochód, który się z nimi zrównał. Jednakże drugi kierowca, jadąc obok nich, również zaklął.
A wtedy autostopowicz wyciągnął z kieszeni rewolwer, duży pistolet o złowrogim wyglądzie, i wycelował w kierowcę drugiego samochodu. Siggy nacisnął hamulce, ale tamten również to zrobił i oba pojazdy nadal jechały niemal obok siebie.
- Przestań! - wrzasnął Siggy i przyśpieszył, pozostawiając w tyle auto obrażonego kierowcy. Chłopak położył pistolet na kolanach, nadal nie zdejmując palca z cyngla.
- Nie jest naładowany, prawda? - zapytał Siggy. - To był tylko żart, co? Czy mógłbyś go odłożyć?
Wydawało się jednak, że autostopowicz nie usłyszał. Zupełnie, jakby nie pamiętał ostatnich kilku minut.
- Chciałeś wiedzieć, czy miałem ojca, tak? Mam go.
W owej chwili Siggy'ego nie obchodziło, czy chłopak wziął się z probówki. Uznał jednak, że lepiej będzie, jeśli ten młody narwaniec zacznie mówić o swoim ojcu, zamiast wymachiwać rewolwerem.
- Mój ojciec spędza życie dbając o to, by jego zakład pracy sprzedawał dostatecznie dużo kserokopiarek i daje więcej reklam w czasopismach, jeżeli tak nie jest.
Minęli granicę Kansas i Siggy miał nadzieję, że meldunek o incydencie z bronią nie dotrze do tego stanu.
- Mój ojciec nigdy nie nauczył mnie jeździć na rowerze. Zrobił to mój brat. Mój brat zginął na wojnie pana prezydenta Nixona. Słyszałeś o niej?
- To było dawno temu - odrzekł Siggy. Chłopiec spojrzał na niego chłodno.
- To było wczoraj, dupku. Chyba nie wierzysz kalendarzom, co? One kłamią, żebyśmy uznali, iż najlepiej o wszystkim zapomnieć. Może twoja żona zmarła wiele lat temu, Panie Taksówkarzu, ale myślałem, iż bardziej ją kochałeś.
Później młodzik opuścił oczy na leżący na jego kolanach rewolwer, nadal odbezpieczony, gotowy do strzału.
- Myślałem, że zostawiłem go w domu - powiedział zaskoczony. - Co on tu robi?
- Skąd mam wiedzieć? - odparł Siggy. - Wyświadcz mi tę przysługę, zabezpiecz ten przedmiot i odłóż go.
- Dobra - mruknął chłopak, ale nic nie zrobił.
- No, proszę cię - podjął Siggy. - Przerażasz mnie, gdy tak siedzisz z bronią gotową do strzału.
Chłopak pochylił głowę i przez kilka minut wpatrywał się w pistolet.
- Wysadź mnie natychmiast - rzekł. - Wysadź mnie.
- Nie, wystarczy, że odłożysz broń, nie musisz wysiadać. Nie będę się gniewał, tylko odłóż ją.
Autostopowicz spojrzał na niego ze łzami w oczach; później popłynęły mu twarzy.
- Myślisz, że zabrałem ten rewolwer przez przypadek? Nie chcę cię zabić.
- To po co go zabrałeś?
- Nie mam pojęcia. Na Boga, człowieku, wypuść mnie.
- Chcesz dotrzeć do Kalifornii. A ja właśnie tam jadę.
- Jestem niebezpieczny - oświadczył chłopiec.
Święta racja, że jesteś niebezpieczny, pomyślał Siggy. Święta racja. A ja jestem skończonym durniem, że nie wysadzam cię w tej właśnie chwili. I będę nim, jeśli tego nie zrobię.
- Nie dla mnie - powiedział Siggy, zastanawiając się, czemu nie czuje lęku.
- Dla ciebie. Jestem dla ciebie niebezpieczny - powtórzył autostopowicz.
- Nie dla mnie - upierał się Siggy, który nagle zrozumiał, skąd się bierze jego pewność siebie. To sprawka dobrej wróżki, tkwiącej w jego umyśle.
- Myślisz, że pozwolę, aby coś ci się stało, głupcze? - zapytała go bezdźwięcznie. - Jeżeli wyciągniesz nogi przed wypowiedzeniem twojego życzenia, zrujnujesz mi życie. Sama pisanina zabrałaby wiele lat.
Zwariowałem, pomyślał Siggy. Ten chłopak jest kopnięty, ale ja zwariowałem.
- Taak - powiedział w końcu autostopowicz, delikatnie zabezpieczając rewolwer i z powrotem wkładając go do kieszeni kurtki. -Nie dla ciebie.
Jechali jakiś czas w milczeniu. Droga prowadziła przez równiny, niebo stało się jeszcze bardziej płaskie, a słońce ukryło się za szarymi chmurami.
- Jedziesz do Richarda Nixona, co? - powtórnie spytał chłopak.
-Tak.
- Naprawdę sądzisz, że pozwolą nam się do niego zbliżyć?
- Załatwię to - odparł Siggy. I wtedy po raz pierwszy przyszło mu do głowy, że dobre wróżki mogą spełniać życzenia w nieprzyjemny sposób. Wyrażę pragnienie, żeby umarł? Zażyczę sobie śmierci Nixona, a ten chłopiec pójdzie do więzienia na resztę życia za to, że go zabił? Uważaj, dobra wróżko, ostrzegł ją w myśli. Nie pozwolę ci się oszukać. Mam pewien plan i nie pozwolę wyprowadzić się w pole, by skrzywdzić mojego towarzysza podróży.
- Jesteś głodny, synu? - spytał Siggy. - A może wytrzymasz aż do Denver?
- Wytrzymam - odrzekł autostopowicz. - Ale nie nazywaj mnie synem.
W Los Angeles było gorąco, ale w miarę jak Siggy zbliżał się do morza, wiatr stawał się coraz chłodniejszy. Taksówkarz czuł się już zmęczony. Wprawdzie przyzwyczaił się do prowadzenia samochodu, nigdy jednak nie jechał tak długo i tak daleko. Autostrady na swój sposób pozwalały odpocząć kierowcy - nie było ożywionego ruchu, nie musiał zgadywać, gdzie za kilka minut skręci jadący z prawej samochód. Ludzie rzeczywiście zwracali uwagę na linie między pasami. Ale autostrady niezmordowanie biegły wciąż do przodu, kilometr za kilometrem, aż w końcu Siggy'emu wydawało się, że on sam stoi w miejscu, a droga i otoczenie mkną szybko obok niego i pod nim. Wreszcie sprowadziły do niego Los Angeles, tam zaś otoczenie zatrzyma się i pozwoli mu działać. San Clemente. Rezydencja Richarda Nixona. Odnalazł ją łatwo, jakby zawsze znał do niej drogę. Chłopiec, który spał przez ostatnich kilkaset kilometrów, obudził się, kiedy Siggy zatrzymał samochód.
- Co takiego? - spytał sennie pasażer.
- Pośpij jeszcze - odrzekł Siggy, wysiadając z taksówki. Lecz chłopiec również wysiadł.
- To właśnie tu?
- Tak - rzucił przez ramię Siggy, idąc w stronę wejścia.
- Muszę zrobić siusiu - oświadczył autostopowicz. Siggy wszakże zignorował go i szedł dalej. Chłopak ruszył za nim, podbiegł kawałek, dogonił go i powiedział cicho: - Do diaska, nie możesz poczekać nawet minutę?
Oczywiście ludzie ze służb specjalnych byli wszędzie, ale teraz Siggy już zupełnie oszalał. Wiedział, że nie mogą go zatrzymać. Miał spotkać się z Richardem Nixonem, więc się spotka. Zaparkował nieopodal pałacyku i po prostu tam wszedł. Chłopiec kroczył tuż za nim. Siggy nie wdrapywał się na płot ani nie robił niczego nadzwyczajnego. Po prostu wszedł na podjazd, okrążył dom i ruszył na plażę. Nikt go nie zobaczył. Nikt do niego nie zawołał. Ochroniarze ze służb specjalnych ciągle byli odwróceni do niego plecami lub mieli jakąś nie cierpiącą zwłoki sprawę gdzie indziej. Spotka się z Richardem Nixonem. Wypowie swoje życzenie.
Zatrzymał się w miejscu, gdzie woda lizała piasek, nigdy nie sięgając do poprzedniego miejsca, w miarę jak trwał odpływ. Chłopak stanął obok niego. Siggy przyglądał się rezydencji, natomiast autostopowicz obserwował jego samego.
- Myślałem, że nas złapią - powiedział. - Nie mogę uwierzyć, że tu dotarliśmy.
- Cicho - odszepnął Siggy. - Cicho.
Siggy czuł się tak zdenerwowany, jak dziewica na swoim weselu; bardziej obawiał się, niż tęsknił za tym, co miało nadejść. A co, jeśli Nixon uzna mnie za durnia? - pomyślał. Nie musiał się niepokoić. Kiedy tak stał na piasku, Nixon wyszedł z domu, zszedł na plażę, zatrzymał się na linii wody i wpatrzył w morze. Był sam.
Siggy wziął głęboki oddech i ruszył w jego stronę. Ślizgał się na mokrym podłożu, miał więc wrażenie, że każdy krok próbuje zawrócić go z obranej drogi. Nie ugiął się jednak i stanął obok Richarda Nixona. Ujrzał tę twarz i charakterystyczny nos, jednocześnie ponurą, złą twarz z karykatur Herblocka i wyraziste, otwarte oblicze człowieka, na którego trzykrotnie głosował.
- Panie Nixon - odezwał się Siggy.
Nixon początkowo się nie odwrócił. Powiedział tylko:
- Jak się pan tu dostał?
- Musiałem się z panem zobaczyć - Siggy wzruszył ramionami.
Wtedy Nixon odwrócił się do niego, uśmiechnięty. Siggy widział, jak oczy byłego prezydenta napotkały jego wzrok. Potem zaś zerknął przez ramię na autostopowicza, który podszedł i zatrzymał się tuż za nim.
- Przybyliśmy tu, żeby pana zabić - powiedział chłopak i sięgnął do kieszeni, w której ukrył swój rewolwer. Siggy na moment wpadł w panikę, ale głos dobrej wróżki zadźwięczał w jego uchu: -,Nie martw się - powiedziała. - Masz dość czasu.
Dlatego Siggy, patrząc na chłopca, potrząsnął przecząco głową. Ten ściągnął brwi, lecz nie strzelił.
Wtedy Siggy znów odwrócił się do Nixona. Eksprezydent nadal się uśmiechał i choć zmrużył oczy, nie okazywał strachu. Taka postawa spodobała się Siggy'emu. To był Nixon, którego podziwiał, człowiek tak bardzo odważny, że bez wahania stawił czoło tłumom komunistów w Wenezueli i Peru.
- Nie byłbyś pierwszym, który chciał to zrobić - rzekł Nixon.
- Ja wcale tego nie chcę, ale muszę - odparł Siggy. - Dla Ameryki.
- Ach, tak! - Nixon ze zrozumieniem skinął głową. - Wszyscy robimy najgorsze rzeczy dla Ameryki, prawda?
Siggy poczuł ulgę. Nixon zrozumiał, o co mu chodzi, dlatego jego zadanie będzie znacznie łatwiejsze do wykonania.
- Macie szczęście - dodał były prezydent. - Tylko tym razem przyszedłem tu sam. Żeby się pożegnać. Opuszczam to miejsce. Jutro już by mnie tu nie było - pokręcił powoli głową. - No dobrze, kończcie. Nie mogę was powstrzymać.
- Och! - odparł Siggy. - Ja nie zamierzam pana zastrzelić. Wystarczy, że zapragnę pańskiej śmierci. - Stojący za nim chłopak jęknął cicho, a Nixon lekko westchnął. Siggy'emy wydało się, że eks-prezydent poczuł się zawiedziony, potem jednak zrozumiał, iż było to westchnienie ulgi. Uśmiech powrócił na twarz Nixona.
- Ale nie dzisiaj - mówił dalej Siggy. - Po prostu nie mogę wyrazić życzenia, by teraz pana zamordowano, panie Nixon. Albo żeby zginął pan w jakimś wypadku. Wszystko zło, które miało się stać, już się stało. Muszę zatem sprawić, aby zginął pan w przeszłości.
Autostopowicz z tyłu wydał cichy dźwięk.
Nixon skinął głową z powagą.
- Myślę, że tak będzie znacznie lepiej.
- Dlatego zdecydowałem, iż najlepszym terminem byłaby dla pana śmierć po powtórnym zaprzysiężeniu na prezydenta. W roku tysiąc dziewięćset siedemdziesiątym drugim, zanim stracił pan kontrolę nad aferą Watergate, tuż po zawarciu traktatu pokojowego z Wietnamczykami i zaraz po pańskim wielkim zwycięstwie wyborczym. Właśnie wtedy zabije pana jakiś morderca. W ten sposób zostanie pan prawdziwie amerykańskim bohaterem, cieszącym się większą popularnością niż Kennedy, i jak on przejdzie pan do legendy.
- A co się stanie potem? - spytał Nixon.
- Wszystko się zmieni. Po pańskiej śmierci nikt nie będzie żywił do pana urazy. Ludzie zachowają o panu miłe wspomnienia. Prawie nikt nie będzie pana nienawidził.
Nixon pokręcił głową.
- Czyż nie powiedział pan, że pańskie życzenie ma przynieść Ameryce tylko dobro? Siggy skinął głową.
- No, cóż, gdyby wtedy mnie zamordowano, prezydentem zostałby Spiro Agnew.
Siggy zupełnie o tym zapomniał. Spiro Agnew. Co za łajdak. W żaden sposób nie mógłby rządzić dla dobra Ameryki.
- Ma pan rację - przyznał Siggy. - W takim razie powinno to stać się jeszcze wcześniej. Tuż przed wyborami. Będzie to niemal równie dobry termin, jak w poprzedniej sytuacji, gdyż prowadził pan w sondażach.
- Tylko że wtedy prezydentem zostałby George McGovern -zaoponował Nixon.
Coraz gorzej i gorzej. Siggy zdał sobie sprawę z trudności, jakich przysporzy mu wykonanie jego obowiązku. Wszystko, co zmieni, przyniesie określone konsekwencje. Jak zdoła ulżyć cierpieniom swego kraju, jeśli będzie je powiększał wraz ze zmianami, które przeprowadzi?
- A gdyby zażyczył pan sobie, żeby mnie zabito w roku tysiąc dziewięćset sześćdziesiątym ósmym, to urząd prezydenta sprawowałby Spiro Agnew albo Hubert Humphrey - dodał Nixon. – Może po prostu zechce pan, żebym zwyciężył w roku tysiąc dziewięćset sześćdziesiątym.
Siggy zastanowił się nad tą propozycją. Bardzo głęboko.
- Nie - rzekł w końcu. - To byłoby dobre, ale dla pana. Stałby się pan lepszym prezydentem, gdyby najpierw nie miał tych złych przeżyć. Jednak czy zabrałby nas pan na Księżyc? Czy utrzymałby pan wojnę w Wietnamie na tak niskim poziomie jak Kennedy?
- Niższym - odparł Nixon. - Odniósłbym w niej zwycięstwo do roku tysiąc dziewięćset sześćdziesiątego czwartego.
- I wplątał się w wojnę z komunistycznymi Chinami - Siggy pokręcił głową. - Świat mógłby zostać zniszczony i zginęłyby miliony ludzi. Uważam, że w roku tysiąc dziewięćset sześćdziesiątym zwyciężył właściwy kandydat.
Twarz Nixona posmutniała.
- W takim razie najlepiej będzie, jeśli wyrazi pan życzenie, żebym przegrał wszystkie wybory, w których startowałem. Uniemożliwi to mój wybór do Kongresu na stanowisko wiceprezydenta. Niech zostanę handlarzem starych samochodów. - Jego usta wykrzywił smutny uśmiech.
Siggy dotknął ramienia Nixona.
- Może powinienem - rzekł, a chłopiec za nim znów wydał cichy dźwięk.
-Ale nie - podjął Nixon. - Chciał pan ocalić Amerykę. Moje zwycięstwo lub klęska wyborcza niczego by nie zmieniły. Gdyby nie ja, prezydentem zostałby ktoś inny. Zresztą na pewno znalazłby się jakiś Richard Nixon. Gdyby Amerykanie nie chcieli, żebym objął urząd prezydenta, nigdy by do tego nie doszło. Gdyby Richard Nixon nie istniał, na pewno by go wymyślili.
- W takim razie nie wiem, co zrobić - westchnął Siggy. Nixon odwrócił się i spojrzał na morze.
- Zrobiłem tylko to, czego ode mnie oczekiwano. A kiedy wyborcy zmienili zdanie, byli zaskoczeni tym, czego dokonałem. -Wiatr od lądu przyniósł woń Los Angeles, która sprawiła, że od plaży wionęło szlamem i zgnilizną. - Może nie jest pan w stanie zapragnąć niczego, co uratowałoby Amerykę. Może nic nie da się zrobić.
Tym razem dźwięk wydany przez chłopaka był dostatecznie głośny, by Siggy wreszcie odwrócił się i spojrzał na niego. Ku jego zaskoczeniu autostopowicz już nie stał, lecz siedział po turecku na piasku, z dłońmi splecionymi na karku. Drżał cały.
- Co ci jest, synu? - spytał Nixon. W jego głosie brzmiało zatroskanie.
Chłopak podniósł do góry wzrok. Na jego twarzy malował się gniew i żal.
- Pan... - powiedział drżącym głosem - pan może nazywać mnie synem.
Nixon z trudem ukląkł na piasku, jakby bolała go noga, i dotknął ramienia młodego mężczyzny.
- Czy coś jest nie tak, synu? - zapytał.
- Jego brat zginął w Wietnamie - odrzekł Siggy, jakby to wszystko wyjaśniało.
- Przykro mi - powiedział Nixon. - Naprawdę mi przykro. Chłopak strząsnął rękę Nixona.
- Myśli pan, że to coś znaczy?! Myśli pan, że to coś znaczy, jak bardzo panu jest przykro?!
Słowa te zabolały Nixona. Zadrżał, jakby ktoś go spoliczkował.
- Nie wiem, co jeszcze mógłbym zrobić - powiedział cicho eks-prezydent.
Autostopowicz błyskawicznie chwycił go za klapy marynarki, ciągnąc w dół, aż znaleźli się twarzą w twarz, i wrzasnął:
- Możesz za to zapłacić! Możesz płacić, i płacić, i płacić... -Wargi i zęby rozgniewanego młodego mężczyzny niemal dotykały twarzy Nixona, który wyglądał patetycznie i bezsilnie w jego uścisku. Krople śliny tryskającej z ust chłopaka upstrzyły policzki Nixona. Siggy, patrząc na to, zdał sobie sprawę, że Nixon nic nie może zrobić, by zapłacić za to wszystko, co się stało, żeby oddać chłopcu to, co stracił, i że tak naprawdę nic mu nie zabrał. Nie wziąwszy, nie mógł nic zwrócić, był ofiarą, tak jak wszyscy inni Amerykanie. Jak Siggy, dysponując tylko jednym życzeniem, zdoła naprawić to wszystko? Czy będzie mógł choćby tylko wyrównać szale?
- Pomyśl, idioto - powiedziała dobra wróżka. - Tracę już cierpliwość.
- Nie wiem, co mam zrobić - odparł.
- I to ty miałeś plan ocalenia Ameryki! - prychnęła pogardliwie.
Chłopak wrzeszczał bez przerwy, a Nixon płakał teraz. Płynące cicho łzy łączyły się ze śliną na jego twarzy, jakby chciały się z nią pogodzić, zjednoczyć.
- Pragnę, żeby ludzie panu wybaczyli, panie Nixon - powiedział Siggy- - Żeby wszyscy Amerykanie przestali pana nienawidzić, powoli, stopniowo, aż cała nienawiść do pana zniknie.
Dobra wróżka zatańczyła w jego umyśle, machając wkoło różdżką i nadając wszystkiemu różowy kolor.
Autostopowicz przestał krzyczeć, puścił Nixona, spojrzał ze zdumieniem w załzawione oczy starca i rzekł z całego serca:
- Szkoda mi pana.
Później Siggy pomógł mu wstać i odwrócili się, pozostawiając Nixona na plaży. Cały świat miał różowawy odcień. Siggy objął chłopca ramieniem; uśmiechnęli się do siebie i ruszyli ku taksówce. Siggy zobaczył dobrą wróżkę odlatującą na pomocny wschód od San Clemente, ciągnącą za sobą smugę z gwiazd.
- Żegnajcie dzieci, bo wróżka leci! - zawołała i zniknęła w oddali.
3. PORCELANOWA SALAMANDRA
Nazywali swoją ojczyznę Pięknym Krajem i mieli rację. Ich kraina przycupnęła na skraju kontynentu. Przed Pięknym Krajem aż po horyzont rozciągał się ocean, który tylko nieliczni odważyli się przepłynąć; za nim zaś wznosiła się Wysoczyzna, klif tak wysoki i stromy, że niewielu znalazło w sobie dość śmiałości, by się na niego wspiąć. Żyjący w takim odosobnieniu ludzie oczywiście nazywali się Pięknym Ludem i mieli się wspaniale.
Jasne, że nie wszyscy byli bogaci. I nie wszyscy czuli się szczęśliwi. Ale życie w Pięknym Kraju miało w sobie tyle majestatu, że niezbyt uważne oko łatwo mogło nie dostrzec biedy, a nieszczęścia wydawały się takie przemijające.
Każdemu, oprócz Kiren.
Dla Kiren nieszczęście stało się sposobem na życie. Bo chociaż mieszkała w bogatym domu ze służbą i miała, jak się zdawało, wszystko, czego mogłaby zapragnąć, była bardzo nieszczęśliwa przez większość czasu. Albowiem w jej ojczyźnie dużą rolę odgrywały przekleństwa, błogosławieństwa i magia - nie zawsze działające w taki sposób, jak zaplanował to ktoś, kto je wypowiadał. Czasami jednak przekleństwa się spełniały - tak właśnie, jak w jej przypadku.
Nie znaczy to, że sobie na to zasłużyła; była tak niewinna jak wszystkie dzieci w kołysce. Lecz jej matka miała słaby organizm i zabiły ją towarzyszące narodzinom ból i strach. A ojciec Kiren kochał swoją żonę tak bardzo, że kiedy dowiedział się o jej śmierci i zobaczył, iż dziecko żyje, choć jego matka zmarła, zawołał:
- Zabiłaś ją! Zabiłaś ją! Obyś nigdy nie poruszyła żadnym mięśniem przez całe życie, aż stracisz kogoś, kogo będziesz kochać tak bardzo, jak ja ją kochałem!
Było to straszliwe przekleństwo i niańka Kiren zapłakała, gdy je usłyszała, a lekarze zatkali usta ojcu dziewczynki, żeby, oszalały z bólu, nie powiedział nic więcej.
Ale jego przekleństwo podziałało i chociaż żałował tego milion razy, nie mógł nic zrobić. Och, przekleństwo to nie było aż tak mocne. Kiren nauczyła się chodzić w pewien sposób. I za każdym razem mogła stać przez dwie minuty. Lecz przez większość czasu siedziała lub leżała, ponieważ męczyła się bardzo i jej mięśnie niezdarnie wypełniały to, co im poleciła. Mogła podnieść łyżkę do ust, ale zaraz potem trzeba było ją karmić. Ledwie miała siłę przeżuwać pokarm.
I za każdym razem, gdy ojciec ją widział, zbierało mu się na płacz i często płakał. Czasami myślał o samobójstwie, by choć w taki sposób zmazać swoją winę. Wtedy jednak jeszcze bardziej skrzywdziłby biedną Kiren, a ona nie zasłużyła na większe nieszczęście.
Kiedy jednak dłużej nie mógł znieść poczucia winy, uciekał. Zarzucał na plecy torbę z soczystymi owocami i kunsztownymi wyrobami Pięknego Kraju i wyruszał ku Wysoczyźnie. Opuszczał dom na wiele miesięcy i nikt nie wiedział, kiedy wróci, ani czy tym razem Wysoczyzna nie okaże się dla niego zbyt stroma i czy nie runie w dół, zabijając się na miejscu. Jednakże po powrocie zawsze przynosił coś dla Kiren. Dziewczynka uśmiechała się wtedy i mówiła:
- Dziękuję ci, ojcze.
Później przez jakiś czas żyli w spokoju, aż Kiren znowu upadała na duchu i jej ojciec cierpiał, patrząc na rezultaty swojego nieprzemyślanego przekleństwa.
Późną wiosną roku, w którym Kiren skończyła jedenaście lat, jej ojciec wrócił z wyprawy na Wysoczyznę jeszcze szczęśliwszy niż zwykle. Podbiegł do córki, która leżała na werandzie, słuchając śpiewu ptaków.
- Kiren! - zawołał. - Kiren! Przyniosłem ci podarek.
Dziewczynka uśmiechnęła się w odpowiedzi, choć słabe mięśnie twarzy sprawiały, że jej uśmiech zawsze był smutny. Popatrzyła na torbą ojca pełną różnych wspaniałości, które, jako człowiek przezorny, sprzedawał tylko ludziom doceniającym ich niezwykłość. Wyjął z niej podarunek i podał go córce.
Ujrzała ładną szkatułkę, kołyszącą się gwałtownie we wszystkie strony.
- W niej jest coś żywego - powiedziała Kiren.
- Nie, moja kochana córeczko, nie ma tam nic żywego. Ale coś tam się rusza i to coś należy do ciebie. Zanim otworzymy tę szkatułkę, opowiem ci ciekawą historię. Pewnego razu podczas wędrówki dotarłem do miasteczka, gdzie było wielu kupców. Zapytałem jakiegoś mężczyznę: “Kto ma najrzadszy i najlepszy towar w waszym grodzie?". Odpowiedział mi, że powinienem odwiedzić niejakiego Irvassa. Znalazłem go w małym, nędznym sklepiku, w którym jednak były takie cuda, jakich nigdy dotąd nie widziałem. Okazało się, że ów Irvass zna się na jasnej magii rodem z nieba. Zapytał mnie: “Czego pragniesz najbardziej na świecie?". A ja oczywiście odpowiedziałem mu: “Pragnę, żeby moja córka wyzdrowiała".
- Och, ojcze, chyba nie chcesz powiedzieć... - szepnęła Kiren.
- Tak, właśnie to chcę powiedzieć. Naprawdę, uwierz mi. Opowiedziałem mu dokładnie, co ci jest i jak to się stało, on zaś rzekł: “Masz tu lekarstwo". A teraz otwórzmy szkatułkę, żebyś mogła je zobaczyć.
I Kiren otworzyła szkatułkę przy pomocy swego ojca, ale nie odważyła się sięgnąć do środka.
- Ty wyjmij to, ojcze - zaproponowała. On zaś spełnił jej prośbę i wyjął porcelanową salamandrę. Pokryta piękną emalią lśniła w blasku dnia i choć była biała - zwyczajne salamandry nigdy nie odznaczają się taką barwą - miała charakterystyczny kształt.
W rzeczy samej był to doskonały model salamandry, który poruszał się żwawo.
Nogi machały w powietrzu, język wysuwał się z pyska i szybko chował; gad przewracał też oczami.
Kiren krzyknęła, roześmiała się i rzekła:
- Och, ojcze, co ów kupiec zrobił, że salamandra porusza się jak żywa?
- No, cóż - odrzekł ojciec - powiedział mi, że ofiarował jej dar ruchu - ale nie życia. I jeśli kiedykolwiek salamandra przestanie się poruszać, natychmiast zamieni się w zwykłą porcelanową figurkę. Będzie sztywna, twarda i zimna.
- Jak ona biega! - zawołała z zachwytem dziewczynka. I salamandra stała się prawdziwą radością jej życia.
Kiedy budziła się rano, salamandra tańczyła na jej łóżku. Podczas posiłków biegała wokół stołu. Bez względu na to, czy Kiren leżała lub siedziała, figurka zawsze coś goniła, uciekała przed czymś lub badała otoczenie. Dziewczynka obserwowała ją bez przerwy, a czarodziejski gad nigdy nie tracił jej z oczu. W nocy, kiedy Kiren spała, salamandra biegała wokół jej pokoju; porcelanowe nóżki zwierzątka bezszelestnie uderzały w dywan, tylko czasami wydając cichy brzęk, gdy przebiegało przez ceglany kominek.
Ojciec dziewczynki czekał na jej wyzdrowienie, które rzeczywiście nadeszło, powoli, lecz na pewno. Przede wszystkim Kiren odzyskała radość życia. Salamandra była naprawdę zabawna, tak że dziewczynka musiała z niej się śmiać. I zwierzątko nigdy jej nie opuszczało, dlatego czuła się coraz lepiej. Ale to nie wszystko. Odrobinę częściej teraz chodziła, dłużej stała i siedziała niż przedtem, gdy leżała na posłaniu. Sama też zaczęła przechodzić z pokoju do pokoju.
Pod koniec lata nawet spacerowała po lesie. Chociaż często musiała się zatrzymywać i odpoczywać, przechadzka sprawiała jej radość; nabrała też więcej sił.
Nigdy jednak nikomu nie powiedziała (pewnie dlatego, iż obawiała się, że może to tylko sprawka jej wyobraźni), iż salamandra umie mówić.
- Ty mówisz! - wykrzyknęła zaskoczona pewnego dnia, kiedy zwierzątko przebiegło po jej stopie i powiedziało:
- Przepraszam.
- Oczywiście - odparła salamandra. - Do ciebie.
- A dlaczego nie do innych?
- Ponieważ jestem tu dla ciebie - odrzekło zwierzątko, biegnąc szczytem muru okalającego ogród, a potem zeskoczyło na ziemię obok dziewczynki. - Taka już jestem. Ruch i mowa. Wiesz, że robię to najlepiej, jak umiem, choć nie jest to prawdziwe życie.
Rozmawiały zatem ze sobą podczas długich spacerów po lesie. Kiren wyobraziła sobie, że salamandra przywiązała się do niej tak bardzo, jak ona sama do swej zaczarowanej towarzyszki. I pewnego dnia powiedziała do niej:
- Kocham cię.
- Kocham kocham kocham kocham kocham kocham kocham - odparła salamandra, biegając w dół i w górę po pniu jakiegoś drzewa.
- Tak - potwierdziła Kiren. - Nad życie. Bardziej niż cokolwiek na świecie.
- Bardziej niż swojego ojca? - zapytała salamandra.
Dziewczynka z trudem znalazła odpowiedź na to pytanie. Pozostawała lojalna w stosunku do ojca i naprawdę wybaczyła mu rzucone przed laty przekleństwo. Musiała jednak być szczera z salamandrą.
- Tak - oświadczyła. - Bardziej niż ojca. Bardziej niż... niż moje marzenia o matce. Dlatego, że mnie kochasz, bawisz się ze mną i rozmawiasz przez cały czas.
- Miłość miłość miłość - odparła salamandra. - Niestety, ja jestem z porcelany. Miłość miłość miłość miłość miłość. To tylko słowo. Cztery spółgłoski i dwie samogłoski. Jak zażyłość zażyłość zażyłość zażyłość zażyłość. Ładnie to brzmi. - I przeskoczyła przez strumyk przecinający im drogę.
- Czy ty... mnie nie kochasz?
- Nie mogę. Wiesz, że to uczucie. Ja jestem z porcelany. Proszę o wybaczenie - i zeszła po plecach Kiren, gdy dziewczynka oparła się ramieniem o drzewo. - Nie mogę kochać. Tak mi przykro.
Kiren poczuła się bardzo, ale to bardzo zawiedziona.
- Więc nic do mnie nie czujesz? Zupełnie nic?
- Czuć? Czuć? Nie myl terminów. Uczucia rodzą się i przemijają. Któż może im zaufać? Czy nie wystarcza ci, że spędzam z tobą każdą chwilę? Czy nie wystarcza ci, że rozmawiam tylko z tobą? Czy nie wystarcza ci, że ja oddałabym... że ja... oddałabym...
- Co byś oddała?
- Omal nie zaczęłam wygłaszać głupich przepowiedni. Miałam właśnie powiedzieć, czy nie wystarczy ci, że oddałabym za ciebie życie? Ale oczywiście to czysty nonsens, ponieważ ja nie żyję. Jestem tylko z porcelany. Uważaj na pająka.
Kiren zeszła z drogi małego, zielonego, polującego właśnie pająka, który jednym ukąszeniem mógłby uśmiercić konia.
- Dziękuję ci - odrzekła. - Bardzo ci dziękuję.
Pierwszy raz podziękowała za uratowanie jej życia, ale takie właśnie było zadanie salamandry. Drugi zaś za to, że powiedziała jej, iż na swój sposób jednak ją kocha.
- Więc nie uważasz mnie za niemądrą, ponieważ cię kocham?
- Jesteś niemądra. Naprawdę jesteś. Niemądra jak bez końca tańczące na niebie księżyce, które nigdy nie udają się razem do domu.
- Kocham cię bardziej niż nadzieję, że kiedyś będę całkiem zdrowa - oświadczyła Kiren.
I właśnie z powodu tego wyznania dziewczynki pewien dziwny człowiek przyszedł następnego dnia do domu jej ojca.
- Przykro mi - powiedział do niego sługa. - Nie masz, panie, wyznaczonego spotkania.
- Wystarczy, że powiesz swemu panu, iż Irvass do niego przyszedł.
Ojciec Kiren zbiegł ze schodów.
- Och, nie możesz odebrać jej salamandry! - zawołał. - Kuracja dopiero się rozpoczęła!
- O czym wiem znacznie lepiej od ciebie - odrzekł Irvass. - Twoja córka jest w lesie?
- Z salamandrą. Jakie cudowne zmiany... ale czemu się tu zjawiłeś?
- Aby dokończyć kurację - oznajmił Irvass.
- Co? - zapytał ze zdumieniem ojciec Kiren. - Czyż sama salamandra nie jest lekarstwem?
- Jak brzmiało twoje przekleństwo? - odpowiedział pytaniem Irvass.
Twarz ojca Kiren sposępniała, ale zmusił się do wypowiedzenia pamiętnych słów:
- “Obyś nigdy w życiu nie poruszyła żadnym mięśniem, aż stracisz kogoś, kogo będziesz kochać tak bardzo, jak ja ją kochałem".
- No właśnie - odparł Irvass. - Ona kocha teraz salamandrę dokładnie tak, jak ty kochałeś twoją żonę.
Ojciec dziewczynki zrozumiał wszystko po chwili.
- Nie! - zawołał. - Nie mogę pozwolić, żeby cierpiała tak jak ja!
- To jedyne lekarstwo. Czyż nie lepiej, by przytrafiło się to porcelanowej figurce niż gdyby to ciebie miała tak kochać?
Ojciec Kiren wzdrygnął się, a potem rozpłakał, gdyż tylko on jeden wiedział dokładnie, jakie cierpienia będzie musiała znieść.
Irvass nic więcej nie powiedział, choć w spojrzeniu, jakim obrzucił ojca dziewczynki, można było dostrzec litość. Nakreślił tylko prostokąt na ziemi w ogrodzie, umieścił w nim dwa kamienie, a potem wymamrotał kilka słów.
I w tej samej chwili, w lesie, salamandra rzekła:
- To bardzo dziwne. Tutaj nigdy dotychczas nie było muru. A teraz jest. - I rzeczywiście mur stał tam teraz, tak wysoki, że kiedy Kiren wyciągnęła ręce do góry, od jego szczytu dzieliło ją kilka centymetrów.
Salamandra próbowała wdrapać się na mur, ale okazał się zbyt śliski - choć do tej pory zawsze mogła wspiąć się na każde inne ogrodzenie.
- Czary. To muszą być czary - wymamrotała.
I obie okrążyły mur, szukając bramy, lecz jej nie znalazły. Mur otaczał je ze wszystkich stron, choć nigdy go nie przekroczyły. I gałąź żadnego drzewa nie sięgała poza tajemnicze ogrodzenie. Znalazły się w pułapce.
- Boję się - powiedziała Kiren. - Istnieje dobra i zła magia, ale czy coś takiego, jak to, może być błogosławieństwem? To z pewnością przekleństwo. - Na myśl o tym powróciła dawna rozpacz i ból, dziewczynka jednak mężnie usiłowała powstrzymać łzy. Walczyła tak sama ze sobą, aż do nocy. Dopiero później, w ciemnościach, gdy salamandra biegała bezradnie w kółko, łzy trysnęły z oczu Kiren.
- Nie! -jęknęła salamandra.
- Nie mogę powstrzymać płaczu - odparła Kiren.
- Nie potrafię tego znieść. Robi mi się zimno - wyjaśniła salamandra.
- Spróbuję przestać - obiecała dziewczynka. Udało jej się to po kilku próbach, tylko od czasu do czasu szlochała i pociągała nosem, aż nadszedł poranek i ujrzała, że mur tkwi na tym samym miejscu co przedtem.
Nie, niezupełnie. W nocy kamienne ogrodzenie podpełzło bliżej i znajdowało się już w odległości kilkudziesięciu centymetrów od dziewczynki. Jej więzienie nie miało nawet jednej czwartej dawnej objętości.
- Niedobrze - powiedziała salamandra. - Och, to mogłoby być niebezpieczne.
- Wiem - odparła Kiren.
- Musisz się stąd wydostać.
- Ty też - oświadczyła dziewczynka. - Tylko jak?
Przez cały ten ranek mur igrał z nimi jak kot z myszą, bo kiedy żadna nań nie patrzyła, podpełzał o kilkanaście centymetrów bliżej. Ponieważ salamandra była szybsza i wciąż się poruszała, obserwowała trzy strony świata.
- Ty pilnuj pozostałej części muru - powiedziała do dziewczynki. Jednakże Kiren nie mogła przestać mrugać, a za każdym razem, gdy salamandra odwróciła wzrok, mur kurczył się coraz bardziej i w południe ich więzienie miało już tylko trzy metry kwadratowe powierzchni.
- Ciasno się tu robi - zauważyła salamandra.
- Och, salamandro, czy nie mogłabym przerzucić cię przez ten mur?
- Możemy spróbować, pobiegłabym po pomoc...
I spróbowały. Lecz choć Kiren wytężała wszystkie siły, mur zdawał się skakać wyżej od niej, łapał salamandrę i zrzucał ją na ziemię. Do środka.
Niebawem dziewczynka osłabła z wysiłku, a salamandra oświadczyła:
- Dość.
W czasie, gdy podejmowały daremne próby ratunku, kamienne ogrodzenie skurczyło się jeszcze bardziej i ich więzienie miało teraz tylko półtora metra kwadratowego powierzchni.
- Robi się ciasno - powiedziała salamandra, obiegając niewielką przestrzeń, jaka im jeszcze pozostała. - Ale znam pewien sposób.
- Powiedz mi! - zawołała Kiren.
- Myślę, że gdybyś miała coś, na czym mogłabyś stanąć, zdołałabyś stąd wyjść.
- Jak to możliwe? - zapytała dziewczynka. - Przecież ten mur nie chce niczego wypuścić!
- Myślę, że on tylko mnie nie chce wypuścić, ponieważ ptaki latają tam i z powrotem i mur ich nie chwyta - stwierdziła salamandra. I miała rację. Jakiś ptak śpiewał na pobliskim drzewie; później przeleciał nad murem, jak gdyby chciał potwierdzić przypuszczenie czarodziejskiego zwierzątka.
- Ja nie jestem żywa - mówiła dalej salamandra. - Poruszam się tylko za pomocą czarów. W takim razie ty mogłabyś stąd wyjść.
- Ale na czym miałabym stanąć? - spytała bezradnie dziewczynka.
- Na mnie - odparła salamandra.
- Na tobie? Przecież poruszasz się tak szybko... - zaoponowała Kiren.
- Dla ciebie stanę nieruchomo - obiecała salamandra.
- Nie! - zawołała dziewczynka. - Nie, nie!
Lecz czarodziejskie zwierzątko stanęło przy murze i zamieniło się w porcelanową figurkę, twardą, sztywną i zimną.
Kiren płakała tylko przez chwilę, gdyż potem mur znowu zaczął na nią napierać i jej więzienie miało teraz niecały metr kwadratowy powierzchni. Salamandra oddała swoje życie, by dziewczynka mogła wydostać się na zewnątrz. Przynajmniej powinna spróbować.
I spróbowała. Stojąc na salamandrze, mogła dosięgnąć szczytu muru. Kiedy stanęła na palcach, chwyciła się go mocno. Wytężając wszystkie siły, wdrapała się na szczyt niesamowitego ogrodzenia i powoli przedostała na drugą stronę.
Runęła bezwładnie w dół. I w tej chwili, w tej jednej chwili zdarzyły się dwie rzeczy. Mur skurczył się tak szybko, że zamienił się w kolumnę, a potem zniknął całkowicie, zabierając ze sobą salamandrę. I Kiren odzyskała wszystkie normalne, naturalne siły jedenastoletniego dziecka. Mogła już biegać. Mogła skakać. Mogła chwytać gałęzie drzew i huśtać się na nich.
Siły te podziałały na nią jak kielich mocnego wina. Zerwała się na nogi tak gwałtownie, że omal nie upadła. Biegła, przeskakiwała przez leśne strumyki, wdrapywała się na drzewa najwyżej jak mogła. Przekleństwo przestało działać. Była wolna.
Ale nawet normalne dzieci z czasem się męczą. W miarę jak znużenie ogarniało Kiren, przestała się zachwycać swoją siłą. Przypomniała sobie porcelanową salamandrę i to, co ta dla niej zrobiła.
Ojciec Kiren i kupiec Irvass znaleźli ją tego popołudnia, płaczącą nad kupką zeszłorocznych liści.
- Widzisz - powiedział Irvass, który nalegał, by to jemu pozwolono kierować poszukiwaniami, i dlatego natychmiast znaleźli zaginioną dziewczynką. - Widzisz, że twoja córka odzyskała siły i przekleństwo przestało działać.
- Lecz ona ma złamane serce - powiedział ojciec, biorąc Kiren na ręce.
- Złamane serce? - spytał Irvass. - Tak nie powinno być. Przecież porcelanowa salamandra nigdy nie żyła naprawdę.
- A właśnie że żyła! - zawołała Kiren. - Rozmawiała ze mną! Oddała za mnie życie!
- Tak, to prawda - powiedział Irvass. - Ale pomyśl: przez cały czas, gdy salamandra znajdowała się pod wpływem czarów, nigdy, ale to nigdy nie mogła odpocząć. Myślisz, że w ogóle się nie zmęczyła?
- Oczywiście, że nie.
- Ależ tak - odparł z naciskiem Irvass. - A teraz może odpocząć. I nie tylko odpocząć. Bo kiedy przestała się poruszać i na zawsze zastygła w jednej pozycji, jak ci się zdaje, o czym myślała?
Irvass odwrócił się, by odejść. Zrobił jednak kilka kroków i odwrócił się.
- Kiren - powiedział.
- Oddaj mi moją salamandrę! - wyszlochała dziewczynka.
- Och, z czasem na pewno by ci się znudziła - odparł kupiec. -Przestałaby być zabawna i na pewno byś jej unikała. Teraz wszakże jest wspomnieniem. A jeśli już mowa o wspomnieniach, pamiętaj, że ona też je ma, choć znieruchomiała na zawsze.
Takie słowa nie mogły pocieszyć Kiren, gdyż dzieci w jej wieku nie mają skłonności do filozofowania. Ale kiedy Kiren podrosła, przypomniała sobie wypowiedź Irvassa. I zrozumiała, że gdziekolwiek teraz znajduje się porcelanowa salamandra, żyje ona jedną, zastygłą, doskonałą chwilą, kiedy jej serce bez reszty przepełniała miłość...
Nie, to nie tak. Chwilą, w której uznała, bez miłości, że lepiej będzie, jeśli sama zakończy swoje życie, takie, jakie ono było, niż gdyby miała doczekać dnia, kiedy śmierć przyjdzie do Kiren.
Taką chwilę można przeżywać całą wieczność. W miarę jak Kiren dojrzewała, coraz lepiej zdawała sobie sprawę, że podobne przeżycia rzadko zdarzają się ludziom i że są ulotne, natomiast porcelanowa salamandra nigdy nie utraci najważniejszej chwili swego krótkiego istnienia.
A co do Kiren - choć nigdy nie szukała sławy, stała się znana jako Najpiękniejsza z Pięknego Ludu i niejeden z rzadkich przybyszów spoza Wysoczyzny odwiedzał Piękny Kraj tylko po to, by ją zobaczyć, porozmawiać z nią i wyryć obraz jej twarzy w swej pamięci. Pragnął bowiem zachować go na resztę życia.
Kiedy Kiren mówiła, jej ręce zawsze się poruszały, dosłownie tańczyły w powietrzu. Wydawało się, że nigdy nie znieruchomieją. Były białe i lśniące jak porcelana. Uśmiech pięknej panny, jasny jak księżyce, wciąż powracał na jej twarz niczym morze na brzeg. Ci zaś, którzy dobrze ją znali, niemal widzieli, jak omiata spojrzeniem pokój lub ogród, jakby obserwowała biegające tam szybko niewielkie zwierzątko.
4. KOBIETA ŚRODKA
Ah-Cheu była mieszkanką wielkiego królestwa Ch'in, krainy wzgórz i dolin, krainy wielkiego bogactwa i straszliwej nędzy. Ale Ah-Cheu była też kobietą środka, ani bogatą, ani biedną, a gospodarstwo jej męża w połowie znajdowało się w dolinie i w połowie na wzgórzu. Miała jedną starszą od siebie siostrę i drugą młodszą; jedna z nich żyła w odległości czterdziestu ośmiu kilometrów na południe od zagrody Ah-Cheu, druga zaś - czterdziestu ośmiu kilometrów na północ.
- Jestem kobietą środka - pochwaliła się kiedyś Ah-Cheu, lecz matka jej męża zganiła ją, mówiąc:
- Zło przychodzi do środka, a dobro na brzegi.
Co roku Ah-Cheu zarzucała torbę na plecy i wędrowała, by odwiedzić albo siostrę mieszkającą na pomoc od niej, albo siostrę mieszkającą na południu. Podróż ta zabierała jej trzy dni, ponieważ nigdy się nie śpieszyła. Jednakże pewnego roku nie zakończyła wędrówki, gdyż na drodze spotkała smoka.
Smok był długi, piękny i straszny. Ah-Cheu natychmiast uklękła, dotknęła czołem drogi i powiedziała:
- O, smoku, daruj mi życie!
Smok zaś tylko zachichotał gardłowo i zapytał:
- Jak cię zwą, kobieto?
Nie chcąc wyjawić smokowi swego prawdziwego imienia, rzekła:
- Zwą mnie Kobietą Środka.
- No, cóż, Kobieto Środka, dam ci do wyboru dwie możliwości. Pierwsza jest taka, że zjem cię tu na drodze. Druga zaś - że spełnię trzy twoje życzenia.
Zaskoczona Ah-Cheu podniosła głowę.
- To oczywiste, że wybiorę drugą możliwość. Dlaczego proponujesz mi takie łatwe rozwiązanie?
- Zabawniej jest obserwować istoty ludzkie, jak się same niszczą, niż pokonać je szybko - odrzekł potwór.
- W jaki sposób trzy życzenia mogą mnie zniszczyć?
- Wypowiedz jedno, a sama zobaczysz. Ah-Cheu pomyślała o wielu rzeczach, których mogła zapragnąć, wkrótce jednak zawstydziła się swojej chciwości.
- Pragnę, żeby gospodarstwo mojego męża zawsze wytwarzało tyle żywności, aby cała moja rodzina mogła najeść się do syta - powiedziała w końcu, postanowiwszy poprosić o to, czego naprawdę potrzebowała.
- I tak się stanie - odparł smok i zniknął. Pojawił się po chwili, uśmiechając się i oblizując wargi.
- Zrobiłem dokładnie to, o co mnie poprosiłaś - rzekł. - Zjadłem całą twoją rodzinę i dlatego nawet jeśli gospodarstwo twojego męża coś wytworzy, oni zawsze będą mogli najeść się do syta.
Ah-Cheu zapłakała, żałując tego, czego zapragnęła i przeklinając własną głupotę, gdyż dopiero teraz zrozumiała plan potwora. Każde jej życzenie, choćby nie wiem jak niewinne, nieuchronnie zostanie zwrócone przeciwko niej.
- Myśl o wszystkim, co zechcesz - powiedział smok - ale na nic ci się to nie zda. Kazałem prawnikom sporządzić odpowiednie dokumenty długie na dwa i pół metra, lecz i tak znalazłem w nich luki.
Wtedy to Ah-Cheu zrozumiała, o co musi poprosić.
- Pragnę, żeby cały świat był dokładnie taki sam, jak na minutę przed moją podróżą - powiedziała dobitnie. Smok spojrzał na nią z zaskoczeniem.
- To wszystko? To wszystko, czego pragniesz?
- Tak - odrzekła Ah-Cheu. - I musisz zrobić to teraz.
I nagle znalazła się w domu swego męża. Właśnie zarzuciła torbę na plecy i żegnała się z rodziną. Natychmiast postawiła torbę na ziemi.
- Zmieniłam zamiar - oświadczyła. - Nie idę.
Wszyscy byli zszokowani i zaskoczeni. Jej mąż skrzyczał ją za to, że ma zmienne usposobienie. Teściowa zganiła ją, że zapomniała o swoim obowiązku wobec sióstr. Dzieci nadąsały się, ponieważ zawsze z podróży na północ i na południe przynosiła każdemu z nich jakiś upominek. Jednakże Ah-Cheu pozostała nieugięta. Nie zaryzykuje ponownego spotkania ze smokiem.
A kiedy podniecenie opadło, Ah-Cheu była znacznie weselsza niż kiedykolwiek dotąd, gdyż wiedziała, że pozostało jej jeszcze jedno, trzecie życzenie, którego dotąd nie wykorzystała. I jeśli kiedykolwiek znajdzie się w wielkiej potrzebie, użyje go, by uratować siebie i swoją rodzinę.
Pewnego roku wybuchł pożar. Ah-Cheu znajdowała się akurat poza domem, ale jej najmłodsze dziecko zostało uwięzione w środku. Omal nie wykorzystała trzeciego życzenia, potem jednak pomyślała: po co mam stracić ostatnie życzenie, jeśli mogę posłużyć się rękami? Zgięta nisko wbiegła do domu i uratowała swego syna, choć osmaliła sobie wszystkie włosy. W ten sposób zachowała trzecie życzenie.
Pewnego roku zapanował głód i wyglądało na to, że wszyscy ludzie umrą. Ah-Cheu omal nie użyła trzeciego życzenia, potem jednak pomyślała: po co mam stracić życzenie, jeżeli mogę użyć moich nóg? Wyprawiła się na wzgórza i wróciła z koszykiem pełnym jadalnych korzeni i liści. W ten sposób ocaliła swoją rodzinę i razem doczekali dnia, w którym cesarscy żołnierze przybyli z wozami pełnymi ryżu. Nadal miała więc swoich bliskich i życzenie.
W innym roku była wielka powódź i woda zalała wszystkie domy. Kiedy Ah-Cheu siedziała z dzieckiem swego syna na dachu, patrząc jak wzburzony nurt podmywa ściany, omal nie użyła życzenia, by otrzymać od smoka łódkę, którą mogłaby uciec. Potem wszakże pomyślała: po co miałabym wykorzystać trzecie życzenie, kiedy mogę posłużyć się rozumem? Zebrała deski z dachu oraz ścian i związała je swoimi spódnicami w dostatecznie dużą tratwę, aby mogło się na niej zmieścić dziecko. Położywszy je tam, popłynęła, pchając przed sobą tratwę, aż dotarła na bezpieczne, wyżej położone miejsce. A kiedy jej syn odnalazł ją żywą, zapłakał i rzekł:
- Matko Ah-Cheu, nigdy żaden syn nie kochał swojej rodzicielki bardziej ode mnie!
W ten sposób Ah-Cheu nie straciła nikogo z rodziny i znów zachowała ostatnie życzenie.
Aż wreszcie padł na nią cień śmierci. Ah-Cheu leżała chora i słaba na najlepszym łóżku w domu swego syna i wszystkie kobiety, dzieci i starcy z wioski przyszli, by ją opłakiwać i oddać jej cześć, gdy tak umierała.
- Los nigdy nie sprzyjał żadnej kobiecie tak, jak Ah-Cheu -powiedzieli. -Nigdy nie było lepszej, bardziej szczodrej i umiłowanej przez bogów kobiety!
Dlatego Ah-Cheu cieszyła się, że opuszcza świat żywych, gdyż czuła się bardzo szczęśliwa.
A ostatniej nocy jej życia, kiedy leżała sama w ciemnościach, usłyszała jakiś głos wołający ją po imieniu.
- Kobieto Środka! - powiedział ten głos. Otworzywszy oczy, zobaczyła znajomego smoka.
- Czego ode mnie chcesz? - zapytała. - Obawiam się, że nie jestem teraz smacznym kąskiem do zjedzenia.
Potem jednak zauważyła, że piękny choć straszny stwór wygląda na przerażonego, i posłuchała tego, co miał jej do powiedzenia.
- Kobieto Środka, nie wykorzystałaś swego trzeciego życzenia -rzekł smok.
- Nigdy go nie potrzebowałam.
- Och, okrutna kobieto! Jakże srogą zemstę wymyśliłaś! Przecież, zważywszy wszystko, nigdy nie wyrządziłem ci krzywdy! Jak możesz tak się na mnie mścić?!
- Ale co ja takiego robię? - zapytała, nic nie rozumiejąc.
- Jeżeli umrzesz, nie wykorzystując trzeciego życzenia, wtedy i ja umrę! - zawołał. - Może śmierć nie wydaje ci się taka straszna, lecz smoki zazwyczaj są nieśmiertelne. Możesz mi więc uwierzyć, kiedy ci powiem, że twoja śmierć pozbawi mnie całego życia, które mógłbym przeżyć.
- Biedny smoku - westchnęła. - Ale czego mogłabym sobie życzyć?
- Nieśmiertelności - odparł. - Bez żadnych sztuczek. Pozwolę ci żyć wiecznie.
- Nie chcę żyć wiecznie - oświadczyła. - Sąsiedzi bardzo by mi tego zazdrościli.
- W takim razie wielkiego bogactwa dla twojej rodziny.
- Mają wszystko, czego właśnie teraz potrzebują.
-Jakiekolwiek życzenie! - zawołał smok. - Jakiekolwiek, bo inaczej umrę!
Wówczas Ah-Cheu uśmiechnęła się, dotknęła chudą, pomarszczoną ręką smoczego pazura i rzekła:
- W takim razie mam życzenie, smoku. Życzę ci, aby reszta twojego życia była jednym pasmem szczęścia dla ciebie i dla wszystkich, których spotkasz.
Smok najpierw spojrzał na nią z zaskoczeniem, a potem z ulgą. Następnie uśmiechnął się i rozpłakał z radości. Podziękował Ah-Cheu wiele razy i szczęśliwy opuścił jej dom.
I owej nocy Ah-Cheu również stamtąd odeszła, w sposób bardziej subtelny niż smok, żeby już nigdy nie wrócić. Także czuła się szczęśliwa.
5. ZABIJAKA I SMOK
Paź wpadł biegiem do komnaty hrabiego. Już dawno przestał chodzić powoli, gdyż kiedy hrabia wzywał, oczekiwał, że paź zjawi się natychmiast, a każde opóźnienie tylko bardziej go irytowało i winowajca mógł się spodziewać, że zostanie wysłany do pracy w stajni.
- Panie - odezwał się paź.
- Istotnie jestem twoim panem - odparł hrabia. - Co cię zatrzymało? - Wielmoża stał przy oknie, odwrócony plecami do chłopca. W ramionach trzymał aksamitną szatę wyszywaną, o dziwo, złotymi i srebrnymi nićmi. - Myślę, że powinienem zwołać radę - powiedział. - Z drugiej jednak strony nie mam najmniejszej ochoty wysłuchiwać gromady trajkoczących rycerzy. Będą bardzo rozgniewani. Co o tym myślisz?
Nikt nigdy dotąd nie pytał pazia o radę i chłopiec nie wiedział, czego się od niego oczekuje.
- Dlaczego mieliby być rozgniewani, panie?
- Widzisz tę szatę? - spytał hrabia, odwracając się i podnosząc ją wyżej.
- Tak, panie.
- Co o niej myślisz?
- To zależy od tego, kto ją nosi, prawda, panie?
- Kosztowała pięć i pół kilo srebra.
Paź uśmiechnął się blado. Tyle srebra wystarczyłoby na zaopatrzenie przeciętnego rycerza w broń, żywność, ubranie, kobiety i schronienie na cały rok, i zostałoby jeszcze sześć funtów na drobne wydatki.
- Jest ich więcej - stwierdził wielmoża. - Znacznie więcej.
- Ale do czego są ci potrzebne, panie? Czy chcesz się ożenić?
- To nie twoja sprawa! - ryknął hrabia. - Jeśli kogoś nienawidzę, to właśnie wścibskich smarkaczy! - Po czym odwrócił się znów do okna i wyjrzał na dziedziniec. Zacieniał go olbrzymi dąb rosnący w odległości około trzynastu metrów od murów zamku. - Jaki dzisiaj dzień?
- Czwartek, panie.
- Dzień, dzień miesiąca!
- Jedenasty po Wielkiej Nocy.
- Dziś mija termin złożenia daniny - rzekł hrabia. - W rzeczywistości powinienem był to zrobić na Wielkanoc, ale dzisiaj książę zyska pewność, że nic mu nie zapłacę.
- Nie złożysz daniny, panie?
- Jak? Możesz podnieść mnie do góry i potrząsnąć, a nie znajdziesz nawet miedziaka. Nie mam pieniędzy na daninę. Nie mam pieniędzy na nową broń. Nie mam pieniędzy na podróż. Nie mam pieniędzy na nowe konie. W ogóle nie mam żadnych pieniędzy. Ale, na Boga, chłopcze, jaką mam przepiękną garderobę! - Hrabia usiadł na parapecie okna. - Obawiam się, że książę przybędzie tu bardzo szybko. A ma on najnowsze wyposażenie do odbierania długów.
- Co takiego?
- Armię - odrzekł z westchnieniem hrabia. - Zwołaj radę, chłopcze. Moi rycerze mogą paplać i wrzeszczeć, ale będą walczyć. Wiem, że to zrobią.
Paź nie miał takiej pewności.
- Będą bardzo rozgniewani, panie. Jesteś pewien, że staną do walki?
- O, tak - odrzekł wielmoża. - Jeśli nie staną, książę ich zabije.
- Za co?
- Za to, że nie dotrzymali złożonej mi przysięgi. Idź teraz, chłopcze, i zwołaj radę.
Paź skinął głową. Zrobiło mu się żal staruszka. Wprawdzie w porównaniu z innymi nie był zbyt dobrym hrabią, ale mógłby być gorszym. Teraz zaś wszystko wskazywało na to, że jego zamek zostanie zdobyty, sam hrabia uwięziony, kobiety z jego rodziny zgwałcone, a paź odesłany do domu rodziców.
- Narada! - zawołał po wyjściu z komnaty hrabiego. - Narada!
W zimnej jaskini pod zamkową kuchnią służącej jako spiżarnia, Bork wyciągnął ze stojaka wielką beczkę piwa i podniósł ją, wprawdzie niełatwo, lecz bez szczególnego wysiłku, a potem położył na ramionach. Z pochyloną głową zaczął powoli wchodzić schodami na górę. Kiedy Bork jeszcze nie pracował w kuchni, dwaj mężczyźni potrzebowali niemal całego popołudnia, żeby ruszyć z miejsca te wielkie beczki. Lecz Bork był olbrzymem, a przynajmniej uchodził za takiego w tamtych czasach. Wzrost hrabiego określano jako średni, to znaczy, że ledwie przekraczał półtora metra. Natomiast Bork wystrzelił w górę na dwa metry dziesięć i miał muskuły wielkie jak u wołu. Ludzie schodzili mu z drogi.
- Postaw ją tam - rozkazał kucharz, nie podnosząc oczu. - I nie upuść jej.
Bork nie upuścił beczki. Nie obraziły go też słowa kucharza, który uważał go za niezdarę. Przez całe życie mówiono mu, że jest niezgułą, odkąd, gdy skończył trzy lata, okazało się, iż wyrośnie na giganta. Wszyscy wiedzieli, że olbrzymy są niedorajdami. I było w tym sporo prawdy. Bork był tak silny, że robił przypadkowo rzeczy, jakich nigdy nie chciał zrobić. Tak jak pewnego razu, kiedy zamkowy fechtmistrz podziwiając jego siłę zaproponował, że nauczy go walczyć ciężkimi mieczami. Oczywiście Bork podniósł je bez trudu, choć miał wtedy zaledwie dwanaście lat i jeszcze nie osiągnął pełni sił.
- Uderz mnie! - polecił fechtmistrz.
-Ale brzeszczot jest ostry! - zaoponował Bork.
- Nie martw się. Nawet do mnie nie podejdziesz.
Ów fechtmistrz nauczył sztuki walki stu rycerzy. Żaden z nich nawet się doń nie zbliżył. I, w rzeczy samej, kiedy Bork zamachnął się ciężkim mieczem, jego przeciwnik miał dość czasu, by podnieść tarczę. Nie przewidział jednak straszliwej siły uderzenia. Bork bez trudu odtrącił na bok tarczę, a siła ciosu podrzuciła miecz tak wysoko, że odrąbał lewe ramię fechtmistrza tuż poniżej barku, i omal nie zagłębił się w jego piersi.
Tak, Bork był niezdarny. I cecha ta położyła kres jego marzeniu, że kiedyś zostanie rycerzem. Kiedy fechtmistrz wreszcie wyzdrowiał, wysłał Borka do kuchni i do kuźni, gdzie potrzebowali kogoś dostatecznie silnego, kto mógł rozrąbać krowę na dwie połówki i zanieść do ogniska. Przydał się mężczyzna, który potrafił dwukrotnie większym od innych toporem w pół godziny zrąbać duże drzewo, porąbać je na szczapy i w ciągu jednego popołudnia zanieść do zamku miesięczny zapas opału.
Jeden z paziów właśnie przyszedł do kuchni.
- Hrabia zwołuje radę, kucharzu. Potrzebuje piwa, i to dużo. Kucharz zaklął siarczyście i rzucił w pazia marchewką.
- Zawsze zmienia harmonogram! Zawsze zmusza mnie do dodatkowej pracy!
Kiedy paź uciekł, kucharz zwrócił się do Borka:
- No dobrze, zanieś tam piwo i się pośpiesz. Postaraj się nie upuścić beczki.
- Nie upuszczę - zapewnił go Bork.
- Nie upuści - mruknął kucharz. - Jest tak bystry jak wół.
Bork zaniósł beczkę do wielkiej sali. W ogromnym pomieszczeniu panował chłód, choć na dworze świeciło słońce. Niewiele światła i ciepła docierało do wnętrza zamku. A ponieważ nadeszła już wiosna, duży stos drew w jamie na środku sali zwilgotniał i ział zimnem.
Rycerze zaczęli się schodzić do ogromnej komnaty i siadali na ławach przy długim, dziobatym kamiennym stole. Wiedzieli, że powinni przynieść swoje kufle, gdyż narady zawsze były suto zakrapiane piwem. W dzieciństwie Bork całymi latami przyglądał się rycerzom ćwiczącym się w wojennym rzemiośle. Uważał jednak, że wydają się bardziej naturalni, gdy trzymają kubki, a nie gotowe do boju miecze. Woleli pić niż wojować.
- Hej, Borku Zabijako! - powitał go jeden z rycerzy. Bork zdołał uśmiechnąć się lekko. Już dawno nauczył się nie obrażać.
- Co słychać u stajennego Sama? - spytał drwiąco inny. Bork zarumienił się i odwrócił, kierując się do drzwi kuchni. Rycerze śmiali się ze swoich żartów.
- Ma dwukrotnie za duże ciało i tylko pół mózgu - oświadczył któryś. - Przypuszczalnie został obdarzony przez naturę tak szczodrze, jak ogier - dodał inny, a potem zażartował: - Prawdopodobnie tłumaczy to tajemnicze zgony owiec tej zimy.
Ryknęli śmiechem, waląc kubkami w stół. Bork stał w kuchni, drżąc cały. Nie mógł uciec przed tymi odgłosami - odbijały się echem od kamiennych ścian, dokądkolwiek by poszedł. Kucharz odwrócił się i spojrzał na niego.
- Nie gniewaj się, chłopcze. Oni tylko żartują.
Bork skinął głową i uśmiechnął się do kucharza. I tak właśnie było. Oni tylko żartowali. Zresztą Bork wiedział, że na to zasłużył. Sprawiedliwość wymagała, by traktowano go okrutnie. Czyż nie zyskał przezwiska Bork Zabijaka? Kiedy miał trzy lata i był już wielki jak tryk, jego jedyny przyjaciel, piękny wiejski chłopiec imieniem Winkle, postanowił zostać rycerzem. Ubrał się w dziwaczny strój ze skóry i z kawałków blachy i zrobił sobie lancę z kija do poganiania świń.
- Jesteś moim rumakiem! - zawołał Winkle, wsiadł na Borka i jeździł na nim wiele godzin. Bork uznał, że rola rycerskiego rumaka bardzo mu odpowiada. Stała się szczytem jego marzeń i ambicji i długo się zastanawiał, jak je zrealizować. Ale pewnego dnia Sam, syn stajennego, zaczął wykpiwać zaimprowizowaną zbroję Winkle'a. Kłótnia zamieniła się w walkę na pięści. Sam rozkwasił Winkle'owi nos. Wtedy Winkle wrzasnął rozpaczliwie, jakby konał. Bork skoczył na pomoc przyjacielowi i walnął w głowę Sama, który był od niego starszy o trzy lata.
Od tej pory Sam mówił ochrypłym głosem i często tracił równowagę; jego złamana w kilku miejscach szczęka nigdy dobrze się nie zrosła i miał problemy z uchem.
Borka przeraziło, że sprawił Samowi tyle bólu, ale Winkle zapewnił go, że tamten sobie na to zasłużył.
- Jest przecież dwa razy wyższy ode mnie, Borku, i stale się mnie czepiał. To zabijaka. Należało mu się to.
Przez kilka lat Winkle i Bork terroryzowali swoją wioskę. Winkle stale wplątywał się w jakąś awanturę i wiejskie dzieci nauczyły się nie stawiać mu oporu. Jeżeli Winkle przegrał potyczkę, krzykiem wzywał Borka i choć ten nigdy nikogo nie bił tak mocno jak Sama, jego ciosy i tak były bardzo bolesne. Winkle uwielbiał to. Aż pewnego dnia zmęczył się rolą rycerza, odesłał swego rumaka i zaprzyjaźnił się z resztą dzieci. Dopiero wtedy młody siłacz dowiedział się, że nazywają go Borkiem Zabijaką, gdyż Winkle przekonał inne dzieci, że prawdziwym inicjatorem bójek był właśnie Bork. Usłyszał pewnego dnia słowa Winkle'a:
- Przecież jest dwukrotnie silniejszy od każdego z nas. Nie powinien z nikim walczyć. Tylko taki tchórz jak on wykorzystuje swoją przewagę. Nie możemy mieć nic z nim do czynienia. Zabijaków trzeba ukarać.
Bork zrozumiał, że Winkle ma racją, i od tej pory dźwigał brzemię wstydu. Pamiętał przerażone miny dzieci, kiedy się do nich zbliżał, i sposób, w jaki błagały go o litość. Ale Winkle zawsze krzyczał i wił się w męce, dlatego Bork bił uznane za winne dziecko pomimo jego przerażenia. I aż do tej chwili płacił za tamto zachowanie. Zapłatą były szyderstwa rycerzy, samotne życie, jakie wiódł, i ciężka praca, gdyż starał się jak mógł, używając swoich sił, by służyć ludziom, a nie sprawiać im ból.
Wprawdzie wiedział, że zasłużył sobie na taką karę, nie znaczy to jednak, iż go cieszyła. Krzątając się po kuchni, miał łzy w oczach. Daremnie próbował ukryć je przed kucharzem.
- Och, chyba nie zamierzasz płakać, prawda? - powiedział kucharz. - Zacznie ci cieknąć z nosa, a potem w mojej zupie będą pływały gluty. Wynieś się z kuchni na jakiś czas.
To właśnie dlatego Bork stał teraz w drzwiach wielkiej sali, patrząc na naradę, która miała całkowicie zmienić jego życie.
-Pytam, gdzie podziały się pieniądze na daninę?! - krzyknął jeden z rycerzy. - Zeszłoroczne plony były dostatecznie duże!
Rozgniewani, wrzeszczący rycerze - to niezbyt ładny widok. Ale hrabia wiedział, że mają prawo do zdenerwowania - przecież to oni będą walczyć z żołnierzami księcia i mają prawo dowiedzieć się dlaczego.
- Moi przyjaciele - zaczął wielmoża. - Moi przyjaciele, pewne sprawy są ważniejsze od pieniędzy. Zainwestowałem te pieniądze w coś o większym znaczeniu niż danina czy długie życie. Zainwestowałem je w piękno. Nie po to, żeby je stworzyć, lecz udoskonalić. - Rycerze słuchali go teraz. Mimo że poświęcili życie krwawemu rzemiosłu, wszyscy mieli słabość do prawdziwego piękna. Było to jednym z kryteriów przynależności do stanu rycerskiego. - Powierzono mi klejnot, doskonalszy od wszystkich diamentów. Poczytałem za swój obowiązek, aby zapewnić temu klejnotowi najlepszą oprawę, jaką dało się kupić za pieniądze. Nie mogę tego wyjaśnić. Mogę go tylko wam pokazać. - Zadzwonił małym dzwoneczkiem. Jedne z lepiej znanych tajemnych drzwi w ścianie otworzyły się i wyłoniła się z nich pomarszczona staruszka. Hrabia szepnął jej coś do ucha i kobieta pomknęła z powrotem do sekretnego przejścia.
- Kto to taki? - spytał jakiś rycerz.
- To niańka, która wychowywała moje dzieci po śmierci mej małżonki. Jak pamiętacie, zmarła ona w połogu. Nie wiecie jednak, że tamto dziecko przeżyło. Dobrze znacie moich dwóch synów. Mam wszakże trzecie dziecko, moje ostatnie dziecko, którego nie znacie, i nie jest to syn.
Najwyraźniej hrabiego nie zaskoczyło, że jego ostatnie słowa wprawiły w zakłopotanie kilku rycerzy. Zbyt wiele turniejów, za dużo ćwiczeń w pełnej zbroi w upalne popołudnia.
- Moje dziecko jest córką.
- Ach, tak! - odpowiedzieli rycerze.
- Początkowo trzymałem ją w ukryciu, ponieważ nie mogłem znieść jej widoku - nie potrafiłem zapomnieć, że moja ukochana małżonka zmarła wydając ją na świat. Ale po kilku latach przezwyciężyłem ból i poszedłem ją zobaczyć do komnaty, w której była ukryta, i o dziwo! Okazała się najpiękniejszym dzieckiem, jakie kiedykolwiek widziałem. Nazwałem moją córkę Brunhildą i od tej pory pokochałem ją całym sercem. Zostałem najbardziej oddanym ojcem, jakiego możecie sobie wyobrazić. Jednak nie pozwoliłem jej opuścić sekretnej komnaty. Chcecie wiedzieć dlaczego?
- Tak, dlaczego?! - spytało kilku rycerzy.
- Ponieważ jest taka piękna, że zląkłem się, iż ktoś mógłby ją porwać. A jednak widywałem ją codziennie, rozmawiałem z nią i im starsza się stawała, tym była piękniejsza. Przez ostatnich kilka lat nie mogłem patrzeć, jak nosi szaty swojej matki. Jest tak piękna, że pasują do niej tylko najpiękniejsze stroje, suknie i klejnoty z Flandrii, Wenecji i Florencji. Sami zobaczycie! Te pieniądze nie zostały wyrzucone w błoto.
Drzwi znowu się otworzyły i wyłoniła się z nich ta sama staruszka, prowadząc Brunhildę.
Stojący u wejścia do wielkiej sali Bork jęknął z zaskoczenia. Nikt jednak tego nie usłyszał, gdyż rycerze również jęknęli.
Ujrzeli bowiem najpiękniejszą kobietę na świecie. Gdy szła, jej ciemnorude włosy spływały za nią jak strumień. Twarz miała białą, ponieważ spędziła całe życie w zamknięciu, a kiedy się uśmiechnęła, patrzącym wydało się, że to słońce przebiło się przez chmury w jesienny dzień. I żaden z rycerzy nie odważył się zbyt długo patrzeć na ciało Brunhildy, gdyż im dłużej to robili, tym bardziej jej pożądali.
- Ostrzegam was - rzucił pośpiesznie hrabia. - Każdy mężczyzna, który tknie ją wbrew jej woli, będzie musiał odpowiedzieć za ten uczynek przede mną. Jest dziewicą i w chwili ślubu, nadal nią będzie. Każdy król zapłaciłby za nią pół swego królestwa, a ja mimo to czułbym się oszukany, że musiałem ją oddać.
- Dzień dobry, panowie - powiedziała Brunhilda z uśmiechem. Jej głos brzmiał jak pieśń liści tańczących na letnim wietrze. Rycerze padli przed nią na kolana.
Żadnego jednak jej uroda nie poruszyła tak, jak Borka. Kiedy weszła do sali, zapomniał o sobie; mógł myśleć tylko o tym olśniewającym wdzięku. Nie miał pojęcia o kurtuazji. Wiedział tylko, że po raz pierwszy w życiu zobaczył coś tak doskonale pięknego, iż nie spocznie, póki tego nie zdobędzie. Nie chciał posiąść Brunhildy na własność, lecz stać się jej własnością. Zapragnął służyć jej w najbardziej poniżający sposób, o jakim mógł pomyśleć, żeby tylko zechciała się uśmiechnąć do niego; gotów był umrzeć dla niej, gdyby tylko w ostatnich chwilach życia posłyszał jej słowa: “Pozwalam ci mnie kochać".
Należąc do stanu rycerskiego, mógłby znaleźć poetyckie środki wyrazu dla swoich uczuć. Jednakże nie był rycerzem i jego słowa popłynęły prosto z serca, zanim umysł zdążył nadać im możliwą do zaakceptowania formę. Wyszedł na oślep z drzwi kuchennych; jego olbrzymie ciało rzucało cień, który wydawał się rycerzom rąbkiem płaszcza śmierci, gdy ich mijał. Patrzyli z niepokojem, a ten niebawem zamienił się w oburzenie, kiedy Bork podszedł do dziewczyny i ujął w wielką rękę jej małe, białe dłonie.
- Kocham cię - powiedział i łzy niespodziewanie napłynęły mu do oczu. - Wyjdź za mnie!
W owej chwili kilku rycerzy odzyskało odwagę. Brutalnie chwycili Borka za ramiona, chcąc go odciągnąć od dziewczyny i ukarać za zuchwalstwo. Lecz olbrzym odrzucił ich bez wysiłku. Padli na podłogę w odległości kilku metrów od niego. Nie widział ich upadku, ponieważ nie odrywał wzroku od twarzy pani swego serca.
Brunhilda ze zdumieniem spojrzała mu w oczy. Nie dlatego, że uznała go za atrakcyjnego, gdyż był brzydki i dobrze to widziała. Nie z powodu jego słów; nauczono ją, że wielu mężczyzn je wypowie, i miała nie zwracać na nie uwagi. Zaskoczyła ją i zdumiała szczerość, którą wyczytała w jego twarzy. Nigdy nie zetknęła się z czymś takim i choć nie rozpoznała, co to za uczucie, zafascynował ją ten widok.
Hrabiego ogarnęła wściekłość. Oburzył go widok niezdarnego olbrzyma trzymającego w wielkich łapskach białe rączki jego córki.
Nie mógł tego znieść. Lecz Bork był tak silny, że uwolnienie Brunhildy wymagałoby zaciętej walki, a wtedy dziewczyna mogłaby doznać ciężkich obrażeń ciała.
Nie, przynajmniej w tej chwili trzeba postępować z tym tępym olbrzymem delikatnie i ostrożnie.
- Drogi chłopcze - odezwał się hrabia, udając jowialność, której nie czuł. - Dopiero co się spotkaliście. Bork całkowicie go zignorował.
- Nigdy nie pozwolę, by spotkało cię coś złego - powiedział do dziewczyny.
- Jak on się nazywa? - spytał szeptem wielmoża jednego z rycerzy. -Nie pamiętam jego imienia.
- Bork - odparł rycerz.
- Mój drogi Borku - rzekł hrabia. - Wprawdzie darzę cię szacunkiem, ale moja córka pochodzi ze szlachetnego rodu, a ty nawet nie jesteś rycerzem.
- W takim razie zostanę nim - oświadczył Bork.
- To nie takie proste, mój stary. Najpierw musisz dokonać jakiegoś bohaterskiego czynu. Dopiero potem będę mógł pasować cię na rycerza i porozmawiać o innych sprawach. Na razie jednak nie wypada, żebyś trzymał ręce mojej córki. Czemu nie wrócisz do kuchni, jak przystało na porządnego człowieka?
Bork niczym nie dał po sobie poznać, że dotarły doń te słowa. Nadal patrzył w oczy swojej pani. I wreszcie to ona rozwiązała ten problem.
- Borku, wiem, że mogę na pewno na ciebie liczyć - powiedziała. - Ale mój ojciec się rozgniewa, jeśli natychmiast nie wrócisz do kuchni.
Oczywiście, pomyślał Bork. Jej naprawdę na mnie zależy, nie chce więc, żeby coś mi się stało z jej powodu.
- Zrobię to przez wzgląd na ciebie - powiedział, nadal oszalały z miłości. Później szybkim krokiem wyszedł z sali. Hrabia usiadł z głośnym westchnieniem.
- Powinienem był odprawić go przed laty. Łagodny jak baranek, a potem nagle wariuje. Pozbądźcie się go - niech ktoś się tym zajmie dziś w nocy, dobrze? Lepiej zrobić to, gdy będzie spał. Nie chcę żadnych strat, kiedy w każdej chwili czeka nas bitwa.
Przypomnienie o bitwie otrzeźwiło nawet tych, którzy pili piąty kufel piwa. Stara niańka odprowadziła Brunhildę do tajemnych drzwi.
-Ale nie idźcie do sekretnego pokoju, tylko do komnaty sąsiadującej z moją. Postaw podwójne straże przed jej drzwiami i noś przy sobie klucz - rozkazał hrabia.
Kiedy kobiety odeszły, wielmoża omiótł spojrzeniem zgromadzonych w sali drużynników.
- Opustoszyłem skarbiec, daremnie usiłując kupić stroje odpowiednie do jej urody. Nie miałem wyboru.
I ani jeden rycerz nie powiedział, że te pieniądze zostały zmarnowane.
Książę przybył późnym popołudniem, znacznie wcześniej niż się go spodziewano. Zażądał daniny, a hrabia oczywiście odmówił. Później miała miejsce zwyczajowa wymiana zdań - wezwanie do wyjścia z zamku i do walki, ale hrabia, którego drużyna była dziesięciokrotnie mniejsza od książęcej, po prostu odpowiedział dość impertynencko, że książę powinien sam wejść i pojmać go, jeśli zdoła. Posłaniec, który przekazał tę sarkastyczną odpowiedź, wrócił z językiem w zawieszonym na szyi woreczku. I tak rozpoczęła się bitwa.
Strażnik pilnujący południowej strony zamku nie był dostatecznie czujny i drogo za to zapłacił. Książęcy łucznicy zdołali podkraść się do wielkiego dębu i wspiąć nań niepostrzeżenie. Pierwszy raz zauważono ich obecność wtedy, gdy nieuważny wartownik spadł z murów z szyją przeszytą strzałą.
Owi łucznicy - a musiało ich być co najmniej tuzin - zasypywali obrońców śmiercionośnym deszczem strzał. Nie zmarnowali ani jednej. Giermkowie padali martwi w zatrważającej liczbie, aż hrabia rozkazał im wrócić do zamku. A kiedy wszystkie ludzkie cele się ukryły, łucznicy jęli razić strzałami bydło i owce miotające się w zagrodach bez dachów. W żaden sposób nie można było osłonić żywego inwentarza i do zachodu słońca wszystkie zwierzęta zginęły.
- Do licha! - powiedział kucharz. - Jak zdołam ugotować je wszystkie, zanim zaczną gnić?
- Znajdź jakiś sposób - polecił mu hrabia. - To nasze zapasy żywności. Nie pozwolę, by nas zagłodzili.
Dlatego Bork pracował całą noc, wnosząc do zamku po kolei bydło i owce. Początkowo wieśniacy, którzy schronili się w siedzibie swego suwerena, próbowali pomagać olbrzymowi, ale Bork zanosił trzy martwe zwierzęta w tym samym czasie, gdy oni zawlekli jedno, dlatego wkrótce zrezygnowali. Hrabia zauważył, kto ratuje mięso.
- Nie róbcie mu nic złego dziś w nocy - powiedział rycerzom. — Ukarzemy go za jego bezczelność rankiem.
Bork tylko dwukrotnie odpoczywał, zapadając w drzemkę na godzinę, zanim kucharz znów go nie obudził. Kiedy nadszedł świt i strzały znów zaczęły sypać się na zamek, całe bydło znajdowało się w środku, a z owiec na zewnątrz pozostało zaledwie dwadzieścia.
- To wszystko, co zdołaliśmy uratować - powiedział kucharz do hrabiego.
-Ocal je wszystkie.
-Ale jeśli Bork spróbuje po nie pójść, zostanie zabity! Hrabia spojrzał kucharzowi w oczy.
- Niech przyniesie owce lub zginie, próbując to zrobić.
Kucharz nie zdawał sobie sprawy, że jego pan skazał Borka na śmierć. Dlatego zrobił co mógł, by go uchronić. Przywiązał mu do głowy wyłożony materiałem kocioł; do ręki dał wielką pokrywę zamiast tarczy.
- Niestety, nic innego nie przychodzi mi do głowy.
- Ale trzymając tarczę, nie będę mógł nieść owiec - zaoponował Bork.
- Co ja na to poradzę? Hrabia tak rozkazał. Zginiesz, jeśli odmówisz wykonania rozkazu.
Bork zastanawiał się kilka chwil, usiłując znaleźć rozwiązanie tego problemu. Dostrzegł tylko jedną możliwość.
- Jeżeli nie umiem sprawić, by we mnie nie trafiali, muszę uniemożliwić im strzelanie.
- Jak? - spytał kucharz, a potem poszedł za Borkiem do kuźni, gdzie olbrzym znalazł wielki topór oparty o ścianę.
- To nie pora na rąbanie drzewa - oświadczył kowal.
- A właśnie że tak - odparował Bork.
Niosąc topór i osłaniając się wielką pokrywą przed strzałami, Bork przeszedł przez dziedziniec bez szwanku. Strzały odbijały się od metalu, nie robiąc mu żadnej krzywdy. Bork dotarł do zwodzonego mostu.
- Opuście go! - zawołał.
Most opadł. Olbrzym przeszedł na drugą stronę i idąc brzegiem fosy, skierował się w stronę wielkiego dębu.
Stojący w oddali przed swoim oślepiająco białym namiotem z żółtym herbem książę zobaczył Borka wychodzącego z zamku.
- To człowiek czy niedźwiedź? - zapytał. Nikt nie potrafił odpowiedzieć.
Łucznicy nie przestawali zasypywać Borka strzałami, ale im bliżej podchodził do drzewa, tym trudniej im było strzelać pod odpowiednim kątem i tym lepszą osłonę dawała mu pokrywa kotła. Wreszcie, trzymając pokrywę nad głową, Bork zaczął jedną ręką rąbać drzewo. Za każdym uderzeniem drzazgi leciały na wszystkie strony; rąbiąc prawą, robił to szybciej i głębiej niż normalny mężczyzna obiema. Jednakże koncentrował się tylko na rąbaniu drzewa, a jego lewa ręka trzymająca zaimprowizowaną tarczę męczyła się coraz bardziej. Wreszcie jakiś tucznik zdołał wypuścić strzałę, która przemknęła obok tarczy i wbiła się w lewy bark olbrzyma.
Bork omal nie upuścił pokrywy kotła. Zachował wszakże dość przytomności umysłu, by puścić topór i paść na kolana, szybko osłaniając się tarczą. Delikatnie pociągnął za drzewce strzały. Nie zdołał jednak go wyciągnąć. Dlatego złamał je i przepchnął pozostały kawałek na drugą stronę. Było to niezwykle bolesne, wiedział jednak, że nie może teraz się wycofać. Ponownie chwycił pokrywę lewą ręką i mimo bólu wrócił do rąbania drzewa. Otaczające pień białe wyżłobienie stawało się coraz głębsze. Krew nie przestawała ściekać z ramienia Borka, ale nie zwracał na nią uwagi i niebawem krwotok ustał.
Stojący na blankach zamkowych ludzie hrabiego zdali sobie sprawę, że Bork może wprowadzić swój zamiar w życie. Żeby go chronić, zaczęli strzelać w koronę dębu. Wprawdzie książęcy łucznicy byli dobrze ukryci, lecz deszcz strzał, nawet źle wycelowanych, wkrótce dał im się we znaki. Kilku spadło na ziemię, gdzie zamkowi łucznicy łatwo z nimi skończyli; pozostali musieli lepiej się ukryć.
Drzewo drżało coraz silniej pod każdym ciosem, aż wreszcie Bork odstąpił o kilka kroków. Dąb zatrzeszczał i zachwiał się. Podczas pracy w lesie olbrzym nauczył się, jak rąbać, by drzewo upadło tam, gdzie chciał. Dąb runął równolegle do murów zamkowych, więc ani nie przegrodził fosy, ani nie umożliwił ucieczki książęcym łucznikom. Kiedy ci ostatni próbowali wrócić do swojej armii, zamkowi łucznicy wybili ich do nogi.
Jednakże jeden z ludzi księcia zwątpił w możliwość ucieczki. Zamiast tego, choć już trafiony strzałą, zaatakował Borka nożem, jakby tym szaleńczym atakiem chciał pomścić własną, nieuchronną śmierć. Bork nie miał wyboru. Zamachnął się więc toporem i przekonał się, że ludzkie ciało nie jest tak twarde jak drzewo.
Przerażony książę zobaczył z oddali, że olbrzym jednym ciosem rozrąbał jego łucznika na pół.
- Kogo oni tam mają?! - zapytał z przerażeniem. - Co to za potwór?!
Zlany krwią, która chlusnęła z umierającego łucznika, Bork ruszył z powrotem w stronę mostu zwodzonego, który znów opuszczono. Nie zdołał jednak nań wejść, gdyż hrabia na czele pięćdziesięciu konnych rycerzy wypadł z bramy; ich zbroje lśniły w blasku słońca.
- Postanowiłem bić się z nimi na otwartym polu - oświadczył hrabia. - A ty, Borku, musisz walczyć razem z nami. Jeżeli przeżyjesz tę bitwę, pasuję cię na rycerza!
Bork ukląkł.
- Dziękuję ci, panie hrabio - rzekł.
Hrabia rozejrzał się wokoło z zakłopotaniem.
- No, już dobrze. Zajmijmy się tym, co najważniejsze. Atakować! -ryknął.
Bork nie zdawał sobie sprawy, że rycerze jeszcze nie stanęli w szyku bojowym. Po prostu posłuchał rozkazu i zaatakował sam, biegnąc w stronę wojsk księcia. Hrabia odprowadził go wzrokiem i uśmiechnął się z zadowoleniem.
- Panie - odezwał się stojący najbliżej rycerz. - Czy nie zaatakujemy razem z nim?
- Niech książę się nim zajmie - odrzekł wielmoża.
- Przecież on ściął tamto drzewo i uratował zamek, panie.
- Tak. Był to czyn wymagający wyjątkowej odwagi - odpowiedział hrabia. - Chcesz, żeby zażądał ręki mojej córki?
- Ależ panie, jeśli on stanie do walki razem z nami, mamy szansę na zwycięstwo. Jeżeli zaś zginie, książę nas zniszczy.
- Są rzeczy ważniejsze od zwycięstwa - stwierdził stanowczo hrabia. - Czy chciałbyś żyć w świecie, w którym tak doskonałą piękność jak Brunhilda miałby posiąść zwyczajny prostak?
Rycerze umilkli więc i obserwowali Borka samotnie zbliżającego się do armii księcia.
Bork zauważył, że jest zupełnie sam dopiero wtedy, gdy znalazł się w niewielkiej odległości od książęcych żołnierzy. Przedtem czuł się bardzo dziwnie, maszerując tak przez pola, wierząc, że idzie walczyć wraz z rycerzami hrabiego. Od dawna bowiem podziwiał ich skrycie, gdy ćwiczyli odziani w lśniące zbroje, uzbrojeni w oręż, którym tak zręcznie władali. Teraz radość zniknęła. Gdzie byli hrabiowscy drużynnicy? Borka ogarnął strach.
Nie mógł zrozumieć, dlaczego ludzie księcia po prostu nie zasypali go strzałami. Nie miał pojęcia, iż zaszło grube nieporozumienie. Gdyby książę wiedział, że Bork wywodzi się z pospólstwa i wcale nie jest rycerzem, setka strzał już by sterczała z jego trupa. Tymczasem jeden z książęcych żołnierzy zawołał:
- Posłuchaj mnie, panie! Czy wyzywasz nas na pojedynek?
Oczywiście. To o to chodziło - hrabia nie chciał, by Bork stawił czoło całej armii. Wysłał go po to, aby walczył z jednym wojownikiem. Wynik bitwy zależy więc tylko od niego! Był to wielki zaszczyt i Bork zastanowił się, czy podoła temu zadaniu.
-Tak! Pojedynek! -odpowiedział. -Z waszym najsilniejszym, najdzielniejszym żołnierzem.
- Przecież jesteś olbrzymem! - zawołali ludzie księcia.
- Ale nie noszę zbroi - odparł Bork i aby udowodnić swoją szczerość zdjął hełm, który i tak był niewygodny, po czym ruszył przed siebie. Książęcy rycerze cofnęli się, robiąc mu przejście. Ci zakuci w zbroje mężczyźni obserwowali go uważnie, gdy ich mijał. Bork szedł równym krokiem do przodu, aż znalazł się w pustym kręgu, gdzie stanął przed samym księciem.
- Czy to ty jesteś championem? - zwrócił się do niego.
- Jestem księciem - odrzekł zapytany. - Nie widzę jednak żadnego z moich rycerzy występujących do przodu, żeby stoczyć z tobą pojedynek.
- Więc odrzucacie moje wyzwanie? - spytał Bork, starając się mówić szyderczym tonem, jak przystało na prawdziwego, dzielnego rycerza.
Książę omiótł spojrzeniem swoich drużynników, którzy, gdyby nie ciężkie zbroje, zapewne przestępowaliby z zakłopotaniem z nogi na nogę w promieniach porannego słońca. Żaden nie podniósł na niego wzroku.
-Nie - oświadczył książę. - Ja sam przyjmuję twoje wyzwanie. - Przerażała go myśl o walce z tym olbrzymem. Był jednak rycerzem i dzielnym wojem; został księciem w kwiecie młodości i gdyby teraz stchórzył przed olbrzymim nieprzyjacielem, utraciłby swoje księstwo w ciągu kilku lat, a honor znacznie wcześniej. Dlatego wyciągnął miecz z pochwy i ruszył w stronę przeciwnika.
Bork zauważył determinację w oczach księcia i zdumiał go ten człowiek, który sam stanął do najniebezpieczniejszej walki, zamiast posłać swoich ludzi. Zapytał się w duchu, dlaczego hrabia nie wykazał takiej odwagi; w owej chwili postanowił, że zrobi wszystko, by książę nie zginął. Krew zabitego łucznika ciążyła nad nim wielkim brzemieniem. Dostrzegł szlachetność w każdym ruchu księcia i pomyślał, że to zły los uczynił ich wrogami.
Książę skoczył na Borka, jego miecz zabłysnął w słońcu. Bork uderzył go płazem topora i powalił na ziemię. Książę krzyknął z bólu. W jego zbroi pojawiło się głębokie wgniecenie; zapewne miał połamane żebra.
- Dlaczego się nie poddajesz? - spytał Bork.
- Zabij mnie teraz!
- Nie zabiję cię, jeśli się poddasz.
Słowa te zaskoczyły księcia. Pomruk przebiegł przez tłum jego rycerzy.
- Dajesz mi na to swoje słowo?
- Oczywiście. Przysięgam, że tak będzie. Było to zaskakujące posunięcie.
- Co zamierzasz ze mną zrobić? Trzymać mnie dla okupu? Bork zastanowił się i rzekł:
- Myślę, że nie.
- Więc o co ci chodzi? Zabij mnie i skończ z tym!
W głosie księcia brzmiał teraz ból. Ranny wielmoża nie pluł jednak krwią. Pomyślał zatem, że ma jeszcze nikłą nadzieję na wyzdrowienie.
- Hrabia pragnie tylko, żebyście sobie stąd poszli i przestali ściągać z niego daninę. Jeżeli to przyrzekniesz, obiecam, że nikomu z was nic się nie stanie - oświadczył Bork.
Książę i jego ludzie zastanawiali się w milczeniu. Podany przez olbrzyma warunek wydał im się zbyt łatwy do spełnienia, aby był prawdziwy. Tak łatwy, że nawet niehonorowy. Jednakże przed nimi nadal stał Bork, który jednym ciosem powalił księcia, chociaż chroniła go zbroja. Jeżeli pozwala im odejść spod zamku, po co się spierać?
- Daję ci moje słowo, że nie będę więcej ściągać daniny od hrabiego, i że ja i moi ludzie odejdziemy w pokoju.
- No, tak, to rzeczywiście dobra nowina - odrzekł Bork. -Muszę o tym powiedzieć hrabiemu. - Rzekłszy to, ruszył w stronę zamku, przed którym czekała nieliczna armia niewypłacalnego wielmoży.
- Nie mogę w to uwierzyć - odezwał się książę. - Taki dzielny rycerz jak on okazał się tak wspaniałomyślny! Mając takiego drużynnika hrabia mógłby dyktować warunki samemu królowi.
Żołnierze ostrożnie zdjęli z niego zbroję i zaczęli owijać mu pierś bandażami.
- Gdyby służył u mnie, podbiłbym cały kraj - dodał książę.
Hrabia patrzył z niedowierzaniem, jak Bork kroczy przez pola.
- On nadal żyje - szepnął i zastanowił się, co olbrzym powie na to, że żaden z rycerzy nie przyłączył się do niego podczas ataku.
- Panie hrabio! - zawołał Bork, gdy znalazł się w zasięgu słuchu czekających pod zamkiem rycerzy i ich dowódcy. Chciał pomachać, ale bolały go teraz obie ręce. - Oni się poddają!
- Co takiego? - hrabia spytał stojących w pobliżu rycerzy. - Czy powiedział, że ludzie księcia się poddają?
- Niewątpliwie - odparł jakiś rycerz. -Najwidoczniej zwyciężył.
- Do czarta! - zawołał wielmoża. - Nie pozwolę na to! Rycerze spojrzeli na niego, nic nie rozumiejąc.
- Jeżeli ktoś ma pokonać księcia, to tylko ja! Nie jakiś przeklęty prostak! Nie olbrzym z ptasim móżdżkiem! Do ataku!
- Co takiego? - zapytało kilku rycerzy.
- Powiedziałem: do ataku! - I hrabia ruszył do przodu. Jego rumak bojowy brnął przez grząskie pole, nabierając rozpędu.
Bork zobaczył, że rycerze zdążają ku niemu. Widział dostatecznie dużo ćwiczebnych bitew, by rozpoznać atak. Doszedł do wniosku, że hrabia go nie usłyszał. Musi ich jednak zatrzymać - przecież dał słowo! Dlatego stanął na drodze hrabiowskiego wierzchowca.
- Z drogi, ty idioto! - wrzasnął hrabia. Ale Bork nie ruszył się z miejsca. Wielmoża jednak nie zamierzał zrezygnować. Przygotował się do stratowania olbrzyma.
- Nie możesz atakować! - zawołał Bork. - Oni się poddali!
Hrabia zgrzytnął zębami i ponaglił konia, szykując lancę, by odrzucić olbrzyma z drogi. Chwilę później znalazł się w powietrzu, z całej siły trzymając się lancy. Bork unosił go nad głową. Atakujący rycerze przystanęli z trudem i zawrócili konie, by zobaczyć, co się dzieje z Borkiem i z hrabią.
- Panie hrabio - powiedział Bork z szacunkiem. - Przypuszczam, że mnie nie dosłyszałeś. Oni się poddali. Obiecałem im, że mogą odejść w pokoju, jeśli przestaną ściągać od ciebie daninę.
Wisząc na lancy na wysokości czterech i pół metra nad ziemią, hrabia rzekł:
- Tak, nie dosłyszałem cię.
- Domyśliłem się tego. Pozwolisz im więc odejść, panie, prawda?
- Oczywiście. Czy mógłbyś postawić mnie na ziemi, mój stary?
I Bork postawił swego pana na ziemi, a hrabia i książę zawarli traktat pokojowy. Później książę i jego ludzie odjechali bez szwanku, rozmawiając o wspaniałomyślności olbrzymiego rycerza.
- Ależ on wcale nie jest rycerzem - wtrącił któryś z książęcych sług.
- Co takiego? Nie jest rycerzem?!
- Nie. To tylko wieśniak. Jeden z chłopów mi to powiedział, kiedy kradłem jego kurczaki.
- Nie jest rycerzem! - powtórzył książę i jego twarz poczerwieniała tak bardzo, że wojowie zapragnęli oddalić się od niego na kilka metrów, bo aż za dobrze znali jego napady wściekłości.
- Zostaliśmy więc oszukani - podsumował inny rycerz, który próbował odsunąć od siebie gniew swego pana, uprzedzając wybuch. Książę milczał chwilę, a potem się uśmiechnął.
- No, cóż, jeśli nie jest rycerzem, to powinien nim zostać. Ma na to dość sił i dostatecznie zna dworne obyczaje, prawda? Rycerze zgodzili się ze swym suzerenem.
- Pod względem moralnym można go uznać za rycerza - oświadczył książę. Zadowoliwszy w ten sposób własną próżność, zaprowadził swych ludzi z powrotem do zamku. Nie mógł jednak zapomnieć obrazu wiszącego wysoko nad ziemią, uczepionego lancy hrabiego, którego trzymał ten olbrzym Bork. Myślał o tym częściej niż o bolących żebrach. Zastanawiał się też, co to mogło znaczyć i, co ważniejsze, może oznaczać w przyszłości.
Hrabia uznał, że sytuacja wymknęła mu się spod kontroli. Po pierwsze uczta dla uczczenia zwycięstwa nie była jego pomysłem, a jednak wszyscy jego rycerze siedzieli w wielkiej sali pijani i roześmiani. Ba, nawet wieśniacy żłopali piwo, śmiejąc się i żartując z lepszymi od siebie. Tego już za wiele! Co gorsza, rycerze nie ukrywali, że wydali ucztę na cześć Borka.
Hrabia zabębnił palcami po stole. Nikt nie zwrócił na to uwagi. Wszyscy byli zbyt zajęci - pan Alwishard próbował zatrzymać dwie wiejskie dziewki krzątające się przy ognisku, pan Silwiss sikał do wina i śmiał się tak głośno, że hrabia z trudem słyszał panów Braiga i Umlauta, którzy śpiewali i tańczyli na stole, kopiąc talerze w rytm muzyki. Była to najlepsza zabawa, jaką hrabia kiedykolwiek widział w życiu. I nie urządzono jej na jego cześć, tylko tego cholernego olbrzyma, który wystrychnął go na dudka na oczach wszystkich jego rycerzy, wszystkich ludzi księcia i, co najgorsze, samego księcia. Usłyszał dziwne warczenie, jakby rozwścieczony wilk szykował się do skoku. Mimo panującego wokół zgiełku uświadomił sobie, że dźwięk ten wydobywa się z jego gardła.
Weź się w garść, pomyślał. Prawdziwe, wymierne korzyści to ja odniosłem, a nie Bork. Książę odjechał i odtąd to nie ja będę płacił mu daninę, ale on mnie. Rozniesie się też wieść, że hrabia wygrał wojnę z księciem. Przecież właśnie na tym opiera się władza - kto kogo może pokonać w boju. Książę jest po prostu człowiekiem mogącym pokonać barona, a baron kimś, kto może pokonać rycerza.
Ale kim jest człowiek, który zwyciężył księcia?
- Powinieneś zostać królem - powiedział wysoki, smukły młodzieniec stojący w pobliżu hrabiowskiego tronu.
Hrabia spojrzał na niego i zrobił niedbały ruch ukrytą pod płaszczem ręką. Jak ten chłopak odczytał jego myśli?!
- Udam, że tego nie słyszałem - stwierdził przezornie.
- Usłyszałeś - odparł młodzieniec.
- To zdrada.
- Tylko wtedy, jeśli król zwycięży cię w bitwie. Jeżeli zaś to ty go pokonasz, zdradą będzie nie powiedzieć tego.
Wielmoża przyjrzał się swemu rozmówcy. Miał on ciemne włosy, nieco zbyt starannie uczesane jak na wieśniaka, prosty nos, miły uśmiech i pełne gracji ruchy. Ale wyraz jego oczu zaprzeczał uśmiechowi. Ten chłopiec miał w sobie coś złośliwego. Był niebezpieczny.
- Podobasz mi się - powiedział hrabia.
-Cieszy mnie to - odparł nieznajomy, lecz w jego głosie nie słychać było radości. Wydawał się znudzony.
- Gdybym był sprytny, natychmiast kazałbym cię udusić. Młodzieniec uśmiechnął się jeszcze szerzej.
-Kim jesteś?
- Nazywam się Winkle i jestem najlepszym przyjacielem Borka. Bork. Znowu do niego wrócili. Ten olbrzym, który dzisiejszej nocy rzuca cień na wszystko.
- Nie wiedziałem, że Bork Zabijaka ma przyjaciół.
- Ma jednego. Mnie. Zapytaj go o to.
- Zastanawiam się, czy przyjaciel Borka może być jednocześnie moim przyjacielem - stwierdził hrabia.
- Powiedziałem, że jestem jego najlepszym przyjacielem. Nie powiedziałem, iż jestem dobrym przyjacielem - Winkle uśmiechnął się jeszcze raz.
To prawdziwy łajdak, zdecydował hrabia, ale machnięciem ręki przywołał do siebie Borka. Po chwili olbrzym ukląkł przed wielmożą. Hrabia z irytacją zauważył, że kiedy on sam siedzi, a Bork klęczy, ten ostatni i tak spogląda na niego z góry.
- Ten człowiek twierdzi, że jest twoim przyjacielem.
Bork podniósł oczy i rozpoznał Winkle'a, który patrzył na niego życzliwie, oczami pełnymi miłości. Rodzajem głodnej, zaborczej miłości, ale Bork nie zauważył tej różnicy. Podziwiał rycerzy i żywił do nich zmieszany z niechęcią szacunek, jednak prawie ich nie znał. Natomiast Winkle był jego przyjacielem z lat dziecinnych. Kiedy zaś potwierdził, iż nadal darzy go przyjaźnią, Bork wybaczył mu wszystkie afronty i uśmiechnął się w odpowiedzi.
- Winkle -powiedział. -Tak, rzeczywiście jesteśmy przyjaciółmi. To mój najlepszy przyjaciel.
Hrabia popełnił błąd: spojrzał Borkowi w oczy i zobaczył w nich szczerą miłość do Winkle'a. Wprawiło go to w zakłopotanie, gdyż po kilku chwilach rozmowy zorientował się, że bardzo dobrze zna Winkle'a. Winkle nie jest i nigdy nie będzie niczyim przyjacielem. Jednakże Bork najwidoczniej tego nie dostrzegał. Przez chwilę hrabia omal nie zlitował się nad olbrzymem, dojrzał bowiem przelotnie, jak samotne wiedzie życie, jeśli ten cyniczny i wyrachowany młody wieśniak jest najbliższą mu osobą.
- Wasza Królewska Mość - powiedział Winkle.
- Nie nazywaj mnie tak.
- Ja tylko uprzedzam to, o czym świat dowie się za kilka miesięcy.
W głosie Winkle'a brzmiała taka pewność siebie! Zimny dreszcz przeszedł hrabiemu po grzbiecie. Otrząsnął się jednak.
- Zwyciężyłem tylko w jednej bitwie, Winkle. Nadal mam pusty skarbiec i diabelnie małą armię zawszonych rycerzy.
- Pomyśl o swojej córce, nawet jeśli ty sam nie jesteś ambitny. Pomimo swojej nadobności będzie miała dużo szczęścia, jeśli poślubi księcia. Gdyby jednak była córką króla, mogłaby wyjść za każdego mężczyznę. A jej uroda stanowiłaby odpowiedni posag - żaden książę nie mógłby zażądać więcej.
Hrabia pomyślał o swojej córce, pięknej Brunhildzie, i uśmiech rozchylił jego wargi.
Bork również się uśmiechnął, gdyż myślał o tym samym.
- Wasza Królewska Mość - ponaglił go Winkle - z Borkiem jako twoją prawą ręką i ze mną jako twym doradcą, nic cię nie powstrzyma przed objęciem tronu w ciągu roku lub dwóch. Któż zechce stanąć przeciw takiej armii, kiedy my trzej będziemy maszerować na jej czele?
- Dlaczego trzej? - spytał magnat.
- Myślałem, że już zrozumiałeś - właśnie dlatego mnie potrzebujesz, Wasza Królewska Mość. Jesteś porządnym, pobożnym człowiekiem, wzorem cnót. Nigdy nie pomyślałbyś o żądzy władzy i spiskowaniu przeciw twoim wrogom, szpiegowaniu i czynieniu innych wstrętnych rzeczy ludziom, których nie lubisz. Ale królowie muszą robić to wszystko, bo inaczej szybko tracą władzę.
Hrabia niejasno pomyślał, że ten człowiek ma rację. Słowa Winkle'a były kuszące - powinny być prawdziwe.
-Wasza Królewska Mość, tam gdzie ty jesteś czysty, ja jestem zbrukany. Tam, gdzie ty jesteś świeży, ja jestem zepsuty. Sprzedałbym własną matkę w niewolę, gdybym ją miał, co więcej, oszukałbym diabła grając w pokera i wygrał odeń piekło, zanim by się zorientował. I ugodziłbym nożem w plecy każdego z twoich wrogów, jeżeli miałbym taką szansę.
- A co, jeśli moi wrogowie nie są twoimi wrogami? - zapytał hrabia.
- Twoi wrogowie zawsze będą moimi. Zachowam się lojalnie wobec ciebie w każdej sytuacji.
- Jak mogę ci zaufać, skoro jesteś taki zdeprawowany?
- Ponieważ zapłacisz mi dużo pieniędzy. - Winkle ukłonił się głęboko.
- Umowa stoi - oświadczył wielmoża.
- To wspaniałe - odrzekł Winkle i uścisnęli sobie ręce. Hrabia zauważył, że dłonie chytrego wieśniaka są gładkie - nie miał zrogowaciałych rąk rolnika ani odcisków człowieka uprawiającego wojenne rzemiosło.
- Z czego dotąd żyłeś? - spytał go.
- Z kradzieży - odpowiedział Winkle z uśmiechem mówiącym, że żartuje i z błyskiem w oku, który temu przeczył.
- A co ze mną? - wtrącił Bork.
- Ciebie to również dotyczy - odparł. - Jesteś silnym prawym ramieniem nowego króla.
- Nigdy dotąd nie spotkałem króla - powiedział olbrzym.
- Ależ tak - odparował Winkle. - To właśnie on.
- Wcale nie - odrzekł Bork. - On jest tylko hrabią. Słowa te przeszyły magnata jak cios miecza. Tylko hrabia. No cóż, to się skończy.
- Dzisiaj jestem tylko hrabią - wyjaśnił cierpliwie. - Kto wie jednak, co przyniesie jutro? Ale dzisiaj, Borku - pasuję cię na rycerza. Jako rycerz musisz mi przysiąc wierność i posłuszeństwo wszystkim moim rozkazom. Zrobisz to?
- Oczywiście, że zrobię - odparł Bork. - Dziękuję ci, panie hrabio. - Wstał i zawołał do swoich nowych przyjaciół rozproszonych w wielkiej sali: - Pan hrabia postanowił zrobić mnie rycerzem! -Rozległy się głośne okrzyki, oklaski i tupot nóg. - I, co najlepsze, mogę teraz poślubić panią Brunhildę!
Po tych słowach rozległ się niespokojny pomruk. Istotnie. Jeżeli Bork zostanie rycerzem, będzie mógł się starać o rękę Brunhildy. To nie do pomyślenia - ale sam hrabia tak powiedział.
Oczywiście magnat już pożałował swojej obietnicy, nie wiedział jednak jak się z niej wycofać, by nie wyglądać na człowieka łamiącego swoje słowo. Zaczął coś mówić, lecz nie dokończył. Bork czekał z nadzieją. Najwyraźniej wierzył, że hrabia potwierdzi jego słowa.
Ale to Winkle opanował sytuację.
- Och, Borku - powiedział smutno, lecz tak głośno, by wszyscy go usłyszeli. - Czy ty tego nie rozumiesz? Jego Królewska Mość robi z ciebie rycerza z wdzięczności. Jeśli jednak nie jesteś królewskim synem, musisz dokonać jakiegoś wyjątkowego, prawdziwie bohaterskiego czynu, aby zasłużyć na rękę Brunhildy.
- Czy dzisiaj źle się spisałem? - spytał Bork. Zranione ramię nadal go bolało i tylko piwo sprawiało, że nie cierpiał z powodu następstw nadmiernego wysiłku.
- Dobrze się spisałeś. Ale skoro jesteś dwukrotnie większy i dziesięć razy silniejszy od zwykłego człowieka, byłoby niesprawiedliwe, gdybyś zdobył rękę Brunhildy dzięki zwykłemu bohaterstwu. Nie, Borku - taki już jest świat i tak się to robi. Zanim staniesz się godny Brunhildy, musisz dokonać czynu dziesięć razy bardziej bohaterskiego niż dzisiejszy. 
Borkowi nic podobnego nie przyszło na myśl. Czy nie poszedł niemal bez osłony, by zrąbać drzewo, na którym czaili się nieprzyjacielscy łucznicy? Czy sam jeden nie zaatakował całej armii i czy nie zmusił wroga do poddania się? Co byłoby dziesięciokrotnie bardziej bohaterskie?
- Nie rozpaczaj - wtrącił hrabia. - Na pewno w bitwach, jakie nas czekają, znajdzie się coś dziesięciokrotnie bardziej bohaterskiego. A na razie jesteś moim rycerzem, moim przyjacielem, wielkim wojownikiem i co wieczór będziesz ucztować przy moim stole. Kiedy zaś ruszymy do boju, zawsze będziesz się znajdował na prawo ode mnie...
- Na kilka kroków przede mną - szepnął dyskretnie Winkle.
-Na kilka kroków przede mną, by bronić honoru mojego kraju...
- Nie bądź zbyt nieśmiały - podszepnął mu Winkle.
- Nie, nie mojego kraju. Mojego królestwa. Gdyż od dzisiaj wy, moi rycerze, już nie służycie hrabiemu! Służycie królowi!
To szokujące oświadczenie wymagało trzeźwego spojrzenia -gdyby w wielkiej sali był ktoś trzeźwy. Lecz w oparach alkoholu, zmęczenia, w migotliwym blasku pochodni, rycerze spojrzeli na hrabiego i rzeczywiście wydał się im prawdziwie królewski. Pomyśleli o czekających ich bitwach i nie zlękli się ich, gdyż dzisiaj odnieśli wspaniałe zwycięstwo i żaden z nich nie przelał nawet kropli krwi. Oczywiście z wyjątkiem Borka. Ale w jakimś zakamarku ich umysłów kryła się myśli do której sami by się przed sobą nie przyznali, gdyby ktoś zechciał otwarcie o tym porozmawiać: Bork nie jest do mnie podobny. Bork nie jest jednym z nas. W takim razie Borka można zastąpić kimś innym. Krew, która splamiła jego rękaw, jest tania. W ciele Borka jest jej znacznie więcej.
Dlatego spoili go winem, aż zasnął, chrapiąc głośno na stole, zapominając, że podstępem odebrano mu ukochaną kobietę; w owej chwili łatwo o tym zapomniał, ponieważ był rycerzem, był bohaterem i wreszcie miał przyjaciół.
Minęły jednak dwa lata, zanim hrabia został królem. Zaczął wojaczkę w pobliżu swoich włości, walcząc z innymi hrabiami, ale wkrótce zaczął atakować wielkich książąt i lordów królestwa. Dokądkolwiek wyruszył, przebieg akcji był taki sam. Hrabia i jego pięćdziesięciu rycerzy jechali konno, zakuci tylko w lekkie zbroje, by móc podróżować z odpowiednią szybkością. Bork szedł pieszo, ale bez trudu dopędzał pozostałych rycerzy. Przybywali do zamku ofiary, a wtedy trzech giermków podawało Borkowi jego nowy, stalowy topór. Bork, okryty niemożliwą do przebicia zbroją, przechodził przez fosę, jeśli takowa tam była, i zaczynał rąbać bramę. Kiedy ją wyważył, brał długą, stalową sztabę i używał jej jako łomu, celując w umieszczoną za bramą wielką kratę zwaną broną. Zginał grube, żelazne pręty jak precelki, aż powstawał dostatecznie duży otwór, by mógł przezeń przejechać rycerz na koniu.
Wtedy to wracał do hrabiego i Winkle'a.
Podczas trwania tej operacji nikt nic nie mówił; ludzie hrabiego ograniczali się do strzelania z łuków, aby nikt nie wylał na Borka wrzącego oleju lub gorącej smoły, gdy robił swoje. Była to tylko zwykła ostrożność i nic więcej, gdyż nawet jeśli napadnięci postawili olej na ogniu w chwili, kiedy do ich zamku zbliżyła się nieliczna armia hrabiego, nigdy nie zdążył się on zagotować do czasu, aż Bork skończył.
- Czy poddajecie się Jego Królewskiej Mości? - wołał wtedy Winkle.
A obrońcy zamku, przerażeni widokiem olbrzyma, który tak łatwo wyważył bramę i pokonał ich zabezpieczenia, zazwyczaj się poddawali. Od czasu do czasu jednak zdarzał się manifestacyjny opór -kiedy tak się działo, na polecenie Winkle'a miasto było grabione, a rodzina pokonanego wielmoży więziona aż do zapłacenia ogromnego okupu.
Pod koniec drugiego roku hrabia, Bork, Winkle i ich armia pomaszerowali na Winchester. Król - prawdziwy król - uciekł przed nimi i schronił się w Anjou. Wówczas hrabia koronował się na króla, przyjął hołd lenny od wszystkich wielmożów królestwa i przedstawił im swoją córkę Brunhildę. Później zaś, ponieważ Winchester mu się nie podobał, wrócił do swojego zamku i rządził stamtąd. Starający się o rękę jego córki konkurenci wciąż wędrowali po drogach prowadzących do siedziby nowego władcy; kandydaci na dworzan i ubiegający się o dworskie urzędy wielmoże zapełniali nowe zajazdy, które powstały na drugim krańcu wioski. Wszyscy odjeżdżali znacznie ubożsi niż przyjechali. I choć większość ich pieniędzy trafiała do królewskiego skarbca, jeszcze więcej przechodziło do kieszeni Winkle'a. Uważał on bowiem, że spijanie śmietanki oznacza pozostawianie co najmniej czwartej jej części dla króla.
Teraz, kiedy wojny się skończyły, Bork powiesił na haku swoją zbroję i powrócił do normalnego życia. Oczywiście nie takiego jak przedtem. Sypiał obecnie w porządnej komnacie w zamku, lepiej niż wielu rycerzy. Niektórzy z nich nawet polubili jego towarzystwo i pili z nim piwo wieczorami lub polowali w dzień - zawsze mogli też liczyć, że olbrzym sam zaniesie do zamku co najmniej dwa jelenie, był bowiem bardziej przydatny od jucznego konia. Krótko mówiąc, Bork czuł się teraz szczęśliwszy niż mógł zamarzyć.
Tak się rzeczy miały, kiedy pojawił się smok i na zawsze wszystko zmienił.
Winkle był w komnacie Brunhildy. Prowadziło do niej, jak się dowiedział, wiele tajemnych przejść, dlatego za każdym razem dostawał się tam niepostrzeżenie. Brunhilda, która otrzymała odeń mnóstwo darów i nasłuchała się jego pochlebstw, zamierzała właśnie oddać się temu przystojnemu, młodemu królewskiemu doradcy, gdy dotarły do nich dziwaczne wrzaski i krzyki z pól. Odepchnęła rozbiegane ręce Winkle'a i przyciskając do piersi na poły rozpiętą suknię, podbiegła do okna, by zobaczyć, co się dzieje.
Spojrzała w dół, skąd dobiegał hałas, i dopiero kiedy padł na nią cień smoka, podniosła oczy. Winkle, czekając na łożu, zobaczył tylko pazury, które delikatnie lecz stanowczo chwyciły Brunhildę i wyciągnęły z komnaty. Królewna natychmiast zemdlała. Do chwili, gdy Winkle dobiegł do miejsca, skąd mógł ją widzieć, smok zdążył już odsunąć się od okna i machając wielkimi skrzydłami unosił jej bezwładne ciało na pomoc, skąd przybył.
Winkle'a ogarnęło przerażenie. Wszystko stało się tak nagle, że nie mógł tego ani przewidzieć, ani zaplanować żadnego przeciwdziałania. Przeklinał siebie w duchu, bo zrozumiał, że jego plany mogą spełznąć na niczym. Smok porwał Brunhildę, która miała umożliwić mu legalne zdobycie tronu; teraz plany uwiedzenia jej, małżeństwa z nią i odziedziczenia korony po teściu legły w gruzach.
Jak zawsze praktyczny, Winkle nie pozwolił sobie na długie lamenty. Ubrał się szybko i wyszedł sekretnym przejściem z komnaty Brunhildy tylko po to, by chwilę później pojawić się na korytarzu przed jej drzwiami.
- Brunhildo! - zawołał, stukając do drzwi. - Nic ci się nie stało?
Dotarł do niego pierwszy rycerz, a potem król, płacząc i rozbijając wszystko na swojej drodze. W jednej chwili wyważyli drzwi. Później król podbiegł do okna i krzyknął do córki, która teraz, z odległości wielu kilometrów, wyglądała jak kropka na niebie.
-Brunhildo! Brunhildo! Wróć! Ale ona nie wróciła.
- Teraz nie mam już nic i wszystko było na próżno! - zawołał król, wolno odwracając się do zgromadzonych w komnacie rycerzy i osuwając się na kolana z wykrzywioną bólem, mokrą od łez twarzą.
Ja też tak uważam, pomyślał Winkle, nie zamierzam jednak płakać z tego powodu. By ukryć pogardę, podszedł do okna i wyjrzał na dwór. Zobaczył nie smoka, lecz wyłaniającego się z lasu Borka, który niósł dwie wielkie kłody.
- Pan Bork - powiedział Winkle.
Król usłyszał stanowczą nutę w głosie doradcy. Nauczył się słuchać wszystkiego, co Winkle mówił takim tonem.
- Co z nim?
- Pan Bork mógłby pokonać smoka, jeśli jakiś człowiek jest w stanie to zrobić - wyjaśnił Winkle.
- To prawda - odparł król, odzyskując cień nadziei. - Tak, to prawda.
- Tylko czy zechce? - spytał Winkle z powątpiewaniem.
- Oczywiście, że zechce. Kocha przecież Brunhildę, prawda?
- Powiedział, że tak. Wasza Królewska Mość, nie jestem jednak pewny, czy on naprawdę jest lojalny wobec ciebie. Dlaczego nie było go tutaj, gdy nadleciał smok? Dlaczego od razu nie uratował Brunhildy?
- Ścinał drzewa na zimę.
- Ścinał drzewa? Kiedy chodziło o życie Brunhildy?!
Król poczuł się oburzony. Nie dostrzegł braku logiki w rozumowaniu Winkle'a - nie miał do tego głowy. Dlatego szalał z wściekłości, gdy spotkał Borka przy bramie zamku.
- Zdradziłeś mnie! - wrzasnął król.
- Ja? - zapytał zdumiony i przerażony Bork. Nie wiedział, o co chodzi władcy, a mimo to poczuł się winny.
- Nie było cię tu, kiedy ciebie potrzebowałem! Kiedy Brunhilda cię potrzebowała!
- Przykro mi - szepnął Bork.
- Przykro ci, przykro, przykro. Twoje słowa w niczym nie zmienią sytuacji. Przysiągłeś bronić Brunhildę przed wszystkimi wrogami, a gdy pojawił się naprawdę groźny nieprzyjaciel, jak odpłaciłeś za wszystko, co dla ciebie zrobiłem?! Ukryłeś się w lesie!
- Jaki nieprzyjaciel? - spytał Bork.
- Smok - odrzekł król. - Pytasz, jakbyś nie zauważył jego przylotu i nie uciekł do lasu.
- Wasza Królewska Mość, przysięgam na wszystko, że nie miałem pojęcia o przylocie smoka. - A potem Bork domyślił się wszystkiego. - Ten smok - czy on porwał Brunhildę?
- Tak. Porwał ją półnagą z jej sypialni, kiedy podbiegła do okna, by wezwać cię na pomoc.
Borka przytłoczyło brzemię winy, a był to straszliwy ciężar. Jego twarz stężała w gniewie. Wszedł do zamku i ziemia drżała pod jego krokami.
- Dajcie mi moją zbroję! - zawołał. - Mój miecz!
W ciągu kilku minut stał już na środku dziedzińca, wyciągając ramiona, gdy nakładano na niego grubą kolczugę; później przypięto i przyśrubowano olbrzymi pancerz i hełm. Nie wystarczył mu miecz -zabrał też swój wielki topór i tarczę tak ogromną, że mogłoby się za nią ukryć dwóch normalnych mężczyzn.
- Dokąd poleciał? - spytał Bork.
- Na pomoc - odparł król.
- Wasza Królewska Mość, przyprowadzę twoją córkę z powrotem lub zginę, próbując ją ratować.
- Lepiej ją uratuj. To wszystko twoja wina.
Słowa władcy zabolały Borka, ale to tylko jeszcze bardziej go wkurzyło. Przytroczył do pasa wielki worek z prowiantem, który przygotował dlań kucharz, a potem, nie oglądając się za siebie, wielkimi krokami opuścił zamek i skierował się na pomoc.
- Prawie żal mi smoka - stwierdził król.
Jednak Winkle nie do końca wierzył w zwycięstwo Borka. Widział bowiem wielkie smocze pazury, które chwyciły Brunhildę -wyglądała w nich jak laleczka w palcach olbrzyma. A pazury te były ostre jak brzytwa. Jeśli Brunhilda jeszcze żyje, czy olbrzym rzeczywiście zdoła pokonać smoka? Przecież Bork Zabijaka zyskał sławę, pokonując mniejszych od siebie ludzi - i Winkle dobrze o tym wiedział. Jak się zachowa, gdy stanie przed pięciokrotnie od niego większym potworem? Czy nie stchórzy? Czy nie ucieknie, jak inni ludzie uciekali przed nim?
To możliwe, ale pan Bork Zabijaka był dla Winkle'a jedyną nadzieją na zdobycie Brunhildy i królestwa. Gdyby mógł sprawić, żeby olbrzym przynajmniej spróbował walczyć ze smokiem...Tak, zrobi to. Dlatego, zabierając tylko swój rapier i torbę zjedzeniem, Winkle opuścił zamek inną drogą i ruszył śladem olbrzyma na północ.
A potem przyszła mu do głowy okropna myśl.
Walka ze smokiem na pewno wymagała dziesięciokrotnie większej odwagi niż wszystko, co Bork dotąd zrobił. Jeżeli zwycięży, czy sam nie zażąda ręki Brunhildy?
Winkle nie chciał o tym myśleć. W odpowiednim czasie coś na pewno przyjdzie mu do głowy, znajdzie jakiś sposób rozwiązania tego problemu. Będzie miał dość okazji do zaplanowania czegoś -po tym, jak Bork zwycięży smoka i ocali Brunhildę.
Bork nie pokonał jeszcze drugiego zakrętu biegnącej na pomoc drogi, gdy natknął się na starą kobietę, czekającą na poboczu. Była to ta sama staruszka, która opiekowała się Brunhilda, gdy ojciec więził ją w sekretnej komnacie zamku. Wyglądała na znużoną i słabą, ale w oczach miała błysk, który wielu uznawało za oznakę wielkiej mądrości. Nie mieli pojęcia, że sytuacja wygląda zupełnie inaczej. Ale niańka królewny wiedziała co nieco o smokach.
- Ścigasz tego smoka, prawda? - zapytała piskliwie. - Zamierzasz odebrać mu Brunhildę? - Zasłoniwszy usta ręką, zachichotała ponuro.
- Tak, jeśli ktokolwiek może to zrobić - odrzekł Bork.
- No, cóż, nie każdy jest do tego zdolny - powiedziała staruszka.
-Ja jestem.
- Akurat, ty wielka beczko!
Bork zignorował złośliwą kobietę i ruszył dalej, by ją ominąć.
- Zaczekaj! — zawołała chrapliwym głosem, jakby jej gardło zardzewiało niczym zbroja. - Dokąd chcesz pójść?
- Na północ - oświadczył. - Smok poleciał w tę stronę.
- Północ to jedna czwarta świata, panie Borku zwany Zabijaką, a smok jest niewielki w porównaniu ze wszystkimi górami tej ziemi. Wiem jednak, jak możesz odnaleźć tego potwora, jeśli naprawdę jesteś rycerzem. Zapal pochodnię, człowieku. Zapal pochodnię, a kiedy dojdziesz na rozstaje dróg, jej płomień skieruje się w stronę, w którą powinieneś pójść. Bez względu na to, czy wiatr wieje, czy też nie, ogień szuka ognia, a płomień pali się w sercu każdego smoka.
- Więc one rzeczywiście zieją ogniem? - zapytał. Nie wiedział, jak walczyć z ogniem.
- Płomień jest światłem, a nie wiatrem i dlatego nie bucha z pyska lub z nozdrzy smoka. Jeżeli smok cię sparzy, to nie swoim oddechem. - Staruszka zachichotała jak szalona. - Nikt nie wie, co jest prawdą w opowieściach o smokach!
- Oprócz ciebie.
- Jestem stara i wiem - powiedziała. - Smoki nie zjadają ludzi. Są wyłącznie wegetarianami. Ale zabijają. Od czasu do czasu zabijają.
- Dlaczego, jeśli nie jedzą mięsa?
- Sam się przekonasz - odrzekła. Ruszyła z powrotem w stronę lasu.
- Zaczekaj! - zawołał Bork. - Jak daleko jest stąd do siedziby tego smoka?
- Niedaleko - oświadczyła. - Niedaleko, panie Borku. Smok czeka na ciebie i na wszystkich głupców, którzy przybędą, by uwolnić porwaną dziewicę. - A potem zniknęła w mroku.
Bork zapalił pochodnię i szedł całą noc, skręcając tam, gdzie skierowały się płomienie. Nie chciał tracić czasu na sen, kiedy Brunhilda mogła znosić niesłychane upokorzenia od smoka. Idący za nim Winkle, zmusił się do czuwania, by nie zgubić Borka w ciemnościach.
Olbrzym szedł za blaskiem pochodni przez całą noc, dzień i przez następną noc, krętymi, od dawna nie używanymi ścieżkami, aż dotarł do podnóża wysuszonego na wiór, wysokiego wzgórza, ze skałami i głazami na szczycie. Zatrzymał się, gdyż płomień skoczył do góry, jakby chciał powiedzieć: - Jest tam, wysoko! - I w ciszy usłyszał dźwięk, który zmroził mu krew z żyłach. To Brunhilda krzyczała, jakby poddawano ją najbardziej wymyślnym torturom. A po jej krzykach rozległ się donośny ryk. Bork odrzucił resztę prowiantu i ruszył na szczyt. W drodze krzyknął, by powstrzymać potwora od tego, co robił:
- Smoku! Jesteś tam?
Odpowiedział mu ryk tak głośny, że aż ziemia drgnęła pod nogami Borka.
- Jestem.
- Czy masz Brunhildę?
- Masz na myślę tę dziewicę o sercu grzechotnika i ptasim móżdżku?
Ukryty w lesie u stóp wzgórza Winkle zgrzytnął zębami z wściekłości, gdyż mimo planów zagarnięcia królestwa kochał Brunhildę taką miłością, do jakiej był zdolny.
- Smoku! - ryknął Bork na całe gardło. - Smoku! Szykuj się na śmierć!
- Ojejej! Ojejej! - odkrzyknął smok. - Co mam zrobić?!
A potem Bork dotarł na szczyt wzgórza dokładnie w chwili, gdy słońce wzeszło zza dalekich gór i nastał poranek. W jego blasku Bork natychmiast zobaczył przywiązaną do drzewa Brunhildę; jej kasztanowate włosy lśniły w promieniach słońca. Dookoła niej piętrzyła się ogromna sterta złota, którego smok strzegł zgodnie ze zwyczajem. A złoto otaczał smoczy ogon.
Bork spojrzał na ogon i ruszył wzdłuż niego, aż wreszcie dotarł do smoka. Ten, oparty o skałę, żuł pień drzewa, uśmiechając się głupio. Skrzydła smoka były porośnięte piórami, lecz resztę jego ciała okrywała mocna, szara skóra o barwie zwietrzałego granitu. Potwór szczerzył w uśmiechu długie prawie na metr, ostre niczym rapier zęby. Ale mimo całej tej naturalnej zbroi, najgroźniejsze wydawały się jego oczy: duże, wilgotne i brązowe, o długich rzęsach i łukowatych brwiach. W środku każdego oka znajdował się świecący ostrym blaskiem punkt, a kiedy Bork w nie spojrzał, światło przeszyło go jak miecz, zajrzało mu do serca i zamigotało, jakby rozbawiało je to, co tam zobaczyło.
Przez chwilę Bork, patrząc w oczy smoka, stał jak sparaliżowany. Później potwór sięgnął skrzydłem w stronę Brunhildy i z głośnym warczeniem zaczął ją łaskotać w ucho.
Brunhilda zawsze miała łaskotki, wydała więc mrożący krew w żyłach okrzyk.
- Nie dotykaj jej! - zawołał Bork.
- Czego mam w niej nie dotykać? - zachichotał smok. - Dobrze, nie dotknę.
- Bestio! - ryknął Bork. - Jestem pan Bork zwany Wielkim! Nigdy nie zostałem pokonany w bitwie! Żaden człowiek nie śmie mi się przeciwstawić, a zwierzęta leśne ustępują mi z drogi, gdy przechodzę!
- Musisz być strasznie niezdarny - odparł smok.
Bork śmiało szedł naprzód. Widział wyzwania i turnieje - zwyczaj nakazywał wymieniać i upiększać swoje czyny, aby strach przeniknął serce wroga.
- Mogę ściąć drzewo jednym uderzeniem topora! Mogę rozrąbać wołu od głowy do ogona, mogę przeszyć włócznią biegnącego jelenia, mogę rozwalić kamienne ściany i drewniane wrota!
- Dlaczego dotąd nie trafił mi się taki pożyteczny sługa? - mruknął smok. - No cóż, pewnie byś zażądał zbyt wysokiej zapłaty.
Te ironiczne słowa baśniowego stwora mogłyby rozwścieczyć innych rycerzy; Borka natomiast wprawiły w zakłopotanie. Zastanowił się więc, czy ta sprawa rzeczywiście jest tak poważna jak sądził.
- Smoku, przybyłem tu, żeby uwolnić Brunhildę. Oddasz mi ją, czy mam cię zabić?
Słysząc to, monstrum wybuchnęło głośnym śmiechem i śmiało się długo, bardzo długo. Potem zaś przechyliło głowę na bok i popatrzyło na człowieka. W owej chwili Bork zrozumiał, że przegrał tę bitwę, gdyż w głębi oczu smoka zobaczył całą prawdę o sobie.
Ujrzał siebie rozwalającego wrota i ścinającego drzewa, ale nie uważał już tych czynów za bohaterskie. Zamiast tego zrozumiał, iż rycerze, którzy zawsze jechali obok niego w bitwach, wyśmiewali go skrycie i pogardzali nim. Uświadomił sobie, że król jest słabym i złym człowiekiem, że ambicja Winkle'a to jedyne uczucie, jakie panuje w jego sercu. Zobaczył też, że wszyscy oni wykorzystywali go, załatwiając swoje sprawy, i że wcale im na nim nie zależało.
Zobaczył siebie proszącego o rękę Brunhildy. Wyglądał śmiesznie: brzydki, niechlujny i niezdarny olbrzym obok wiotkiej i pełnej wdzięku dziewczyny. Zdał sobie sprawę, iż królewskie aluzje co do ich możliwego małżeństwa były tylko podstępem, mającym wprowadzić go w błąd. Co więcej, dostrzegł coś, czego nikt dotąd nie zauważył - że Brunhilda kochała Winkle'a, a ten jej pożądał.
Na samym końcu Bork przyjrzał się sobie jako wojownikowi i odkrył prawdę, że przez te wszystkie lata swojej wielkiej sławy i wielkich zwycięstw walczył tylko z jednym człowiekiem - z łucznikiem, który rzucił się na niego z nożem. Terroryzował małych i słabych, nigdy jednak, aż do tej chwili, nie stanął przed większą od siebie istotą. Bork spojrzał w oczy smoka i ujrzał w nich swoją śmierć.
- Masz głębokie oczy - powiedział cicho olbrzym.
- Głębokie jak studnia, a ty w nich toniesz - odparł smok.
- Masz jasny wzrok. - Dłonie Borka zwilgotniały od potu.
- Jasny jak lód, a ty zamarzniesz.
- Twoje oczy... - zaczął Bork. Potem zaschło mu w ustach tak nagle, że ledwie mógł mówić. Z trudem przełknął ślinę. - Twoje oczy pełne są światła.
- Jaskrawego i maleńkiego jak gwiazdka - szepnął smok. - I spójrz: serce ci płonie.
Potwór powoli odszedł od skały, jednocześnie popychając ogonem człowieka, by wsadzić go do swojej rozwartej szeroko paszczy. Lecz Bork nie tkwił w aż tak głębokim transie i zobaczył, co się dzieje.
- Widzę, że zamierzasz mnie zabić - rzekł Bork. - Ale nie uda ci się to tak łatwo.
Odwrócił się błyskawicznie, by odrąbać toporem koniec smoczego ogona. Był jednak za duży i zbyt powolny i ogon cofnął się, zanim topór zdążył na niego spaść.
Walka ta trwała cały dzień. Bork walczył ze zmęczeniem tak samo, jak ze smokiem. Wydawało mu się, że bestia tylko igra z nim jak kot z myszą. Chwiejnym krokiem próbował się zbliżyć do smoczego ogona, skrzydła lub brzucha, ale kiedy jego topór lub miecz uderzał w miejsce, gdzie przed chwilą był smok, świszczał tylko w powietrzu i niczego nawet nie dotykał.
W końcu Bork padł na kolana i zapłakał. Chciał nadal walczyć, lecz ciało odmówiło mu posłuszeństwa. A jego przeciwnik wyglądał na równie wypoczętego jak tego ranka.
- Co? - spytał smok. - Już skończyłeś?
Później koniuszek smoczego ogona dotknął pleców człowieka, a ostre pazury delikatnie ścisnęły jego boki. Bork nie mógł podnieść głowy, by ujrzeć to, czego się spodziewał. Nie był też w stanie czekać, nie wiedząc, kiedy spadnie cios. Dlatego otworzył oczy, podniósł głowę i zobaczył.
Kły smoka prawie go dotykały, gotowe oderwać jego głowę od ramion.
Bork krzyknął. I wrzasnął jeszcze raz, kiedy zęby go dotknęły i zagłębiły się w jego zbroi. Smok podniósł go za pomocą zębów, ogona i pazurów na wysokość ponad sześciu metrów nad ziemią. Utkwiwszy wzrok w oczach monstrum, Bork zawył, gdy ujrzał w nich nie głód i nienawiść, lecz tylko rozbawienie.
Potem znów zamilkł i słuchał potwora, który mówił przez zaciśnięte zęby. Patrzył bezradnie na język poruszający się w smoczym pysku, zaledwie o kilkanaście centymetrów od jego głowy.
- No cóż, człowieczku. Boisz się?
Bork starał się wymyślić jakieś heroiczne wyzwanie, by rzucić je smokowi w oczy, ułożyć wiersz, aby ludzie mogli opiewać jego śmierć w tysiącu pieśni. Nigdy jednak nie odznaczał się żywą inteligencją, nie był też przyzwyczajony do przemówień i nie znał się na rycerskiej kurtuazji. Zamiast tego pomyślał, że jego śmierć będzie brzydka i głupia, jeśli umrze z kłamstwem na ustach.
- Tak, smoku, boję się - szepnął Bork.
Ku zaskoczeniu człowieka smocze zęby nie zacisnęły się na nim. Zamiast tego bestia postawiła go na ziemi, usłyszał zgrzyt, gdy wielkie zębiska puściły jego zbroję. Podniósł przyłbicę i zobaczył, że smok leży teraz na ziemi, śmiejąc się, tarzając, waląc ogonem i klaszcząc w pazury.
- Och, mój malutki przyjacielu, myślałem, że ten dzień nigdy nie nadejdzie - powiedział smok.
- Jaki dzień? - wykrztusił Bork.
- Dzisiejszy - odparł smok. Przestał się śmiać, jeszcze raz zbliżył się do człowieka i spojrzał mu w oczy. - Daruję ci życie.
- Dziękuję ci - rzekł Bork, starając się być uprzejmym.
- Dziękujesz mi? O, nie, mój malutki wojowniku. Nie dziękuj. Myślałeś, że moje zęby są ostre? Nie są nawet w połowie tak ostre, jak drwiny twoich zazdrosnych, zawiedzionych przyjaciół.
- Mogę odejść?
- Możesz odejść, możesz odlecieć, możesz wrócić do twojego zamku, bo nic mnie to nie obchodzi. Chcesz wiedzieć dlaczego?
-Tak.
- Ponieważ się przestraszyłeś. Przez całe życie zabijałem tylko dzielnych rycerzy, którzy nie znali strachu. Ty jesteś pierwszy, naprawdę pierwszy, który zląkł się w ostatniej chwili. A teraz idź.
I smok pchnął Borka w dół zbocza.
Brunhilda, obserwująca ich pojedynek z zaciekawieniem i w milczeniu, zawołała teraz:
- Co z ciebie za rycerz?! Tchórz! Nienawidzę cię! Nie opuszczaj mnie! - wołała tak długo, aż Bork przestał ją słyszeć.
Olbrzym zawstydził się.
Zszedł ze wzgórza i gdy tylko znalazł się w chłodnym lesie, położył się i zasnął.
Ukryty wśród skał Winkle widział odchodzącego Borka i to, że smok znowu zaczął łaskotać Brunhildę, której suknia wciąż była rozpięta jak w chwili porwania. Winkle nie przestawał myśleć, jak niewiele brakowało, by ją posiadł. Teraz jednak, kiedy nawet Bork nie zdołał jej ocalić, sprawa stała się beznadziejna. Dlatego Winkle natychmiast zaczął układać inne plany wykorzystania tej sytuacji.
Wszystko zależało od tego, czy dotrze do zamku przed olbrzymem. Ponieważ Winkle raz za razem ucinał sobie drzemkę podczas trwającej cały dzień bitwy, był wypoczęty i ruszył w drogę. Doszedł do jakiejś wioski. Ukradł tam osła i jechał niezdarnie, na poły śpiąc, przez całą noc i pół dnia, i znalazł się w zamku, zanim Bork się obudził.
Król wpadł we wściekłość. Król zaklął. Król przysiągł, że Bork umrze.
- Ależ Wasza Królewska Mość, nie możesz zapomnieć, że to właśnie Bork budzi strach w sercach twoich lojalnych poddanych. Nie możesz go zabić - gdyby zginął, jak długo pozostałbyś królem?
Słowa te uspokoiły starca.
- W takim razie pozwolę mu żyć. Ale nie ma dla niego miejsca w moim zamku, to pewne. Nie chcę tu widzieć tego tchórza. Przestraszył się! Powiedział smokowi, że się go boi! Ten człowiek nie wie, co to wdzięczność.
I król dumnym krokiem opuścił dziedziniec.
Kiedy Bork dotarł do zamku, zmęczony, z bolącym sercem, zastał zamknięte bramy. Nie otrzymał żadnych wyjaśnień, bo ich nie potrzebował. Zawiódł ten jeden, jedyny raz, gdy tak bardzo na niego liczono. Już nie zasługiwał na to, by dalej być rycerzem.
I teraz wszystko było tak, jak przedtem. Borka ignorowano, pogardzano nim, obawiano się go i został zupełnie sam. Nadal jednak, kiedy potrzebowano jego wielkiej siły, pracował za dziesięciu mężczyzn i nikt mu za to nie dziękował. Kto podziękowałby człowiekowi za to, co robi, by zapracować na chleb?
Wieczorami siedział w swojej chacie, wpatrując się w ogień, który słał dym przez otwór w dachu. Przypominał sobie dawne czasy, gdy miał przyjaciół. Nie były to jednak przyjemne wspomnienia, gdyż zawsze zatruwała je świadomość, że przyjaźń ta nie przetrwała jego pierwszego niepowodzenia. Teraz rycerze spluwali, mijając go na drodze lub na polach.
Lecz płomienie nie pozwalały Borkowi zrzucać na nich winy za jego kłopoty. Codziennie przypominały mu smocze oczy i w ich tańcu widział siebie samego, błazna, który ośmielił się marzyć o miłości księżniczki i uwierzył, że naprawdę jest rycerzem. Nie, to nie tak. Nigdy tak się nie stało, pomyślał. Nigdy nie byłem tego wart. Dopiero teraz otrzymuję to, na co zasługuję. I całą gorycz zwrócił przeciwko sobie, znienawidził siebie bardziej, niż mógł go nienawidzić którykolwiek z rycerzy.
Dokonał złego wyboru. Kiedy smok pozwolił mu odejść, powinien był odmówić. Powinien był zostać i walczyć aż do śmierci. Powinien był zginąć.
Do wsi docierały opowieści o wielu bohaterskich i sławnych rycerzach, którzy pragnęli uwolnić Brunhildę z niewoli smoka. Wszyscy pojechali tam jako bohaterowie i wszyscy zginęli śmiercią bohaterów. Tylko Bork wrócił żywy z walki ze smokiem i wraz ze zgonem każdego kolejnego rycerza ogarniał go coraz większy wstyd. Wreszcie postanowił, że tam wróci. Lepiej przyłączyć się do zmarłych rycerzy, niż przeżyć resztę życia patrząc w płomienie i widząc w nich wizje smoczych oczu.
Następnym razem jednak musi być lepiej przygotowany. Dlatego po wiosennej orce, siewie, koceniu się owiec i cieleniu się krów, kiedy pomoc Borka nie była już tak nieodzowna dla wieśniaków, olbrzym znów udał się do zamku. Tym razem nikt nie zagrodził mu drogi, miał jednak dość rozumu, aby trzymać się z dala od ludzkich oczu, na ile to możliwe. Poszedł do kwatery jednorękiego fechtmistrza. Bork nie widział go od czasu, gdy przed laty odrąbał mu ramię podczas ćwiczeń.
- Przyszedłeś po moje drugie ramię, tchórzu? - spytał go fechtmistrz.
- Przykro mi. Byłem wtedy młodszy - odparł Bork.
- Ale wcale nie byłeś mniejszy. Wynoś się.
Lecz Bork został i ubłagał fechtmistrza, by mu pomógł. Doszli zatem do porozumienia. Bork zostanie jego osobistym służącym przez całe lato, a on w zamian za to spróbuje nauczyć go sztuki walki.
Wychodzili codziennie na pola i pod czujnym okiem fechtmistrza olbrzym ćwiczył walkę na miecze z krzakami, drzewami, skałami - ze wszystkim oprócz nauczyciela, który nie pozwalał mu się do siebie zbliżyć. Później wracali do pokojów fechtmistrza; Bork mył podłogę, ostrzył miecze, polerował tarcze i naprawiał połamany sprzęt treningowy. A fechtmistrz stale powtarzał:
- Borku, jesteś zbyt głupi, by zrobić cokolwiek dobrze!
A Bork się z nim zgadzał. Po kilku miesiącach ćwiczeń niczego się nie nauczył i pod koniec lata, kiedy musiał pomagać wieśniakom przy zbiorach i w przygotowaniach do zimy, fechtmistrz rzekł:
- To beznadziejne, Borku. Jesteś zbyt powolny. Nawet krzaki są zręczniejsze od ciebie. Nie wracaj. Wiesz, że nadal cię nienawidzę.
- Wiem - odrzekł Bork i poszedł na pole, gdzie wieśniacy niecierpliwie czekali, aż olbrzym zaniesie snopy zboża na wozy.
Będzie więc musiał patrzeć w płomienie przez następną zimę. Bork zrozumiał, że bez względu na to, jak dobrze nauczy się władać mieczem, w niczym nie zmieni to jego sytuacji. Nie pokona smoka w taki sposób. Gdyby doskonały szermierz mógł zabić potwora, ten już by nie żył - gdyż najlepsi rycerze królestwa zginęli, próbując tego dokonać.
Musi znaleźć inny sposób. Gruba poducha śniegu nadal leżała na ziemi, kiedy Bork znowu wszedł do zamku i wspiął się długimi, wąskimi schodami do komnaty na wieży, gdzie mieszkał czarownik.
- Odejdź - powiedział czarownik, gdy olbrzym zapukał do drzwi. - Jestem zajęty.
- Zaczekam - odparł Bork.
- Rób, co chcesz.
I Bork czekał. Było późno w nocy, kiedy czarownik w końcu otworzył drzwi. Bork, oparty o nie, zasnął - a teraz omal nie przewrócił czarownika, gdy runął do środka.
- Kim do diabła jesteś? Naprawdę czekałeś!
- Tak - odrzekł Bork, pocierając bolącą głowę, gdyż padając uderzył o kamienną podłogę.
- No, dobrze, wrócę za chwilę. Wejdź do środka i zaczekaj.
Czarownik ruszył wąską półką aż do miejsca, gdzie mur się wybrzuszał i wąski otwór wychodził na zewnątrz. Podczas wojny z takich otworów lano wrzący olej na atakujących. W czasie pokoju używano ich znacznie częściej.
Bork rozejrzał się po komnacie. Była nieskazitelnie czysta, pod ścianami stały półki z księgami, a tu i tam jakiś fascynujący artefakt wskazywał na ukrytą wiedzę i moce czarodziejskie - kula z obrazem świata, czaszka, liczydło, puchary i rurki, gliniany garnek, z którego unosił się dym, choć nie stał na ogniu. Bork zdumiewał się aż do powrotu gospodarza.
- Przyjemny zakątek, prawda? - spytał czarownik. - Ty jesteś Bork zwany Zabijaką? Olbrzym skinął głową.
- Co mogę dla ciebie zrobić?
- Nie wiem - odrzekł Bork. - Chcę nauczyć się magii. Chcę nauczyć się czarów tak potężnych, abym mógł użyć ich przeciw smokowi.
Czarownik dostał nagłego ataku kaszlu.
- Co się stało? - spytał Bork.
- To ten kurz - odpowiedział czarownik.
Bork rozejrzał się wokoło i nie zobaczył żadnego kurzu. Kiedy jednak wciągnął powietrze, załaskotało go w nosie, a ponieważ coś łaskotało go również w piersi, zakaszlał.
- Kurz? - spytał olbrzym. - Mogę się napić?
- Napić - odrzekł czarownik - to na dole...
- Przecież tutaj jest wiadro wody. Wygląda na całkowicie czystą...
- Proszę, nie...
Jednak Bork już zanurzył kubek w wiadrze i napił się. Woda wpłynęła mu do ust i przełknął ją, ale nadal miał sucho w gardle i nie ugasił pragnienia.
- Co się stało tej wodzie? - zapytał. Czarownik westchnął i usiadł.
- Takie właśnie są problemy z magią, mój drogi. Jak ci się wydaje, dlaczego król nie każe mi pomagać w jego wojnach? On zna tę tajemnicę, teraz ty ją poznasz, a cały świat na pewno dowie się o wszystkim około czwartku.
- Nie znasz żadnych czarów?
-Nie pleć bzdur! Znam całą magię, jaką można poznać! Mogę wyczarować potwory, przy których twój smok będzie wyglądał na oswojonego! Mogę strzelić palcami i zobaczysz przed sobą stół zastawiony takimi potrawami, że nasz kucharz skonałby z zazdrości. Mogę wziąć puste wiadro i napełnić je wodą, winem, złotem -czym zechcesz. Spróbuj wszakże wydać to złoto, a będą cię ścigać tak długo, aż cię zabiją. Spróbuj napić się tej wody i umrzesz z pragnienia.
- To nie jest prawdziwe.
- Iluzja. Czasami pożyteczna. Ale to wszystko. Nie mogę niczego stworzyć naprawdę, będzie istniało tylko w twojej głowie. Na przykład to wiadro... - czarownik strzelił palcami. Bork spojrzał i zobaczył, że wiadro było pełne nie wody, lecz kurzu i pajęczyn. Kiedy rozejrzał się po komnacie, zaskoczyło go zniknięcie półek z księgami, tak jak innych dowodów wielkiej wiedzy. Ujrzał tylko kilka książek na stoliku w kącie, parę stołów pokrytych kurzem, papierami i na poły zjełczałym jedzeniem, a na podłodze grubą warstwę śmieci.
- To miejsce jest okropne - rzekł czarownik. - Nie mogę na nie patrzeć. - Znowu strzelił palcami i dawna iluzja powróciła. - Teraz znacznie ładniej, prawda?
-Tak.
- Mam doskonały gust, nie sądzisz? No, a teraz chciałeś, żebym ci pomógł walczyć ze smokiem. Zrozum, moje iluzje działają tylko na ludzi i czasami na konie. Nie zmylą smoka nawet na chwilę. Rozumiesz?
Bork zrozumiał i wpadł w rozpacz. Wrócił do chaty i znów zapatrzył się w płomienie. Jego determinacja, by wrócić i jeszcze raz walczyć ze smokiem, nie zmniejszyła się nawet na jotę. Wiedział jednak, że tym razem wyruszy równie źle przygotowany jak przedtem i że na pewno czeka go klęska i śmierć. No cóż, pomyślał, lepsza śmierć niż życie Borka tchórza. Borka Zabijaki, który tylko wtedy jest odważny, gdy walczy z mniejszymi od siebie ludźmi.
Zima była niezwykle chłodna, śnieg zaś niebywale głęboki. Zapasy drew skończyły się już w lutym i nic nie wskazywało, że pogoda się poprawi.
Wieśniacy poszli do zamku i poprosili o pomoc, ale król sam marzł, rycerze zaś spali razem w wielkiej sali, ponieważ nie było dość opału, by ogrzać i zamek, i koszary.
- Nie mogę wam pomóc - powiedział król.
Bork poprowadził więc do lasu wieśniaków - dziesięciu najsilniejszych mężczyzn, ubranych jak najcieplej, a mimo to przemarzniętych na kość - którzy szli jego śladem. Bork ścinał swym wielkim toporem drzewo za drzewem; wieśniacy używali klinów, Bork zaś rozrąbywał ogromne pnie. Mężczyźni nieśli, co mogli, lecz to olbrzym obrócił siedem razy i przyniósł do wsi większość kłód. Wioska miała dość opału aż do wiosny - może nawet więcej, gdyż, jak przypuszczał Bork, kiedy tylko pokazały się w niej stosy polan, przybyli królewscy słudzy i kazali zapłacić od nich podatek w naturze.
Wieśniacy troskliwie pielęgnowali Borka, wyczerpanego i przemarzniętego, aż wrócił do zdrowia. Kiedy tak leżał kaszląc, zlękli się, że może umrzeć, i zrozumieli, jak wiele mu zawdzięczają. Nie tylko drwa na opal, lecz także ciężką pracę w polu i fakt, że trzymał nieprzyjacielskie armie z dala od ich wioski. A wtedy poczuli to, czego nikt w zamku nie czuł nawet przez chwilę - wdzięczność. I stało się tak, że kiedy Bork przyszedł już do siebie, od czasu do czasu znajdował pod drzwiami drobne upominki. Królika, świeżo upolowanego i wypatroszonego, kilka jajek, parę dużych spodni, które idealnie na niego pasowały, specjalnie przystosowany do jego wielkiej ręki nóż, który rozkosznie ciążył mu na biodrze, gdy szedł. Wieśniacy niewiele z nim rozmawiali, bo nie byli rozmowni. Dary mówiły same za siebie.
Przez całą tę wiosnę, kiedy Bork pomagał mieszkańcom wioski w orce i siewie pracując wraz z nimi, zdał sobie sprawę, że właśnie tutaj jest jego miejsce - z wieśniakami, a nie z rycerzami. Chłopi nie byli dobrymi, wesołymi kompanami, ale czuł się teraz znacznie mocniej z nimi związany niż z rycerzami w czasach, gdy mieszkał w zamku. Samotność przestała mu już tak dokuczać.
A jednak, kiedy Bork wracał do chaty i patrzył w ognisko płonące pośrodku jedynej izby, coraz wyraźniej czuł zew smoczych oczu. To nie samotność pchała go w objęcia śmierci. Było to coś innego i Bork nie miał pojęcia, co to takiego. Duma? Nie czuł jej, gdyż zaakceptował werdykt mieszkańców zamku, którzy obwołali go tchórzem. Przypuszczał, że nadal kocha Brunhildę i że pragnie ją uwolnić. Im bardziej jednak starał się przekonać o tym samego siebie, tym mnie} w to wierzył.
Musi wrócić do smoka, ponieważ w głębi duszy wiedział, że powinien był zginąć w walce z nim. Wieśniacy mogli go kochać za to, co dla nich zrobił, lecz on sam nienawidził siebie za swoje tchórzostwo. Był prawie gotów wrócić na smoczą górę, gdy nadciągnęła nieprzyjacielska armia.
- Ilu ich tam jest? - spytał król Winkle'a.
- Moi szpiedzy nie mogą się doliczyć - odrzekł doradca. - Ale najniższe szacunki mówią, że około dwóch tysięcy.
- A my mamy dwustu pięćdziesięciu rycerzy tu, w zamku. No cóż, będę musiał wezwać moich książąt i hrabiów na pomoc.
- Nic nie rozumiesz, Wasza Królewska Mość. To właśnie są twoi książęta i hrabiowie. To nie jest inwazja, tylko rebelia.
- Jak śmieli?! - Król pobladł.
- Ośmielili się, ponieważ usłyszeli plotkę, w której prawdziwość początkowo nie uwierzyli. Plotkę o tym, że twój rycerz-olbrzym odszedł, opuścił twoją armię. A kiedy przekonali się, że pogłoska ta jest prawdziwa, przybyli tutaj, by zrzucić cię z tronu i posadzić na nim twego poprzednika.
- Zdrada! - zawołał król. - Czy już nie istnieje lojalność?
- Ja jestem lojalny wobec ciebie - odparł Winkle, który oczywiście już nawiązał kontakt z przeciwnikiem na wypadek, gdyby sprawy źle się potoczyły. - Wydaje mi się jednak, że twoją jedyną nadzieją jest udowodnienie, iż plotki były fałszywe. Pokaż im, że Bork nadal walczy dla ciebie.
- Przecież nie walczy. Wyrzuciłem go dwa lata temu. Nawet smok przegnał precz tego tchórza.
- W takim razie sugeruję, żebyś przywrócił go do łask i zachęcił do powrotu do twojej armii. Jeśli tego nie zrobisz, wątpię, czy szczęście będzie ci sprzyjać w walce z tłumem rebeliantów. Moi szpiedzy donoszą mi, że zbuntowani wielmoże zakładają się o to, na ile kawałków cię porąbią, zanim umrzesz.
Król odwrócił się powoli, popatrzył na Winkle'a, spiorunował go wzrokiem, a potem spojrzał mu w oczy.
- Winkle, po tym, co zrobiliśmy Borkowi przez te wszystkie lata, namawianie go teraz, by nam pomógł, to nikczemne i godne pogardy postępowanie.
- W istocie.
- Dlatego jest to zajęcie akurat dla ciebie, Winkle. Nie dla mnie. Ty zachęcisz go do powrotu do naszej armii.
- Nie mogę tego zrobić. Jestem pewien, że nienawidzi mnie jak zarazę. Przecież zdradzałem go częściej niż ty.
- Namówisz go do powrotu w ciągu następnych sześciu godzin, Winkle, albo poślę twoje szczątki zdrajcom, z którymi się zaprzyjaźniłeś, by mnie zdradzić.
Winkle zdołał ukryć prawdziwe zaskoczenie. Król w jakiś sposób dowiedział się o wszystkim. Wcale nie był takim głupcem, na jakiego wyglądał.
- Posyłam z tobą czterech rycerzy, by się upewnić, że zrobisz wszystko jak należy.
- Źle mnie osądzasz, Wasza Królewska Mość - odparł Winkle.
- Mam nadzieję, Winkle. Przekonaj Borka do powrotu, a dożyjesz jutra.
Rycerze przybyli i Winkle poszedł z nimi do chaty olbrzyma.
- Bork, stary przyjacielu - powitał go. Olbrzym siedział przy ognisku, patrząc w płomienie. - Borku, chyba nie należysz do ludzi, którzy długo noszą urazy w sercu, prawda?
Ten w odpowiedzi tylko splunął w ogień.
- Wiem, że masz prawo tak mnie witać - mówił dalej Winkle. -Potraktowaliśmy cię jak niewdzięcznicy. Obeszliśmy się z tobą okrutnie. Dobrze jednak wiesz, że sam to wszystko na siebie ściągnąłeś. To nie nasza wina, że okazałeś się tchórzem w walce ze smokiem, prawda?
- Tak, to moja wina, Winkle - Bork pokiwał głową. - Ale to nie ja sprawiłem, że ta armia tu przybyła. Ja przegrałem moją bitwę, wy przegracie waszą.
- Borku, przyjaźniliśmy się, odkąd skończyliśmy trzy lata... Olbrzym nagle podniósł głowę. Jego profil tak ostro zarysował się w blasku ogniska, że Winkle nie mógł kontynuować.
- Spojrzałem w oczy smoka i wiem, kim naprawdę jesteś - powiedział Bork.
Winkle zastanowił się nad słowami olbrzyma i zdjął go strach. Odznaczał się jednak pewnym rodzajem odwagi, egoistycznej odwagi, która sprawiała, że ważył się na wszystko, jeśli uważał, iż coś na tym zyska.
- Kim jestem? Nikt tego nie wie, bo kiedy się dowie, natychmiast się zmienia. Spojrzałeś w oczy smoka dawno, Borku. Dzisiaj nie jesteś tym, kim byłeś wtedy. I dziś król cię potrzebuje.
- Ten król to tuzinkowy hrabia, który wjechał na królewski tron na moim grzbiecie. Może zgnić w piekle.
- Inni rycerze też cię potrzebują. Chcesz, żeby polegli?
- Stoczyłem dla nich dostatecznie dużo bitew. Niech teraz sami walczą.
Winkle stał bezradnie, zastanawiając się, jak przekonać tego człowieka, który nie chciał, by go przekonano.
Właśnie wtedy zjawił się jakiś wiejski chłopiec. Rycerze chwycili go, gdy krył się w pobliżu chaty Borka, i brutalnie wepchnęli do środka.
- To może być szpieg - powiedział któryś. Po raz pierwszy od przybycia Winkle'a Bork wybuchnął śmiechem.
- Szpieg? Czyż nie znacie waszej własnej wioski? Chodź do mnie, Laggy. - Chłopiec podszedł do olbrzyma i zatrzymał się przed nim, jakby szukał u niego opieki. - Laggy to mój przyjaciel - rzekł Bork. - Po co tu przyszedłeś?
Chłopiec bez słowa pokazał rybę. Była nieduża i jeszcze mokra.
- Ty ją złowiłeś? - spytał olbrzym. Laggy skinął głową.
- Ile dzisiaj złapałeś? Laggy wskazał na rybę.
- Tylko tę jedną? Och, w takim razie nie mogę jej wziąć, jeżeli to wszystko, co złowiłeś.
Jednak kiedy Bork podał mu rybę, chłopiec cofnął się, nie chcąc jej wziąć. Wreszcie otworzył usta i rzekł:
- To dla ciebie.
A potem wybiegł z chaty w jaskrawy blask poranka. W tym momencie Winkle zdał sobie sprawę, że wie, w jaki sposób zmusić Borka do walki.
- Wieśniacy - powiedział.
Bork rzucił mu pytające spojrzenie.
I Winkle omal nie wyznał: jeżeli nie przyłączysz się do naszej armii, przyjdziemy tu, spalimy wioskę, zabijemy wszystkie dzieci, a dorosłych sprzedamy w niewolę. Lecz coś go powstrzymało: może wspomnienie faktu, że sam kiedyś był wiejskim chłopcem. Nie, nie to. Winkle miał jednak tyle uczciwości, by przyznać się samemu sobie, że od wypowiedzenia tej groźby powstrzymała go wizja pana Borka idącego do bitwy wielkimi krokami nie przed królewską armią, lecz na czele buntowników, i jego wielkiego topora rozwalającego zamkową bronę. Nie, nie powinien teraz grozić Borkowi.
Dlatego Winkle zaczął z innej beczki:
- Borku, jeśli rebelianci zwyciężą w tej bitwie, co na pewno się stanie, jeśli nie pójdziesz z nami, myślisz, że obejdą się łagodnie z tą wioską? Będą palić, gwałcić, mordować i brać do niewoli tych ludzi. Oni nas nienawidzą i dla nich ci wieśniacy są częścią nas, częścią ich nienawiści. Jeśli nam nie pomożesz, sam ich zabijesz.
- Obronię ich - odparł Bork.
- Nie, przyjacielu. Jeśli nie staniesz wraz z nami do walki jako rycerz, nie potraktują cię po rycersku. Naszpikują cię strzałami, zanim zbliżysz się na kilka metrów do ich szeregu. Możesz albo walczyć jako jeden z nas, albo wcale.
Winkle wiedział, że zwyciężył. Bork zastanawiał się kilka minut, ale nie miał wyboru. Olbrzym wrócił więc do zamku, włożył swoją starą zbroję, wziął wielki topór i tarczę, i przypiąwszy do pasa miecz, wyszedł na dziedziniec zamkowy. Rycerze wznieśli okrzyk na jego cześć, wołając go po imieniu, jakby był ich najdroższym przyjacielem. Lecz słowa te nic nie znaczyły i wszyscy doskonale o tym wiedzieli. Kiedy Bork nie odpowiedział, zamilkli.
Brama otworzyła się, Bork wyszedł z niej, a rycerze konno ruszyli za nim.
Buntownicy na własne oczy zobaczyli, że plotki były kłamliwe - olbrzymi rycerz nadal walczył w królewskiej armii. Zrozumieli, iż są zgubieni. Większość uciekła do lasu. Jednakże inni, zwłaszcza przywódcy, którzy wiedzieli, że i tak zginą, jeśli się poddadzą, pozostali. Lepiej umrzeć w walce niż jako tchórz, pomyślał każdy z nich. Dlatego kiedy Bork zbliżył się do obozu buntowników, nadal miał przed sobą armię - wprawdzie liczącą tylko kilkuset żołnierzy, ale wciąż jeszcze była to armia.
Początkowo rebelianci walczyli z Borkiem pojedynczo, jak rycerze toczący boje ze smokiem. I topór olbrzyma uderzał w nich kolejno, gdy wykonali pierwsze pchnięcie lub cięcie. Ścinał im głowy, rozrąbywał klatki piersiowe, rozcinał na pół. Bork był czerwony od krwi, zginęło już około tuzina rebeliantów, a żaden nawet go nie dotknął. Później atakowali trójkami lub czwórkami i bili się jak demony, ale olbrzym i tak ich zabijał. Raz większa grupa próbowała z nim walczyć, lecz przeszkadzali sobie wzajemnie i zabił ich jeszcze łatwiej. Wreszcie ci, którzy jeszcze żyli, wpadli w rozpacz. Taka bezcelowa śmierć nie ma nic wspólnego z honorem. Kiedy poległo ich pięćdziesięciu, bitwa się zakończyła i rebelianci złożyli broń.
Wtedy król wyjechał z zamku na pole bitwy i paradował triumfalnie przed pokonanymi.
- Skazuję was wszystkich na śmierć - oświadczył.
Nagle coś ściągnęło go z konia. Zawisł w wielkich rękach Borka. Król jęknął. Bork otarł lepkie od krwi dłonie o kaftan króla, a potem ujął w nie jego twarz.
- Nikt teraz nie zginie. Jutro też nie. Ci ludzie będą żyli. Ode-ślesz ich do krajów, z których pochodzą, obniżysz im daninę i pozwolisz żyć w pokoju.
Król wyobraził sobie, że jego własna krew zmieszała się z krwią oblepiającą Borka, i skinął głową. Olbrzym puścił go. Król znowu wsiadł na konia i przemówił głośno, aby wszyscy mogli go usłyszeć:
- Wybaczam wam. Ułaskawiam was. Możecie wrócić do domów. potwierdzę wasze prawa do waszych ziem. I od tej pory będziecie płacić o połowę mniejszą daninę niż dotychczas. Odejdźcie w pokoju. Jeżeli ktokolwiek zrobi wam krzywdę, zapłaci za to życiem. Buntownicy stali w milczeniu.
- Idźcie! Słyszeliście? Jesteście wolni! Idźcie do domów! -krzyknął do nich Winkle.
Cudem ocaleni, wznieśli okrzyk na cześć króla, życząc mu długiego życia, a potem, wrzeszcząc na całe gardło, sławili Borka.
Lecz Bork, jeśli ich usłyszał, nie dał nic po sobie poznać. Zdjął zbroję i zostawił ją na polu bitwy. Zaniósł swój wielki topór do strumienia i starannie go opłukał. Później sam położył się w nurcie i leżał tak długo, aż woda zmyła z niego całą krew. Kiedy wstał, był czysty.
Następnie wyruszył drogą biegnącą na pomoc, ignorując wołanie króla i jego rycerzy, lekceważąc wszystko z wyjątkiem smoka, który czekał na niego na wzgórzu. Miał to być w jego życiu ostatni czyn. Już nigdy nikogo nie zabije. Zginie, walcząc dzielnie, w pazurach i zębach smoka.
Ta sama staruszka czekała na niego na drodze.
- Idziesz znów zabić smoka, prawda? - powiedziała chrapliwie, ponieważ upływ czasu zmienił jej głos nie do poznania. - Nie dowiedziałeś się dostatecznie dużo za pierwszym razem? - zachichotała, zasłaniając twarz ręką.
- Stara kobieto, już wcześniej dowiedziałem się wszystkiego. Teraz idę, by umrzeć.
- Dlaczego? Żeby ci durnie z zamku mieli lepszą opinię o tobie?
Bork potrząsnął przecząco głową.
- Wieśniacy już cię kochają - nie ustępowała niańka Brunhildy. - Za twoje dzisiejsze czyny przejdziesz do legendy. A jeśli nie chodzi ci o miłość lub sławę, to czego tam szukasz?
- Nie wiem - olbrzym wzruszył ramionami. - Myślę, że to smok mnie woła. Dość mam życia i widzę przed sobą tylko jego oczy.
- Tak, tak, Borku - staruszka skinęła głową. - Sądzę, że jesteś pierwszym rycerzem, na widok którego smok na pewno się nie ucieszy. My, stare kobiety, dużo wiemy. Po prostu powiedz mu prawdę.
- Nigdy nie widziałem, żeby prawda zatrzymała miecz - odparł.
- Ale smok nie nosi miecza.
- Równie dobrze mógłby - mruknął Bork.
- Nie, Borku, nie - odparła, cmokając niecierpliwie. - Wiesz, że jest inaczej niż mówisz. Jaka smocza broń zraniła cię najboleśniej?
Olbrzym wrócił myślą do tamtego pamiętnego dnia. Uzmysłowił sobie, że tak naprawdę potwór nigdy go nie zranił. Ani zębami, ani pazurami. Przebił tylko jego zbroję. A przecież Bork miał od tej pory ranę, głęboką ranę, która się nie zagoiła, i zadały mu ją nie zęby czy pazury, lecz jasne ognie w oczach smoka.
- Powiedz smokowi tylko prawdę - powtórzyła staruszka. -Powiedz mu prawdę i będziesz żył!
- Nie idę tam po to, aby przeżyć - Bork potrząsnął głową. Minął nieproszoną doradczynię i ruszył dalej drogą.
Lecz jej słowa długo dźwięczały mu w uszach. Powiedz prawdę, radziła. Dlaczego nie? Niech smok pozna prawdę. Dużo mu to pomoże.
Tym razem Bork się nie śpieszył. Spał co noc i przerywał wędrówkę na poszukiwania w lesie jagód i owoców. Minęły cztery dni zanim dotarł do smoczego wzgórza, i przybył rano, po dobrze przespanej nocy. Oczywiście bał się baśniowego potwora; nadal jednak ranek wydawał mu się piękny i odczuwał lekkie podniecenie na myśl o spotkaniu ze smokiem. Czuł, że jego koniec się zbliża i rozkoszował się tym uczuciem.
Nic się nie zmieniło. Smok zaryczał; Brunhilda krzyknęła. A kiedy Bork dotarł na szczyt wzgórza, ujrzał, iż smok łaskocze ją skrzydłem. Bez zaskoczenia zobaczył, że wcale się nie zmieniła - nie postarzała się przez te dwa lata, i choć jej suknia nadal była rozpięta, a piersi wystawione na słońce i wiatr, nie dostała nawet piegów ani się nie opaliła. Wydawało się, iż Bork walczył ze smokiem zaledwie wczoraj. Olbrzym z uśmiechem wszedł na płaski teren. Tutaj znów stanie do boju.
Brunhilda zobaczyła go pierwsza.
- Pomóż mi! Jesteś czterechsetnym trzydziestym rycerzem, który podjął tę próbę! Na pewno to szczęśliwa liczba! - A potem go poznała. - Och, nie! To znowu ty. No cóż, przynajmniej podczas walki nie będzie mógł mnie łaskotać.
Bork zignorował ją. Przyszedł do smoka, nie do Brunhildy.
Smok popatrzył na niego spokojnie.
- Przeszkadzasz mi w drzemce.
- Cieszy mnie to - odrzekł Bork. - Ty przeszkadzałeś mi we śnie i na jawie, odkąd cię opuściłem. Czy mnie pamiętasz?
- O, tak. Jesteś jedynym rycerzem, który kiedykolwiek się mnie przestraszył.
- Naprawdę w to wierzysz? - spytał Bork.
- Nie ma znaczenia, w co ja wierzę. Chcesz zabić mnie dzisiaj?
- Nie sądzę - odparł człowiek. - Jesteś znacznie silniejszy ode mnie, a ja bardzo źle walczę. Nigdy nie pokonałem nikogo, kto nie byłby o połowę ode mnie słabszy.
Światełka w oczach smoka nagle się rozjarzyły i bestia zmrużyła oczy, aby przyjrzeć się Borkowi.
- Naprawdę tak jest? - spytał smok.
- Nie jestem też bardzo bystry - mówił dalej Bork. - Będziesz mógł odgadnąć mój następny ruch, zanim ja sam na to wpadnę.
Smok jeszcze bardziej zmrużył oczy, a światełka w nich stały się znacznie jaskrawsze.
- Nie chcesz uwolnić tej pięknej kobiety?
- Ona niewiele mnie obchodzi - odpowiedział Bork. - Kochałem ją kiedyś. Ale z tym już koniec. Przybyłem do ciebie.
- Już jej nie kochasz? - zapytał smok.
Bork omal nie rzekł: “Ani trochę". Urwał jednak, przypomniawszy sobie słowa spotkanej na drodze staruszki. Zajrzał w głąb swej jaźni i przekonał się, że bez względu na to, jak bardzo nienawidził samego siebie, dawne uczucia jeszcze w nim nie wygasły.
- Kocham ją, smoku. Ale to nie ma dla mnie znaczenia. Ona mnie nie kocha. I dlatego, choć jej pożądam, nie chcę jej.
- To najgłupsze słowa, jakie kiedykolwiek słyszałam! - żachnęła się Brunhilda. Lecz Bork obserwował smoka, którego oczy płonęły oślepiająco. Potwór mrużył oczy tak bardzo, że człowiek zastanowił się, czyjego przeciwnik cokolwiek widzi.
- Masz kłopoty z oczami? - spytał Bork.
- Zdaje ci się, że to ty zadajesz tu pytania? Ja to robię.
- Pytaj więc.
- A czegóż, do licha, chciałbym się od ciebie dowiedzieć? -odciął się smok.
- Nic mi nie przychodzi do głowy - przyznał Bork. - Nie wiem prawie nic. A tego, co wiem, dowiedziałem się od ciebie.
- Naprawdę? A cóż to takiego?
- Dowiedziałem się, że ci, o których sądziłem, iż mnie kochają, drwili ze mnie. Powiedziałeś mi też, że w moim wielkim ciele jest maleńka dusza.
Potwór zamrugał i jego oczy nieco przygasły.
-Ach! - rzekł smok.
- Co chcesz powiedzieć przez to “ach"? - spytał Bork.
- Po prostu “ach" i koniec - odparł zirytowany potwór. - Czy każde “ach" musi coś znaczyć?
- Jak długo to jeszcze potrwa? - westchnęła niecierpliwie Brunhilda. - Każdy inny rycerz, który tu przybywa, jest wspaniały i dzielny. A ty po prostu stoisz i mówisz, jaki jesteś nieszczęśliwy. Dlaczego nie walczysz?
- Jak tamci? - spytał Bork.
- Byli tacy dzielni - odparła.
- I wszyscy nie żyją.
- Tylko tchórz mógłby o tym pomyśleć - powiedziała szyderczo.
- Chyba cię to nie zaskoczyło - odrzekł Bork. - Wszyscy wiedzą, że jestem tchórzem. Jak ci się zdaje, po co tu przyszedłem? Nikomu nie jestem potrzebny, chyba tylko jako machina do zabijania ludzi na rozkaz króla, którym gardzę.
- Mówisz o moim ojcu!
- Jestem niczym i beze mnie świat stanie się lepszy.
- Nie mogę powiedzieć, że się z tym nie zgadzam - stwierdziła kwaśno Brunhilda.
Lecz Bork jej nie usłyszał, gdyż poczuł dotknięcie smoczego ogona na plecach, a kiedy spojrzał w oczy bestii, zauważył, że już tak nie płoną. W rzeczy samej wyglądały prawie normalnie i smok wyciągnął ku niemu pazury.
Wtedy Bork zamachnął się toporem, potwór odskoczył i bitwa potoczyła się tak, jak za pierwszym razem.
I tak jak przedtem o zachodzie słońca Bork stał między smoczym ogonem, pazurami i zębami.
- Boisz się umrzeć? - spytał smok tak samo jak wtedy.
Bork omal nie odpowiedział, że tak, ponieważ taka odpowiedź ocaliłaby mu życie. Później jednak przypomniał sobie, że przyszedł tu po to, by umrzeć. Wtedy zajrzał do swego serca i zdał sobie sprawę, że choć bardzo boi się śmierci, życia obawia się jeszcze bardziej.
- Przyszedłem tu po to, aby umrzeć - oświadczył. - Nadal tego chcę.
I oczy smoka znów się rozjarzyły. Borkowi wydało się, że pazury potwora lekko rozluźniły uścisk.
- No cóż, panie Borku, nie mogę wyświadczyć ci takiej przysługi - powiedział smok i puścił go wolno.
Wówczas Bork wpadł w gniew.
- Nie możesz mi tego zrobić! - zawołał.
- Dlaczego nie? - spytał smok, który teraz usiłował ignorować Borka i zajął się kruszeniem głazów pazurami.
- Ponieważ twierdzę, że mam prawo zginąć od twoich kłów i pazurów!
- To nie jest prawo, lecz przywilej - odparł potwór.
- Jeżeli ty mnie nie zabijesz, to ja zabiję ciebie!
Smok westchnął z nudów, ale Bork nie dał się zbyć. Zaczął wymachiwać toporem, smok odskoczył i bitwa znów rozgorzała w różowych promieniach zachodzącego słońca. Tym razem wszakże smok tylko się cofnął, skręcił i odwrócił, by uniknąć ciosów Borka. Nawet nie próbował atakować. Wreszcie człowiek tak bardzo się zmęczył i popadł w tak wielką frustrację, że nie mógł dalej walczyć.
- Czemu nie chcesz się bić?! - zawołał. Potem zaczął sapać ze zmęczenia.
Smok również ciężko dyszał.
- No, mały człowieczku, czemu nie zrezygnujesz i nie pójdziesz do domu? Dam ci pisemne zaświadczenie, że sam cię poprosiłem, abyś odszedł, i nikt już nie uzna cię za tchórza. Po prostu zostaw mnie w spokoju.
Smok zaczął kruszyć skały i posypywać sobie głowę kamykami. Później położył się na ziemi i jął zagrzebywać się w żwirze.
- Smoku - nie ustępował Bork - przed chwilą trzymałeś mnie w zębach. Miałeś mnie zabić. Stara kobieta, którą spotkałem na drodze, wyjawiła mi, że prawda będzie moją jedyną obroną. W takim razie musiałem wcześniej skłamać. Musiałem powiedzieć coś nieprawdziwego. Co to było? Powiedz mi!
Smok wyglądał na zirytowanego.
- Nie powinna ci tego mówić. To informacja zastrzeżona.
- Wszystko, co ci powiedziałem, było szczerą prawdą.
- Czyżby?
- Czy ci skłamałem? Odpowiedz - tak lub nie! Smok tylko odwrócił wzrok; jego oczy nadal świeciły. Położył się na grzbiecie i nasypał sobie żwiru na brzuch.
- Więc jednak skłamałem. Tylko taki dureń jak ja może mówić prawdę, a mimo to kłamać.
Czy oczy smoka się przyćmiły? Czy w tym, co usłyszał, było kłamstwo?
- Smoku, jeśli ty nie zabijesz mnie albo ja ciebie, równie dobrze mogę rzucić się w przepaść - nalegał Bork. - Jeżeli mnie nie zabijesz, moje dalsze życie nie będzie miało sensu!
Tak, oczy potwora przygasły. Smok przewrócił się na brzuch i spojrzał na Borka w zamyśleniu.
- Gdzie w tym jest kłamstwo? - powtórzył człowiek z uporem.
- Kłamstwo? Czy ktoś coś mówił o kłamstwie? - Długi ogon potwora zaczął sunąć powoli po ziemi, aby znaleźć się za plecami Borka.
A wtedy Borkowi przyszło do głowy, iż sam smok może tego nie wiedzieć. Niewykluczone, że jest on w takim samym stopniu więźniem płomieni prawdy, które w nim gorzeją, jak Bork, i że wcale nie igrał z nim celowo. Oczywiście to nie miało żadnego znaczenia.
- W takim razie nieważne, gdzie kryje się kłamstwo - powiedział Bork. - Zabij mnie teraz, a świat stanie się lepszy beze mnie.
Oczy monstrum przygasły i pazur rozdarł powietrze, o włos omijając twarz człowieka.
Borka doprowadzała do szaleństwa myśl, że w tym, co mówił, kryło się kłamstwo, a on go nie dostrzegał.
- To doskonały koniec bezcelowego istnienia - oświadczył. -Jestem taki niezdarny, że potykam się idąc na śmierć.
Nie zrozumiał, dlaczego tak się stało, ale w następnej sekundzie znowu patrzył w paszczę smoka, którego szpony wpijały się delikatnie lecz stanowczo w jego ciało.
- Czy boisz się umrzeć, mały człowieczku? - spytał potwór po raz trzeci.
Bork zrozumiał, że jest to najważniejsza chwila w jego pojedynku z potworem. Jeżeli ma umrzeć, musi teraz skłamać, gdyż jeśli powie prawdę, smok znów go wypuści. Żeby jednak skłamać, musi znać prawdę, a nie miał o niej teraz zielonego pojęcia. Próbował się domyślić, w którym miejscu się z nią rozminął, i nie zdołał. Co takiego powiedział przed chwilą? To prawda, że jest niezdarny; to prawda, że potykał się idąc na śmierć. Co jeszcze?
Dodał też, że jego życie nie ma sensu. Czy to właśnie było kłamstwo? Powiedział, że po jego śmierci świat stanie się lepszy. Czy mówiąc to skłamał?
Dlatego zastanowił się, co się wydarzy, kiedy on sam umrze. Jak wielką lukę jego śmierć pozostawi na świecie? Jedyni ludzie, którym będzie go brakowało, to wieśniacy z podzamcza, gdyż z nimi żył i pracował. To oni więc nadawali jego życiu sens. W takim razie skłamał.
Lecz oczy smoka ponownie się rozjarzyły, a zęby cofnęły. Bork zrozumiał, choć sprawiło mu to ból, że jego konkluzja okazała się jednak prawdziwa. Wieśniacy nie poczują żalu, jeśli zginie. Ta myśl złamała mu serce; była ostatnią zdradą w całym ich szeregu.
- Smoku, nie mogę nadążyć za twoimi myślami! Nie wiem, co jest prawdziwe, a co nie! Dowiedziałem się od ciebie tylko tego, że wszyscy ci, o których sądziłem, że mnie kochają, nie darzą mnie takim uczuciem. Nie zadawaj mi pytań. Po prostu zabij mnie i połóż kres mojej bezsensownej egzystencji. Każda przyjemność, jakiej doświadczyłem w życiu, zamienia się w ból, kiedy mówisz mi prawdę.
I teraz, gdy Bork uznał, że powiedział prawdę, smocze pazury przebiły mu skórę, a zęby zacisnęły się wokół głowy.
- Smoku! - zawył. - Nie pozwól mi tak zginąć! Czy to właśnie jest jedyną przyjemnością, jakiej zaznam: że twoja prawda nie sprawi mi bólu? Co mi jeszcze pozostało?
Monstrum cofnęło się i przyjrzało mu się uważnie.
- Powiedziałem ci, człowieczku, że nie odpowiadam na pytania, tylko je zadaję.
- Dlaczego tu jesteś? - zapytał Bork. - Ten teren usiany jest kośćmi ludzi, którzy nie zdali twojego egzaminu. Dlaczego nie moimi? Dlaczego nie mogę umrzeć? Dlaczego wciąż nie odbierasz mi życia? Jestem tylko człowiekiem. Ja tylko żyję i próbuję zrobić to, co mogę w pełnym nieszczęść świecie, i dość mam zgadywania, co jest prawdziwe, a co nie. Skończ tę grę, smoku. Nigdy w życiu nie byłem szczęśliwy i chcę umrzeć.
Oczy smoka pociemniały, uzębione szczęki znów się rozwarły i zbliżyły do Borka, który zdał sobie sprawę, że przed chwilą wypowiedział swoje ostatnie kłamstwo. Lecz kiedy smocze zęby znalazły się w odległości kilku centymetrów od człowieka, ten w końcu zrozumiał, w czym kryła się nieprawda i to nagłe olśnienie sprawiło, że zmienił zamiar.
- Nie - powiedział i chwycił rękami wielkie zębiska, choć rozcięły mu palce. - Nie - powtórzył płacząc. - Ja byłem szczęśliwy. Byłem. - I nie puszczając smoczych zębów, zatonął we wspomnieniach. Liczne noce spędzone w towarzystwie rycerzy, których uważał za swoich przyjaciół. Przyjemne zmęczenie po pracy w lesie i w polu. Radość, która go ogarnęła, gdy sam jeden zwyciężył księcia; fala ciepła, która zalała mu serce, kiedy Laggy przyniósł mu jedyną rybę, jaką złowił; i codzienne przyjemności - budzenie się i zasypianie, chodzenie i bieg, chłodne dotknięcie wiatru w upalny dzień i ciepło ogniska w mroźną zimę. Wszystkie te chwile były słodkie i wszystkie się wydarzyły. Cóż znaczy fakt, że później rycerze zaczęli nim gardzić? Cóż znaczy fakt, że miłość wieśniaków to ulotne uczucie i że zapomną o nim po jego śmierci? Realność tego bólu nie zniszczyła prawdziwości wszystkich miłych przeżyć: smutek nie unicestwił radości. Każde z nich wydarzyło się w swoim czasie, a fakt, iż niektóre okazały się przykre, nie znaczy, że żadne z nich nie były przyjemne.
- Byłem szczęśliwy - powiedział Bork. - A jeśli pozwolisz mi żyć, znów tego zaznam. Czy właśnie na tym polega sens mojego życia? Taka jest prawda, smoku? Moje życie ma sens, ponieważ żyję, bez względu na to, co mi przyniesie, radość czy ból. Żyję i tylko to się liczy. To właśnie jest prawdziwe, smoku! Nie przybyłem tu, by z tobą walczyć. Nie znalazłem się tu po to, żebyś mnie zabił. Jestem tu, aby zrozumieć wartość życia!
Ale smok nie odpowiedział, tylko delikatnie postawił Borka na ziemi. Później cofnął łapska, ogon oraz wielki łeb i zwinął się w kłębek, zasłaniając oczy pazurami.
- Słyszałeś mnie, smoku? Smok nic nie odpowiedział.
- Smoku, spójrz na mnie!
- Nie mogę na ciebie spojrzeć, człowieku - westchnął potwór.
- Dlaczego?
- Jestem ślepy - odrzekł gad. Odsunął pazury od oczu. Bork ukrył twarz w dłoniach. Oczy smoka świeciły jaśniej niż słońce.
- Bałem się ciebie, Borku - szepnął smok. - Od dnia, w którym powiedziałeś mi, że się mnie przestraszyłeś, bałem się ciebie. Wiedziałem, że wrócisz. I wiedziałem, że ta chwila nadejdzie.
- Jaka chwila? - spytał Bork.
- Chwila mojej śmierci.
- Ty umierasz?
- Nie - odrzekł smok. - Jeszcze nie. Musisz mnie zabić. Kiedy Bork spojrzał na leżącego przed nim smoka, zrozumiał, że nie pragnie jego krwi.
- Nie chcę, żebyś umarł.
- Nie wiesz, że smok nie może dłużej żyć, kiedy spotka naprawdę uczciwego człowieka? To jedyny sposób, w jaki umieramy, a większość smoków żyje wiecznie.
Ale Bork nie zgodził się go zabić.
- Przepełnia mnie prawda odrzucona przez ludzi, którzy wybrali kłamstwa i zginęli przez nie! - zawołał w męce smok. - Cierpię katusze, a teraz, gdy spotkałem człowieka, który nic nie dodał do mojej skarbnicy kłamstwa, okazał się on najokrutniejszym z nich wszystkich!
Smok zapłakał, jego oczy błyszczały i iskrzyły się w każdej gorącej łzie, jaka spadła na ziemię, aż wreszcie Bork nie mógł tego znieść. Odrąbał mu głowę toporem i światło w niezwykłych oczach potwora zgasło. Oczy skurczyły się w oczodołach i zamieniły się w małe, błyszczące diamenty. Bork włożył je do kieszeni.
- Zabiłeś go - powiedziała Brunhilda ze zdumieniem.
Olbrzym nie odpowiedział. Po prostu odwiązał ją i odwrócił wzrok, gdy wreszcie zapinała suknię. Później wziął na ramię smoczy łeb i poniósł go do zamku. Brunhilda biegła za nim, by nie pozostać w tyle. Bork zatrzymał się na nocny odpoczynek tylko dlatego, że go o to błagała. A kiedy spróbowała mu podziękować za uwolnienie, odwrócił się do niej plecami i nie chciał jej słuchać. Zabił smoka wyłącznie dlatego, że ten nie chciał żyć. Nie zrobił tego dla Brunhildy. Nigdy by dla niej tego nie uczynił.
W zamku powitano ich z radością, ale Bork nie chciał wejść do środka. Położył tylko smoczy łeb obok fosy i poszedł do swojej chaty. W jej ciemnym jak noc wnętrzu wyjął brylanty z kieszeni i przekonał się, że świecą własnym blaskiem i że nie potrzebują ani słońca, ani żadnego innego źródła światła.
Król, Winkle, Brunhilda i tuzin rycerzy przyszło do chałupy Borka.
- Przybyłem tu, żeby ci podziękować - powiedział król z policzkami mokrymi od łez.
- Proszę bardzo - odrzekł Bork takim tonem, jakby chciał ich odprawić.
- Borku - ciągnął dalej król. - Zabicie smoka to najbardziej bohaterski czyn, jakiego kiedykolwiek dokonał człowiek. Możesz poślubić moją córkę.
Bork spojrzał na niego z zaskoczeniem.
- Myślałem, że nigdy nie zamierzałeś dotrzymać swojej obietnicy, Wasza Królewska Mość.
Król opuścił wzrok, potem zerknął na Winkle'a, a następnie znów utkwił oczy w Borku.
- Od czasu do czasu dotrzymuję słowa. Dlatego przyprowadziłem tu Brunhildę. Pragnę ci też podziękować osobiście.
Lecz olbrzym tylko uśmiechnął się tajemniczo, dotykając ukrytych w kieszeni diamentów.
- Wasza Królewska Mość, wystarczy, że zaproponowałeś mi jej rękę. Nie chcę jej. Wydaj ją za człowieka, którego kocha.
Słowa te wprawiły króla w zakłopotanie. Uroda Brunhildy nie [cierpiała podczas niewoli u smoka. Pozostała ona taką pięknością, :e można było toczyć o nią wojny.
- Nie chcesz żadnej nagrody? - spytał w końcu. Bork zastanawiał się chwilę.
- Tak. Pragnę otrzymać kawałek ziemi z dala od zamku. Nie chcę powiem, żeby moim zwierzchnikiem był jakiś hrabia, książę czy król. żeby wszyscy ludzie, którzy do mnie przyjdą, otrzymali wolność by nikt ich nie ścigał. Nigdy więcej już cię nie zobaczę i ty też nigdy mnie nie zobaczysz.
- To wszystko, czego pragniesz?
-Tak.
- Więc otrzymasz to - powiedział król.
Bork spędził resztę życia na swoim niewielkim skrawku ziemi, ludzie przychodzili do niego. Niewielu, pięciu lub dziesięciu na rok. Nikt tu nie pobierał dla króla daniny wynoszącej dziesiątą część plonów, dla księcia -jedną piątą, lub dla hrabiego -jedną czwartą. Z czasem powstała w tym miejscu mała wioska. Wyrosły tam dzieci, które nic nie wiedziały o wojennym rzemiośle i nigdy nie widziały rycerza, bitwy lub potwornego strachu na twarzy człowieka, mającego świadomość, że jego rany są zbyt głębokie, by się zagoiły. Bork miał więc teraz wszystko, czego mógł pragnąć i był szczęśliwy do końca życia.
Winkle również wprowadził w czyn swoje zamiary. Poślubił Brunhildę i niebawem królewscy synowie zginęli w tajemniczych okolicznościach, a sam król umarł pewnej nocy po kolacji i Winkle zajął jego miejsce. Przez cały czas toczył wojny i nigdy nie zasnął bez strachu, że w ciemnościach może zaatakować go morderca. Rządził okrutnie i srogo, i był znienawidzony przez całe życie. Mimo to następne pokolenia zapamiętały go jako wielkiego władcę. Wtedy jednak już nie żył i nie mógł o tym wiedzieć.
Następne pokolenia nigdy nie słyszały o Borku.
Minęło już kilka miesięcy, odkąd olbrzym osiadł na swoim niewielkim gospodarstwie, kiedy przyszła do niego znajoma staruszka.
- Twoja chata jest za duża, jak na twoje potrzeby. Zrób dla mnie miejsce - powiedziała.
Bork wyszykował dla niej kąt i dawna niańka Brunhildy wprowadziła się do jego skromnego domostwa.
Żadne czary nie zamieniły jej w piękną księżniczkę. Była wulgarna w mowie i niemiłosiernie zrzędziła. Bork jednak przywiązał się do niej, a kiedy umarła po kilku latach, zdał sobie sprawę, że dała mu więcej szczęścia niż bólu. Brakowało mu jej. Lecz smutek nie zaćmił radosnych wspomnień. Wystarczyło, że dotknął diamentów, w które zamieniły się oczy smoka, i przypominał sobie, że smutku i radości nie można ważyć na tej samej szali, gdyż jedno sprawia, iż drugie wydaje się mniej ważne.
Wreszcie uświadomił sobie, że śmierć jest już blisko; że zamierza ściąć go jak zboże i zjeść jak chleb. Wyobraził sobie śmierć w postaci smoka, pożerającego go centymetr za centymetrem i pewnej nocy we śnie zapytał ją:
- Czy moje ciało jest słodkie?
Śmierć, stary smok, spojrzała na niego ze zrozumieniem swymi błyszczącymi oczami i rzekła:
- Jesteś słony i kwaśny, gorzki i słodki. Kłujesz i koisz jednocześnie.
- Ach, tak - odparł z zadowoleniem Bork. Śmierć nachyliła się, by ugryźć ostatni kęs.
- Dziękuję ci - powiedziała.
- Proszę bardzo - odrzekł Bork i naprawdę tak myślał.
6. KSIĘŻNICZKA I NIEDŹWIEDŹ
Wiem, że widziałeś lwy. Są wszędzie, w całym pałacu: obok drzwi, po obu stronach tronu, ryczą z talerzy w spiżarni, wypluwają wodę spod okapu.
Czy nigdy się nie zastanowiłeś, dlaczego na szczycie miejskich wrót znajduje się posąg niedźwiedzia?
Przed wielu laty, w tym samym mieście, w tym samym pałacu z szarego granitu, który wznosi się za starym, rozpadającym się murem królewskiego ogrodu, żyła sobie pewna księżniczka. Działo się to bardzo dawno temu, więc któż pamiętałby jej imię? Po prostu nazywajmy ją księżniczką. W obecnych czasach moda nie wymaga, by księżniczki były piękne. W rzeczywistości niektóre z nich mają końskie twarze i są chude jak tyki. Lecz w owej epoce uważano, że księżniczka musi wyglądać czarująco, zwłaszcza gdy nosi najdroższe z możliwych suknie.
Jednakże tamta księżniczka prezentowałaby się znakomicie zarówno w łachmanach nędzarki, jak i w stroju pasterki. Była piękna od urodzenia. W miarę jak rosła, stawała się coraz nadobniejsza.
Żył sobie też wtedy pewien książę. Nie był wszakże jej bratem, lecz synem króla z odległego kraju, dalekiego kuzyna ojca księżniczki. Wysłano go do naszego królestwa, aby zdobył odpowiednie wykształcenie, gdyż ojciec księżniczki, król Ethelred, słynął w szerokim świecie jako mądry człowiek i dobry władca.
I jeśli księżniczka była cudownie piękna, książę dorównywał jej urodą. Takiego chłopca jak on każda matka pragnie uściskać, a jego włosy mierzwi każdy napotkany mężczyzna.
Książę i księżniczka wyrośli razem. Razem pobierali nauki od nauczycieli w pałacu i kiedy księżniczka nie mogła czegoś zrozumieć, książę jej to tłumaczył i odwrotnie, gdy książę czegoś nie pojmował, księżniczka przychodziła mu z pomocą. Nie mieli przed sobą tajemnic, ukrywali jednak przed światem tysiące sekretów. Takie jak ten, w którym miejscu w tym roku znajduje się gniazdo zimorodka, jakiej barwy bieliznę nosi kucharz i że jeśli da się nurka pod schody prowadzące do zbrojowni, znajdzie się podziemny tunel, prowadzący do piwnicy z winami. Plotkowali bez końca o tym, który z przodków księżniczki używał tego korytarza, by się potajemnie upijać.
Nie minęło wiele lat i księżniczka przestała być małą dziewczynką, a książę małym chłopcem i zakochali się w sobie. Natychmiast milion ich sekretów stał się tylko jedną tajemnicą i wyjawiali ją za każdym razem, gdy na siebie spojrzeli. Każdy, kto ich wtedy widział, wzdychał:
- Ach, gdybym znów był młody!
Mówiono tak dlatego, że wielu ludzi jest zdania, iż miłość przystoi tylko młodzieży. Po prostu w jakimś okresie swego życia przestali oni kochać innych i uważają, iż stało się tak, ponieważ się zestarzeli.
Pewnego dnia książę i księżniczka postanowili się pobrać.
Jednakże następnego ranka książę otrzymał list ze swojej ojczyzny. Z listu dowiedział się, że jego ojciec nie żyje i że on sam już nie jest chłopcem, ale mężczyzną; i nie tylko mężczyzną, lecz także królem.
Dlatego następnego ranka książę przygotował się do podróży: słudzy związali w paczkę książki, które lubił, a ulubione stroje zapakowali do kuferka. Książę zabrał swój bagaż, wsiadł do ozdobionego złoceniami powozu o jaskrawoczerwonych kołach i odjechał.
Księżniczka wybuchnęła płaczem dopiero wtedy, gdy zniknął jej z oczu. Udała się do swojej komnaty i długo płakała. Tylko jej niańka mogła tam wejść z jedzeniem i z dobrym słowem i przynieść jej pociechę. Wreszcie jej starania przywołały uśmiech na usta księżniczki, która poszła do gabinetu swego ojca (a owej nocy król siedział przy kominku) i powiedziała:
- Książę obiecał, że będzie pisać codziennie i ja również tak zrobię.
Oboje dotrzymali słowa i raz w miesiącu paczka z trzydziestoma listami przybywała do niej zza granicy, a poczmistrz zabierał pakiet z trzydziestoma (uperfumowanymi) listami od księżniczki.
Pewnego dnia do pałacu przyszedł Niedźwiedź. Oczywiście nie było to jakieś tam zwierzę, lecz mężczyzna, którego nazwano Niedźwiedziem. Zapewne liczył około trzydziestu pięciu lat, gdyż ego włosy zachowały złocistobrązową barwę, a zmarszczki miał jedynie w kącikach oczu. Był jednak potężnie zbudowany, o wielkich, muskularnych ramionach, które wyglądały, jakby ich właściciel mógł podnieść konia, i ogromnych nogach, które sprawiały wrażenie, iż zdoła on ponieść tego konia na odległość stu mil lub więcej. Miał głęboko osadzone oczy, świecące spod krzaczastych brwi. Kiedy niańka księżniczki ujrzała go po raz pierwszy, pisnęła powiedziała:
- Ojej, on wygląda zupełnie jak niedźwiedź.
Olbrzym podszedł do drzwi pałacu. Odźwierny nie chciał go wpuścić, ponieważ przybysz nie został zaproszony na spotkanie. Ten jednak nagryzmolił coś na kawałku papieru, który wyglądał, jakby przez kilka dni była weń zawinięta kanapka, i odźwierny - choć miał poważne wątpliwości - zaniósł ten papier do króla.
Notatka głosiła: “Gdyby Borys i pięciotysięczna armia stali la drodze z Rimperdell, czy chciałbyś się dowiedzieć, dokąd się udają?".
Król Ethelred chciał.
Odźwierny zaprowadził cudzoziemca do pałacu, a król zaprosił do swojego gabinetu i rozmawiali wiele godzin.
Następnego ranka król wstał wcześnie i poszedł do swoich dowódców jazdy i piechoty. Wysłał też pewnego wielmożę do swych rycerzy i ich giermków, i o świcie cała niewielka armia Ethelreda gromadziła się na górskiej drodze, prowadzącej do Rimperdell. Maszerowali przez trzy godziny, a potem przybyli do z góry wy-branego miejsca. Wtedy cudzoziemiec o złocistobrązowych włosach przemówił do króla Ethelreda, a ten polecił armii, by się za-trzymała. Piechotę wysłano do lasu z jednej strony traktu, kawalerię na porośnięte zbożem pola z drugiej strony, gdzie żołnierze zsiedli z koni. Później król, cudzoziemiec i rycerze czekali na drodze.
Niebawem zauważyli w oddali tumany kurzu, które zbliżały się coraz bardziej, aż wreszcie ujrzeli nadchodzącą armię z królem Bo-rysem z Rimperdell na czele. Armia ta zdawała się liczyć pięć tysięcy żołnierzy.
- Witaj! - odezwał się król Ethelred. Wyglądał na bardzo zirytowanego, gdyż wojsko nowo przybyłego władcy znajdowało się na terenie jego królestwa.
-Witaj! - odrzekł król Borys, który też bardzo się zirytował, ponieważ nikt nie miał prawa dowiedzieć się o jego napaści.
- Czy możesz mi powiedzieć, co tu robisz? - spytał król Ethelred.
- Zagradzasz mi drogę - odparł król Borys.
- To moja droga - oświadczył z mocą król Ethelred.
- Już nie! - odparował król Borys.
- Ja i moi rycerze twierdzimy, że ta droga należy do mnie - upierał się król Ethelred.
Król Borys spojrzał na pięćdziesięciu rycerzy Ethelreda, a potem obejrzał się na swoich pięć tysięcy żołnierzy i rzekł:
- Ja zaś twierdzę, że ty i twoi rycerze zginiecie, jeśli nie ustąpicie mi z drogi.
- Chcesz więc prowadzić ze mną wojnę? - spytał król Ethelred.
- Wojnę? - powtórzył król Borys. - Czy naprawdę można to nazwać wojną? Będzie to raczej rozdeptanie wstrętnego karalucha.
- Nie wiem, co masz na myśli - odrzekł król Ethelred - ponieważ w moim królestwie nigdy nie było karaluchów. Oczywiście, aż do tej pory - dodał.
Wtedy król Ethelered podniósł ramię. Jego ukryci w lesie piechurzy wystrzelili chmarą strzał i rzucili mnóstwo włóczni i wielu ludzi Borysa zginęło. A w chwili, gdy wszystkie oddziały niedoszłego zdobywcy zamierzały uderzyć na piechotę Ethelreda, od strony pola nadjechała jego kawaleria i zaatakowała ich od tyłu. Niebawem pozostali przy życiu żołnierze Borysa poddali się, a sam Borys leżał śmiertelnie ranny na drodze.
- Gdybyś to ty wygrał tę bitwę, co zrobiłbyś ze mną? - spytał król Ethelred.
Król Borys złapał oddech i wykrztusił:
- Kazałbym ściąć ci głowę.
- Ach, tak - odparł król Ethelred. - Zatem bardzo się od siebie różnimy, ponieważ ja pozwolę ci żyć.
Lecz cudzoziemiec stanął obok króla Ethelreda i rzekł:
-Niestety, królu, nie jest to w twojej mocy, ponieważ Borys wkrótce umrze. A gdyby nawet tak nie było, sam bym go zabił, gdyż dopóki taki człowiek jak on żyje, nikt na świecie nie jest bezpieczny.
Później Borys umarł i został pogrzebany na drodze w bezimiennej mogile, a jego ludzi odesłano do domu bez mieczy.
Kiedy król Ethelred wrócił do stolicy, powitały go tłumy winszujące mu wielkiego zwycięstwa i wołające:
- Niech nam długo żyje król Ethelred Zwycięzca!
Monarcha tylko uśmiechnął się do nich. Później zaprowadził cudzoziemca do pałacu, przydzielił mu komnatę, w której przybysz miał zamieszkać, i uczynił go swym głównym doradcą. Przekonał się bowiem, że nieznajomy jest mądry i lojalny, i że kocha go bardziej niż on sam siebie, ponieważ nigdy by nie pozwolił pozostawić Borysa przy życiu.
Nikt nie wiedział, jak nazywa się nowy doradca. Kiedy kilku odważniej szych dworzan zapytało go o imię, ten tylko zmarszczył brwi i rzekł:
- Będę nosił takie, jakie dla mnie wybierzecie.
Próbowano różnych imion, takich jak George, Fred, a nawet Rocky i Todd, lecz żadne nie pasowało do cudzoziemca. Przez długi czas wszyscy nazywali go Panem, bo każdy ma ochotę zwracać się w ten sposób do kogoś tak dużego, silnego i spokojnego i podsuwać mu swoje krzesło, gdy go odwiedzi.
A po jakimś czasie wszyscy nazywali go imieniem, które niańka księżniczki wybrała przez przypadek: Niedźwiedź. Początkowo używali tego miana za jego plecami, ale kiedyś ktoś się pomylił i nazwał go tak przy stole podczas kolacji. Wówczas królewski doradca uśmiechnął się, i od tej pory wszyscy tak go nazywali.
Z wyjątkiem księżniczki. Ona nie zwracała się do niego żadnym imieniem, ponieważ nie rozmawiała z nim, jeśli nie musiała. A kiedy mówiła o nim, wysuwała do przodu dolną wargę i nazywała go “tym człowiekiem".
A postępowała tak, bo nienawidziła Niedźwiedzia.
Nie nienawidziła go dlatego, że zrobił jej coś złego. W rzeczywistości była całkiem pewna, że nawet nie zauważał jej istnienia w pałacu. Nigdy bowiem nie odwracał się i nie patrzył na nią, jak wszyscy inni mężczyźni, gdy wchodziła do komnaty. Nie był to jednak prawdziwy powód jej nienawiści do Niedźwiedzia.
Nienawidziła go dlatego, że sądziła, iż robi z jej ojca słabeusza.
Król Ethelred był wielkim władcą i jego lud naprawdę go kochał. Zawsze stał wyprostowany, bardzo wysoki, podczas wszystkich ceremonii, i siedział godzinami wydając wyroki sądowe z wielką mądrością. Zawsze mówił cicho, kiedy sytuacja tego wymagała, i krzyczał wtedy, gdy tylko krzyk dawał się usłyszeć.
Krótko mówiąc, był majestatycznym mężczyzną i dlatego księżniczkę zaszokowało jego zachowanie w obecności Niedźwiedzia.
Król Ethelred i Niedźwiedź siedzieli godzinami w królewskim gabinecie w te wieczory, kiedy monarcha nie wydawał wielkiej uczty lub nie udzielał audiencji jakiemuś ambasadorowi. Obaj pili piwo z wielkich kufli - ale to nie sługa ponownie je napełniał. Zaskoczona księżniczka zobaczyła, że jej ojciec wstał i nalał do nich piwa z dzbana! Król wykonujący pracę sługi, a potem podający kufel prostakowi, człowiekowi, którego imienia nikt nie znał!
Księżniczka ujrzała to, ponieważ siedziała z nimi w królewskim gabinecie, słuchając i patrząc bez słowa, gdy ci dwaj ze sobą rozmawiali. Czasami czesała wtedy długie, siwe włosy swego ojca. Kiedy indziej robiła dla niego na drutach wełniane skarpety na zimę. Niekiedy zaś czytała, gdyż jej ojciec uważał, że nawet kobiety powinny umieć czytać. I przez cały ten czas słuchała rozgniewana, i coraz bardziej nienawidziła Niedźwiedzia.
Król Ethelred i Niedźwiedź nie mówili wiele o sprawach państwowych. Rozmawiali o polowaniach na króliki w lesie. Opowiadali sobie dowcipy o wielkich panach i damach królestwa - i czasami żarty te nie były wcale miłe, powiedziała sobie księżniczka z goryczą. Naradzali się, co zrobić z brzydkim dywanem w sali tronowej - jak gdyby Niedźwiedź miał prawo do opinii o nowym dywanie!
A gdy rozmawiali o sprawach państwa, Niedźwiedź traktował króla Ethelreda jak równego sobie. Kiedy nie zgadzał się z królem, zrywał się z krzesła, mówiąc:
- Nie, nie, nie, ty po prostu nie dostrzegasz tego wszystkiego! A gdy uważał, że król powiedział coś właściwego, klepał go po ramieniu i mówił:
- Będziesz jeszcze wielkim królem, Ethelredzie. Czasami król Ethelred wzdychał, spoglądał w ogień i wypowiadał szeptem kilka słów, a jego twarz pochmurniała i zmęczenie kryło się w oczach. Wówczas Niedźwiedź obejmował ramieniem barki króla i wraz z nim patrzył w płomienie, aż wreszcie monarcha znów wzdychał i podnosił się z jękiem z krzesła mówiąc:
- Najwyższy czas, żeby ten starzec złożył swoje truchło w pościeli.
Następnego dnia rozwścieczona księżniczka rozmawiała ze swoją niańką, która nigdy nikomu nie zdradziła tego, co powiedziała jej wychowanka. A księżniczka mówiła:
- Ten człowiek robi słabeusza z mojego ojca! Sprawia, że mój ojciec wygląda na głupca. Przez tego człowieka mój ojciec zapomina, że jest królem. - A potem marszczyła czoło i dodawała: - Ten człowiek jest zdrajcą.
Nigdy jednak nie pisnęła o tym słowa swemu ojcu. Gdyby bowiem to zrobiła, poklepałby ją po głowie i rzekł:
- O, tak, dzięki niemu rzeczywiście zapominam, że jestem królem. - Ale na pewno też by dodał: - Dzięki niemu przypominam sobie, jaki powinien być król. - I Ethelred nie nazwałby go zdrajcą. Nazwałby Niedźwiedzia swoim przyjacielem.
Jakby mało było tego, że król Ethelred zapominał się w towarzystwie prostaka, w tym samym czasie stosunki księżniczki z księciem zaczęły się psuć. Nagle zdała sobie sprawę, że w ostatnich trzech pakietach nie przyszło po trzydzieści listów - zawierały jedynie dwadzieścia, później piętnaście, a w końcu tylko dziesięć. Listy też skróciły się najpierw z pięciu stron do trzech, potem do dwóch, aż wreszcie do jednej.
On po prostu jest zajęty, pomyślała.
Później zauważyła, że już nie zaczynał swoich listów od zwrotu: “Moja najdroższa, ukochana, jedząca pikle księżniczko". (Określenie "jedząca pikle" było starym żartem dotyczącym pewnego wydarzenia, które miało miejsce, gdy oboje mieli po dziewięć lat). Zamiast nich widniało teraz: “Moja droga pani" lub “Droga księżniczko". Powiedziała kiedyś do swojej niańki:
- Równie dobrze mógłby je adresować do lokatorki.
On po prostu jest zmęczony, pomyślała.
I właśnie wtedy uświadomiła sobie, że książę już nie pisze o swojej miłości do niej. Wyszła na balkon i wybuchnęła płaczem, i tylko ogród mógł ją słyszeć, a tylko ptaki i drzewa - widzieć.
Pozostawała teraz dłużej w swoich komnatach, ponieważ świat już nie wydawał się jej piękny i przyjemny. Dlaczego chciałaby mieć coś wspólnego ze światem, kiedy było to wstrętne miejsce, gdzie ojcowie zamieniali się w zwyczajnych ludzi, a ukochani mężczyźni zapominali o miłości?
I każdej nocy płakała tak długo, aż zmorzył ją sen - kiedy jej się to udało. Albowiem zdarzało się i tak, że w ogóle nie mogła zasnąć, tylko patrzyła w sufit, starając się zapomnieć o księciu. A wszyscy wiedzą, że kiedy ktoś pragnie sobie coś przypomnieć, najlepiej jest usilnie próbować o tym zapomnieć.
Pewnego dnia, kiedy podeszła do drzwi swojej komnaty, zobaczyła tuż przed nimi koszyk z jesiennymi liśćmi. Nie znalazła w nich żadnego liściku. Liście miały bardzo jaskrawe barwy i zaszeleściły głośno, gdy dotknęła koszyka. Powiedziała sobie wtedy:
- Chyba skończyło się już lato.
Wyjrzała przez okno i zobaczyła, że jest bardzo piękna jesień. Wprawdzie setki razy dziennie widywała różnokolorowe liście, ale ich dotąd nie zauważała.
Kilka tygodni później obudziła się i stwierdziła, że w jej komnacie jest zimno. Drżąc podeszła do drzwi, by wezwać sługę, który dołożyłby drew do ognia. Zobaczyła, że tuż przed drzwiami stoi duży rondel, a na rondlu ktoś umieścił małego bałwanka; jego uśmiechnięte usta zrobiono z małych węgielków, oczy zaś - z większych. W sumie wyglądał tak komicznie, iż księżniczka musiała się roześmiać. Tamtego dnia na jakiś czas zapomniała o swojej niedoli, wyszła na dwór i obrzucała śnieżkami rycerzy, którzy oczywiście pozwalali, by w nich trafiała. Sami zaś nigdy w nią nie celowali, ale coś takiego przydarza się tylko księżniczkom - nikt nigdy nie uderzyłby jej śnieżką w plecy, nie wrzucił do fosy, ani nic w tym rodzaju.
Zapytała niańkę, kto przyniósł rondel i bałwanka, ale ta tylko pokręciła głową, uśmiechnęła się i powiedziała:
- To nie ja.
- Oczywiście, że to ty - odparła księżniczka, uścisnęła ją mocno i podziękowała jej.
Niańka odparła z uśmiechem:
- Dziękuję ci za wyrazy wdzięczności, ale nie ja to zrobiłam.
Księżniczka uznała, że jej niańka ukrywa prawdę i dlatego jeszcze bardziej ją pokochała.
Wreszcie listy od księcia w ogóle przestały przychodzić. A księżniczka też przestała pisać do niego i zaczęła spacerować.
Początkowo przechadzała się tylko po ogrodzie, gdyż to właśnie tam księżniczki powinny odbywać spacery. Lecz po kilku dniach takich przechadzek poznała każdy zakątek ogrodu. Podchodziła więc do otaczającego go muru, pragnąc znaleźć się poza nim.
Dlatego pewnego dnia wyszła przez bramę i zapuściła się w głąb lasu. Las w niczym nie przypominał pałacowego ogrodu. Podczas gdy ogród starannie pielęgnowano i nikt nie znalazłby w nim żadnego zielska, w lesie aż się od niego roiło, drzewa nie były przycinane, raz po raz widywała zwierzęta, które przed nią uciekały, i ptaki, odlatujące, by odwieść ją od swoich piskląt. Najbardziej spodobała jej się bujna trawa i miękka, brązowa ziemia pod stopami. Spacerując po lesie, mogła zapomnieć o ogrodzie, gdzie każde drzewo przywoływało jej na pamięć rozmowy, jakie prowadziła z księciem siedząc na gałęzi. W lesie mogła zapomnieć o pałacu, gdzie każda komnata przypominała jej o jakimś konkretnym żarcie, tajemnicy lub obietnicy, która została złamana.
Właśnie dlatego przechadzała się po lesie w dniu, gdy wilk przybył ze wzgórz.
Wracała już do pałacu, ponieważ robiło się ciemno, kiedy nagle dostrzegła jakiś ruch. Popatrzyła i ujrzała olbrzymiego szarego wilka idącego obok niej w odległości jakichś pięciu metrów. Kiedy się zatrzymała, wilk również przystanął. Gdy ruszyła dalej, wilk zrobił to samo. I im dalej szła, tym bardziej wilk zbliżał się do niej.
Odwróciła się i przyśpieszyła kroku. Po kilku chwilach obejrzała się za siebie i zobaczyła wilka jeszcze bliżej, z otwartą paszczą i wywieszonym językiem. Jego białe zębiska lśniły w popołudniowym półmroku.
Zaczęła biec. Ale nawet księżniczka nie może łudzić się nadzieją, że zdoła prześcignąć wilka. Biegła i biegła, aż zabrakło jej tchu. A wilk nadal był tuż za nią, lekko tylko zdyszany, lecz wcale nie zmęczony. Znów rzuciła się do ucieczki. Wreszcie nogi odmówiły jej posłuszeństwa i runęła na ziemię. Obejrzała się i zdała sobie sprawę, iż wilk właśnie na to czekał - aż księżniczka zmęczy się tak bardzo, że upadnie i stanie się łatwym łupem, kolacją, na którą nie musiał zapracować.
Wtedy wilk, z błyskiem w oku, skoczył do przodu.
Ale w tej samej chwili z lasu wyłoniła się wielka, ciemna postać i stanęła nad księżniczką. Ta wrzasnęła ze strachu. Zobaczyła bowiem nad sobą olbrzymiego niedźwiedzia brunatnego, o gęstej sierści i wielkich zębach. Niedźwiedź ogromną łapą walnął wilka w łeb, odrzucając go na kilka metrów. Podskakujący w powietrzu łeb wilka wskazywał, że niedźwiedź złamał mu kark. A później niedźwiedź zwrócił się ku niej i z rozpaczą zdała sobie sprawę, że zamieniła jedno potworne zwierzę na drugie. Wtedy  zemdlała. Jest to jedyna rzecz, jaką może zrobić człowiek, kiedy niedźwiedź stoi blisko niego i wygląda na głodnego.
Obudziła się w swoim łożu w pałacu i doszła do wniosku, że to wszystko jej się przyśniło. Potem jednak poczuła straszny ból w nogach i pieczenie podrapanej gałęziami twarzy. To nie był sen - ona rzeczywiście biegła przez las.
- Co się stało? - zapytała słabo. - Czy ja umarłam?
Wcale nie było to głupie pytanie, gdyż naprawdę tak myślała.
- Nie - odparł jej ojciec, który siedział obok łoża.
- Nie - odrzekła niańka. - Dlaczego miałabyś umrzeć?
- Spacerowałam po lesie - powiedziała z trudem księżniczka - I spotkałam wilka. I biegłam, ale on nadal tam był. Potem zjawił się niedźwiedź, który zabił wilka i ruszył w moją stronę, jakby chciał mnie zjeść, i chyba zemdlałam.
- Ach! - szepnęła niańka, jakby to wszystko wyjaśniało.
-Ach! - powiedział ojciec księżniczki, król Ethelred. - Teraz wszystko rozumiem. Kiedy znaleźliśmy cię nieprzytomną i podrapaną przy bramie ogrodu, czuwaliśmy przy tobie na zmianę. Płakałaś przez sen: “Zabierzcie tego niedźwiedzia! Niech ten niedźwiedź zostawi mnie w spokoju!". Oczywiście pomyśleliśmy, że chodziło ci o naszego Niedźwiedzia. Musieliśmy więc poprosić tego biedaka, żeby nie czuwał przy tobie, gdyż jego obecność cię denerwowała. Przez jakiś czas wszyscy sądziliśmy, że go nienawidzisz - król Ethelred zaśmiał się wesoło. - Powiem mu, że to była pomyłka.
I król odszedł. Wspaniale, pomyślała księżniczka, powie Niedźwiedziowi, że to wszystko było pomyłką, a przecież ja nienawidzę go do szpiku kości.
Wtedy niańka uklękła obok łoża księżniczki.
- To jeszcze nie cała historia. Kazali mi przyrzec, że ci o tym nie powiem - oświadczyła - ale ty wiesz i ja wiem, że zawsze wyjawię ci wszystko. Zdaje się, że znalazło cię dwóch strażników i obaj powiedzieli, że widzieli jakiś uciekający ciemny kształt. Albo raczej nie uciekający, lecz galopujący. W każdym razie obaj stwierdzili, że to coś wyglądało jak niedźwiedź biegnący na czterech łapach.
- Och! -jęknęła księżniczka. - To straszne!
- Nie! - zaoponowała niańka. - Obaj byli tego zdania, a Robbo Knockle przysięga, że to prawda: to właśnie niedźwiedź, którego widzieli, przyniósł cię pod bramę ogrodu i położył ostrożnie na ziemi. Ktokolwiek lub cokolwiek cię tam przyniosło, wygładziło twoją suknię i podłożyło ci pod głowę kupkę liści jak poduszkę. Przecież nie mogłaś zrobić tego sama.
- Nie pleć głupstw! - oburzyła się księżniczka. - Jak niedźwiedź potrafiłby coś takiego zrobić?!
- Wiem o tym, dlatego przypuszczam, że to nie był zwyczajny niedźwiedź, tylko zaczarowany. - Niańka wymówiła to ostatnie słowo szeptem, ponieważ wierzyła, że o czarach trzeba mówić cicho. Inaczej bowiem coś złego może usłyszeć te nierozważne słowa i przybyć do tego, kto wyrażał się o magii bez szacunku.
- Nonsens! - zaprzeczyła księżniczka. - Otrzymałam odpowiednie wykształcenie i nie wierzę ani w zaczarowane niedźwiedzie, ani w czarodziejskie napoje, ani w żadne czary. To tylko opowieści głupiej, starej kobiety.
Wtedy niańka wstała i rzekła, ściągając usta:
- W takim razie ta głupia, stara kobieta opowie te głupie historie komuś głupiemu, kto zechce ich wysłuchać.
- No, już dobrze, dobrze, nie gniewaj się - powiedziała pośpiesznie księżniczka; nie lubiła ranić niczyich uczuć, a zwłaszcza swojej starej niańki. I pozostały przyjaciółkami. Jednakże księżniczka nadal nie wierzyła w opowieść o zaczarowanym niedźwiedziu. Uznała, że niedźwiedź spotkany przez nią w lesie nie zjadł jej tylko dlatego, że nie był głodny.
Lecz dwa dni później, kiedy księżniczka wstała z łoża, choć jej twarz szpeciły brzydkie strupy od zadrapań - książę wrócił do pałacu.
Przyjechał na spienionym rumaku, który runął na ziemię i zdechł przed pałacowymi drzwiami. Książę wyglądał na wyczerpanego i miał wielkie, purpurowe sińce pod oczami. Był bez bagażu i płaszcza. Posiadał tylko ubranie, które nosił na sobie, i zdechłego konia.
- Przybyłem do domu - rzekł do odźwiernego, po czym zemdlony osunął się w jego ramiona. (Mówiąc między nami, mężczyzna miał prawo zemdleć, skoro jechał konno przez pięć dni, bez jedzenia i picia, uciekając przed setkami żołnierzy).
- To zdrada - oświadczył po przebudzeniu, gdy się już posilił, wykąpał i ubrał. - Moi sprzymierzeńcy zwrócili się przeciwko mnie, nawet moi poddani. Wygnali mnie z mojego królestwa. Mam szczęście, że żyję.
- Dlaczego? - spytał król Ethelred.
- Ponieważ na pewno by mnie zabili, gdyby mnie schwytali.
- No nie, nie bądź głupi - odezwał się Niedźwiedź, który słuchał, siedząc na krześle w niewielkiej odległości od księcia. - Dlaczego zwrócili się przeciwko tobie?
Zbiegły władca odwrócił się i uśmiechnął szyderczo do Niedźwiedzia. Tak brzydki uśmiech nigdy nie wykrzywił twarzy księcia wtedy, gdy żył on u króla Ethelreda i kochał jego córkę.
- Nie zdawałem sobie sprawy, że jestem głupi - rzucił lekko. -A na pewno nie wiedziałem, że ty zostałeś zaproszony do tej rozmowy.
Niedźwiedź nie odezwał się więcej, tylko skinął przepraszająco głową i obserwował w milczeniu dalszy rozwój wypadków.
A książę nigdy nie wyjaśnił, dlaczego jego lud zwrócił się przeciwko niemu - wspomniał tylko mimochodem o żądnych władzy demagogach i buncie motłochu.
Księżniczka przyszła odwiedzić księcia jeszcze tego samego poranka.
- Wyglądasz na wyczerpanego - powiedziała.
-A ty jak zawsze jesteś piękna - odrzekł.
- Mam strupy na całej twarzy i nie czesałam się od wielu dni.
- Kocham cię - rzekł książę.
- Przestałeś pisać - powiedziała z wyrzutem.
- Chyba zgubiłem pióro - odparł. - Nie, przypominam sobie teraz. Straciłem rozum. Zapomniałem, jaka jesteś piękna. Tylko szaleniec mógłby o tym nie pamiętać.
I pocałował ją, a ona jego. Wtedy księżniczka wybaczyła mu, że stał się powodem jej smutku i wszystko było jak dawniej.
Przez jakieś trzy dni.
Ponieważ nagle zdała sobie sprawę, że książę jest jakiś inny.
Otwierała oczy po pocałunku (księżniczki zawsze zamykają oczy, kiedy kogoś całują) i widziała, że książę patrzy gdzieś w przestrzeń z obojętnym wyrazem twarzy. Jakby ledwie zauważał, że ją całuje. W takiej sytuacji żadna kobieta, nawet księżniczka, nie czuje się dobrze. Zauważyła też, iż czasami zapomina o jej obecności. Mijała go w korytarzu, a on się do niej nie odzywał. Gdyby nie dotknęła jego ramienia i nie życzyła mu dobrego dnia, przeszedłby obok niej bez słowa.
Czasami, bez żadnego powodu, czuł się poniżony lub urażony, kiedy indziej zaś - wtedy, gdy jakiś sługa hałasował lub coś rozlał - wybuchał gniewem i rzucał o ścianę wszystkim, co miał pod ręką. W dzieciństwie nigdy nie podnosił głosu nawet w gniewie.
Często mówił księżniczce okrutne rzeczy, a ona zastanawiała się, dlaczego go kocha i co się z nim dzieje. Później jednak przychodził do niej i przepraszał ją. Ona zaś wybaczała mu wszystko, ponieważ utracił królestwo przez zdrajców i nikt nie mógł po nim oczekiwać, iż zawsze będzie uprzejmy i miły.
Pewnej nocy Niedźwiedź i jej ojciec zamknęli się sami w królewskim gabinecie. Dotychczas księżniczka zawsze miała do niego wstęp. Rozgniewała się więc na Niedźwiedzia za to, że odbiera jej ojca, i dlatego podsłuchiwała pod drzwiami.
A oto, co usłyszała:
- Mam nowe informacje - zaczął Niedźwiedź.
- Muszą być złe, bo inaczej byś mnie nie poprosił o rozmowę na osobności - odparł król Ethelred. Aha, pomyślała księżniczka, Niedźwiedź starał się mnie usunąć.
Królewski doradca stał przy kominku oparty o gzyms, natomiast król Ethelred siedział na swoim krześle.
- No więc? - zapytał monarcha.
-Wiem, ile ten chłopiec znaczy dla ciebie i dla twojej córki. Przykro mi, że przynoszę takie wieści.
Chłopiec! -pomyślała księżniczka. Jak mogli nazywać jej księcia chłopcem?! Przecież gdyby nie zdrada, nadal byłby królem, a tu jakiś prostak nazywa go chłopcem!
- Wiele dla nas znaczy - odparł król Ethelered - i dlatego powinienem poznać prawdę, bez względu na to, czy jest dobra, czy zła.
- W takim razie muszę powiedzieć, że okazał się bardzo złym królem - zaczął Niedźwiedź.
Księżniczka zbladła z wściekłości.
- Myślę, że po prostu był za młody, albo coś w tym rodzaju -ciągnął Niedźwiedź. - Może też miał takie cechy charakteru, jakich nigdy nie poznałeś, bo gdy został królem, władza uderzyła mu do głowy. Uznał, że jego królestwo jest za małe. Zaczął więc wojować z sąsiednimi hrabstwami oraz księstwami i wcielał je do swojego państwa. Spiskował przeciwko monarchom, którzy byli prawdziwymi i dobrymi przyjaciółmi jego ojca. Nakładał też coraz większe podatki na swój lud, by utrzymać wielką armię. Rozpoczynał wciąż nowe wojny i wiele matek płakało, ponieważ ich synowie padli w boju. Aż wreszcie poddani mieli go dosyć, podobnie jak inni królowie. Jednocześnie wybuchła rewolucja i wojna.
Jedyna prawdziwa część opowieści tego chłopca to ta, że miał szczęście, iż uszedł z życiem. Albowiem wszyscy, z kimkolwiek rozmawiałem, mówili o nim z tak wielką nienawiścią, jakby był najgorszym człowiekiem na świecie.
- Może się mylisz? - król Ethelred pokiwał głową. - Nie mogę uwierzyć w takie opowieści o chłopcu, którego praktycznie sam wychowałem.
- Wolałbym, żeby te wieści nie były prawdziwe - odparł Niedźwiedź - gdyż wiem, iż księżniczka bardzo go kocha. Odnoszę jednak wrażenie, że ten chłopiec nie odwzajemnia jej uczuć. Zapewne przybył do twego królestwa tylko dlatego, że zdawał sobie sprawę, iż będzie tu bezpieczny. Wie też, że gdyby ją poślubił, obejmie rządy po twojej śmierci.
-No, nie, do tego nigdy nie dojdzie! - powiedział stanowczo król Ethelred. - Moja córka za nic nie poślubi człowieka, który mógłby zniszczyć nasze królestwo!
- Nawet jeśli bardzo go kocha? - spytał Niedźwiedź.
-Taka jest cena bycia księżniczką- odrzekł jej ojciec. - Najpierw musi myśleć o królestwie, albo w ogóle nie nadaje się na królową.
W tej chwili jednak stanowisko królowej było ostatnią rzeczą, jaka obchodziła księżniczkę. Wiedziała tylko, że nienawidzi Niedźwiedzia za to, iż najpierw wkradł się w łaski jej ojca, a teraz przekonał go, by nie dopuścił do jej ślubu z ukochanym mężczyzną.
Zaczęła walić w drzwi, wołając z płaczem:
- Kłamca! Kłamca!
Król Ethelred i Niedźwiedź skoczyli do drzwi. Król otworzył je. Księżniczka wpadła do komnaty i zaczęła bić Niedźwiedzia najmocniej jak mogła. Oczywiście ciosy te nie wyrządziły mu żadnej krzywdy, ponieważ księżniczka nigdy nie miała dość sił, a Niedźwiedź był bardzo duży, krzepki i wytrzymały. Dlatego nie czuł bólu. Jednak wyraz jego twarzy wskazywał, że czuje, jakby z każdym uderzeniem wbijała mu nóż w serce.
- Córko, córko, cóż to za zachowanie?! - skarcił ją ojciec. -Dlaczego podsłuchiwałaś pod drzwiami?
Księżniczka jednak nie odpowiedziała, tylko nadal wymierzała ciosy Niedźwiedziowi, aż wreszcie zaczęła płakać tak spazmatycznie, iż zabrakło jej sił. Wtedy, szlochając, zaczęła na niego krzyczeć. A ponieważ zazwyczaj tego nie robiła, szybko zachrypła i mogła tylko szeptać. Jednak bez względu na to, czy wrzeszczała, czy szeptała, mówiła wyraźnie, a każde jej słowo pełne było nienawiści.
Oskarżyła Niedźwiedzia o to, iż zamienił jej ojca w zupełne zero, króla-słabeusza, który musi się zwracać po radą do brudnego prostaka przed podjęciem jakiejkolwiek decyzji. Twierdziła, że Niedźwiedź jej nienawidzi i że próbuje zrujnować jej życie, uniemożliwiając ślub z jedynym mężczyzną, którego kocha. Zarzuciła Niedźwiedziowi, że jest zdrajcą, spiskującym przeciw jej ojcu, bo sam chce rządzić królestwem. Oskarżyła go o wymyślenie kłamstw o księciu, ponieważ ona wie na pewno, iż jej ukochany byłby lepszym królem od jej ojca-słabeusza. Dodała też, że gdyby poślubiła księcia, pokrzyżowałaby w ten sposób wszystkie plany Niedźwiedzia co do królestwa. A na samym końcu obwiniła Niedźwiedzia o to, że ma tak zdeprawowany umysł, iż zamierzał sam się z nią ożenić i w ten sposób zostać królem.
- Ale do tego nigdy nie dojdzie - szepnęła gorzko na samym końcu. - Nigdy, nigdy, nigdy, ponieważ cię nienawidzę, brzydzę się tobą i jeśli nie wyniesiesz się z królestwa, by nigdy nie wrócić, przysięgam, że się zabiję.
Potem chwyciła miecz leżący na gzymsie kominka i próbowała podciąć sobie żyły na nadgarstkach. Niedźwiedź chwycił jej dłonie w swoje wielkie ręce i ścisnął tak mocno, jak żelazne klamry. Księżniczka zaczęła pluć na niego, gryzła jego palce i biła głową w jego pierś, aż król Ethelred wziął ją za ręce. Wtedy Niedźwiedź puścił ją i cofnął się o kilka kroków.
- Przykro mi - powtarzał król Ethelred, chociaż sam nie był pewien, kogo przeprasza i za co. - Przykro mi. - A później zdał sobie sprawę, że przeprasza za siebie, ponieważ w owej chwili wyczuł, iż jego królestwo czeka ruina. Jeżeli posłucha Niedźwiedzia i odeśle księcia, księżniczka nigdy mu tego nie wybaczy, znienawidzi go, a tego nie mógłby znieść. Jeśli jednak nie da posłuchu Niedźwiedziowi, wówczas księżniczka na pewno poślubi księcia, a ten bez wątpienia zrujnuje jego królestwo. A tego też nie potrafiłby ścierpieć.
Najgorsze było jednak to, że nie mógł znieść wyrazu twarzy Niedźwiedzia, który wyglądał na zdruzgotanego.
Księżniczka stała płacząc w ramionach ojca.
Król stał pragnąc, aby udało się coś zrobić lub coś cofnąć.
A Niedźwiedź po prostu tylko stał. Później zaś skinął głową i rzekł:
- Żegnajcie.
I wyszedł z komnaty, z pałacu, z ogrodu, z miasta, nie pojawił się w żadnym ze znanych królowi krajów. Nie zabrał ze sobą nic -ani żywności, ani konia, ani nawet żadnego okrycia. Wziął tylko miecz. Odszedł tak, jak przyszedł.
Księżniczka płakała z ulgi i radości. Niedźwiedź opuścił królestwo. Życie mogło toczyć się dalej tak, jak przed odjazdem księcia i przed przybyciem Niedźwiedzia.
Tak sądziła.
Nie zdawała sobie sprawy z tego, co myślał i czuł jej ojciec, aż do jego śmierci w niespełna cztery miesiące później. Postarzał się nagle, był bardzo zmęczony i samotny, i bolał nad losem swego królestwa.
Nie orientowała się też, że książę nie jest tym samym człowiekiem, jakiego pokochała, aż do ślubu z nim w trzy miesiące po śmierci jej ojca.
W dniu wesela sama z dumą ukoronowała go na króla i zaprowadziła do tronu, na którym zaraz usiadł.
- Kocham cię - powiedziała z dumą. - Wyglądasz jak król.
- Jestem królem - odparł. - Jestem król Edward I.
- Edward? - zapytała. - Dlaczego Edward? To nie jest twoje imię.
- To królewskie imię, a ja jestem królem. Czy nie mogę zmienić mojego imienia? - spytał.
- Oczywiście! - odrzekła. - Ale twoje dawne imię bardziej mi się podobało.
- Jednak będziesz nazywała mnie Edwardem - oświadczył z naciskiem i księżniczka go posłuchała.
Mówiła tak do niego, kiedy go widywała, a przychodził do niej bardzo rzadko. Po koronacji nie wtajemniczał jej w sprawy państwowe i zajmował się nimi tam, gdzie nie mogła się w nie wtrącać. Nie rozumiała takiego postępowania, ponieważ ojciec zawsze pozwalał jej asystować przy wszystkich posłuchaniach i posiedzeniach rządu, aby w przyszłości była dobrą królową.
- Dobra królowa - powiedział król Edward, jej małżonek - to cicha, spokojna kobieta, która rodzi dzieci. A jedno z nich zostanie królem.
Zgodnie z oczekiwaniami księżniczka, teraz królowa, miała dzieci. Jedno z nich - syna - starała się wychować na dobrego króla.
W miarę upływu lat zdała sobie sprawę, że król Edward nie jest ślicznym chłopcem, kochanym przez nią w dzieciństwie. Stał się okrutnym, chciwym człowiekiem i niezbyt go lubiła.
Podniósł podatki i lud zbiedniał.
Powiększył i uzbroił armię.
Użył tej armii do zagarnięcia ziemi hrabiego Edreda, który był jej ojcem chrzestnym. Zawładnął też włościami księcia Adlowa, który kiedyś pozwolił jej pogłaskać swego oswojonego łabędzia. Zagrabił również posiadłości lorda Thlaffwaya, który otwarcie płakał na pogrzebie jej ojca i rzekł wtedy, że jej ojciec to jedyny człowiek, jakiego szanował, ponieważ był takim dobrym królem.
Edred, Adlow i Thlaffway zniknęli i nikt już o nich więcej nie słyszał.
- Zwrócił się nawet przeciwko prostym ludziom - mruknęła pewnego dnia niańka, czesząc królową. - Kilku pasterzy przybyło wczoraj do dworu, aby opowiedzieć mu o pewnym cudzie. Informowanie króla o niezwykłych wydarzeniach, mających miejsce w jego państwie, to ich obowiązek, czy nie mam racji?
- Tak - odparła królowa przypominając sobie, że w dzieciństwie biegała z księciem do ojca, by opowiedzieć mu o cudach, które właśnie odkryli - o tym, jak szybko trawa wyrasta na wiosnę, jak woda znika w upalny letni dzień, jak motyl niezdarnie wydobywa się z kokonu.
- Opowiedzieli mu, że na skraju lasu żyje niedźwiedź, który nie żywi się mięsem, tylko jagodami i korzonkami. Dodali, iż ten niedźwiedź zabija wilki. Dotychczas każdej zimy wilki pożerały tuziny owiec, ale w tym roku pasterze nie stracili nawet jednego jagnięcia, ponieważ niedźwiedź zabił wszystkie drapieżniki. To naprawdę niezwykłe - zakończyła niańka.
- O, tak - oświadczyła księżniczka, a teraz królowa.
- Czy wiesz, co rozkazał król? Polecił swoim rycerzom zapolować na niedźwiedzia i zabić go. Zabić go! - mówiła dalej oburzona niańka.
- Dlaczego? - spytała królowa.
- Dlaczego, dlaczego, dlaczego? - powtórzyła niańka. - To najlepsze pytanie na świecie. Zadali je pasterze, a król oświadczył, że “nie zniesie obecności niedźwiedzia w pobliżu, bo może on zabić dzieci".
- “Och, nie - odrzekli pasterze - ten niedźwiedź nie jada mięsa".
- “W takim razie zacznie kraść ziarno" - odpowiedział król i, posłuchaj, pani, wysłał myśliwych w pościg za całkowicie nieszkodliwym niedźwiedziem!
- Zaczarowanym niedźwiedziem - skinęła głową królowa.
- No tak - odrzekła niańka. - Teraz, kiedy o tym wspomniałaś, wydaje mi się, że przypomina on niedźwiedzia, który cię wtedy uratował...
- Nianiu, nie było żadnego zaczarowanego niedźwiedzia. Przywidziało mi się coś, kiedy szalałam z rozpaczy - zaoponowała królowa. - Nie ścigał mnie też żaden wilk.
Niańka zagryzła wargi. Oczywiście, że był jakiś niedźwiedź, pomyślała. I wilk. Ale królowa, jej księżniczka, nie chciała w to wierzyć.
- Na pewno był jakiś niedźwiedź - nie ustępowała niańka.
- Nie, nie było żadnego niedźwiedzia - powtórzyła z naciskiem królowa i dodała: - Teraz wiem, kto wywołał zamęt w główkach moich dzieci bajką o zaczarowanym niedźwiedziu.
- Słyszały o nim?
- Przyszły do mnie z głupią opowiastką o niedźwiedziu, który wdrapuje się przez mur do ogrodu, kiedy nikogo nie ma w pobliżu. Bawi się z nimi i pozwala im jeździć na swoim grzbiecie. Najwyraźniej opowiedziałaś im tę absurdalną historyjkę. Wyjaśniłam dzieciom wtedy, że takie niedźwiedzie występują tylko w bajkach i że nawet dorośli lubią je opowiadać. Zwróciłam im uwagę na to, iż muszą zawsze pamiętać o różnicy między prawdą i fałszem. Dodałam też, że powinny puszczać oko, kiedy zmyślają.
- A co one na to powiedziały? - zapytała niańka.
- Kazałam im puszczać oko przy opowieściach o zaczarowanym niedźwiedziu - wyjaśniła królowa. - Wolałabym jednak, żebyś nie kładła im do uszu takich głupich historii. To ty opowiedziałaś im tę bajdę, prawda?
- Tak - potwierdziła smutno niańka.
- Nawet nie wiesz, jakich kłopotów może przysporzyć twój długi język - zakończyła królowa. Stara kobieta wybuchnęła płaczem i wybiegła z pokoju.
Oczywiście później się pogodziły, ale już nigdy nie rozmawiały o niedźwiedziach. Niańka wszystko zrozumiała. Mówienie na ten temat przywodziło królowej na myśl doradcę jej ojca, cudzoziemca, zwanego Niedźwiedziem. A wszyscy wiedzieli, że to przez nią ten mądry człowiek opuścił królestwo. Gdyby nadal tu był, myślała staruszka - i setki innych osób w królestwie - nie mielibyśmy takich kłopotów.
Tych zaś nie brakowało. Żołnierze patrolowali ulice miast i wsadzali ludzi do więzienia za niepochlebne opinie o królu Edwardzie. A kiedy jakiś pałacowy sługa zrobił coś złego, monarcha ryczał wściekły, wrzeszczał, rzucał weń tym, co miał pod ręką i bił go kijem.
Pewnego dnia, gdy królowi Edwardowi nie smakowała zupa, wylał całą wazę na kucharza. Kucharz pośpiesznie opuścił pałac, mówiąc do wszystkich, którzy go słyszeli:
- Służyłem królom i królowym, wielkim panom i damom, żołnierzom i służącym, i przez cały ten czas ani razu nie musiałem usługiwać świni.
Następnego dnia przyprowadzono go z powrotem, grożąc mu obnażonym mieczem. Już nie wrócił do kuchni. Nie, ekskucharz miał teraz sprzątać stajnie. A pozostałym sługom powiedziano bez ogródek, że nie wolno im odchodzić z pracy. Jeśli nie podoba im się dotychczasowe zajęcie, mogą otrzymać inne. I wszyscy, patrząc na byłe-go kucharza, trzymali języki za zębami.
Oprócz niańki, która rozmawiała z królową bez ogródek.
- Równie dobrze moglibyśmy być niewolnikami - powiedziała niańka. - Zarobki obciął wszystkim do połowy, a nawet bardziej, i ledwie możemy się wyżywić. Ja nie cierpię biedy, pani, ponieważ nie nam nikogo na utrzymaniu, ale są tacy, których nie stać na kilka drew na ognisko i na kawałek chleba dla głodnych dzieci.
Królowa początkowo zamierzała zwrócić się w tej sprawie do swego męża, później jednak zdała sobie sprawę, że król Edward tylko ukarze służących za to, że się poskarżyli. Dlatego dawała odtąd niańce swoje klejnoty do sprzedania. Ta później po cichu rozdawała pieniądze tym sługom, którzy byli najubożsi lub mieli największe rodziny i szeptała do nich, choć królowa surowo jej tego zakazała:
- Te pieniądze pochodzą od królowej. Ona pamięta o nas, swych sługach, choć jej mąż to łotr i drań. - I obdarowani zapamiętali, że królowa jest dobra.
Lud nie czuł do króla Edwarda tak zaciekłej nienawiści, jak pałacowi słudzy. Wiadomo bowiem, że nawet wtedy, kiedy podatki są wysokie, zawsze znajdą się głupcy, których przepełnia duma, gdy armia ich władcy może poszczycić się zwycięstwem. I rzeczywiście na początku król Edward odniósł kilka zwycięstw. Wszczynał wojnę z sąsiadem - królem lub magnatem - a potem zagarniał jego państwo. Dawniej lud uważał, że licząca pięć tysięcy żołnierzy armia króla Borysa była zbyt wielka. Natomiast król Edward, nałożywszy wysokie podatki na poddanych, najął pięćdziesięciotysięczną armię, a wtedy wojna stała się całkiem inna niż dawniej. Jego żołnierze żyli z tego, co znaleźli w nieprzyjacielskim kraju, zabijali i łupili wszędzie, gdzie im się podobało. Zresztą większość najemników nie pochodziła z jego królestwa - byli cudzoziemcami, dawnymi rozbójnikami, żebrakami lub złodziejami, którym teraz płacono za grabież.
Jednakże władca ów potroił obszar królestwa i wielu obywateli, śledzących wieści z frontu, wznosiło okrzyki na jego cześć, kiedy przejeżdżał ulicami.
Wiwatowali również na cześć królowej, ale nie widywali jej często, mniej więcej raz w roku. Oczywiście nadal była piękna, piękniejsza niż kiedykolwiek dotąd. Nikt jednak nie zauważył, jakie miała smutne oczy, a może ci nieliczni, którzy to dostrzegli, nic nie powiedzieli i sami wkrótce o tym zapomnieli.
Lecz król Edward zwyciężał tylko słabych, pokojowo nastawionych i nie przygotowanych do wojny sąsiadów. Wreszcie władcy, których dotąd pozostawił w spokoju, połączyli się z buntownikami z podbitych krajów i zaplanowali jego zagładę.
Kiedy wyruszył na następną wojnę, byli przygotowani, i na tym samym polu bitwy, gdzie król Ethelred pokonał Borysa, zastawili pułapkę na armię jego następcy. Pięćdziesiąt tysięcy najemników Edwarda musiało stawić czoło stutysięcznej armii, a przedtem walczyli z oddziałami o połowę mniej od nich licznymi. Nawykli do łatwych zwycięstw łupieżcy stracili odwagę i ci, co przeżyli początek bitwy, wzięli nogi za pas.
Króla Edwarda pojmano i przywieziono do miasta w klatce, którą zawieszono nad główną bramą, tam, gdzie dzisiaj znajduje się posąg niedźwiedzia.
Królowa wyszła do wodzów zwycięskiej armii, uklękła przed nimi w ulicznym pyle i rozpłakała się, błagając o łaskę dla swego męża. Jej uroda i dobroć wywarły wielkie wrażenie na zwycięzcach; byli przecież dobrymi ludźmi, usiłującymi tylko chronić swoje życie i własność. Przez wzgląd na nią puścili go wolno, a nawet pozwolili pozostać królem, ale obłożyli go wielką kontrybucją. Edward zgodził się ją zapłacić dla ratowania swego życia. Aby temu sprostać, obłożył swych poddanych jeszcze wyższymi podatkami.
Pozwolono mu ponadto zatrzymać tylko tylu żołnierzy, ilu było trzeba dla zapewnienia spokoju i porządku w królestwie. Pieniędzmi z kontrybucji opłacano armie zwycięskich monarchów, które pozostały na granicach pokonanego państwa, by mieć na nie oko. Władcy ci bowiem domyślili się - i słusznie - że jeśli osłabią czujność choćby na minutę, król Edward zgromadzi nową armię i zada im cios w plecy.
Tak więc król Edward znalazł się w pułapce.
Odczuł to jako wielkie nieszczęście, gdyż chciwy człowiek pożąda z całego serca tego, czego nie może mieć. A on nade wszystko chciał panować. Ponieważ nie mógł rozkazywać innym monarchom, zaczął nadużywać władzy nad swoim królestwem, dworem i rodziną.
Kazał torturować więźniów, aż przyznawali się do zawiązania nie istniejących spisków i wydawali niewinnych ludzi. Wtedy jego poddani zaczęli zamykać drzwi na noc i ukrywali się, gdy ktoś do nich zapukał. Na królestwo padł blady strach i przerażeni ludzie zaczęli z niego uciekać. Wtedy król Edward polecił chwytać tych, którzy usiłowali opuścić jego państwo, i ścinać im głowy.
W pałacu również źle się działo. Słudzy byli bezlitośnie chłostali za najdrobniejsze przewinienia. Co więcej, król Edward krzyczał lawet na swojego syna i córkę, kiedy tylko ich zobaczył. Dlatego przez większość czasu królowa ukrywała dzieci u siebie.
Wszyscy bali się króla Edwarda. A ludzie niemal zawsze nienawidzą tych, których się boją.
Z wyjątkiem królowej. Albowiem, choć lękała się swego męża, pamiętała jego młodość i mawiała do siebie, a czasami do niańki:
- Gdzieś w tym smutnym i brzydkim mężczyźnie kryje się piękny chłopiec, którego kochałam. W jakiś sposób muszę mu pomóc odnaleźć tego chłopca i wypuścić go na wolność.
Ale ani niańka, ani królowa nie potrafiły sobie wyobrazić, jak :oś takiego mogłoby się zdarzyć.
Aż królowa odkryła, że jest w ciąży. To oczywiste, pomyślała. Kiedy urodzi się nowe dziecko, Edward wspomni swoją rodzinę znów nas pokocha.
Dlatego powiedziała mu o dziecku. A on zaczął na nią krzyczeć: Jak może być taka głupia, żeby wydać na świat nowego potomka! Wszak ujrzy on ich poniżenie: rodzinę królewską, nie mającą prawdziwej władzy, ponieważ nieprzyjacielscy żołnierze obozują na granicach państwa. Później brutalnie zawlókł ją na dziedziniec, gdzie zgromadzili się wielcy panowie i damy. Powiedział im, że jego żona zdecydowała się na dziecko, aby szydzić z niego, swojego małżonka, bo nadal jest kobietą, podczas gdy on przestał być prawdziwym mężczyzną. Królowa krzyknęła, że to nieprawda. Wtedy uderzył ją i upadła na ziemię.
I w ten sposób problem sam się rozwiązał, gdyż straciła dziecko, zanim się urodziło. Potem leżała przez wiele dni w łożu, gorączkując i majacząc, bliska śmierci. Nikt nie wiedział, że król Edward znienawidził siebie samego za to, co zrobił. Nikt też nie miał pojęcia, że monarcha rozdrapywał sobie paznokciami twarz i darł włosy z głowy na myśl, iż królowa może umrzeć z powodu jego wybuchu gniewu. Dworzanie i słudzy widzieli tylko, że był pijany przez cały czas choroby królowej i że nigdy jej nie odwiedził.
Kiedy królowa miała gorączkę, śniła wiele razy i o wielu rzeczach. Ale jeden sen uparcie do niej powracał: o wilku ścigającym ją w lesie. Biegła co sił w nogach, aż upadła, ale kiedy wilk już miał ją zjeść, zjawił się wielki niedźwiedź, zabił wilka i odrzucił go daleko, a potem zaniósł ją do pałacu i położył przed drzwiami, starannie układając jej suknię i podkładając jej liście pod głowę jak poduszkę.
Lecz kiedy wreszcie się ocknęła, przypomniała sobie, jak upierała się przy tym, że nie ma żadnego zaczarowanego niedźwiedzia, który wyjdzie z lasu, by ją uratować. Magia jest dla prostych ludzi - napary do leczenia podagry i zarazy, napoje miłosne oraz czary, które mają odpędzać w nocy złe moce. To głupota, skarciła się w duchu królowa. Otrzymała bowiem staranne wykształcenie i wiedziała, że magia to tylko ludzkie wymysły. Nic nie odpędzi złych mocy od domów, nie ma lekarstwa na podagrę i zarazę, tak samo jak napojów miłosnych, które sprawią, że twój mąż cię pokocha. Powiedziała to sobie i wpadła w rozpacz.
Król Edward wkrótce zapomniał o smutku, jaki ogarnął go na myśl, że jego żona może umrzeć. Kiedy tylko wstała z łoża i zaczęła chodzić, znów był ponury jak zawsze i nie przestał pić, choć powód, dla którego to robił, zniknął. Pamiętał tylko, iż wyrządził jej wielką krzywdę, miał poczucie winy i na jej widok czuł się źle. Dlatego też traktował ją tak, jakby to ona ponosiła winę za wszystko.
Gorzej już dziać się nie mogło. W całym królestwie wybuchały rebelie i co tydzień ścinano głowy buntownikom. Nawet część żołnierzy odmówiła posłuszeństwa i uciekli za granicę wraz ze zbiegami, których mieli zatrzymać. Dlatego pewnego ranka król Edward był w gorszym humorze niż kiedykolwiek dotąd.
Królowa przyszła do jadalni na śniadanie. Wyglądała pięknie jak zawsze, smutek tylko wysubtelnił jej rysy. Na widok bólu malującego się na jej prześlicznej twarzy i dumnej, mimo cierpień, postawy, miało się ochotę płakać. Król Edward zauważył ból i cierpienie żony, ale jeszcze wyraźniej dojrzał jej urodę. Na chwilę przypomniał sobie dziewczynkę, która wyrastała bez trosk, smutku i złych myśli. I zrozumiał, że to on i tylko on jest przyczyną bólu, jaki dręczy jego żonę.
Dlatego zaczął się czepiać królowej, wreszcie kazał jej pójść do kuchni i gotować.
- Nie mogę! - odrzekła z rozpaczą.
- Jeżeli służebna może, to ty także! - warknął w odpowiedzi.
- Ja nigdy nie gotowałam! - szepnęła i wybuchnęła płaczem. -Nigdy nie rozpalałam ognia. Jestem królową.
- Nie jesteś królową - powiedział zaciekle Edward, nienawidząc sam siebie, gdy to mówił. - Ty nie jesteś królową, a ja królem, ponieważ staliśmy się bezsilnymi lokajami i musimy słuchać tej zagranicznej zgrai! Jeżeli ja mogę żyć jak sługa w moim własnym pałacu, ty też możesz.
I zawlókł ją do kuchni, każąc wrócić ze śniadaniem, które sama przygotuje.
Królowa była zdruzgotana, ale nie na tyle, by zapomnieć o swojej dumie.
- Słyszeliście słowa króla - powiedziała do skulonych w kącie kucharzy. - Kazał mi własnoręcznie przygotować mu śniadanie. Nie wiem jednak, jak to zrobić. Musicie mi doradzić.
Kucharze poinstruowali królową. Starała się jak mogła, nie mając jednak doświadczenia, wszystko zepsuła. Poparzyła się przy rozpalaniu ognia i oblała wrzącą owsianką. Przesoliła boczek, a w jajkach pozostawiła resztki skorupek. Spaliła też bułki. Później zaniosła to wszystko swemu mężowi, a ten zaczął jeść.
Oczywiście śniadanie było okropne.
W tej właśnie chwili Edward wreszcie zdał sobie sprawę, że królowa jest królową, nigdy nikim innym się nie stanie i żadna kucharka nie zamieni się z nią miejscami. Spojrzał też na siebie w taki sam sposób i zrozumiał, jaki jest okropny. Wprawdzie zawsze będzie królem, lecz nigdy nie uda mu się zostać dobrym władcą. Żując skorupki jajek, wpadł w zupełną rozpacz.
Inny człowiek, który by nienawidził siebie tak, jak król Edward, odebrałby sobie życie. Lecz on nigdy nie winił siebie samego. Zamiast tego chwycił kij i zaczął bić królową. Walił ją tak długo, aż jej plecy spłynęły krwią i padła na ziemię.
Krzyki bitej królowej ściągnęły sługi i strażników. Słudzy widząc, jak król traktuje królową, próbowali go powstrzymać. Edward jednak kazał strażnikom zabić każdego, kto spróbuje się wtrącić. Główny ochmistrz, kucharz i lokaj zginęli, zanim pozostali zlękli się i przestali interweniować.
A król bił królową tak długo, że wszyscy byli przekonani, iż ją zabije.
Wtedy królowa, leżąc na kamiennej posadzce, nie czując bólu katowanego ciała, bo tak bardzo bolało ją serce, zapragnęła, by zaczarowany niedźwiedź znów przyszedł jej na pomoc i zabił wilka, który chciał ją pożreć.
W tym samym momencie rozległ się trzask i straszliwy ryk napełnił jadalnię. Król przestał katować żonę, a strażnicy i słudzy spojrzeli na drzwi. Stał w nich na tylnych łapach olbrzymi niedźwiedź brunatny, rycząc z wściekłości.
Słudzy uciekli z jadalni.
- Zabijcie go! - wrzasnął król do strażników.
Ci wyciągnęli miecze i ruszyli w stronę niedźwiedzia.
Zwierzę rozbroiło wszystkich napastników, choć było ich tak wielu, że niektórzy je zranili, zanim wytrąciło im broń. Możliwe nawet, że odważyliby się walczyć z nim bez oręża, ale niedźwiedź ogłuszył ich bez trudu uderzeniami w głowę, reszta zaś uciekła.
Jednakże królowa, choć półprzytomna, pomyślała, że olbrzymie zwierzę z jakiegoś powodu markowało ciosy i że oszczędzało siły do innej walki. I rzeczywiście, niedźwiedź szykował się do pojedynku z królem Edwardem, który stał z ostrym mieczem w dłoni, mając nadzieję, że zginie w boju. A rozpacz i nienawiść do samego siebie uczyniły zeń niezwykle groźnego przeciwnika, nawet dla niedźwiedzia.
Niedźwiedź, pomyślała królowa. Pragnęłam przybycia niedźwiedzia i zjawił się tu.
Leżała słaba, bezsilna, krwawiąc na kamiennej posadzce, gdy jej małżonek, jej książę, walczył z niedźwiedziem. Sama nie wiedziała, czyjego zwycięstwa pragnie. Albowiem nawet teraz nie nienawidziła swego męża, choć dobrze wiedziała, iż jej życie i życie poddanych będzie nie do wytrzymania tak długo, jak on żyje.
Przeciwnicy krążyli po pokoju; niedźwiedź poruszał się niezdarnie, lecz szybko. Król Edward okazał się jednak szybszy od olbrzymiego zwierzęcia, zaś jego stalowy miecz zataczał świetliste kręgi w powietrzu. Brzeszczot trzykrotnie wbił się głęboko w ciało niedźwiedzia, zanim ten zdołał chwycić go w łapy. Król Edward spróbował przyciągnąć do siebie miecz, a wtedy ostrze zagłębiło się w łapach niedźwiedzia. Widać było wszakże, że w tej morderczej walce w końcu zwycięży silniejsze od człowieka zwierzę. Niedźwiedź wyrwał oręż Edwardowi, potem chwycił króla w mocarne objęcia i wyniósł krzyczącego z komnaty.
I w tej ostatniej chwili, gdy Edward resztką sił szarpnął miecz i krew trysnęła z łap niedźwiedzia, królowa zapragnęła, by zwierzę wytrzymało, aby odebrało broń, żeby zwyciężyło i uwolniło królestwo -jej królestwo - jej rodzinę i ją samą od człowieka maltretującego ich wszystkich.
A przecież kiedy król Edward krzyknął z bólu w uścisku niedźwiedzia, królowa usłyszała w tym krzyku głos chłopca, którego znała podczas ich krótkiego, zbyt krótkiego dzieciństwa. Zemdlała z obrazem jego uśmiechu pod powiekami.
Ocknęła się myśląc jak niegdyś, że to wszystko było snem. Potem jednak przypomniała sobie prawdę, gdy omal nie zemdlała z bólu, jaki przeszył jej skatowane ciało. Ostatkiem sił odpędziła litościwy mrok, nie straciła przytomności i poprosiła o wodę. Niańka spełniła jej prośbę. Później do królowej przyszło kilku wysokich dostojników, dowódca armii oraz najważniejsi słudzy i zapytali, co powinni zrobić.
- Dlaczego mnie o to pytacie? - szepnęła.
- Ponieważ król nie żyje - odparła niańka. Królowa czekała bez słowa.
- Niedźwiedź zostawił go przy bramie - wyjaśnił dowódca armii.
- Ma złamany kark - dodał ochmistrz.
- A teraz chcemy wiedzieć, jak mamy postąpić - dorzucił jeden z wielmożów. - Nie powiedzieliśmy o tym ludowi, nie pozwoliliśmy nikomu opuszczać pałacu, ani nikogo wpuszczać.
Królowa zamyśliła się i zamknęła oczy. W wyobraźni zobaczyła ciało swego pięknego księcia ze zwisającą nienaturalnie głową, jak u wilka w tamten pamiętny dzień w lesie. Nie chciała tego oglądać, więc uniosła powieki.
- Musicie ogłosić w całym królestwie, że król nie żyje -powiedziała. - Nie będzie więcej ścinania głów za zdradę. - Zwróciła się do dowódcy armii. - Każdy, kto jest za to więziony, zostanie wypuszczony z lochu. Ci więźniowie, których kara wkrótce miała się skończyć, również powinni odzyskać wolność.
Dowódca ukłonił się i odszedł. Uśmiechnął się dopiero za drzwiami, ale śmiał się tak długo, że aż łzy popłynęły mu z oczu.
- Wszyscy pałacowi słudzy mogą odejść, jeśli zechcą - powiedziała królowa naczelnemu kucharzowi. - Bądź tak dobry i poproś ich w moim imieniu, żeby zostali. Jeśli zostaną, otrzymają dawne stanowiska i zarobki.
Kucharz zaczął jej serdecznie dziękować, potem jednak się rozmyślił i poszedł oznajmić tę nowinę innym sługom.
- Udajcie się do monarchów, których armie strzegą naszej granicy. Powiedzcie im, że król Edward nie żyje i że mogą teraz wrócić do swych domów - rozkazała dostojnikom. - Powiedzcie im też, że jeśli będę potrzebowała pomocy, poproszę ich o nią, ale aż do tej chwili sama potrafię rządzić moim królestwem.
Rozradowani wielmoże ucałowali jej dłonie i opuścili komnatę.
I królowa została sama z niańką.
- Tak mi przykro - odezwała się niańka, gdy milczenie zaczęło się przeciągać.
- Dlaczego? - spytała królowa.
- Z powodu śmierci twego męża.
- Ach tak, mojego męża - odparła królowa.
A potem łzami ulżyła swemu sercu. Nie opłakiwała okrutnego, chciwego mężczyzny, który wszczynał wojny, zabijał i popełniał nieludzkie okrucieństwa, tylko chłopca, który w jakiś sposób stał się tamtym mężczyzną. Płakała nad towarzyszem zabaw, którego delikatne ręce pocieszały ją w dzieciństwie. To on wykrzyknął jej imię tuż przed śmiercią, jak gdyby się zastanawiał, dlaczego zgubił się w głębi swej jaźni, jakby się zorientował, że jest już za późno, by stamtąd wyjść.
Kiedy przestała płakać owego dnia, już nigdy więcej nie opłakiwała swego małżonka.
Po trzech dniach znów była na nogach, choć musiała nosić luźne suknie, gdyż nadal bolało ją całe ciało. Mimo to sprawowała rządy i właśnie wtedy pasterze przynieśli do niej Niedźwiedzia. Nie zwierzę, które zabiło króla, ale doradcę jej ojca, który opuścił królestwo przed tak wielu laty.
- Znaleźliśmy go na zboczu wzgórza. Nasze owce dotykały go nosami i lizały mu twarz - powiedział najstarszy z pasterzy. - Wygląda na to, że napadli na niego rozbójnicy, jest taki poraniony pobity. To cud, że jeszcze żyje.
- A co on ma na sobie? - spytała królowa.
- Och, to mój płaszcz - wyjaśnił inny pasterz. - Pozostawili go nagiego, nie uważaliśmy jednak za stosowne przynieść go w takim stanie przed twoje oblicze.
Królowa podziękowała pasterzom i zaproponowała im nagrodę, ale odmówili, wyjaśniając:
- Pamiętamy go dobrze i nie powinniśmy brać pieniędzy za to, że mu pomogliśmy, ponieważ był dobrym człowiekiem.
Królowa poleciła sługom opatrzyć rany Niedźwiedzia i pielęgnować go. A ponieważ miał silny organizm, wyżył, choć takie rany mogłyby zabić mniejszego, słabszego odeń mężczyznę. Nigdy jednak nie odzyskał władzy w prawej ręce i musiał nauczyć się pisać lewą; kulał też do końca życia. Powtarzał jednak często, że miał dużo szczęścia, iż w ogóle przeżył. Nie wstydził się swego kalectwa, choć mawiał czasami, że trzeba coś zrobić z rozbójnikami grasującymi wśród wzgórz.
Gdy tylko odzyskał siły, królowa poleciła mu, by asystował jej przy sprawowaniu rządów. Przysłuchiwał się więc audiencjom udzielanym przez nią cudzoziemskim ambasadorom, i sprawom sądowym, które roztrząsała i wydawała wyroki.
Późnym wieczorem wzywała Niedźwiedzia do gabinetu króla Edwarda, pytała go o sprawy poruszone tego dnia i o to, czy postąpiłby inaczej niż ona. Wówczas doradca oceniał, co jego zdaniem dobrze zrobiła. W ten sposób uczyła się od niego sztuki rządzenia państwem, tak jak przedtem jej ojciec.
Pewnego dnia powiedziała:
- Nigdy nikogo nie prosiłam o przebaczenie. Teraz proszę właśnie ciebie.
- Za co? - spytał zaskoczony.
- Za to, że cię nienawidziłam, że myślałam, iż źle służysz mnie i mojemu ojcu, i za wygnanie cię z królestwa. Gdybyśmy posłuchali twoich rad, nie wydarzyłaby się żadna z późniejszych okropności.
- Och, to wszystko minęło. Byłaś młoda i zakochana, a to, co się stało, było nieuniknione jak sam los.
- Wiem - odparła - i prawdopodobnie znów zrobiłabym to z miłości. Teraz jednak, gdy już zmądrzałam, mogę cię poprosić o wybaczenie mi błędów młodości.
- Wybaczyłem ci, jeszcze zanim mnie przeprosiłaś. - Niedźwiedź uśmiechnął się do niej. - Ale ponieważ o to prosisz, wybaczam ci jeszcze raz.
- Czy mogę w jakiś sposób wynagrodzić cię za twoją wierną służbę przed laty, gdy musiałeś opuścić królestwo, choć nikt ci nie podziękował? - spytała.
- Tak - odrzekł. - Jeśli pozwolisz mi zostać i służyć ci tak, jak służyłem twojemu ojcu.
- Jaką to może być nagrodą? - spytała zaskoczona. - Zamierzałam cię prosić, abyś zrobił to dla mnie. A teraz ty sam o to zabiegasz.
- Powiedzmy, że kochałem twego ojca jak brata, a ciebie jak bratanicę i że pragnę pozostać z jedyną krewną, jaką mam na tym świecie.
Wtedy królowa wzięła dzban, nalała Niedźwiedziowi piwa do kufla, a potem razem siedzieli przy kominku i rozmawiali do późna w nocy.
Ponieważ królowa była teraz wdową i rządziła dużym i bogatym (mimo przejściowych trudności) państwem, przybywało do niej wielu konkurentów, by prosić ją o rękę. Nie brakowało wśród nich książąt, lordów, królów czy królewiczów. Ona zaś nadal kusiła urodą i niedawno skończyła trzydzieści lat. Wielu mężczyzn chciałoby ją poślubić, nawet gdyby nie miała królestwa w posagu.
Lecz choć królowa długo i głęboko zastanawiała się nad niektórymi ofertami i nawet podobali się jej pewni zalotnicy, odmówiła wszystkim i odesłała ich do domów.
Rządziła sama jako panująca królowa, a Niedźwiedź został jej doradcą.
Zrobiła też to, co niegdyś jej zmarły mąż uważał za zadanie królowej : wychowała swego syna na króla, a córki na prawdziwe królowe. Niedźwiedź pomagał jej w tym, ucząc jej syna polować, zaglądać w ludzkie serca przez zasłonę z pięknych słówek, miłować pokój i służyć swemu ludowi.
Chłopiec wyrósł na młodzieńca równie urodziwego jak jego ojciec i mądrego jak sam Niedźwiedź. Lud wiedział, że zostanie wielkim władcą, może nawet większym niż jego dziadek, król Ethelred.
Królowa zaś z upływem czasu przekazała większą część obowiązków państwowych swemu synowi, który stał się już dorosłym mężczyzną. Książę poślubił córkę króla-sąsiada. Była to dobra kobieta i królowa widziała, jak dorastają jej wnuki.
Doskonale zdawała sobie sprawę, że się zestarzała, ponieważ miała trudności z chodzeniem i nieco zblakła jej uroda - choć wielu ludzi mówiło, że jako stara dama jest piękniejsza niż niejedna młoda dziewczyna.
Nigdy jednak nie przyszło jej do głowy, że Niedźwiedź również się starzeje. Czy nie spacerował po ogrodzie niosąc na ramionach jej dwoje wnucząt? Czy nadal nie przychodził do królewskiego gabinetu z nią i z jej synem, i czy nie uczył ich sztuki rządzenia państwem? Czy nadal nie mówił, że tak, to jest dobre, tak, to jest właściwe, tak, będzie jeszcze z ciebie wielka królowa, tak, tak, zostaniesz dobrym królem, wartym królestwa twego dziadka?
Jednakże pewnego dnia Niedźwiedź nie wstał rano i wysłał do niej sługę z przesłaniem:
- Przyjdź, proszę.
Zastała go ze zszarzałą twarzą, trzęsącego się w łożu.
- Trzydzieści lat temu powiedziałbym, że to tylko gorączka, zignorowałbym ją i wybrał się na przejażdżkę. Teraz jednak, pani, wiem, że wkrótce umrę.
- Bzdura! Ty nigdy nie umrzesz! - zaprzeczyła gorąco, dobrze wiedząc, że to prawda.
- Muszę ci zdradzić pewien sekret - powiedział do niej.
- Wiem już, co mi chcesz wyznać.
- Naprawdę?
- Tak - odrzekła cicho. - Ku mojemu wielkiemu zaskoczeniu przekonałam się, że ja również cię kocham. Nawet taka stara dama jak ja - zakończyła ze śmiechem.
- Och, nie to chciałem ci wyjawić. Zdawałem sobie sprawę, że wiesz o mojej miłości do ciebie. Czy inaczej wróciłbym, kiedy mnie wezwałaś?
Wtedy królową przeszył zimny dreszcz i przypomniała sobie ten jeden jedyny raz, kiedy wezwała pomocy.
- Tak, widzę, że to pamiętasz. Pamiętasz, iż śmiałem się, kiedy nadano mi takie imię. Myślałem wtedy: gdybyż tylko wiedzieli, jak jest prawdziwe.
Królowa pokiwała głową z niedowierzaniem.
-Jak to możliwe?!
- Sam się nad tym zastanawiałem - odrzekł. - Ale stało się to tak: pewnego razu, jeszcze jako chłopiec, spotkałem w lesie mądrego starca. Straciłem rodziców, dlatego nikt mnie nie szukał, gdy u niego zostałem. Byłem z nim przez pięć lat, aż do jego śmierci. Mój nauczyciel przekazał mi całą swoją wiedzę magiczną.
- Magia nie istnieje - oświadczyła królowa, jak niegdyś, a Niedźwiedź wybuchnął śmiechem.
- Jeśli chodzi ci o napary, zaklęcia i przekleństwa, to masz rację. Istnieje jednak magia innego rodzaju: stawanie się tym, czym jest się naprawdę. Tamten starzec miał naturę sowy. Latał nocą i oglądał świat, starając się go zrozumieć. On rzeczywiście miał w sobie coś z tego ptaka, a czary polegały na tym, że pozwalał najgłębszym pokładom swej jaźni zawładnąć całym sobą. I nauczył tego mnie.
Niedźwiedź przestał się trząść, gdyż jego ciało nie miało już sił, aby walczyć z chorobą.
- Dlatego sam zajrzałem w głąb siebie zastanawiając się, kim naprawdę jestem. A potem to odkryłem. Twoja niańka również się tego domyśliła. Rzuciła na mnie tylko jedno spojrzenie i już wiedziała, że jestem niedźwiedziem.
- Zabiłeś mojego męża - powiedziała do niego.
- Nie - zaprzeczył. - Walczyłem z twoim mężem i wyniosłem go z pałacu. Ale kiedy spojrzał on w twarz śmierci, odkrył, kim jest naprawdę, i jego prawdziwa jaźń wzięła górę. - Niedźwiedź pokiwał głową. - To wilka zabiłem przy pałacowej bramie i to wilka ze skręconym karkiem pozostawiłem, kiedy odszedłem w góry.
- Dwukrotnie zabiłeś wilka - rzekła w zamyśleniu. - Lecz on był takim pięknym chłopcem...
- Szczeniakiem dostatecznie sprytnym, by stać się tym, kim zamierzał, kiedy dorósł - wyjaśnił Niedźwiedź.
- A kimże ja jestem? - spytała królowa.
- Ty? Naprawdę nie wiesz? - odpowiedział pytaniem.
- Nie - odrzekła. - Czy jestem łabędzicą? Jeżozwierzem? Teraz chodzę jak stara, kulawa gęś. Kim jestem po tylu latach? W jakie zwierzę powinnam zamieniać się w nocy?
- Śmiejesz się - stwierdził Niedźwiedź. - I ja także chciałbym się roześmiać, ale muszę oszczędzać oddech. Nie wiem, jakim jesteś zwierzęciem, jeżeli ty sama nie wiesz, myślę jednak, że...
Urwał, gdyż jego ciałem wstrząsnęła silna konwulsja.
- Nie! - krzyknęła królowa.
- W porządku. Jeszcze nie umieram - uspokoił ją Niedźwiedź. -Myślę, że w głębi duszy zawsze byłaś kobietą i że przez cały czas wyglądałaś na taką, jaką naprawdę jesteś.
- Ależ z ciebie stary głupiec! - uśmiechnęła się królowa. - Dlaczego za ciebie nie wyszłam?!
- Zbyt wysoko mnie cenisz - zaprotestował Niedźwiedź.
Lecz królowa wezwała kapłana i swoje dzieci i poślubiła Niedźwiedzia na łożu śmierci, a jej syn, który nauczył się odeń sztuki rządzenia państwem, nazwał go ojcem. Później dzieci królowej przy-pomniały sobie niedźwiedzia, bawiącego się z nimi w ogrodzie. Córki nazwały go ojcem, królowa zaś mężem. Niedźwiedź roześmiał się i rzekł, że już nie czuje się samotny. A potem umarł.
Dlatego właśnie nad główną bramą miasta stoi posąg niedźwiedzia.
7. PIASKOWA MAGIA
Wielkie kopuły miasta Gyree zajaśniały oślepiającym błękitem i czerwienią, kiedy słońce przedarło się przez chmury. Cer Cemreet pomyślał, że przez chwilę ujrzał resztki piękna, o którym do późna w nocy opowiadali jego wujowie, wspominając minione dni potęgi Gyree. Przypomniał sobie jednak z goryczą, że z bliska dawna stolica nie wygląda tak ładnie. Teraz zdziczałe psy biegają po ulicach, szczury żyją w ruinach pałacu, a król Greetu mieszka w Nowym Gyree, położonym daleko na północy, wśród wzgórz, gdzie nie dotarły armie nieprzyjacielskie. Jeszcze.
Słońce znów ukryło się za chmurą i miasto pociemniało. Nefyrski patrol jechał biegnącą na północ Drogą Hetterwee. Cer zwrócił oczy na bujną trawę porastającą pagórek, na którym siedział. Chmury zapowiadały deszcz, ale prawdopodobnie nie tutaj, podsumował w myśli. Zawsze, kiedy widział nefyrski patrol, starał się myśleć o czym innym. Tak, tu, w Hrickanie, jeszcze za wcześnie na deszcz. Spadnie on na północy, może w kraju Króla Wysokich Gór lub na wielkiej równinie Westwold, gdzie, jak mówiono, konie żyły na wolności, ale były tak oswojone, że każdy człowiek mógł w razie potrzeby pojechać wierzchem. W Greecie deszcz spadnie dopiero w miesiącu Doonse, za trzy tygodnie. Wtedy całe zboże znajdzie się w spichrzach, a siano w wielkich stogach, tak wysokich jak pagórek, na którym siedział Cer.
Mówiono, że w dawnych czasach, w miesiącu Doonse, przybywały z równiny Westwold wielkie furgony, które wywoziły siano, by inwentarz jej mieszkańców mógł przetrwać zimę. Lecz nie teraz, przypomniał sobie Cer. W tym roku, w zeszłym, i dwa lata temu wozy -dwukółki przybyły z południa i ze wschodu. Ich woźnice nie mówili językiem górnowestilskim, lecz barbarzyńskim fyrdskim narzeczem. Fyrd czy fird? - pomyślał Cer. Roześmiał się do siebie, gdyż “fyrd" było słowem, którego nie mógł użyć w obecności rodziców. Oni bowiem wymawiali je “firt".
Cer przeniósł znów spojrzenie na równinę. Nefyrski patrol zawrócił z drogi i skierował się między wzgórza. Droga prowadząca do wzgórz! Cer zerwał się na równe nogi i pobiegł ścieżką wiodącą do domu. Patrol, który podążał w stronę wzgórz, mógł oznaczać kłopoty.
Zatrzymał się na odpoczynek tylko raz, kiedy ból w boku stał się nie do wytrzymania. Lecz Nefyrrowie jechali konno. Dlatego, kiedy przybył na miejsce, ujrzał nefyrskie konie przed bramą domu swego ojca.
Gdzie są moi wujowie? - pomyślał Cer. Muszą przybyć!
Nigdzie ich jednak nie zobaczył. Z ogrodu dobiegł go straszliwy krzyk. Nigdy nie słyszał krzyków matki, ale w jakiś sposób odgadł, że to jej głos. Pobiegł więc do bramy. Nefyrski żołnierz schwytał go i zawołał po górnowestilsku z wyraźnym obcym akcentem: -Chłopiec jest tutaj! - żeby jego rodzice mogli go zrozumieć. Matka Cera znów krzyknęła, a teraz chłopiec zrozumiał dlaczego.
Jego ojca rozebrano do naga, dwaj wysocy Nefyrrowie trzymali go za ręce i nogi. Dowódca patrolu przyciskał czubek zakrzywionego, krótkiego miecza do muskularnego brzucha ojca Cera. Na oczach żony i syna miecz rozciął skórę i pokazała się krew. Później Nefyrr wepchnął oręż aż po rękojeść, a następnie ciął do góry, w stronę żeber. Krew trysnęła strumieniem. Dowódca patrolu uważał, żeby nie tknąć serca. Teraz w wielką ranę Nefyrrowie wbili włócznię i podnieśli ją wysoko. Ojciec Cera zwisał z jednej strony. Później przywiązali włócznię do słupka bramy, a krew i wydaliny splamiły bramę i mur.
Ojciec Cera żył jeszcze pięć minut; jego pierś unosiła się, choć oddychał z wielkim trudem. Niewykluczone, iż skonał z bólu. Ale Cer pomyślał, że to niemożliwe, gdyż taki człowiek jak jego ojciec nie poddawał się bólowi. Może się udusił, bo jedno płuco miał przebite i każdy oddech sprawiał mu ogromne cierpienie. Cer wątpił w to jednak: przecież jego ojciec oddychał do końca. Po paru tygodniach od tej strasznej chwili chłopak doszedł do wniosku, że ojciec zmarł z upływu krwi. Stało się to dopiero wtedy, gdy jego ciało było puste, a naczynia krwionośne się zapadły.
Nie wydał żadnego dźwięku. Ojciec Cera nigdy by nie pozwolił, żeby Nefyrrowie usłyszeli choćby najcichszy jęk.
Matka Cera krzyczała tak długo, aż krew chlusnęła z jej ust. Zaraz potem straciła przytomność.
Cer zaś stał w milczeniu, póki jego ojciec nie skonał. Później nefyrski dowódca ze złośliwym uśmieszkiem podszedł do chłopca i spojrzał mu w twarz. Cer kopnął go w pachwinę.
Nefyrscy żołnierze odcięli Cerowi duże palce u nóg, ale chłopiec nie wydał żadnego dźwięku, tak jak jego ojciec.
Później Nefyrrowie odjechali i przybyli wujowie Cera.
Wuj Forwin zwymiotował. Wuj Erwin wybuchnął płaczem. Wuj Crune objął ramieniem barki Cera, gdy sługa bandażował jego okaleczone stopy i rzekł:
- Twój ojciec był wielkim, dzielnym człowiekiem. Zabił wielu Nefyrrów i spalił ich wozy. Lecz Nefyrrowie są silni. Wuj Crune ścisnął Cera za ramię.
- Wprawdzie twój ojciec miał więcej siły, ale sam nie mógł walczyć z całym patrolem. Cer odwrócił wzrok.
- Nie spojrzysz na swego wuja? - spytał Crune.
- Mój ojciec nie sądził, że jest sam - odparł chłopiec.
Wuj Crune wstał i odszedł. Cer już nigdy nie zobaczył swoich wujów.
Musiał wraz z matką opuścić swój dom i gospodarstwo, gdyż pewien nefyrski rolnik miał je odtąd uprawiać dla króla Nefyrydu. Nie mając pieniędzy, musieli udać się na południe, przeprawić przez rzekę Greebeck i dotrzeć na suche wyżyny w pobliżu pustyni, gdzie brakowało wody i gdzie rosły tylko najbardziej wytrzymałe rośliny. Przeżyli tę zimę z łaski największych biedaków. Latem, kiedy nastały upały, przyniosły ze sobą Zarazę Biednych, która spustoszyła suche wyżyny. Lekarstwem na nią były świeże owoce, ale pochodziły one z Yffyrdu i Suffyrdu i tylko bogaci mogli je kupować, a biedni masowo umierali. Matka Cera znalazła się wśród nich.
Zabrano ją na pustynię, by spalić jej ciało i uwolnić duszę. Kiedy posmarowano ją smołą (przynajmniej smoła nic nie kosztowała), pięciu jeźdźców przyjechało na zbocze, żeby obserwować pogrzeb. Początkowo Cer myślał, że są to Nefyrrowie, lecz się pomylił. Biedacy pozdrowili cudzoziemców, a mieszkańcy Greetu nigdy nie witają nieprzyjaciół. Byli to zatem pustynni nomadzi, Abadapnurowie, którzy napadali na farmy bogatych Greetów podczas suszy, nigdy jednak nie krzywdzili biednych.
Nienawidziliśmy ich, kiedy byliśmy bogaci, pomyślał Cer. Teraz jednak jesteśmy biedni, a oni są naszymi przyjaciółmi.
Ciało jego matki zapłonęło o zachodzie słońca.
Chłopiec patrzył tak długo, aż zgasły płomienie. Księżyc stał wtedy wysoko na niebie. Cer odmówił nad popiołami swojej matki modlitwę do pani księżyca, później zaś odwrócił się i odszedł.
Wstąpił jeszcze do chaty, zabrał resztki jedzenia i włożył na palec cynowy pierścień swego ojca, który Nefyrrowie uznali za bezwartościowy. Chłopiec wiedział jednak, że od dawien dawna jest to oznaka władzy w jego rodzinie.
Później Cer wyruszył na pomoc.
Żywił się zabijając szczury w stodołach i piekąc je. Przeżył żebrząc u drzwi biednych rolników, gdyż bogaci mieli służących, którzy odpędzali żebraków. Cer pamiętał, że jego ojciec nigdy tego nie robił. Żebracy zawsze mogli zjeść posiłek w ich domu. Gdy chłopiec nie zdołał nic upolować ani wyżebrać, kradł garściami surowe ziarno, marchew z ogrodów, nawet wodę ze studni, gdyż inaczej zginąłby z pragnienia w porze suchej. Raz ukradł owoc z furgonu jakiegoś bogacza. Owoc był tak zimny, a jego sok tak kwaśny, że sparzył mu usta i pociekł na brodę. Ja, biedak i złodziej, jem teraz rzecz tak drogą, że nawet mój ojciec, którego nazywano bogatym, nigdy nie mógł jej kupić, pomyślał Cer.
Aż wreszcie ujrzał północne góry. Szedł wciąż dalej i dalej, a po tygodniu rysujące się dotąd na horyzoncie tumie zamieniły się w olbrzymie klify i strome zbocza z łupku ilastego. Były to Mitherkame, w których rządził Król Wysokich Gór. Cer zaczął się wspinać.
Piął się przez cały dzień i spał w skalnej szczelinie. Wędrował powoli, ponieważ trudno mu było się wspinać w sandałach, a nie mając wielkich palców u nóg nie mógł tego robić bez obuwia. Następnego ranka pokonał większą odległość. I chociaż omal nie spadł z miejsca, z którego upadek oznaczałby rozbicie się na równinie położonej głęboko w dole, dotarł wreszcie do ostrego jak nóż szczytu Mitherkame i znalazł się w całkowicie odmiennej krainie.
Albowiem nagle kamień ustąpił miejsca ziemi. Niejasnej, piaszczystej glebie suchych wyżyn, ani czerwonej ziemi Greetu, ale czarnoziemowi z dawnych pieśni z pomocy. Nie można było pozostawić go nie obsianego nawet na dzień, gdyż inaczej kiełkowały w nim chwasty, które w ciągu tygodnia zamieniłyby się w prawdziwy las.
I rzeczywiście rósł tam las i gęsta trawa. Cer przez całe życie widział niewiele drzew: niskie i koślawe drzewa oliwne oraz wysokie jak trzech mężczyzn figowce. Te drzewa były dwudziestokrotnie wyższe i szerokie na siedem metrów, a młode drzewka strzelały do góry tak wysoko, że wszystkie górowały nad Cerem, którego nie uważano za małego, jak na jego dwanaście lat.
Dotychczas znał tylko zboże, siano i gaje oliwne. Las wydał mu się wspanialszy niż góra, miasto, rzeka lub księżyc. Zasnął pod wielkim drzewem. Owej nocy było mu bardzo zimno. Rankiem zorientował się, że w lesie nie znajdzie ludzkich siedzib, a tam, gdzie ich nie ma, nie zdobędzie jedzenia. Wstał zatem i poszedł głębiej w las. W Wysokich Górach na pewno żyli ludzie, mieli bowiem własnego króla. Cer musi ich znaleźć, bo inaczej czeka go śmierć. W każdym razie nie umrze na ziemi Nefyrrów.
Minął wiele krzewów o wspaniałych jagodach. Nie wiedział jednak, czy są jadalne, więc ich nie skosztował. Przeszedł też w bród wiele strumieni, w których pływały powolne, głupie ryby, ale w Greecie nigdy ich nie jedzono, ponieważ roznosiły choroby, więc ich nie złowił. Aż wreszcie trzeciego dnia, kiedy tak osłabł z głodu, że już nie mógł dłużej iść, spotkał drzewomaga.
Była to najzimniejsza noc jego wędrówki i wreszcie złamał kilka gałęzi z jakiegoś drzewa, by rozpalić ognisko. Jednakże chrust nie chciał się palić, a gdy Cer podniósł wzrok, zobaczył, że drzewa się przemieszczaj ą. Zbliżały się coraz bardziej, otaczając go ciasnym kręgiem. Zaczął je obserwować. Poruszały się tylko wtedy, kiedy na nie spoglądał. Próbował uciekać, lecz rosnące nisko gałęzie utworzyły płot, przez który nie mógł się przedostać. Nie mógł też się wspiąć, ponieważ wszystkie gałęzie zwrócone były ku dołowi. Podrapany Cer wrócił do swojego obozowiska i patrzył, aż drzewa otoczyły go nieprzebytym murem.
Czekał więc. Bo cóż innego mógł zrobić w tym niesamowitym więzieniu?
Rano usłyszał śpiew jakiegoś mężczyzny i zawołał o pomoc.
- Oho, oho - odpowiedział mu męski głos z dziwnym akcentem. - Oho, oho, drwal i podpalacz, zabójca gałęzi, co nienawidzi lasu.
- Nie jestem nikim takim! - obruszył się Cer. - Było zimno i próbowałem tylko rozpalić ognisko, żeby się ogrzać.
- Ognisko, ognisko - powtórzył niewidoczny mężczyzna. -/ tym małym zakątku świata nie ma ognisk. Słyszę jednak młody łoś i wątpię, czy ten, kto nim mówi, nosi brodę.
- Nie noszę brody i nie mam broni oprócz noża zbyt małego, żebym mógł ci zrobić coś złego - odrzekł Cer.
- Nóż, który wydziera sok z żywych gałęzi, mówi Sekwoja. Nóż, który ścina gałązki jak miękkie ludzkie palce, mówi Wiąz. Nóż, który dźga korę, aż krwawi, mówi Osika. Złam swój nóż, a otworzę twoje więzienie - mówił dalej nieznajomy spoza drzew.
- Ale to mój jedyny nóż i potrzebuję go! - zaprotestował Cer.
- Potrzebujesz go tutaj jak mgły w ciemną noc. Złam go, bo inaczej umrzesz, zanim drzewa się cofną.
Cer złamał swój nóż.
Usłyszał za sobą jakiś dźwięk. Odwróciwszy się zobaczył starego, grubego mężczyznę stojącego na otwartej przestrzeni między drzewami. Chwilę wcześniej w tym miejscu znajdował się żywy mur.
- To dziecko - powiedział przybysz.
- To tłusty staruch! - odparował Cer, rozgniewany, że potraktowano go jak malca.
- W dodatku źle wychowane dziecko - mówił dalej starzec. -Ale może ono po prostu nie wie, jak powinno się zachować, gdyż z jego akcentu wnoszę, że pochodzi z Greetu, a z ubrania - że jest biedne. Wszyscy w Mitherwee dobrze wiedzą, że w Greecie nie znają dobrych manier.
Cer chwycił ułomek noża i rzucił się na przybysza. Nagle zagrodziły mu drogę liczne ostre gałęzie; uderzył ręką w mocny konar i nóż upadł na ziemię.
- Och, mój chłopcze, masz śmierć w sercu - powiedział łagodnie mężczyzna.
Gałęzie zniknęły, a starzec dotknął twarzy chłopca. Ten cofnął się gwałtownie.
- I ludzki dotyk sprawia ci ból - westchnął nieznajomy. - Wygląda na to, że twój świat musiał stanąć na głowie.
Cer rzucił mu chłodne spojrzenie. Nie cierpiał szyderstw, ale czy w oczach nowo przybyłego nie dostrzegł dobroci?
- Wyglądasz na głodnego - stwierdził starzec. Chłopiec nie odpowiedział.
- Możesz ze mną pójść, jeśli chcesz. Mam dla ciebie pożywienie.
Cer poszedł za nim.
Szli przez las i Cer zauważył, że starzec zatrzymywał się wiele razy, by dotknąć jakiegoś drzewa. Nielicznymi zaś wyraźnie gardził, odwracając się do nich plecami lub obchodząc je z daleka. Raz przystanął i przemówił do drzewa, które straciło duży konar - niedawno, pomyślał Cer, gdyż smoła pokrywająca okaleczone miejsce na pniu była jeszcze miękka.
- Wkrótce już przestanie cię boleć - powiedział starzec, a potem westchnął. - Ach, tak, wiem i życzę ci wielu orzechów jesienią.
Potem dotarli do jakiegoś domu. Jeśli można to nazwać domem, pomyślał Cer. Ściany zbudowano z głazów - co dobrze znano w Greecie - ale dach był z żywego drzewa - grubych gałęzi dziewięciu wysokich drzew, splecionych bardzo ciasno, z mnóstwem liści tak, że nawet kropla deszczu nie przedostałaby się do środka.
- Podziwiasz mój dach? - spytał starzec. - Jest tak szczelny, że nawet w zimie, gdy liście opadną, śnieg nie może dostać się do środka. Ale my możemy - dodał i otworzył niskie drzwi, przez które weszli do jedynej izby.
Starzec nie przestał mówić, szykując śniadanie: jagody ze śmietaną, gotowane żołędzie i grube pajdy chleba. Podał Cerowi nazwy wszystkich potraw, ponieważ ten nie znał żadnej z nich z wyjątkiem śmietany. Były jednak smaczne i pożywne.
- Żołędzie z dębów - mówił gospodarz. - Orzechy włoskie z drzew o tym imieniu. I jagody z krzewów, prawiedrzew. Oczywiście zboże nie pochodzi z drzewa, lecz ze słabej, pozbawionej twardej tkanki rośliny, która umiera co roku.
- Więc drzewa nie umierają co roku, nawet jeśli pada śnieg? -spytał Cer, gdyż słyszał o śniegu.
- Ich liście przybierają jaskrawe barwy, opadają i może jest to coś w rodzaju śmierci - wyjaśnił starzec. - Ale w miesiącu Eanan śnieg topnieje, a w Blowanie drzewa znów mają liście.
Cer jednocześnie wierzył i nie wierzył gospodarzowi. Drzewa to dziwaczne rośliny.
- Nigdy nie wiedziałem, że drzewa w Wysokich Górach mogą się poruszać.
- Och, nie! - roześmiał się gospodarz. - Nie mogą, z wyjątkiem tego i kilku podobnych miejsc, którymi opiekuje się jakiś drzewomag.
- Drzewomag? Więc magia istnieje?
- Ależ tak! - mężczyzna znów się zaśmiał. - Oczywiście, że istnieje. Jest wiele rodzajów magii. Moja to magia drzew.
Cer zmrużył oczy. Jego gospodarz nie wyglądał na czarownika, a przecież okoliczne drzewa uwięziły intruza.
- Władasz tutejszymi drzewami?
- Władam? - spytał zaskoczony starzec. - Cóż za dziwna myśl! Oczywiście, że nie. Służę im. Chronię je. Daję im moc, która we mnie tkwi, one zaś dają mi swoją siłę i w ten sposób wszyscy jesteśmy potężniejsi. Ale władać? To nie wchodzi w skład magii. Cóż za dziwna myśl!
Później starzec paplał o wybrykach głupiutkich wiewiórek w tym roku, a kiedy Cer skończył jeść, dał mu wiadro i spędzili ten ranek na zbieraniu jagód.
- Pozostaw jedną jagodę na krzaku w zamian za tę, którą zrywasz - polecił drzewomag. - Będą pokarmem dla ptaków na jesieni i dla ziemi w Kamesunie, kiedy wyrosną nowe krzewy.
I w ten sposób Cer, tylko dzięki przypadkowi, zamieszkał z drzewomagiem. Znów czuł się szczęśliwy jak w czasach dzieciństwa, gdy jego matka śpiewała dla niego, a ojciec zabierał go na polowania wśród wzgórz Wetfellu.
Po jesieni, kiedy chłopiec zdumiewał się barwami liści, po zimie, gdy Cer chodził po śniegu ze swym opiekunem, by opatrzyć rozsadzone przez lód gałązki, i po wiośnie, kiedy młody uciekinier przerywał młode rośliny, żeby las nie był zbyt gęsto zarośnięty, drzewomag zaczął myśleć, że ciemne zakątki w sercu Cera wypełniło światło, a przynajmniej ukryły się tak, iż chłopiec nigdy ich nie znajdzie.
Mylił się, i to bardzo.
Zbierając w zimie liście na opał Cer roił, że gromadzi kości swoich wrogów. Chodząc po śniegu wyobrażał sobie, że idzie do walki, by zesłać śmierć na Nefyrrów. A przerywając młode drzewka marzył o zabiciu wujów tak, jak jego ojciec został zabity, gdyż żaden z nich nie pomógł mu w niebezpieczeństwie. Cer obmyślał zemstę, a jego serce spowił jeszcze gęstszy mrok, kiedy jasne letnie słońce napełniło las.
- Chcę nauczyć się magii - rzekł pewnego dnia do drzewomaga. Drzewomag uśmiechnął się i powiedział z nadzieją:
- Już wiele wiesz, a ja chętnie nauczę cię jeszcze więcej.
- Chcę nauczyć się władać mocą.
- Ach! - odparł zawiedziony starzec. - W takim razie nie mogę nauczyć cię magii.
- Ty masz moc - odrzekł Cer. - Ja również jej pragnę.
- O, tak - odpowiedział drzewomag. - Mam moc dwóch nóg i dwóch rąk, moc podgrzania smoły nad ogniem z torfu, by zatamować sok wypływający ze złamanych gałęzi, moc wycięcia chorych gałęzi, by uratować drzewo, moc nauczenia drzew kiedy i jak powinny się chronić. Cała reszta to moc drzew, a nie moja.
- Ale one słuchają twoich rozkazów! - zaoponował Cer.
- Ponieważ ja wykonuję ich rozkazy! - warknął drzewomag, nagle rozgniewany. - Myślisz, że w tym lesie istnieje niewolnictwo?! Myślisz, że ja jestem królem? Tylko ludzie pozwalają innym ludziom rządzić sobą! W tym lesie jest tylko miłość i dzięki niej i poprzez nią drzewa i ja władamy leśną magią.
Zawiedziony chłopiec opuścił wzrok. Drzewomag źle go zrozumiał i pomyślał, że Cer poczuł skruchę.
- Ach, chłopcze! - rzekł. - Widzę, że tego nie wiesz. Korzeniem magii jest miłość, pniem zaś służba. Drzewomagowie kochają drzewa i służą im, i dlatego dzielą z nimi leśną magię. Magowie światła kochają słońce i palą ogniska w nocy, a ogień służy im tak samo, jak oni jemu. Końscy magowie kochają konie i służą im, dlatego jeżdżą swobodnie, dokąd zechcą, ponieważ znają magię stada. Istnieje magia pól, magia równin, magia skał i metali, pieśni i tańców, magia wiatru i pogody. Wszystkie zbudowane są na miłości, wszystkie rosną i potężnieją dzięki służbie.
- Muszę poznać magię! - powiedział z mocą Cer.
- Musisz? - spytał drzewomag. - Wiedz, że istnieją różne rodzaje magii. Ale ja nie mogę cię ich nauczyć.
- Jakie one są?
- Nie powiem ci - szepnął drzewomag i zamilkł.
Cer myślał długo i głęboko. O jaką magię można spytać kogoś wbrew jego woli?
Kiedy przez kilka następnych tygodni dokuczał drzewomagowi i nie dawał mu spokoju, ten wreszcie uległ.
- Chcesz się dowiedzieć? - warknął gniewnie. - Słuchaj więc! Istnieje magia morska, dzięki której źli żeglarze służą potworom z głębin, karmiąc je żywymi istotami. Chciałbyś to robić?!
Ale Cer czekał na więcej.
- Widzę, że to ci się podoba! - powiedział drzewomag. - W takim razie zachwyci cię także magia pustyni.
Nareszcie chłopiec dowiedział się o istnieniu magii, którą mógł wykorzystać.
- Jak to się robi?
- Ja tego nie wiem - odparł lodowatym tonem drzewomag. - To najgorszy rodzaj magii dla ludzi mojego pokroju, choć może ona uradować twoje czarne serce. Istnieje tylko jeden rodzaj czarniejszej magii.
- A co to takiego? - spytał Cer.
- Jakim głupcem byłem, przyjmując ciebie! - powiedział z żalem drzewomag. - Nie chcesz, by rany w twoim sercu się zabliźniły; lubisz je rozdzierać i pozwalasz im ropieć.
- Jaka jest najczarniejsza magia? - pytał dalej chłopak.
- Złóżmy dzięki księżycowi, że nigdy nie będziesz mógł jej praktykować. Do tego musiałbyś miłować ludzi i kochać tę miłość nad życie. A miłość jest tak daleko od ciebie, jak morze od gór i jak ziemia od nieba.
- Niebo dotyka ziemi - zaoponował Cer.
- Dotyka, lecz nigdy się nie spotykają - odrzekł drzewomag. Później podał Cerowi koszyk, do którego właśnie włożył chleb, jagody i butlę z wodą. - A teraz idź.
- Idź? - powtórzył Cer.
- Miałem nadzieję, że cię wyleczę, ale ty tego nie chcesz. Ze zbyt wielkim uporem trwasz w swoim cierpieniu, aby udało się je wyleczyć.
Cer wyciągnął ku drzewomagowi stopę, na której nadal czerwieniła się zaskorupiała blizna w miejscu, gdzie przedtem był wielki palec.
- Równie dobrze mógłbyś próbować odtworzyć moją stopę.
- Odtworzyć? - powtórzył drzewomag. - Ja niczego nie odtwarzam, ale tamuję sok, uzdrawiam drzewa i pomagam im zapomnieć o utraconych konarach. Albowiem jeśli nadal posyłają sok w miejsce, gdzie przedtem była gałąź, tracą go zupełnie, schną i umierają.
Cer wziął koszyk z prowiantem.
- Dziękuję ci - powiedział. - Przykro mi, że mnie nie rozumiesz. Wiesz równie dobrze jak ja, iż drzewo nigdy nie może wybaczyć siekierze lub płomieniom. Ja również tego nie potrafię. Są tacy ludzie, którzy muszą umrzeć, zanim ja znów będę mógł naprawdę żyć.
- Wynoś się z mojego lasu! - warknął drzewomag. - Nie ma w nim miejsca dla takiej ciemności!
I Cer odszedł. Po trzech dniach dotarł do końca Mitherkame, po dwóch następnych zszedł z klifów, a po kilku tygodniach znalazł się na pustyni. Pragnął bowiem nauczyć się piaskowej magii. On sam zacznie służyć piaskowi, a piasek będzie mu się rewanżować.
W drodze zatrzymali go i przeszukali nefyrscy żołnierze. Kiedy zobaczyli, że nie ma wielkich palców u nóg, pobili go, ogolili jego młodzieńczą, rzadką bródkę, i dali kopniaka na dalszą drogę.
Cer zatrzymał się nawet w miejscu, gdzie było gospodarstwo jego ojca. Teraz wszystkie pola uprawiali Neryrrowie, przybysze z południa, którzy nigdy przedtem nie posiadali ziemi. Wygnali go precz, bojąc się, że może coś ukraść. Podkradł się więc w nocy do zagrody swego ojca i zwędził mięso ze spiżarni, a ze stodoły - kurczaka.
Przeszedł przez Greebeck, kierując się w stronę suchych wyżyn, i dał mięso oraz kurczaka tamtejszym biedakom. Zatrzymał się u nich na kilka dni. Później wyruszył na pustynię.
Wędrował cały tydzień, zanim zabrakło mu żywności i wody. Próbował wszystkiego, by znaleźć piaskową magię. Przemawiał do rozgrzanego piasku i rozpalonych skał tak, jak drzewomag do swoich drzew. Lecz piasek nigdy nie został okaleczony i nie potrzebował uzdrawiającego dotyku, skałom zaś nic nie można było zrobić i dlatego nie potrzebowały opieki. Kiedy Cer mówił, nigdy nie otrzymał odpowiedzi, tylko wiatr ciskał mu piaskiem w oczy. Wreszcie, bliski śmierci, osunął się na piaszczysty grunt. Jego otartą, poparzoną skórę oblepiał piasek, ubranie już dawno rozpadło się na strzępy, butla na wodę nagrzała się i wypełniła piaskiem, a oczy oślepły od bieli pustyni.
Nie mógł służyć pustyni, gdyż niczego odeń nie potrzebowała. Nie miała też cech, za które mógłby ją kochać, nie była bowiem ani piękna, ani dobra. Nie chciał jednak umierać bez zemsty. Walczył ze śmiercią tak długo, że jeszcze żył, kiedy znaleźli go koczownicy z plemienia Abadapnu. Dali mu wody i opiekowali się nim, aż wrócił do zdrowia po wielu tygodniach. Musieli go nieść na noszach od jednej studni do drugiej. A ponieważ Abadapnurowie wędrowali ze swoimi stadami i końmi, uwozili Cera coraz dalej od Nefyrydu i od Greetu.
Cer odzyskał zmysły bardzo powoli i jeszcze wolniej nauczył się języka swoich wybawców. Aż w końcu, kiedy chmury zaczęły zwiastować zimowe deszcze, był już członkiem plemienia. Traktowano go jak mężczyznę, ponieważ zapuścił brodę, i uważano za mądrego z powodu ponurej twarzy, która nie wypogadzała się nawet w tych rzadkich wypadkach, kiedy się śmiał.
Nigdy nie mówił o swojej przeszłości, choć Abadapnurowie wiedzieli, co oznacza cynowy pierścień na jego palcu i dlaczego ma tylko osiem palców u nóg. A oni, ponieważ nie byli ciekawscy i powodowali się tradycyjną kurtuazją, o nic go nie pytali. Poznał ich zwyczaje. Dowiedział się, że głodowanie na pustyni jest głupotą, a śmierć z pragnienia - czymś całkiem niepotrzebnym. Nauczyli go też, jak podstępem zmusić pustynię do rodzenia życia.
- Pustynia bowiem nigdy dobrowolnie nie pozwoli niczemu i nikomu żyć - powiedział wódz plemienia.
Cer zapamiętał te słowa. Pustynia nie chciała niczego żywego. Zastanawiał się, czy nie jest to klucz do piaskowej magii. A może są to tylko zamknięte drzwi, których nigdy nie zdołam otworzyć? Jak mogę służyć piaskowi, który pragnie tylko mojej śmierci i liczyć na to, że mi się zrewanżuje? Jak zdołam się zemścić, jeśli będę martwy?
- Umarłbym jednak z radością, gdybym poprzez moją śmierć mógł zemścić się na mordercach ojca - powiedział pewnego dnia do swojej klaczy. Klacz zwiesiła głowę i szła stępa aż do wieczora, choć kopał ją, chcąc zmusić do galopu.
Wreszcie pewnego dnia, niecierpliwiąc się, że nie robi nic dla wymierzenia zemsty, Cer poszedł do wodza plemienia i zapytał go, jak się nauczyć piaskowej magii.
- Piaskowej magii?! Oszalałeś! - wykrzyknął wódz i przez wiele dni nie chciał na niego patrzeć, a tym bardziej odpowiadać na jego pytania. Cer zorientował się, że tu, na pustyni, piaskowa magia jest tak samo znienawidzona, jak nienawidził jej drzewomag. Dlaczego? Czy taka moc nie uczyniłaby Abadapnurów wielkimi?
Kto wie, może wódz nie chciał o tym rozmawiać, ponieważ jego współplemieńcy nie znali magii pustyni? A jednak j ą znali. Pewnego dnia wódz plemienia przyszedł do Cera, polecił mu dosiąść konia i jechać za sobą.
Wyjechali wczesnym rankiem, zanim słońce stanęło wysoko na niebie, później przespali najgorętszą porę dnia w jaskini na zboczu skalistego wzgórza. O zmroku ruszyli dalej, a w nocy przybyli do jakiegoś miasta.
- To Ettuie - szepnął wódz. Potem podjechali na skraj ruin. Piasek przysypał zrujnowane domostwa do połowy wysokości z zewnątrz i od wewnątrz, i nawet teraz wieczorny wietrzyk usypywał zeń małe wydmy pod ścianami. Budynki zbudowano z kamienia, nie wieńczyły ich jednak wielkie kopuły jak w miastach Greetu, tylko iglice; te wysokie wieże zdawały się przebijać niebo.
- Ikikietar - szepnął wódz. - Ikiklaiai re dapii. O ikikiai etetur o abadapnur, ikikiai re dapii.
- Co to za “noże" ? - spytał Cer. - I jak piasek mógł je zabić?
- Noże to te wieże, ale są one również gwiazdami mocy.
- Jakiej mocy? - spytał żywo Cer.
- To moc nie dla ciebie. Tylko dla Eteturów, ponieważ byli mądrzy. Władali ludzką magią.
Ludzka magia. Czy to ta najczarniejsza magia, o której wspomniał drzewomag?
- Czy istnieje magia potężniejsza od ludzkiej? - spytał chłopiec.
- Nie w górach - odrzekł wódz. - Nie na dobrze nawodnionej równinie, w lesie czy w morzu.
- Ale na pustyni?
- A huu pareiti ununura - mruknął Abadapnur, kreśląc znak chroniący przed śmiercią. - Tylko moc pustyni. Tylko piaskowa magia.
- Chcę ją poznać.
- Dawno temu istniało tu potężne imperium - odparł wódz. -Kiedyś płynęła tędy wielka rzeka, padały deszcze, ziemia była żyzna i czerwona jak w Greecie i milion ludzi żyło szczęśliwie pod rządami króla Ettue Dappa. Ale nie wszyscy, gdyż na zachodzie znaleźli się nieliczni malkontenci, pełni niechęci do Ettue i ludzkiej magii jego władców. To oni stworzyli narzędzie, które zniszczyło to miasto. Sprawili, że wiatr zaczął wiać z pustyni, a deszcze stąd uciekły. Doprowadzili do tego, że rzeka wsiąkła w piasek i pola przestały rodzić. Wreszcie król Ettue poddał się i oddał połowę swego królestwa piaskowym magom, Dapinurom. To zachodnie królestwo nazywało się odtąd Dapnu Dap.
- Królestwo? - powtórzył zaskoczony Cer. - Przecież teraz tę nazwę nosi ta wielka pustynia.
- A kiedyś ta wielka pustynia wcale nie była pustynią, ale żyzną równiną, na której rosła trawa i zboże, jak w twojej ojczyźnie na północy. Dapinurowie nie zadowolili się jednak połową królestwa Ettue i z pomocą czarów zamienili pozostałą część w pustynię. Zasypali też piaskiem ziemie buntowników, aż wreszcie pustynia odniosła całkowite zwycięstwo. Armie Greetu i Neryrydu - byli wtedy sojusznikami - zdobyły Ettue, a my, mieszkańcy Dapnu Dap, staliśmy się koczownikami, żyjącymi z tych okruchów życia, które nawet najdziksza pustynia musi wydać, choć wbrew sobie.
- A co się stało z piaskowymi magami? - spytał Cer.
- Zabiliśmy ich.
- Wszystkich?
-Wszystkich- odparł wódz. - I jeśli jacyś ludzie praktykują dzisiaj piaskową magię, też ich zabijamy. Nie chcemy bowiem, żeby to, co nas spotkało, przytrafiło się komuś innemu.
Cer ujrzał nóż w dłoni koczownika.
- Złożysz mi teraz przysięgę - powiedział wódz. - Przysięgnij przed gwiazdami, piaskiem i duchami wszystkich, którzy mieszkali w tym mieście, że nie będziesz szukał piaskowej magii.
- Przysięgam - rzekł Cer i wódz schował nóż.
Następnego dnia Cer wziął konia, łuk, strzały oraz cały prowiant, jaki zdołał ukraść, i w najgorętszej porze dnia, kiedy wszyscy spali, pojechał na pustynię. Wyruszyli za nim w pościg, ale zabił dwóch ścigających strzałami, a pozostali zgubili jego trop.
Wśród abadapnurskich plemion rozeszła się wieść, że niedoszły piaskowy mag grasuje na pustyni, i wszyscy gotowi byli go zabić, gdyby zjawił się u nich. Nie pokazał się jednak, gdyż wiedział teraz, jak służyć pustyni i jak zmusić ją, aby mu się rewanżowała. Albowiem pustynia kochała śmierć i nienawidziła trawy, drzew, wody i wszystkiego, co żyje.
Dlatego Cer udał się na skraj Nefyrydu, położonego na wschód od pustyni. Tutaj zanieczyszczał studnie ciałami chorych zwierząt. Podpalał pola, gdy od pustyni wiał suchy wiatr, który przenosił płomienie do miast. Wycinał drzewa. Zabijał owce i bydło. A kiedy ścigały go nefyrrskie patrole, uciekał na pustynię, gdzie nie mogły za nim podążyć.
Zniszczenia, jakie szerzył, zirytowały i zubożyły niejednego rolnika, ale Cer sam jeden nie zdołałby poważnie zaszkodzić Nefyrrom. Czuł jednak, że jego władza nad pustynią rośnie, gdyż karmił ją tym, czego pragnęła: śmiercią i suszą.
Zaczął znowu przemawiać do piasku, nie łagodnie, lecz stanowczo, opowiadając mu o kraju na wschodzie, który mógłby zasypać. A wiatr słuchał jego słów, smagał piasek, przesuwając wydmy. Tam, gdzie stał Cer, wiatr go nie tykał, ale wydmy wokół niego falowały jak morze. Przemieszczając się na wschód. Wędrując do kraju Nefyrrów.
Teraz zgłodniała pustynia mogła zrobić w jedną noc sto razy więcej niż sam Cer z pochodnią lub z nożem. Pożerała gaje oliwne w godzinę. Niesiony wiatrem piasek zasypywał dom przez noc, grzebał miasta w tydzień i zaledwie w trzy tygodnie wypędził Nefyrrów za dwie wielkie rzeki, Greebeck i Nefyr, gdzie, jak myśleli, nie dotrą straszne burze piaskowe.
Lecz burze piaskowe poszły za nimi. Cer polecił pustyni niemal wypełnić koryto Nefyru, aż rozlał się on na pół metra głęboko i na wiele kilometrów szeroko. Rzeka zalała ziemie, które przedtem były suche, jednocześnie pozostawiając słońcu większą powierzchnię wody do wypicia. Nefyr wysechł, zanim dopłynął do morza, i w ten sposób pustynia dotarła do serca Nefyrydu.
Nefyrrowie zawsze walczyli orężem i okrucieństwo nieodłącznie towarzyszyło im na wojnie. Lecz w boju z pustynią byli bezsilni. Nie potrafili walczyć z piaskiem. Gdyby Cer mógł o tym wiedzieć, chełpiłby się faktem, że, choć nikt go nie uczył, stał się najpotężniejszym z piaskowych magów, jacy kiedykolwiek żyli. Albowiem nienawiść okazała się lepszym nauczycielem niż wszelkie księgi czarnej magii, a Cer żył nienawiścią i tylko nienawiścią; teraz nic nie jadł i nie pił, karmiąc ciało mocą wiatru i gorącymi promieniami słońca. Był całkowicie wysuszony i krew już nie płynęła w jego żyłach. Odżywiał się energią burz piaskowych, które wzniecał. A pustynia chętnie go żywiła, ponieważ i on ją żywił.
Idąc tropem burz piaskowych, przeszedł przez opuszczone miasta Nefyrrów. Widział uciekinierów kierujących się na pomoc i na wschód, na wyżej położone tereny. Oglądał trupy ofiar zasypanych przez burze. W nocy zaś śpiewał stare pieśni wojenne Greetów. Napisał kredą imię swego ojca na murach każdego miasta, które zniszczył. Napisał imię swojej matki na piasku. Wiatr nigdy nie wiał w tym miejscu, a piasek nawet nie drgnął, lecz zachował ten napis, jakby wykuto go w skale.
Aż wreszcie pewnego dnia, podczas ciszy między burzami piaskowymi, Cer ujrzał jakiegoś mężczyznę idącego ku niemu ze wschodu. Czy to Abadapnur, czy Nefyrr? - zapytał się w duchu. Na wszelki wypadek wyjął nóż z pochwy i nałożył strzałę na cięciwę łuku.
Lecz mężczyzna ten podszedł z wyciągniętymi rękami i zawołał:
- Cerze Cemreecie!
Cerowi nigdy nie przyszło do głowy, że ktokolwiek zna jego imię.
- Piaskowy magu, Cerze Cemreecie! - powiedział przybysz, gdy się do niego zbliżył. - Dowiedzieliśmy się, kim jesteś.
Cer nic nie odpowiedział, tylko patrzył w oczy nieznajomego.
- Przybyłem, by ci powiedzieć, że wywarłeś straszliwą zemstę. Powaliłeś Nefyryd na kolana. Podpisaliśmy traktat z Greetem i już nie napadamy na Hetterwee. Driplin zagarnął nasze najdalej wysunięte na zachód ziemie.
- Nic mnie nie obchodzi wasze imperium - uśmiechnął się Cer.
- Może więc obejdzie cię nasz lud. Śmierć twoich rodziców została pomszczona sto tysięcy razy, gdyż ponad dwieście tysięcy naszych zginęło z twojej ręki.
-Nic mnie nie obchodzą wasi ludzie - zachichotał Cer.
- Może więc obchodzą cię żołnierze, którzy to zrobili? Chociaż wykonywali tylko rozkazy, zostali aresztowani i straceni. Zabito też tych, którzy wydali te rozkazy, nawet naszego naczelnego dowódcę. Stało się tak na rozkaz naszego króla, żeby twoja zemsta była całkowita. Przyniosłem ci ich uszy jako dowód - dodał przybysz, wyjmując sakiewkę zza pasa.
- Nie obchodzą mnie ani wasi żołnierze, ani dowody zemsty -odparł Cer.
- W takim razie co cię obchodzi? - spytał spokojnie nieznajomy.
- Śmierć.
- Więc i ją ci przynoszę! - szepnął nowo przybyły i pchnął nożem w pierś Cera, tam, gdzie powinno być serce. Kiedy jednak wyciągnął brzeszczot, krew nie trysnęła, a piaskowy mag tylko się uśmiechnął.
- Rzeczywiście ją przyniosłeś! - warknął Cer i wbił nóż w to samo miejsce na ciele napastnika, w które ugodzono jego ojca. Później ciął w górę tak, jak widział to na własne oczy. Dotknął jednak serca Nefyrra. Mężczyzna zmarł od razu.
Kiedy Cer patrzył na wsiąkającą w piasek krew, w uszach zadźwięczały mu krzyki jego matki, choć nie wspominał ich przez te wszystkie lata. Usłyszał je teraz i przypomniawszy sobie swoich rodziców i swe dzieciństwo, zaczął płakać. Objął ciało zabitego przez siebie mężczyzny i kołysał się na piasku, a krew krzepła na jego ubraniu i skórze. Jego łzy zmieszały się z krwią i spadły na piasek. Cer uświadomił sobie, że płacze po raz pierwszy od śmierci swego ojca.
Nie jestem uschnięty, pomyślał. Nadal mam w sobie dość wody, by pustynia mogła ją wypić. Popatrzył na swoje pokryte krwią ręce, i próbował ją zmyć piaskiem. Lecz krew pozostała; piasek nie zdołał jej usunąć.
Cer znowu się rozpłakał. Potem wstał, zwrócił się na zachód i rzekł do pustyni:
- Przybądź.
Zerwał się lekki wiatr.
- Przybądź - powtórzył - i wysusz moje oczy.
Przybył wiatr i piasek i pogrzebał Cera Cemreeta, wysuszył jego oczy. Życie wreszcie go opuściło i w ten sposób umarł ostatni z piaskowych magów.
Później nadeszły zimowe deszcze i uciekinierzy z Nefyrydu wrócili do swego kraju. Żołnierzy odwołano do domu, ponieważ wojny się skończyły, a ich bronią stały się teraz łopaty i pługi. Odkopali koryta Nefyru i Greebecku i obie rzeki znów popłynęły do morza. Zasiali trawę i oczyścili domy z piasku. Akweduktami i kanałami nawodnili zniszczone pola.
Życie powoli powróciło do Nefyrydu.
A pustynia, utraciwszy swego maga, spokojnie wróciła do swoich dawnych granic, by już nigdy nie nieść śmierci ziemiom, na których kwitło życie. I tak miała dość śmierci u siebie, gdzie nic nie żyło, i suchości tam, gdzie nie było wody.
W lesie, położonym niedaleko od szczytów Mitherkame, pewien drzewomag usłyszał te wieści od wędrownego druciarza.
Drzewomag poszedł do lasu i przemówił cicho do Wiązu, do Dębu, do Sekwoi i do Osiki. A kiedy drzewa te dowiedziały się o wszystkim, zapłakały nad Cerem Cemreetem i każde dało jedną gałązkę, która została spalona ku jego pamięci, i upuściło kroplę soku na ziemię na jego cześć.
8. NAJSZCZĘŚLIWSZY DZIEŃ W ŻYCIU
Żyła sobie kiedyś pewna kobieta. Miała pięcioro dzieci (a kochała je całym sercem) i męża, który był silny i dobry. Jej mąż co dnia pracował na polach, a później wracał do domu i rąbał drwa, naprawiał uprząż lub łatał cieknący dach. Dzieci zaś pomagały im i bawiły się tak zapamiętale, że wydeptały ścieżki w zielsku i znały każdą kryjówkę na obszarze trzech kilometrów kwadratowych. Kobieta z czasem zaczęła się obawiać, że są zbyt szczęśliwi, że to wszystko kiedyś się skończy. Dlatego pomodliła się: Panie, ześlij nam wieczne szczęście, niech ta radość trwa i nigdy nie przeminie. Następnego dnia przyszedł do ich domu stary domokrążca o chytrym spojrzeniu, i rozłożył swoje towary: ubrania z szorstkiej wełny, solidne garnki i rondle, brzydkie wprawdzie, ale praktyczne. Kobieta kupiła od niego sukienkę, tanią, lecz z mocnego materiału. Handlarz miał właśnie odejść, gdy zauważyła ogień w jego oczach, które nagle zabłysły jak gwiazdy. Przypomniała sobie wczorajszą modlitwę i zapytała:
- Panie, czy nie masz czegoś, co pozwoliłoby zatrzymać szczęście?
Handlarz odwrócił się, spiorunował ją wzrokiem i rzekł:
- Mogę ci coś takiego dać, jeśli pragniesz. Przedtem jednak spróbuj sobie wyobrazić twoje dzieci, dorastające i odpowiadające impertynencko, wstępujące w związki małżeńskie z osobami, które niezbyt będą cię lubiły, przynajmniej na początku. Pomyśl o słabnącychsiłach twego męża i upadającym na waszych oczach gospodarstwie; może zajdzie konieczność, by je sprzedać i przenieść się do domu synowej, ponieważ już nie zdołacie się utrzymać. A to uczucie sztywności w nogach i nieporadność palców u rąk, które nie będą w stanie tkać koronek, szyć, a nawet ubijać masła? Wreszcie wyobraź sobie śmierć, gdy leżysz czując, że duch opuszcza ciało, a ty, choć na jeden dzień, pragniesz się cofnąć do czasów, gdy byłaś młoda, twoje dzieci zaś małe. Później...
- Wystarczy! - krzyknęła kobieta.
- Ale to nie koniec! - zaoponował handlarz.
- Usłyszałam wszystko, co chciałam - odparła stanowczo i wyprosiła go z domu.
Następnego dnia przybył inny mężczyzna na jaskrawo pomalowanym wozie, z koniem o imieniu Carpy Deem, na którego pokrzykiwał przez cały czas. Był to znachor ze Wschodu z napojami leczniczymi na to i pigułkami na tamto, jedwabiami i szarfami do sprzedania, tak jasnymi, że aż oczy bolały od patrzenia. Nikt w domu nie chorował, więc kobieta nie kupiła żadnego lekarstwa. Nabyła tylko - zbyt drogą- jedwabną wstążkę, ponieważ niebieściła się w jej złocistych włosach. I powiedziała do znachora:
- Czy masz jakiś sposób na szczęście, panie?
- Czy musisz o to pytać? - odparł. - O tu, w tym dzbanku mam eliksir szczęścia - wystarczy jeden łyk i najpiękniejszy dzień w twoim życiu pozostanie z tobą na zawsze.
- Ile on kosztuje?
- Sprzedaję go tylko takim ludziom, którzy przeżyli dzień wart zapamiętania, a wtedy cena jest niska. Wystarczy mi jeden lok twoich złocistych włosów. Dam go twemu Panu, aby cię poznał, gdy nadejdzie twój czas.
Kobieta wyrwała kosmyk z głowy i dała go domokrążcy, a ten nalał jej eliksiru szczęścia do małego cynowego kubeczka. Gdy odjechał, wzięła kubeczek do ręki i pomyślała o najszczęśliwszym dniu w swoim życiu. Było to zaledwie dwa dni wcześniej, wtedy, kiedy się pomodliła. I wypiła do dna.
Gdy zaczęło się ściemniać, jej mąż wrócił z pola. Zaniepokojone dzieci podeszły do niego.
- Z mamą źle się dzieje - powiedziały. - Mówi coś bez ładu i składu.
Mąż wszedł do chaty i próbował nawiązać rozmowę z żoną, lecz ta nie odpowiadała. Nagle wymówiła jakieś zdanie, patrząc przestrzeń. Kroiła marchewki, choć marchewek nie było; gotowała-gulasz, ale nie rozpaliła ognia. Wreszcie jej mąż zdał sobie sprawę, że powtarza ona słowo w słowo to, co powiedziała dwa dni temu, kiedy po raz ostatni jedli gulasz. Gdy przytoczył słowa, które wtedy do niej rzekł, ich rozmowa przynajmniej miała jakiś sens. Każdy następny dzień wyglądał tak samo. Domownicy raz po raz powtarzali te same zwroty albo ignorowali kobietą i pozwalali jej robić to, co chciała, nie zwracając na nią uwagi. Wreszcie dzieci miały tego po dziurki w nosie, znalazły sobie współmałżonków i opuściły dom, a ona o niczym nie miała pojęcia. Mąż pozostał z nią i coraz bardziej pogrążał się w jej śnie. Dlatego każdego dnia wstawał i wypowiadał te same słowa, które nic już nie znaczyły. Nie pamiętał też już, po co żyje, więc umarł. Sąsiedzi znaleźli zwłoki męża dwa dni później i pogrzebali je, a jego żona w ogóle o tym nie wie-działa.
Jej córki i synowe próbowały się nią zajmować. Kiedy jednak zabierały ją do swoich domów, zachowywała się tak, jakby nadal prze-bywała we własnej chacie. Wpadała na ściany, krojąc tę przeklętą marchewkę, powtarzając wciąż te same słowa, aż wszyscy mieli jej dosyć. Wreszcie krewni odprawili jaz powrotem do jej domu i opłacili jakąś kobietę, aby dla niej gotowała i sprzątała. Ona zaś nadal robiła to samo, samotna w swojej chacie, szczęśliwa jak kaczka na stawie. Wreszcie kiedyś załamała się pod nią podłoga. Wpadła do dziury i złamała sobie biodro. Mówiono, że nie czuła bólu i że umierając nadal śmiała się w głos i bredziła o gulaszu. Nigdy nie zobaczyła żadnego ze swoich wnuków, nigdy nawet nie zapłakała na grobie męża. Niektórzy ludzie twierdzili, że z pewnością była od nich szczęśliwsza, ale nikt nie powiedział, iż chciałby się z nią zamienić na miejsca.
Kiedy odprowadzano jej ciało na cmentarz, do wioski przybył pewien stary domokrążca o chytrej twarzy i patrzył na kondukt pogrzebowy. Podjechał też pewien znachor, wrzeszcząc na swego konia, i zatrzymał się obok handlarza.
- Więc kupiła ten eliksir od ciebie - rzekł domokrążca. A znachor odparł:
- Gdybyś trochę upiększał rzeczywistość, dodawał tu i tam nieco barw, sprzedałbyś więcej, przyjacielu. Lecz handlarz tylko pokręcił głową.
- Żeby kiedykolwiek wysłuchali mnie do końca, nigdy nie zdołałbyś ich naciągnąć, stary kłamco. Ale oni zawsze mnie odsyłają, zanim skończę. Nigdy nie udaje mi się powiedzieć im wszystkiego.
- Gdybyś zaczął od przyjemnych stron, na pewno by cię wysłuchali.
- Ale wtedy to nie byłoby prawdziwe.
- Mnie to nie przeszkadza. Dzięki tobie moje interesy kwitną. - I znachor klepnął kuferek pełen złotych, srebrnych, spiżowych i żelaznych włosów. Było to bogactwo całego świata i znachor wrócił do domu, by policzyć je wszystkie, takie piękne i zimne.
Natomiast domokrążca po prostu pojechał do swojej rodziny: do małych prapraprawnuków, do siwowłosej, zrzędzącej żony, i do dzieci, które skarżyły się, iż z powodu interesów nigdy nie ma go w domu i że tkwi w nim wtedy, kiedy nie powinno go tam być. Powrócił do liści, zmieniających barwę co roku, szczurów, zjadających jabłka w piwnicy, do ludzi, którzy wciąż umierali, i niemowląt, które nadal się rodziły.
9. MOTYLE Z HIERUSALEM
Obudziły go motyle. Amasa wyczuł ich obecność, zanim je zobaczył. Poczuł słaby nacisk setek nóżek na szorstkim wełnianym kocu i przyśnił mu się prysznic z ciepłego śniegu. Otworzył oczy i dostrzegł je najpierw w słupie światła słonecznego jak setkę witraży, potem na podłodze niczym dywan utkany przez natchnionego szaleńca i w powietrzu, niby liście unoszone na wietrze.
Nareszcie, powiedział w duchu.
Obserwował je przez jakiś czas, a potem ostrożnie podniósł koc. Motyle uniosły się razem z nakryciem. Powoli spuścił nogi z łóżka; motyle odleciały, po czym znów go nakryły całym rojem. Brodził wśród nich jak w płytkiej wodzie na brzegu morza, one zaś bez końca zbliżały się do niego i szybko cofały. Ten, kto walczy i ucieka, następnego dnia doczeka, pomyślał. Musiałyście wreszcie do mnie przyjść, powiedział na głos. Potem wzdrygnął się, gdyż oznaczało to zmianę w jego życiu, zmianę, na którą przedtem czekał, a teraz wcale nie miał pewności, że naprawdę jej pragnie.
Motyle unosiły się wokół niego przez cały ranek, gdy przygotowywał się do podróży. Wiedział, iż będzie to ostatnia podróż w jego życiu, jedna z wielu. Urodził się w bogatej rodzinie należącej do elity władzy w Sennabris, największym z używających benzyny miast wybrzeża. Wyrósł patrząc, jak wielkie okręty wpływają do portu, by opróżnić ładownie w miejskich zbiornikach. Kiedy rozpoczął pierwszą podróż, nie wypłynął w ślad za tankowcami na morze. Zamiast tego wybrał czystszą, jak mu się wydawało, drogę w głąb lądu.
Mieszkał w przepychu w wiszącym mieście Besara na klifach Carmelu; pełnił jakiś czas funkcję gubernatora w Kafr Kamei na Równinie Esdraelon aż do Wojny Megiddyjskiej; zbudował Schody Ekdippa w litej skale - przy ich budowie zginęło tysiąc ludzi i uważano to za niską cenę.
I podczas każdej podróży coś tracił. Pozostawił zamiłowanie do luksusu w Besarze; zaspokoił żądzę władzy i zapomniał o niej w Kafr Kamei; pragnienie zbudowania pomnika, który przetrwa wieki, zrzucił jak płaszcz w Ekdippie; i na samym końcu znalazł się tutaj, na bardzo ubogiej farmie na skraju Pustyni Machaerus, z ciągnikiem, wymagającym ciągłych napraw, by zechciał pracować, i zbiorami tak małymi, że ledwie wystarczały na kupno żywności dla niego samego i paliwa dla jego maszyn. Nie miał nawet dość pieniędzy, by zapłacić za światło, i po zachodzie słońca niezmiennie zapadał dla niego nieprzenikniony mrok. Lecz nawet tutaj wiedział, że czeka go jeszcze jedna podróż, gdyż nie stracił wszystkich pragnień: nadal, kiedy pracował w polu, zanurzał palce w glebie; wciąż jeszcze płukał nogi w błotnistym kanale; dalej siedział godzinami w upalne popołudnia i patrzył na stojące nieruchomo niby skała zboże, które chłonęło słońce, i dawało potem suche, twarde ziarno. Amasa wiedział, że będzie również musiał opuścić tę swoją ostatnią miłość, miłość do życia, zanim poczuje, że jest gotów umrzeć.
Motyle go wzywały.
Starannie naoliwił traktor i wstawił go do szopy.
Zamknął główną tamę na kanale i nasypał na nią ziemi, żeby wiosną woda nie wypłynęła na jego leżące odłogiem pola i się nie zmarnowała.
Napełnił manierkę wodą i włożył do torby pielgrzymiej, którą przewiesił przez ramię. To wszystko, co zabieram, rzekł. I nawet to wydawało mu się większym brzemieniem niż pragnął dźwigać.
Motyle roiły się wokół niego i próbowały odciągnąć go z drogi na pustynię, ale nie poszedł tam od razu. Popatrzył na swoje pola, zamienione w rżyska po zbiorach. Tuż za nimi kłębiło się zielsko żywiące się resztkami wody nie wykorzystanej przez jego zboże. Za zielskiem zaś rozciągała się Pustynia Machaerus, gdzie umiera wszystko, co kocha wodę. Było to skaliste odludzie: skupiska skał, żwir i piasek. A przecież widział tam też ruiny: drewniane szkielety domów, w których niegdyś mieszkali farmerzy. Niektórzy ludzie uważali to za znak, że pustynia się rozszerza, ale Amasa znał prawdę. Te ruiny były ostatnimi śladami po żałosnych Sebasti, wędrownym plemieniu wegetującym jak zielsko na skraju jego pól. Kiedyś kanałami popłynęła niewielka nadwyżka wody. Sebasti szybko o tym usłyszeli. Niebawem przybyli w rozklekotanych ciężarówkach. W kilka tygodni zbudowali swoje nędzne domy, zaorali kamieniste pola i w owym roku zebrali plony, ponieważ woda w kanałach była głębsza o kilkanaście centymetrów. Lecz w następnym roku poziom wody w kanałach wrócił do normy, i pewnej nocy w ciągu kilku godzin domy zostały rozebrane, ciężarówki załadowane i Sebasti odjechali.
Ja również jestem Sebasti, pomyślał Amasa. Przemocą wyrwałem moje życie wrogiej pustyni i zwrócę je piaskom, gdy zakończę moją ziemską wędrówkę.
Chodź, powiedziały motyle, siadając na jego twarzy. Chodź, powtórzyły, wachlując go i odlatując w stronę drogi do Hierusalem.
Nie bądźcie natrętne, odparł Amasa z uporem. A jednak uległ i ruszył za nimi do krainy śmierci.
Jedynym podmuchem był ruch powietrza chłodzącego mu skórę, gdy kroczył w ślad za motylami. Upał wysysał zeń wodę, jak z pełnej studni. Popijał z manierki tylko od czasu do czasu, ale nawet przy takim racjonowaniu wody ubywało zbyt szybko.
Zdarzyło się coś gorszego: jego przewodnicy opuszczali go teraz, kiedy szedł drogą do Hierusalem; najwidoczniej mieli inne zadania do spełnienia. W południe po raz pierwszy zauważył, że liczba motyli maleje, a około piętnastej unosiło się przed nim zaledwie kilkaset. Tak długo, jak obserwował jakiegoś konkretnego owada, ten pozostawał; gdy jednak na moment odwrócił oczy - motyl znikał. Zirytowany, wbił wzrok w jednego motyla i nie odrywał od niego spojrzenia, po prostu na niego patrzył i patrzył. W końcu został tylko ten ostatni. Amasa wiedział, że i ten motyl pragnie odlecieć. Nie chciał jednak do tego dopuścić. Jeśli ja mogę przyjść na twój rozkaz, ty możesz pozostać na mój. I tak szedł, aż słońce poczerwieniało na zachodzie. Nie napił się wody; nie przyglądał się drodze; i motyl został. Było to swoiste zwycięstwo. Rządzę tobą z pomocą moich oczu, pomyślał.
- Równie dobrze możesz się tu zatrzymać, przyjacielu.
Dźwięk ludzkiego głosu na tym odludziu zaskoczył Amasę; podniósł oczy wiedząc, że w tej chwili traci ostatniego motyla. Gotów był znienawidzić mężczyznę, który się do niego odezwał.
- Mówię, przyjacielu, że skoro idziesz donikąd, równie dobrze możesz się zatrzymać.
Był to starzec, nagi i sczerniały od słońca. Siedział w cieniu, pod osłoną dużego głazu, w miejscu, gdzie padające z ukosa promienie słońca (pustynia leżała daleko na pomocy) nie docierały przez cały dzień.
- Gdybym chciał z kimś porozmawiać, zabrałbym ze sobą przyjaciela - odrzekł Amasa.
- Jesteś durniem, jeśli myślisz, że te motyle są twoimi przyjaciółmi.
Amasę zaskoczyło, iż nieznajomy wiedział o motylach.
- Och, wiem więcej niż sądzisz - powiedział starzec. - Dowiedz się, że mieszkałem w Hierusalem, teraz zaś jestem strażnikiem Drogi Hierosolimskiej.
- Nikt nie opuszcza Hierusalem - zaoponował Amasa.
- Ja to zrobiłem - odrzekł starzec. - A teraz siedzę przy drodze i uczę podróżnych, jak się dostać do Hierusalem. Niewielu zwraca na mnie uwagę, ale jeżeli nie posłuchasz moich rad, nigdy tam nie dotrzesz i twoje kości powiększą olbrzymią kolekcję ludzkich szczątków, którą słońce i wiatr stopniowo zamieniają w piasek.
- Idę tam, dokąd prowadzi mnie ta droga - oświadczył spokojnie Amasa. - Nie potrzebuję żadnych wskazówek.
- O, tak, wolałbyś pokładać ufność w nieżyjących budowniczych tej drogi, niż zaufać żywemu człowiekowi. Amasa patrzył na niego chwilę.
- Więc powiedz mi, co mam zrobić - rzekł po chwili.
- Daj mi całą wodę, jaką masz.
Amasa wybuchnął śmiechem. Był to jednak cichy śmiech, wydobył się bowiem ze spękanych, obolałych warg, których spragniony wędrowiec nie odważył się rozewrzeć szerzej niż musiał.
- To jest pierwszy klucz do Hierusalem. - Starzec wzruszył ramionami. - Widzę, że mi nie wierzysz. Ale to prawda. Człowiek z zapasami wody lub pożywienia nie może wejść do tego miasta. Zrozum, Hierusalem jest ukryte. Gdybyś miał czarodziejski wzrok, cudzoziemcze, mógłbyś je dostrzec nawet teraz. Leży niedaleko. Nigdy jednak nie zauważy go podróżny, nie znajdujący się w rozpaczliwej sytuacji. Mogą je odnaleźć tylko ci, którzy są bardzo bliscy śmierci. Niestety, jeśli raz miniesz wejście do Hierusalem nie widząc go, ponieważ miałeś ze sobą wodę, będziesz się potem błąkał bez końca. Wtedy możesz wypić resztę wody i z płaczem głośno błagać miasto, by ci się ujawniło, lecz na nic ci się to nie zda. Już nigdy tam nie trafisz. Zrozum, musisz poznać smak śmierci, zanim Hierusalem otworzy się przed tobą.
- To mi wygląda na kaznodziejstwo - odrzekł Amasa. - A ja już dawno skończyłem z religią.
- Religią? Co religia ma wspólnego ze światem, w sercu którego kryje się smok?
Amasa zawahał się. Część jego jaźni, ta racjonalna, kazała mu zignorować strażnika i iść dalej. Ale cecha ta od dawna w nim osłabła. W jego pojęciu definicja człowieka jako “bezpiórego dwunoga" zawierała więcej prawdy niż określenie “myślące zwierzę". Oprócz tego bolała go głowa i nogi, wargi zaś piekły. Podał starcowi manierkę z wodą, a potem wręczył mu też swoją torbę pielgrzymią.
- Nie ma w niej nic, co chciałbyś zatrzymać? - spytał zaskoczony strażnik drogi.
- Spędzę tutaj noc.
Starzec skinął głową.
Spali w ciemnościach, aż na niebo wypłynął księżyc, którego jasna poświata zapowiadała wschód słońca za kilka godzin. To Amasa się obudził, a jego poruszenie wyrwało ze snu starca.
- Już? - spytał. - Tak ci się śpieszy?
- Opowiedz mi o Hierusalem.
- Co mam ci opowiedzieć, przyjacielu? Jego historię? Mit o nim? Ostatnie wydarzenia? Ceny biletów w środkach transportu publicznego?
- Dlaczego to miasto jest ukryte?
- Żeby nie można go było znaleźć.
- Więc po co wskazówki, żeby niektórzy mogli tam wejść?
- Żeby można było je znaleźć. Musisz zadawać takie dziecinne pytania?
- Kto zbudował to miasto?
- Ludzie.
- Dlaczego je zbudowali?
- Żeby rodzaj ludzki mógł przetrwać na świecie. Usłyszawszy pierwszą odpowiedź, bez wątpienia mającą ukryte znaczenie, Amasa skinął głową.
- A kim jest wróg, który nie powinien dotrzeć do Hierusalem?
- Och, ty nic nie zrozumiałeś, przyjacielu. Hierusalem zostało zbudowane, by wróg nie mógł się zeń wydostać, aby zatrzymać smoka w sercu świata.
Starzec mówił teraz takim tonem jak bajarz. Amasa położył się znów na piasku i słuchał, a księżyc sunął po niebie na lewo od niego.
- Ludzie przybyli tutaj statkami przez próżnię nocy - zaczął strażnik drogi.
Amasa westchnął.
- Och, ty wiesz o tym wszystkim?
- Nie bądź głupcem. Opowiedz mi o Hierusalem.
- Czy twoje książki albo nauczyciele powiedzieli ci, że ten świat był bezludny, gdy przybyli tu nasi praojcowie?
- Opowiedz mi swoją historię, starcze, ale zwyczajnie. Bez mitów i magii. Powiedz mi prawdę.
- Jakże prosta jest twoja wiara! - odparł strażnik. - Chcesz prawdy. A oto cała prawda, choć nie na wiele ci się przyda. Ten świat porastał bezkresny las. Żyły w nim istoty, które parzyły się z drzewami i czerpały z nich swoją siłę. Istoty te bardzo upodobniły się do drzew.
- Należało tego oczekiwać - mruknął Amasa.
- Po przybyciu naszych praojców, mieszkające wśród drzew stwory zwietrzyły śmierć niesioną przez statki. Dokonały wtedy czegoś, co wydało się naszym przodkom magią i cudami. Te istoty, smoki, kryjące się wśród liści, miały własną naukę, o której niewiele wiemy. Nie stworzyły jednak pewnej dobrze znanej nam, ludziom, gałęzi wiedzy, gdyż nie była im potrzebna. My wiedzieliśmy, jak ogołocić las z liści.
- Tamte drzewa zostały więc zabite.
- Wszystkie lasy tego świata wyrosły po tamtej epoce. W niektórych miejscach, gdzie las nie był gęsty, zdołał się zregenerować i żyjemy teraz w tych krajach. Ale tutaj, na dzisiejszej Pustyni Machaerus, rósł największy las, tak wysoki i gęsty, że nie było w nim poszycia. Kiedy liście umarły, nic nie zatrzymało gleby, którą deszcze zmyły na Równinę Esdraelon. Dlatego jest ona taka żyzna, a tutaj pozostał tylko piasek.
- Hierusalem.
- Początkowo Hierusalem miało być placówką dla uczonych pragnących lepiej poznać smoki, żałosne, brązowe leśne stworzenia. Ale one widziały śmierć lasów i niemal wszystkie umarły z rozpaczy. Tylko nieliczne przeżyły wśród skał, gdzie nie mogliśmy ich dosięgnąć. Później Hierusalem stało się oddalonym od innych ludzkich siedzib miastem rozrywek, gdzie można było grzeszyć bez obawy, że Bóg to dostrzeże.
- Powiedziałem, żebyś mówił prawdę.
-A ja mówię ci, żebyś słuchał i nie przerywał. Pewnego dnia nieliczni badający smoki uczeni odkryli, że nie wszystkie te istoty wymarły. Jeden pozostał; małe, wytrzymałe stworzenie, które żyło wśród skał. Ale ten smok nie przypominał już z wyglądu swoich współplemieńców. Nie był brązowy jak pień, tylko szary niczym kamień. Uczeni zabrali smoka do miasta, by prowadzić nad nim badania, lecz uciekł im po kilku godzinach. Nigdy go nie złapali. A wtedy zaczęły się niewyjaśnione morderstwa. Ludzie ginęli co noc. Za każdym razem zabijano kopulującą parę i dokonywano na niej wiwisekcji. W ciągu roku poszukiwacze rozrywek opuścili Hierusalem i miasto znów się zmieniło.
- Stało się tym, czym jest teraz.
- Czerpiąc ze skąpej wiedzy o smokach uczeni ukryli je tak, jak teraz jest ukryte. Poświęcili je świętości, pięknu i wierze - i morderstwa ustały. Lecz smok nie odszedł. Widywano go od czasu do czasu, szarego na tle kamiennych budowli Hierusalem: wyglądał jak ruchliwy maszkaron. Dlatego zamknięto miasto, by smok nie zdołał uciec i nie zetknął się z resztą świata, gdzie ludzie nie są święci. Mogliby bowiem zmusić go, żeby znów zaczął zabijać.
- Więc Hierusalem ma chronić świat przed grzechem - podsumował Amasa.
- Przed karą. Dając światu czas na skruchę - wyjaśnił strażnik drogi.
- Świat niewiele robi w tym kierunku.
-Ale niektórzy ludzie tak. A motyle wzywają skruszonych grzeszników i przyprowadzają ich do mnie.
Amasa siedział w milczeniu, kiedy słońce wzeszło za jego plecami. Nie minęło jeszcze gór na wschodzie, gdy zaczęło go parzyć. Starzec rzekł wtedy:
- A oto, jakie są prawa Hierusalem:
Kiedy tylko ujrzysz to miasto, nie cofaj się, bo je zgubisz.
Nie patrz w świecące czerwienią dziury w ulicach, gdyż oczy ci wypadną, a twoja skóra zsunie się z kości, te zaś zamienią się w proch, jeszcze zanim całkiem umrzesz.
Człowiek, który zabije motyla, będzie żył wiecznie.
Nie patrz na mały, szary cień, przemykający się przy granitowych ścianach pałacu królewskiego, bowiem pozna on wtedy drogę do twego łoża.
Droga do Dalmanutha prowadzi do znaku, którego szukasz. Pamiętaj, że nie możesz go znaleźć.
I starzec uśmiechnął się.
- Czemu się uśmiechasz? - spytał Amasa.
- Ponieważ jesteś takim świątobliwym mężem, święty Amaso, i Hierusalem czeka na twoje przybycie.
- Jak się nazywasz, starcze? Strażnik drogi przechylił głowę w bok.
- Kontemplacja.
- To nie jest imię - zaoponował Amasa.
- Bo ja nie jestem człowiekiem - odrzekł z uśmiechem starzec.
Amasa uwierzył mu na chwilę i wyciągnął rękę, by sprawdzić, czyjego rozmówca jest zjawą. Lecz jego palec napotkał materialne ciało, które nie rozpadło się w proch.
- Masz tak wielką wiarę - rzekł znów strażnik drogi. - Odrzuciłeś swoją torbę pielgrzymią, ponieważ nie ceniłeś niczego z jej zawartości. Co naprawdę cenisz?
W odpowiedzi Amasa zdjął z siebie całą odzież i rzucił ją do stóp tajemniczego starca.
Pamięta, że kiedyś nosił inne imię, ale nie wie jakie. Nazywa się teraz Szary i żyje wśród kamieni, które również są szare. Czasami zapomina, gdzie kończy się kamień, a zaczyna jego ciało. Kiedy indziej znów, po wielu godzinach bezruchu, musi szukać swoich palców u nóg, które rozkładają się jak wachlarz. A każdy palec trzyma się kamienia tak mocno, że gdy Szary w końcu nimi poruszy, jest zaskoczony, gdzie się podziewały. Nie rusza się z miejsca przez cały dzień i noc. Lecz w godzinach poprzedzających wschód i zachód słońca biega szybko i pewnie jak pająk między kamiennymi ścianami pałacu, zatrzymując się tylko po to, by napić się wody z usianej martwymi muchami kałuży, która pozostała po ostatniej burzy.
Jednakże w ostatnich czasach musi poruszać się wolniej, bardziej niezdarnie niż poprzednio, gdyż jego pręcik w końcu bardzo urósł. Dlatego ciągnie pręcik z trudem po pionowych ścianach. Od czasu do czasu nawet go przydeptuje. Trwa to już od wielu tygodni. Z każdym dniem jest gorzej i Szary odczuwa to jako nieustanny ból, który musi jakoś ukoić, musi ukoić, musi ukoić; lecz jego mały móżdżek nie wie, czym ma być to ukojenie. O ile się orientuje, na świecie nie ma innych stworzeń z jego gatunku; przez całe życie nie spotkał innego wspinacza, żadnej istoty zwieszającej się jak on z kamiennych sufitów. Pamięta, że niegdyś szukał w nocy kopulujących par, nie przypomina sobie jednak, co z nimi robił. Teraz znów coś przyciąga go do okien w poszukiwaniu ulgi, choć nie wie, co to jest, bo nie zachował w pamięci żadnego obrazu tego, co ma nadzieję znaleźć w ciemnych pomieszczeniach pałacu. Zapadł już zmierzch, Szary poluje i nie ma pewności, czy znajdzie partnerkę czy zdobycz.
Chyba minąłem bramę Hierusalem, ponieważ nie byłem dostatecznie bliski śmierci. Albo, co gorsza, nie ma żadnego Hierusalem i przeszedłem całą tę drogę na próżno, pomyślał Amasa. Lecz niezbyt się tym przejmował, nie myślał o takiej ewentualności z rozpaczą, lecz z nadzieją. Wypatrywał śmierci jako odpowiedniego zakończenia tej podróży, szukał śmierci z pragnienia, śmierci, kryjącej się w jaskiniach podczas upałów i polującej na zdobycz o zmierzchu i o świcie, śmierci od pyłu i piasku. Amasa wypatrywał śmierci w wietrze, który go uniesie, a nawet w kamieniu, o który zawadzi stopą w pół kroku, przewróci się i zamieni w kupę kości na drodze do Hierusalem.
A potem, gdy zrobił jeszcze jeden krok, zobaczył je całe. Słońca nie okalało przyćmione białe światło, lecz gęste, ciemne chmury. Gaje również były gęste i ociekały wodą po niedawnym deszczu. Pszczoły brzęczały wokół jego głowy. Tuż za drzewami widział teraz miasto, szarozielone i monumentalne; wszędzie dookoła słyszał plusk wody. Nie płytkiej, mętnej cieczy ledwie płynącej w błotnistym kanale irygacyjnym, ale donośny szum wody, która tryska w powietrze fontannami, i nikt nie myśli o zbieraniu jej po kropelce.
Przez chwilę był tak zaskoczony, że chciał cofnąć się o krok, tylko o krok, i zobaczyć, czy widok ten nie zniknie, gdyż pojawił się tak nagle. Amasa nie wiedział, czy to, co widzi, nie jest tylko mirażem. Przypomniał sobie jednak pierwszą przestrogę starca i nie cofnął się. Hierusalem było cudem na pustyni i nie chciał sprawdzać, czy jest prawdziwe.
Pod nogami czuł sprężysty grunt, omszały tu, gdzie droga biegła po kamieniach, trawiasty zaś tam, gdzie kamienie ustępowały miejsca ziemi. Napił się wody z bystrego, czystego strumienia o porośniętych kwiatami brzegach, którego nikt nie pilnował. Później przeszedł przez małą bramę w układającym się tarasami murze, wspiął po schodach, znalazł drugą i trzecią, a każda z nich była piękniejsza od poprzedniej. Pierwszą, zardzewiałą otworzył z trudem; drugą spowijały pnące się róże. Kolejna okazała się jeszcze bardziej zadbana. Oczekiwał zatem, że spotka jakiegoś człowieka pracującego w ogrodzie lub odpoczywającego na pikniku, gdyż na pewno ktoś musiał często przez te bramy przechodzić. A kiedy chciał otworzyć następną, ta sama się przed nim rozwarła, zanim zdążył jej dotknąć.
Ujrzał mężczyznę w brudnobrązowej szacie pielgrzyma, którego wyraźnie zaskoczył widok Amasy. Pielgrzym natychmiast objął coś ramionami i odwrócił się szybko. Amasa próbował to dojrzeć -tak, to było niemowlę. Ale rączki dziecka ociekały świeżą krwią, nie, nie mylił się, to na pewno krew. Amasa spojrzał znów na pątnika, by sprawdzić, czy to nie morderca otworzył mu bramę.
- Nie jest tak, jak myślisz - szybko powiedział mężczyzna. -Znalazłem to dziecko i nikt nie może się nim zaopiekować.
-Ale ta krew...
- Ten chłopczyk jest synem szukających rozkoszy grzeszników i proroctwo się spełniło, gdyż mył ręce krwią, która wypłynęła z brzucha jego ojca. - Później nieznajomy dodał z nadzieją: - Jest tu wróg i trzeba z nim walczyć. Czy ty nie...
Przelatujący motyl zwrócił uwagę pielgrzyma. Owad okrążył głowę Amasy tylko raz, ale to wystarczyło.
- To ty! - powiedział z przekonaniem pątnik.
- Czy ja cię znam? - spytał zdziwiony Amasa.
- Pomyśleć, że to się stanie za mojego życia...
- Co się stanie?
- Smok zostanie zabity. - Pielgrzym pochylił głowę i uwolnił jedno ramię, opierając niepewnie dziecko o drugie, by szeroko otworzyć bramę przed Amasa. - Na pewno Bóg cię wezwał.
Amasa wszedł do środka zastanawiając się, za kogo bierze go pielgrzym i co jego przybycie znaczy. Za sobą usłyszał mruknięcie mieszkańca Hierusalem:
- Nadszedł czas. Nadszedł czas.
Okazało się, że to ostatnia brama. Amasa znalazł się w mieście, przechodził między otoczonymi murami ogrodami klasztornymi, męskimi i żeńskimi monasterami, ulicami, wzdłuż których ciągnęły się rzędami świątynie i sklepy, kościoły i domy, ogrody i stosy nawozu. Miasto było tak zielone, że aż oślepiało, żywe i święte, a miejscami cuchnące i pełne ubogich kramów. Po co tu przybyłem? - zastanowił się Amasa. Dlaczego motyle mnie wezwały?
Nie patrzył w żarzące się czerwienią dziury na środku ulic. A kiedy mijał podobny do skalnego labiryntu pałac, nie podniósł wzroku, by ujrzeć przemykający obok cień. Postara się przestrzegać praw tego miasta i może jego wędrówka zakończy się właśnie tu.
Królowa Hierusalem czuła się bardzo samotna. Miesiąc wcześniej zabłądziła w pałacu. Zapuściła się w nigdy nie używaną część labiryntu, gdzie nikt nie mieszkał od pokoleń, i teraz, choć szukała wyjścia, znajdowała tylko komnaty pokryte coraz grubszą warstwą kurzu.
Oczywiście słudzy i służebne wiedzieli dokładnie, gdzie przebywa ich pani, i niektórzy z nich sarkali, że muszą przychodzić do takiego brudnego miejsca, pełnego niemodnych mebli, aby się nią zajmować. Nie przyszło im do głowy, że się zgubiła. Sądzili, że zwiedza labirynt. Nie wypadało, by im wyznała, że jest zdezorientowana. Królowa powinna wiedzieć, co robi. Nie mogła przecież powiedzieć do którejś ze służących:
- A tak między nami, czy nie zechciałbyś mi powiedzieć, gdzie ja jestem?
Dlatego nadal błąkała się po pałacu, a odwieczny kurz sprawił, że dręczyła ją alergia.
Królowa grzeszyła otyłością, co dodatkowo komplikowało sytuację. Chodziła z wielkim trudem, i kiedy znalazła jakąś komnatę z łożem, które mogło wytrzymać jej ciężar, zatrzymywała się tam tak długo, aż zaczynało grozić załamaniem. Jej wędrówka przez nie używane pokoje nie była wielką wyprawą, lecz serią zrywów. Pewnego ranka wstawała nieszczęśliwa, gdyż łoże zaczynało niepokojąco trzeszczeć i jadła obfite śniadanie, a służebne wycierały ślinę bryzgającą z jej ust. Później, zamiast wezwać pieśniarzy lub lektorów, rozkazywała czwórce krzepkich sług postawić ją na nogi, zwrócić w wybraną przez nią stronę i ruszyć z miejsca.
- Tędy! - wołała raz po raz, a słudzy popychali ją w żądanym kierunku; jej nogi zaś dreptały drobnymi kroczkami, usiłując dogonić ciało. W nowej komnacie nie mogła się zatrzymać, by się zastanowić; musiała omieść ją kilkakrotnie oszalałym spojrzeniem, a potem zdecydować, czy zostać, czy też ruszyć dalej. - Dalej! - wołała zazwyczaj i słudzy wykonywali po kolei wszystkie niezbędne manewry, by dotrzeć do najszerszych drzwi.
W dniu, w którym Amasa przybył do Hierusalem, królowa znalazła komnatę z wielkim łożem. Kiedyś korzystał z niego jakiś książę - kobieciarz i mogło jednocześnie pomieścić tuzin jego kochanek. Zawołała wtedy:
- O właśnie, to jest odpowiednie miejsce, zatrzymajcie się, zostajemy!
Słudzy odetchnęli z ulgą, zaczęli zamiatać i czyścić pomieszczenie, by nadawało się do zamieszkania.
Ochmistrz królowej zapytał obłudnie:
- Pani, co pragniesz na siebie włożyć na Inwokację króla?
- Nie przyjdę - odparła. Wszak nie mogła! Nie wiedziała, jak dotrzeć do sali, w której miał odbyć się ten obrzęd. - Tym razem nie wezmę w tym udziału. Następny rytuał będzie za siedem lat.
Ochmistrz ukłonił się i odszedł, by zająć się swoimi sprawami. Królowa zazdrościła mu wyczucia kierunku, pragnąc wrócić do swoich własnych komnat. Już od miesiąca nie była na żadnej uczcie, a teraz znajdowała się tak daleko od kuchni, że jadło docierało do niej niemal zimne. Musiała się też zadowalać spożywanymi w samotności posiłkami. Przeklinała w myśli przodków swego męża za to, że zbudowali ten wielki pałac.
Amasa spał obok kupy nawozu, ponieważ tam było cieplej, a on nie miał nic na sobie; i następnego ranka, nie opuszczając tego miejsca, znalazł pracę. Obudzili go słudzy jakiegoś wielkiego biskupa, stajenni, którzy mieli wyrzucić tygodniowy zapas końskiego nawozu do zabrania przez farmerów. Nie odezwali się do niego, spojrzeli tylko z dezaprobatą na jego nagość i zabrali się do pracy, opróżniając małe taczki. Później przegrzebali nawóz, by łatwiej ułożyć go w stos. Amasa zauważył, że grymaśnie starali się nie dotykać końskich odchodów; on sam nie miał takich oporów. Wziął więc wolne grabie, wszedł na szczyt kupy nawozu i grabił go do góry wyżej i szybciej niż wybredni stajenni. Pracował tak chętnie, że Pierwszy Stajenny wziął go na stronę po ukończeniu zadania.
- Szukasz pracy?
- Czemu nie? - odrzekł Amasa.
Pierwszy Stajenny spojrzał znacząco na nagie ciało Amasy.
- Umartwiasz się? - spytał. Amasa pokręcił głową.
- Po prostu zostawiłem moje ubranie na drodze.
- Powinieneś bardziej dbać o siebie. Mogę ci dać liberię, ale należność za nią zostanie potrącona z twoich zarobków przez rok.
Amasa wzruszył ramionami. Nie potrzebował zapłaty.
Praca była monotonna i ciężka, lecz Amasa rozkoszował się nią. Ponieważ nie miał nic przeciwko temu, kazano mu ładować nawóz częściej niż to na niego przypadało. Jednakże dla Amasy to jednostajne zajęcie stanowiło tło dla iście dziecinnego zachwytu nad otaczającym go życiem. Z radością obserwował poranne modły, gdy biskup iv srebrzystej szacie wyśpiewywał słowa mocy, a słudzy stali na dziedzińcu, niezdarnie naśladując jego gesty; bieg za karocą biskupa, kiedy ten rozrzucał monety wśród przechodniów; pilnowanie karocy, co znaczyło picie, słuchanie opowieści i śpiewy wraz z innymi sługami; usługiwanie biskupowi podczas wielkich uroczystości w tym lub tamtym kościele, ambasadzie albo domu wielmoży. W tym ostatnim wypadku Amasa mógł do woli zachwycać się strojami obecnych, którzy tak przebiegle nie łamali ustaw przeciw zbytkowi, odziewając się jednocześnie gustownie i wytwornie. Hierusalem wyglądało wspaniale, Bóg wspierał to wszystko i nawet dyskretna lubieżność i podniecenie były tylko odwrotną stroną pobożnej czci i ekstazy.
Lata spędzone na skraju pustyni nauczyły Amasę cenić rzeczy, do których nikt nie przywiązywał tu wagi. Nie musiał wydzielać sobie wody do picia. Wraz z innymi sługami pluskał się swobodnie w łaźni. Mógł sikać na ziemię i żadne zwierzątka nie przychodziły obwąchiwać kałuży, a konające z pragnienia owady nie nadlatywały, by się napić.
Hierusalem nazywano miastem kamienia i ognia, lecz Amasa wiedział już, iż jest ono grodem życia i wody, wartym znacznie więcej niż całe złoto świata, wciąż przechodzące z rąk do rąk.
Pozostali stajenni dość chętnie przyjęli Amasę, ale trzymali się od niego z daleka. Przybył nagi, z zewnątrz; nie obawiał się nieczystości w obliczu Pana; było też jeszcze coś: Amasa poznał smak śmierci i nie uciekał przed nią. Teraz zaś zaakceptował takie przyjemności, jakie zsyła życie stajennego. Nie potrzebował ich wszakże i nie potrafił ukryć tego przed swymi towarzyszami.
Pewnego dnia przeor powiedział ochmistrzowi, ten Pierwszemu Stajennemu, on zaś Amasie i pozostałym stajennym, by umyli się trzykrotnie, za każdym razem mydłem. Starzy pracownicy wiedzieli, co to znaczy i wyjaśnili nowym: chodziło tu o Królewską Inwokację, której dopełniano co siedem lat. Biskup zabierze ich wszystkich, by mu usługiwali, gdy on sam będzie uczestniczył w uroczystych obrzędach. Muszą czysto i pięknie wyglądać oraz uperfumować włosy. Zobaczą też króla i królową.
- Czy ona jest piękna? - spytał Amasa, zaskoczony szacunkiem, z jakim mówili o niej ci ludzie; z zasady nie szanowali nikogo.
Stajenni roześmiali się i porównali królową do góry, planety i księżyca.
Wtedy jednak motyl usiadł na głowie pewnej staruszki i śmiech nagle ucichł.
- Motyl - szepnęli wszyscy. Oczy kobiety stały się puste jak bezdenne studnie i zaczęła mówić:
- Święty Amaso, królowa jest piękna dla tych, którzy mają oczy, by ujrzeć jej urodę.
- Patrzcie, motyl przemawia do tego nowego, co przyszedł nagi do Hierusalem - szepnęli służący.
- Święty Amaso, ze wszystkich świętych mężów, jacy przybyli tu ze świata, ze wszystkich tych mądrych i zmęczonych dusz, ty jesteś najmądrzejszy, najbardziej zmęczony i najświętszy.
Amasa zadrżał, słysząc głos motyla. Wydało mu się, iż unosi się nad szczeliną Ekdippy, wyciągającej macki, by go schwytać.
- Przyprowadziłyśmy cię tutaj, abyś ją uratował - mówiła dalej staruszka, patrząc prosto w oczy Amasy. Amasa potrząsnął głową.
- Skończyłem z podróżami.
Wtedy piana pojawiła się w ustach kobiety, woskowina popłynęła z jej uszu, śluz z nosa, a iskrzące się łzy z oczu.
Amasa sięgnął po motyla siedzącego na jej głowie, kruchego motyla, który tak ją dręczył. Wziął go prawą ręką, złożył jego skrzydła lewą, a potem złamał jak patyczek. W powietrzu rozległ się dźwięk podobny do szczęku metalu. Z ciała motyla nie wypłynęła posoka, gdyż wykonano go z materiału twardego jak metal i jednocześnie kruchego. Iskry elektryczne tańczyły przez chwilę między połówkami motyla, a potem zniknęły.
Staruszka padła na ziemię. Pozostali służący ostrożnie oczyścili jej twarz i zanieśli ją na posłanie, by tam się ocknęła. Nie odezwali się do Amasy. Uczynił to tylko Pierwszy Stajenny, który spojrzał na niego dziwnie i zapytał:
- Dlaczego chcesz żyć wiecznie?
Amasa wzruszył ramionami. Na nic by się zdały tłumaczenia, że chciał ulżyć dręczonej staruszce i dlatego zabił źródło bólu. Zresztą coś innego odwróciło jego uwagę, gdyż słyszał teraz brzęczenie u podstawy mózgu: wirowały tam niewiarygodnie małe przełączniki, kręcąc się w lewo lub w prawo; bramki otwierały się lub zamykały; bieguny stawały się dodatnie lub ujemne. Od czasu do czasu jakaś wizja pojawiała się w jego mózgu tak szybko, że nie mógł zobaczyć jej całej, aby rozpoznać. Teraz widzę świat oczami motyla, pomyślał. Teraz olbrzymi mózg maszynerii Hierusalem widzi świat moimi oczami.
Szary czeka przy tym oknie: to właśnie to. Nie zastanawia się, skąd o tym wie. Czuje tylko, że został stworzony dla tej chwili, że wszystkie pragnienia jego życia kryją się w tym oknie. Nie może oddalić się, by zapolować, gdyż jego wielki pręcik pulsuje pożądaniem i tej nocy dozna zaspokojenia. Dlatego Szary czeka przy oknie; słońce zachodzi, niebo szarzeje, ale on nadal czeka. Wreszcie wszystkie światła zniknęły z nieba i zapadła głęboka cisza. Szary porusza się w mroku, aż jego długie palce znajdują kamienną krawędź okna. Wtedy wciąga się do środka, a kiedy jego olbrzymi pręcik ociera się boleśnie o kamień, myśli tylko: ulga dla ciebie, ulga dla ciebie.
Obiektem jego poszukiwań jest wielka góra, która sapie leżąc na morzu pościeli. Jest tak wielka i ciężka, że oddech ma krótki i urywany. Szary nic o niej nie myśli, tylko skrada się pod ścianą, aż wreszcie dociera nad jej głowę. Patrzy pytająco na tłustą twarz, ta go jednak nie interesuje. Wpatruje się w przestrzeń koło jej barków, gdzie pościel jest otwarta jak wejście do namiotu. Z jakiegoś powodu przypomina mu ona liście. Dlatego Szary opada na łoże i biegnie do schronienia.
Niestety, to nie jest kamień! Nie może się poruszyć, gdyż ciało kobiety podskakuje gwałtownie tak, że palce jego nóg i rąk nie znajdują pewnego oparcia, lecz coś zmusza go do tego: jego pręcik swędzi od wydzielającego się pyłku. Szary wie też, iż nie może się zatrzymać na tym niepewnym podłożu.
Posuwa się zatem tunelem w pościeli; spocone ciało znajduje się z jednej strony, namiot z koców w górze i po drugiej stronie. Bada teren; pełznie niezdarnie po wielkiej gałęzi i wreszcie znajduje to, czego szukał. Och, najwyższy czas, najwyższy, gdyż widzi pąk wielkiego kwiatu, soczysty słupek czekający tylko na niego. Skacze. Przywiera do jej ciała, tak jak przedtem przywierał do wielkich żeńskich drzew, do kamienia. Pogrąża pręcik w słupku i zasypuje pyłkiem jego ścianki. Właśnie po to żył, a kiedy się skończyło, po kilku chwilach, gdy wreszcie zrzucił pyłek, umiera i opada na pościel.
Królowa miała gorączkowe sny. Ponieważ na jawie wiodła jałowe i puste życie (gigantyczna tusza krępowała jej ruchy) we śnie była śmiała i nigdy się nie męczyła. Czasami śniła o wielkim konnym pościgu po nierównym terenie. Kiedy indziej latała we śnie. Dzisiejszej nocy zaś śniła o miłości, namiętnej i niepohamowanej. Lecz w chwili ekstazy ujrzała jakąś twarz, wpatrującą się w nią surowo, poczuła, że czyjeś dłonie oderwały od niej kochanka, i zlękła się mężczyzny, który patrzył na nią pod koniec snu.
Obudziła się, drżąc na wspomnienie tej miłości i z żalem przypomniała sobie, gdzie się naprawdę znajduje: że zabłądziła w pałacu, że wygląda tak niezgrabnie, jak chore drzewo ze zwałami tłuszczu, że jest bardzo nieszczęśliwa i że jakiś dziwaczny mężczyzna niepokoił ją we śnie.
A potem, kiedy lekko się poruszyła, poczuła coś zimnego i suchego między nogami. Znieruchomiała z przerażenia, gdyż nie wiedziała, co tam tkwi.
Widząc, że się obudziła, jakiś sługa ukłonił się jej i zapytał:
- Pani, czy zechciałabyś zjeść śniadanie?
- Pomóż mi - szepnęła. - Chcę wstać.
Zaskoczony sługa wezwał pozostałych. Kiedy stoczyli królową z łoża, znów to poczuła, a gdy stanęła na nogach, rozkazała im odrzucić prześcieradła.
Leżał tam, bezwładny, pusty, szary jak spłaszczony kamień. Słudzy jęknęli na ten widok, ale nie pojęli, co to takiego. Lecz królowa natychmiast wszystko zrozumiała. Ostatniej nocy jej sny były zbyt prawdziwe i wielki członek na martwym ciele zbyt dobrze pasował do jej wspomnienia o widmowym kochanku. Ten mały potwór nie przybył jako pasożyt, by wyssać jej krew: przybył, aby dać, a nie wziąć.
Nie krzyknęła. Wiedziała tylko, że musi stąd wybiec, musi uciec. Dlatego zaczęła się poruszać bez niczyjej pomocy i ku swemu zaskoczeniu nie upadła. Nogi królowej, którym odraza dodała sił, nie ugięły się pod ciężarem jej ciała, utrzymały je w pozycji stojącej. Nie wiedziała, dokąd idzie, tylko że musi stąd odejść. Pobiegła. Dopiero kiedy minęła tuzin komnat (a wszyscy słudzy biegli za nią), zdała sobie sprawę, że nie ucieka przed trupem swego potwornego kochanka, lecz przed tym, co w niej zostawił. W biegu poczuła bowiem, iż coś porusza się i skręca w jej łonie. Musi, musi za wszelką cenę pozbyć się tego czegoś. Biegnąc poczuła się lżejsza, odniosła wrażenie, że zwały tłuszczu topnieją pod jej skórą w wewnętrznej burzy, nadając jej ciału kobiece kształty. Wielka skóra opinająca jej brzuch zaczęła zwisać luźnymi fałdami, uderzać w biegu o uda. Słudzy dogonili ją, wyciągnęli ramiona, by ją podeprzeć, i zanurzyli dłonie w ciele, które dosłownie się topiło. Nic nie powiedzieli; nie do nich należało komentowanie. Chwycili tylko osuwające się fałdy, trzymali je i biegli.
Aż nagle królowa, pomimo strachu, rozpoznała znajome umeblowanie, nadproże, dywan i okno i zorientowała się, gdzie się znajduje. Przypadkiem trafiła do znanego sobie skrzydła pałacu. Teraz, kiedy wiedziała, dokąd biegnie, znała kierunek, uda się tam, gdzie czeka na nią pomoc i siła. Do sali tronowej, do swego męża, gdyż król na pewno tam dopełnia obrzędu Inwokacji. Słudzy wreszcie ją dogonili; teraz ją nieśli.
- Do mojego małżonka - rozkazała. Zapewnili ją, że właśnie tam ją zaniosą, pogłaskali i nieśli dalej. Stwór w jej łonie podskoczył z radości: czas jego narodzin zbliżał się szybko.
Amasa nie mógł obserwować ceremonii Inwokacji. Od chwili, gdy wszedł do Niebiańskiej Sali, widział tylko motyle. Unosiły się w kopule pomalowanej jak niebo w lecie, zasłaniając skrzydłami miniaturowe gwiazdki; spoczywały wysoko na malowanych kolumnach, niemal niedostrzegalne z wyjątkiem chwil, gdy machały pięknymi skrzydłami. Widział je tam, gdzie dla pozostałych znajdowały się zbyt daleko, by mogli je dojrzeć, gdyż u podstawy jego mózgu bramki otwierały się i zamykały, a bieguny zmieniały ładunek, zawsze w tym samym rytmie, który kierował lotem i odpoczynkiem motyli. Uratuj królową, powiedziały. Przyprowadziłyśmy cię tutaj, byś ją ocalił. Słowa te pulsowały za jego oczami i prawie nic nie widział.
Trwało to do chwili, gdy królowa weszła do sali, a wtedy ujrzał wszystko zbyt wyraźnie. Zapadła cisza, obrzędy przerwano i wszyscy obecni zwrócili wzrok ku drzwiom, gdzie stała królowa, falująca masa ciała z twarzą kobiety, z szeroko otwartymi oczami, przerażonymi i ufnymi zarazem. Ramiona sług sięgały daleko w fałdy jej skóry, chwytając Bóg-jeden-wie-co: Amasa zauważył tylko, że królowa ma prześliczną twarz. Zrozumiał, iż jest to twarz wszystkich kobiet, zaś nadzieja w jej oczach to odpowiedź na nadzieje wszystkich mężczyzn.
- Mężu mój! - zawołała, ale w owej chwili nie patrzyła na króla, tylko na Amasę.
Ona patrzy na mnie, pomyślał z przerażeniem. Ona jest całym pięknem Besary, siłą Kafr Kamei, otchłanią Ekdippy, słowem wszystkim, co kochałem i co zostawiłem. Nie chcę znów pragnąć tego wszystkiego.
- Na Boga, co ty wyrabiasz, kobieto?! - zawołał niecierpliwie król.
Wówczas królowa wyciągnęła ramiona do siedzącego na tronie mężczyzny, zabełkotała w męce i zaskoczeniu, a potem zadygotała jak drewniany płot na wietrze.
- Co to jest? - spytało szeptem tysiąc osób. - Co się dzieje z królową?
Ta cofnęła się o krok.
Na podłodze leżało niemowlę, małe, szare, nagie, pomarszczone i zachlapane krwią. Była to dziewczynka. Miała szeroko otwarte oczy. Usiadła i rozejrzała się wokoło, wzięła w rączki łożysko i przegryzła pępowinę.
Motyle zaroiły się wokół niej i Amasa zrozumiał, co powinien zrobić.
- Musisz zabić to dziecko tak, jak złamałeś tamtego motyla -powiedziały w jego myślach. - To my jesteśmy Hierusalem. Zbudowano nas dla tego właśnie objawienia, dla powitania tego dziecka i zabicia go zaraz po narodzinach. To dlatego znalazłyśmy ciebie, najświętszego męża na świecie, po to cię tutaj przyprowadziłyśmy, gdyż tylko ty masz taką moc.
Nie mogę zabić dziecka, pomyślał Amasa. A może nie pomyślał, gdyż nie wypowiedział tego słowami, lecz dreszczem odrazy, oporem w najtajniejszym zakamarku swej jaźni.
- To nie jest dziecko - odparło bezgłośnie miasto. Czy myślisz, że smoki poddały się tylko dlatego, iż ukradliśmy im ich drzewa? Smoki po prostu zmieniły się tak, by się dopasować do nowych partnerów i znów chcą rządzić światem. - Tymi słowy ponaglały go elektroniczne bramki i bieguny miasta. Amasa tysiąc razy postanowił być mu posłusznym, zrobić tuzin kroków do przodu, wziąć dziecko w ramiona i uśmiercić je. I wielokrotnie usłyszał własny krzyk: nie mogę zabić dziecka! A temu niememu wołaniu odpowiedział jego własny szept:
-Nie.
- Dlaczego stoję pośrodku Niebiańskiej Sali? -zapytał sam siebie. - Dlaczego królowa patrzy na mnie z przerażeniem w oczach? Czy mnie rozpoznała? Tak, rozpoznała i boi się mnie, ponieważ zamierzam zabić jej dziecko. Ponieważ nie mogę go zabić.
Kiedy Amasa wahał się, targany sprzecznymi uczuciami, szara dziewczynka spojrzała na króla.
- Tato - powiedziała, a potem wstała i coraz pewniejszym krokiem ruszyła w stronę tronu. Zręcznymi palcami złapała się za ucho.
- Teraz. Teraz - powiedziały bezdźwięcznie motyle.
- Tak - odparł w myśli Amasa. - Nie.
- Moja córka! - zawołał król. - Nareszcie mam następczynię tronu! Oto odpowiedź na moją Inwokację przed zakończeniem modłów. I takie inteligentne dziecko!
Król wstał z tronu, wziął dziewczynkę na ręce i podrzucił ją wysoko w powietrze. Dziewczynka roześmiała się i wpadła w jego objęcia. Zachwycony monarcha ponownie ją podrzucił, lecz tym razem nie spadła. Zawisła nad głową króla i wszyscy jęknęli z zaskoczenia. Później utkwiła wzrok w swojej matce, w olbrzymim cielsku, z którego została wyrzucona, i splunęła. Ślina zalśniła w powietrzu jak diament, przeleciała przez salę i uderzyła królową w pierś, po czym zaskwierczała. Motyle nagle poczerniały w powietrzu, skurczyły się i upadły na podłogę z niesłychanie cichymi stuknięciami, które usłyszał tylko Amasa. Wszystkie bramki zamknęły się w jego umyśle i znów stał się sobą; ale było już za późno. Dziecko w pełni władało swymi mocami, odpowiednia chwila minęła i nikt i nic już nie ocali królowej.
- Zabijcie tego potwora! - krzyknął król.
Lecz słowa te jeszcze nie przebrzmiały, kiedy dziewczynka na-siusiała na władcę Hierusalem z góry. Monarcha rozgorzał płomieniem i nikt już nie wątpił, kto teraz rządzi w pałacu. Szary cień przybył z opuszczonych komnat.
Dziewczynka spojrzała na Amasę i powiedziała z uśmiechem:
- Przyprowadziłam cię tutaj, ponieważ byłeś najświętszy.
Amasa próbował uciec z miasta, nie znał jednak drogi. Minął jakiegoś pątnika klęczącego przy źródle, które wypływało z dziewiczego kamienia, i zapytał:
- Jak mogę opuścić Hierusalem?
- Nikt go nie opuszcza - odrzekł pielgrzym z zaskoczeniem.
Kiedy Amasa ruszył dalej, zobaczył, że pątnik nadal myje rączki jakiegoś niemowlęcia. Amasa próbował kierować się wedle gwiazdozbiorów, ale bez względu na to, w którą stronę pobiegł, wszystkie drogi i dróżki prowadziły do jednej, większej, a ta kończyła się bramą. W bramie zaś czekała na niego szaroskóra jak ołów dziewczynka. Nie, nie była już dzieckiem, lecz kobietą: miała duże, kształtne piersi. Uśmiechnęła się do Amasy, wzięła go w ramiona i nie pozwoliła mu odejść.
- Jestem Dalmanuthą - szepnęła - a ty idziesz moją drogą. Jestem Acrasia i nauczę cię radości.
Zaprowadziła go do pewnej komnaty w pałacu i nauczyła męki rozkoszy. Za każdym razem, gdy z nim kopulowała, zachodziła w ciążę i dziecko rodziło się po kilku godzinach. Amasa widział, jak każde z nich dorasta, jak wychodzi do miasta i przywiera do jakiegoś człowieka, mężczyzny, kobiety lub dziecka.
- Tam, gdzie zginął jeden las, na jego miejsce wyrośnie drugi -szepnęła doń Dalmanuthą.
Amasa daremnie szukał motyli.
- Zginęły, wszystkie zginęły - wyjaśniła mu Acrasia. - Były ucieleśnieniem wiedzy zaczerpniętej od moich przodków, ale to nie wystarczyło, bo nie miałeś serca zabić smoczycy, która była piękna niczym człowiecza niewiasta.
Ta szaroskóra kobieta naprawdę olśniewała urodą. Przychodziła do niego każdego dnia i każdej nocy i raz po raz zachodziła w ciążę, opowiadając mu o niedalekim już dniu, gdy otworzy bramy Hierusalem i wyśle swoje świetliste anioły do ludzkiego lasu, by mieszkały wśród drzew i znów się z nimi łączyły.
Amasa niejeden raz próbował popełnić samobójstwo. Lecz Dalmanuthą, która była też Acrasia, śmiała się, gdy leżał z pozbawionymi krwi cięciami na szyi, z zapadniętymi płucami, lub z ohydnym smakiem trucizny w ustach.
- Nie możesz umrzeć, mój święty Amaso - powiedziała. - Nie możesz umrzeć, Ojcze Aniołów, ponieważ złamałeś mądrego, okrutnego, dobrego i łagodnego motyla.
10. MAŁPY MYŚLAŁY, ŻE TO WSZYSTKO TO TYLKO ZABAWA
AGNES I
- Weź ją - powiedział ojciec Agnes, patrząc błagalnie oczami, z których nie popłynęła ani jedna łza. Matka Agnes stała tuż za nim, wykręcając ręcznik.
- Nie mogę - odrzekł Brian Howarth, zakłopotany, że musiał to powiedzieć, zawstydzony, że rzeczywiście tak rzekł. Zagłada narodu Biafry była teraz sprawą dni, nie tygodni, i Brian wraz z żoną należeli do ostatniej grupy cudzoziemców, którzy opuszczali ten kraj. Howarthowie z czasem pokochali lud Ibo i rodziców Agnes już dawno przestali traktować jak służących - uważali ich za przyjaciół. Sama Agnes, bystra pięciolatka, stała się ich oczkiem w głowie, gdyż nauczyła się angielskiego wcześniej niż swojego ojczystego języka i stale bawiła się w chowanego w ich domu. Była inteligentnym, rokującym wielkie nadzieje na przyszłość dzieckiem, ale z tego wszystkiego, co Brian słyszał (i wierzył w to, chociaż jako korespondent wiedział, iż wieści z wojny zawsze są przesadzone) wynikało, że armia nigeryjska nie zatrzyma się, by kogoś zapytać:
- Czy ta dziewczynka jest inteligentna? Czy ta dziewczynka jest piękna? Czy ta dziewczynka ma tak rozwinięte poczucie humoru jak dorosły człowiek?
Zamiast tego żołnierze przebiją Agnes bagnetem tak samo, jak jej rodziców, ponieważ pochodzi z ludu Ibo, który dokonał tego samego, co Japończycy pół wieku wcześniej: przyjął cywilizację Zachodu i skorzystał na rym. Lecz Japończycy mieszkają na wyspie, dlatego przetrwali. Natomiast Ibo żyli na kontynencie, a Biafrę zniszczyli mający przewagę liczebną Nigeryjczycy, uzbrojeni w brytyjską i rosyjską broń, oraz blokada, której żaden inny naród nie próbował przerwać, w każdym razie nie na taką skalę, by kogokolwiek ocalić.
- Nie mogę - powtórzył Brian Howarth, a wtedy usłyszał, jak jego żona (ona również miała na imię Agnes, gdyż rodzice dziewczynki nazwali na jej cześć swoje jedyne dziecko) szepcze:
- Możesz, na Boga, bo inaczej nie lecę z tobą.
- Proszę - powtórzył ojciec Agnes. Oczy miał nadal suche, głos zaś spokojny. Błagał, lecz jego ciało mówiło: wciąż jeszcze zachowałem dumę, nie będę płakał, klękał i płaszczył się przed tobą. Mówię do ciebie jak równy do równego, proszę cię, żebyś zabrał mój skarb, ponieważ umrę i nie ochronię go.
- Jak? - spytał bezsilnie Brian, wiedząc, że w samolocie jest mało miejsca, a korespondentom zabroniono zabierać ze sobą Biafrańczyków.
- Możemy - szepnęła znów jego żona. Dlatego Brian wziął Agnes w ramiona i przytulił do siebie. Ojciec Agnes skinął głową i rzekł:
- Dziękuję ci, Brianie.
I to właśnie Brian zapłakał i wykrztusił:
- Tak mi przykro. Jeśli jakikolwiek lud na świecie zasługuje na to, żeby być wolnym...
Lecz rodzice Agnes już odeszli w stronę lasu, by dotrzeć do miasteczka, zanim zajmie je armia nigeryjska.
Howarthowie zabrali maleńką Agnes na opuszczoną szosę, która służyła jako ostatnie lotnisko wolnej Biafry, i odlecieli samolotem zapchanym korespondentami wojennymi, ich bagażem i biafrańskimi dziećmi ukrytymi w najciemniejszych zakamarkach maszyny, nie przystosowanej do przewozu pasażerów. Przez cały czas lotu oczy Agnes były szeroko otwarte. Nie płakała. Już jako niemowlę niewiele płakała. Po prostu ściskała mocno rękę Briana Howartha.
Kiedy samolot wylądował na Azorach, gdzie mieli się przesiąść na inny, lecący do Ameryki, Agnes w końcu spytała:
- Co z moimi rodzicami?
- Nie mogli polecieć z nami - odrzekł Brian.
- Dlaczego?
- Nie było dla nich miejsca.
Wtedy Agnes omiotła spojrzeniem wiele miejsc w samolocie, gdzie para istot ludzkich mogłaby siedzieć, stać lub leżeć, i zrozumiała, że jej rodzice nie mogli jej towarzyszyć z innych, znacznie gorszych powodów.
- Będziesz teraz mieszkała z nami w Ameryce - wtrąciła pani Howarth.
- Ja chcę mieszkać w Biafrze - powiedziała Agnes tak głośno, że usłyszeli ją inni pasażerowie samolotu.
- Czy nie chcemy tego wszyscy? - odparła kobieta siedząca bardziej z przodu. - Czy tego nie chcemy?
Przez resztę lotu Agnes milczała, a otaczające samolot chmury i ocean w dole nie wywarły na niej żadnego wrażenia. Wylądowali w Nowym Jorku, znowu przesiedli się na inny samolot i wreszcie dotarli do Chicago. Do domu.
- Do domu? - powtórzyła Agnes, patrząc na piętrowy ceglany budynek, który wynurzał się spomiędzy drzew i trawników, i zdawał się wisieć nad ulicą. - To nie jest mój dom.
Brian nie mógł się z nią spierać, gdyż Agnes była Biafranką i nigdzie indziej nie poczuje się jak u siebie w domu.
W późniejszych latach Agnes zachowała niewiele wspomnień ze swojej ucieczki z Afryki. Pamiętała, że chciało jej się jeść i że Brian dał jej dwie pomarańcze, gdy wylądowali na Azorach. W jej pamięci przetrwało też wspomnienie huku dział przeciwlotniczych i kołysanie samolotu, kiedy jeden z pocisków wybuchł niebezpiecznie blisko. Najlepiej jednak zapamiętała białego mężczyznę siedzącego naprzeciwko niej w ciemnym samolocie. Mężczyzna na przemian wpatrywał się w nią, potem zaś spoglądał na Briana i na Agnes Howarthów. Brian i jego żona byli wprawdzie Murzynami, lecz mała Agnes miała skórę znacznie od nich ciemniejszą, dlatego biały mężczyzna zapytał w końcu:
- Czy jesteś Biafranką, dziewczynko?
- Tak - odparła cicho.
Biały mężczyzna rzucił Brianowi gniewne spojrzenie.
- To wbrew przepisom!
- Świat się nie zawali z powodu złamania jakiegoś przepisu -odparł spokojnie Brian.
- Nie powinien był pan jej zabierać - upierał się biały, jakby oddychała jego własnym powietrzem i zabierała mu jego miejsce. Brian nie odpowiedział. Zrobiła to żona.
- Wścieka się pan tylko dlatego, że pańscy biafrańscy przyjaciele prosili pana o zabranie ich dzieci, a pan odmówił.
Na twarzy białego odbiły się mieszane uczucia: najpierw gniew, potem poczucie winy, a na końcu wstyd.
- Nie mogłem. Mieli troje dzieci. Nikomu bym nie wmówił, że są moje. Nie mogłem tego zrobić!
- W tym samolocie są biali z biafrańskimi dziećmi - odparowała pani Howarth.
Rozgniewany biały mężczyzna zerwał się z fotela.
- Przestrzegałem przepisów! - warknął. - Postąpiłem słusznie!
- Więc niech się pan odpręży - odparł spokojnie, lecz rozkazująco Brian. - Proszę usiąść i się zamknąć. Niech się pan pociesza, że przestrzegał pan przepisów. I myśli o tamtych dzieciach, którym bagnet przebija...
- Cii - wtrąciła żona Briana. Biały mężczyzna ponownie usiadł. Kłótnia się skończyła. Lecz Agnes na zawsze zapamiętała, że tamten człowiek płakał gorzko przez wiele godzin, szlochał cicho, tylko jego plecy drgały spazmatycznie.
- Cały naród umierał, a ja nic nie mogłem zrobić. Agnes zapamiętała tamte słowa.
- Nie mogłam nic zrobić - mówiła czasami do siebie. Początkowo w to wierzyła i w milczeniu opłakiwała swoich rodziców w domu na peryferiach Chicago. Stopniowo jednak, w miarę jak pokonywała zapory, które społeczeństwo amerykańskie wzniosło przed jej płcią, rasą i jej cudzoziemskim pochodzeniem, nauczyła się mówić inaczej.
- Mogę coś zrobić.
Dziesięć lat później wróciła do Nigerii ze swymi przybranymi rodzicami, Howarthami. Miała amerykański paszport jako obywatelka tego kraju. Wrócili do miasta, w którym Agnes przyszła na świat i zapytali jej prawdziwą rodzinę, co się stało z jej rodzicami.
- Nie żyją - powiedziano łagodnie. Żaden z krewnych bliższych niż kuzyn drugiego stopnia nie pozostał przy życiu.
- Byłam za młoda - szepnęła do swoich rodziców. - Nie mogłam nic zrobić.
- Ja również - odrzekł Brian. - Wszyscy byliśmy za młodzi.
- Ale zrobię coś pewnego dnia - powiedziała z mocą Agnes. -Kiedyś za to odpłacę.
Brian pomyślał, że ma na myśli zemstę i spędził wiele godzin próbując jej to wyperswadować. Lecz Agnes nie chodziło o zemstę.
HECTOR 1
Kiedy Hector zobaczył to światło, poczuł się duży, pełny, jasny i silny. Światło miało odpowiedni kolor i jasność. Dlatego Hector pozbierał wszystkie swoje jaźnie, pomknął za światłem i napił się go głęboko.
A ponieważ Hector lubił tańczyć, znalazł odpowiednie miejsce i zaczął się kłaniać, obracać, wyginać w łuk, unosić, słowem stał się bardzo piękny i ciemny.
- Dlaczego tańczymy? - zapytały Hectory. I same sobie odpowiedziały:
- Ponieważ jesteśmy szczęśliwe.
AGNES 2
Agnes była już znana jako jeden z dwóch lub trzech najlepszych pilotów statków skokowych, kiedy odkryto Obiekt Trojański. Odbyła dwa loty na Marsa i kilkadziesiąt na Księżyc, wiele z nich sama, tylko w towarzystwie komputera, inne z cennymi ładunkami - słynnymi ludźmi, niezbędnymi lekarstwami, tajnymi informacjami - słowem tak wartościowymi, że opłacało się wysłać dla nich statek skokowy w przestrzeń kosmiczną.
Agnes była pilotem IBM-ITT, największej kompanii inwestującej w kosmosie. I po części dlatego IBM-ITT obiecała jej, że zostanie pilotem ekspedycji - na którą kompania uzyskała lukratywny kontrakt od rządu - mającej zbadać Obiekt Trojański.
- Mamy ten kontrakt - powiedział jej Sherman Riggs, lecz Agnes tak pochłonęło aktualizowanie danych w komputerze swego statku, że nie wiedziała, o czym on mówi.
- Ten kontrakt - wyjaśnił z naciskiem. - Właśnie ten kontrakt. Mamy wyruszyć na Obiekt Trojański. A ty będziesz pilotem tej ekspedycji.
Agnes nie miała zwyczaju okazywania swych uczuć, zarówno negatywnych, jak i pozytywnych. Obiekt Trojański stał się teraz najważniejszą rzeczą we Wszechświecie, dużym, całkowicie pochłaniającym światło globem w szczytowym punkcie trojańskim Ziemi. Dotąd wcale go nie było, aż pojawił się pewnego dnia, zasłaniając sobą część gwiazd i wywołując większe poruszenie w obserwującym Kosmos świecie niż nowa kometa czy planeta.
Przecież nowe obiekty kosmiczne nie powinny się pojawiać na ziemskiej orbicie w jednej trzeciej odległości Ziemi od Słońca. A teraz to Agnes będzie pilotowała statek, który po raz pierwszy z bliska obejrzy Obiekt Trojański.
- Potrzebny mi jest Danny - powiedziała, mając na myśli swego Podporowego, kochanka-inżyniera, towarzyszącego jej zawsze w dwuosobowych misjach. Podczas tak długiej podróży jak ta, żaden pilot nie wytrzymałby(łaby) bez swego Podporowego(wej).
- Oczywiście - odparł Sherman. - I jeszcze dwoje. Roger i Rosalind Thome'owie. Lekarz i astronom.
- Znam ich.
- Są dobrzy czy źli?
- Dostatecznie dobrzy. Jeżeli nie możemy dostać Sly'a i Friedy. Sherman przewrócił oczami.
- Sly i Frieda i GM-Texaco, i nie masz najmniejszej szansy...
-Nie lubię, kiedy przewracasz oczami, Shermanie. Wydaje mi się wtedy, że masz atak. Wiem, iż Sly i Frieda są beznadziejni, ale musiałam zapytać.
- Roj i Roz.
- Doskonale.
- Co wiesz o Obiekcie Trojańskim?
- Więcej od ciebie i mniej niż potrzebuję. Sherman postukał ołówkiem w biurko.
- W porządku. Odeślę cię prosto do ekspertów.
I tydzień później Agnes, Danny, Roj i Roz mknęli w statku Agnes po pasie startowym w Clovis w Nowym Meksyku. Przyśpieszenie było przerażające, zwłaszcza że wzlecieli pionowo w górę, lecz wkrótce potem znaleźli się na wysokiej orbicie i uwolnili się od ziemskiej grawitacji. Rozpoczęli mającą potrwać trzy miesiące podróż do szczytowego punktu trojańskiego Ziemi, gdzie coś na nich czekało.
HECTOR 2
Hector powiedział do swoich jaźni:
-Jestem spragniony, jestem spragniony, jestem spragniony - i Hectory zajęły się gaszeniem pragnienia. A kiedy je zaspokoiły, Hector zaśpiewał bezgłośną pieśń, którą usłyszały wszystkie Hectory i one również zaśpiewały:
Hector płynie morzem w ciszy, Wraz z innymi Hectorami. I choć nikt go nie usłyszy, Gwiżdże sobie wieczorami.
Hector łyka całe światło, Więc niestraszne są mu chłody. Hector rodzi się na nowo, Chociaż nie jest już tak młody.
Hector cały pył gromadzi, W stos go usypując. Będzie pokarm dla Hektorów Kiedy się wyklują.
I Hectory śmiały się, śpiewały i tańczyły, ponieważ odbyły razem długą drogę, było im ciepło i wygodnie i leżały razem, wysłuchując historii, które same sobie opowiadały.
- Opowiem wam historią Mas, historię Władców i historię Twórców - powiedział do swych jaźni Hector.
I wszystkie Hectory przytuliły się do siebie, by słuchać.
AGNES 3
Agnes i Danny uprawiali miłość na dzień przed dotarciem do Obiektu Trojańskiego, ponieważ ułatwiało im to pracę. Natomiast Roj i Roz nie kochali się, aby nie osłabiać swojej czujności. Już od tygodnia było jasne, że Obiekt Trojański jest czymś więcej, niż ktokolwiek przypuszczał na Ziemi, i czymś znacznie mniejszym.
- Średnica około tysiąca czterystu kilometrów - zameldowała Roz, gdy tylko otrzymała dostatecznie dobre dane, by mieć pewność. - Ale grawitacja jest mniej więcej taka sama, jak na gigantycznym asteroidzie. Nasze shaddle mają dość mocy, żebyśmy mogli odlecieć.
Danny jako pierwszy sformułował wniosek, który sam się nasuwał:
-To coś jest solidne, duże i jednocześnie lekkie. To niewątpliwie sztuczny obiekt.
- O średnicy tysiąca czterystu kilometrów?
Danny wzruszył ramionami. Właśnie po to przybyli, żeby to zbadać. Nic naturalnego nie mogło nagle pojawić się w szczytowym punkcie trojańskim Ziemi - tylko sztuczny obiekt. Ale czy jest niebezpieczny?
Okrążyli Obiekt Trojański wiele dziesiątków razy, pozwalając komputerowi, znacznie doskonalszemu od ich własnych oczu, skanować go w poszukiwaniu jakiegoś otworu, lecz nie było żadnego.
- Lepiej wylądujmy - powiedziała Roz, a Agnes zbliżyła statek skokowy do powierzchni obiektu. Wtedy przyszło jej do głowy, że ona sama, Danny i ich towarzysze podczas pracy całkowicie zmieniają swoje osobowości. Byli lubiącymi zabawę, wulgarnymi w myślach, uwielbiającymi gry przyjaciółmi, aż nadarzyła się praca. Wtedy zabawa się kończyła i stawali się pilotem, inżynierem, lekarzem i fizykiem, funkcjonującymi gładko, bez zakłóceń, jakby zintegrowane procesory komputera pokonały barierę ciała i zamieszkały w nich wszystkich.
Agnes podprowadziła swój statek na odległość trzech metrów od powierzchni obiektu.
- Nie możemy podlecieć bliżej - oświadczyła. Danny zgodził się z nią, a kiedy wszyscy włożyli skafandry, otworzył właz i z pomocą shaddli wyskoczył na powierzchnię - Ostrożnie, mój Podporowy - przypomniała mu. - Pamiętaj o szybkości ucieczki i takich rzeczach.
- Do diabła, nic tu nie widzę - oznajmił. - Materiał, z którego zbudowana jest powierzchnia obiektu, wsysa całe światło. Nawet z mojej lampy na hełmie. Jest twardy i gładki jak stal. Muszę oświetlać moje ręce, żeby zobaczyć, gdzie się znajdują. - Milczał kilka chwil. - Nie wiem, czy drapię powierzchnię tego obiektu, czy też nie. Wziąłem próbkę?
- Komputer mówi, że nie - odparł Roj. Jako lekarz nie miał teraz nic do roboty poza monitorowaniem komputera.
- Nie wywieram żadnego wpływu na tę powierzchnię. Chcę się przekonać, jak bardzo jest twarda.
- Palnik? - spytała Agnes.
-Tak.
- Nie rób niczego, co mogłoby ich rozgniewać! - zaprotestowała Roz.
- Kogo? - spytał Danny.
- Ich. Tych, którzy to zbudowali. Danny zachichotał.
- Jeżeli jakieś istoty są tam w środku, to albo wiedzą, że tu jesteśmy, albo zdają sobie sprawą, iż nie dostaniemy się tam, gdzie sobie tego nie życzą. Jedno albo drugie. Muszę zrobić coś, co przyciągnie ich uwagę.
Palnik rozjarzył się, ale jego blask nie odbił się od powierzchni Obiektu Trojańskiego. Widać go było tylko na tle gazu, który rozsiał w przestrzeni.
- Żadnego rezultatu. Nawet nie podniósł temperatury powierzchni - podsumował w końcu Danny.
Wypróbowali laser. Eksperymentowali z materiałami wybuchowymi. Poddali próbie diamentowe wiertło na świdrze, którym naprawiano ich statek. Nic nie wywarło żadnego wpływu na gładką powierzchnię.
- Chcę stąd wyjść - odezwała się Agnes.
- Nie ma mowy! - odparł Danny. - Proponuję, żebyśmy udali się na któryś z biegunów tego globu. Może tam znajdziemy coś innego.
- Wychodzę! - oświadczyła Agnes.
- Jak ci się zdaje, co takiego możesz zrobić, czego ja już nie wypróbowałem?! - spytał gniewnie Danny.
Agnes bez ogródek przyznała, że nic. Mówiąc to wygramoliła się ze statku i zeskoczyła na powierzchnię obiektu.
- To beznadziejnie głupie postępowanie - poinformował ją głośno Danny przez radio. W tej samej chwili zwrócił się w stronę Agnes i zaświecił jej w oczy lampą. Zauważyła z niepokojem, że znajduje się tuż pod nią. Nie mogła już opaść w innym miejscu. Dlatego ześlizgnęła się w prawo, a potem próbowała się odwrócić. Jednak z powodu paniki, w jaką wpadła na myśl o kolizji z Dannym (co zawsze było niebezpieczne w kosmosie) i opóźnienia, kiedy manewrowała, by go wyminąć, uderzyła o powierzchnię obiektu znacznie szybciej niż zamierzała.
Powierzchnia ugięła się pod nią, gdy jej dotknęła. Nie sprężyście jak guma, gdyż wtedy odepchnęłaby rękę Agnes. Stawiła opór godny zastygającego cementu - dlatego dłoń kobiety-pilota zagłębiła się w niej. Agnes oświetliła ją lampą na hełmie. Gładka powierzchnia globu była nietknięta, nie powstało nawet najmniejsze wgłębienie, ale ręka astronautki tkwiła pogrążona w niej aż po nadgarstek.
- Danny - powiedziała, nie wiedząc, czy się cieszyć, czy bać. Początkowo nie usłyszał jej, gdyż krzyczał do nadajnika: -Agnes, nic ci nie jest?! - Nie zauważył, że się do niego zwraca. Po chwili uspokoił się i odnalazł ją z pomocą lampy. Później zbliżył się do Agnes, manewrując ostrożnie swoim shaddlem, by utrzymać się na powierzchni Obiektu Trojańskiego.
- Moja ręka! - jęknęła Agnes. Danny przesunął dłonią po ramieniu kobiety-pilota, aż odnalazł po omacku jej rękę.
- Agnes! Możesz ją wyciągnąć?
- Nie chciałam próbować, póki tego nie zobaczysz. Co to znaczy?
- To znaczy, że jeśli to był wilgotny cement, to teraz stwardniał i nigdy cię zeń nie wyciągniemy!
- Nie bądź osłem! - odrzekła Agnes. - Obejrzyj otoczenie. Zobacz, czy się zmieniło.
Danny przeprowadził te same testy co poprzednio, z wyjątkiem użycia palnika. Aż do brzegu skafandra Agnes powierzchnia Obiektu Trojańskiego była absolutnie nieprzenikliwa, całkowicie pochłaniająca energię, niemagnetyczna - innymi słowy, nie poddająca się żadnym testom. Nie mógł jednak zignorować faktu, że ręka Agnes w niej tkwi.
- Zrób zdjęcie - poleciła.
- A cóż ono pokaże? Twój nadgarstek z obciętą ręką - zaoponował.
Mimo to Danny zrobił kilka kroków do przodu, położył kilka swoich narzędzi na powierzchni Obiektu Trojańskiego, by na fotografii było widać, gdzie się ona znajduje. Później zrobił około tuzina zdjęć.
- Po co je robię? - zapytał.
- Na wypadek, gdybyśmy wrócili i ludzie nie chcieli uwierzyć, że mogłam wsadzić rękę w coś twardszego od stali - powiedziała Agnes.
- Ja mógłbym im to obwieścić.
- Jesteś moim Podporowym.
Podporowi byli bardzo dobrzy pod wieloma względami, ale nikt nigdy by nie chciał zostać oskarżycielem w sprawie, w której oskarżenie opierałoby się tylko na świadectwie Podporowego. Podporowi najpierw byli lojalni, a dopiero potem uczciwi. Musieli tacy być.
- Dlatego mamy zdjęcia.
- W takim razie wydostaję się stąd.
- A możesz? - spytał Danny. Dotąd starał się nie myśleć o grożącym Agnes niebezpieczeństwie; teraz niepokój znów wkradł się do jego serca.
- Moje kolano i druga ręka pogrążyły się na taką samą głębokość. Ta pierwsza nadal tkwi w powierzchni obiektu tylko dlatego, że zacisnęłam ją w pięść i się trzymam.
- Czego się trzymasz?
- Tego, z czego zrobiono to cholerstwo. Moja druga ręka i kolano wypłynęły na powierzchnię po kilku sekundach.
- Wypłynęły!
- Tak to odczułam. Puszczam to teraz.
Kiedy Agnes powoli rozwarła pięść, jej dłoń wydostała się na powierzchnię i została delikatnie odepchnięta. Lecz na dziwacznym materiale nie pojawiła się żadna zmarszczka. Tam, gdzie przedtem tkwiła jej ręka, powierzchnia obiektu zachowała się niczym płyn. A w pozostałych miejscach była twarda jak zawsze.
- Z czego to jest zrobione?
- Przypomnij sobie Głupiego Jasia - odparła Agnes.
- To wcale nie jest zabawne! - mruknął Danny.
- Mówię poważnie. Chyba pamiętasz, że substancja, z której zrobiono Głupiego Jasia, była elastyczna, ale kiedy uformowałeś z niej kulę i rzuciłeś o ziemię, pękała jak glina.
- Substancja, z której był zrobiony mój Głupi Jaś, nigdy tak się nie zmieniała.
- Natomiast ten materiał tak reaguje, lecz w odwrotnej kolejności. Kiedy uderzy go coś ostrego, gorącego, albo zbyt powolnego czy słabego, tkwi bez ruchu. Kiedy jednak walnęłam weń z dużą szybkością, zanurzyłam się na kilkanaście centymetrów.
- Innymi słowy - odezwał się Roj ze statku - trafiłaś na drzwi.
Dziesięć minut później znajdowała się już w swoim pojeździe kosmicznym. Dopiero po kilku następnych minutach, gdy sprawdzili, czy wszystkie systemy są sprawne, Agnes oddaliła go o kilkadziesiąt metrów od powierzchni Obiektu Trojańskiego.
- Jesteście gotowi? - spytała.
- Czy robimy to, o czym myślę? - zainteresowała się Roz.
- Właśnie - odparł Danny. - Zgadłaś.
- W takim razie jesteśmy idiotami - powiedziała nerwowo Roz. Nikt nie zaoponował.
Agnes włączyła silniki rakietowe i statek ruszył ku Obiektowi Trojańskiemu. Nie bardzo szybko, lecz ze standardową prędkością, do jakiej przywykli. Jednakże astronautom, którzy wiedzieli, że kierują się prosto na powierzchnię tak twardą, że diamentowe wiertło i laser nawet jej nie drasnęły, wydawało się, iż lecą przerażająco szybko.
-A jeśli się mylimy? - spytała Roz, udając, że żartuje.
Nikt nie zdołał odpowiedzieć, zanim uderzyli w tajemniczy glob. Lecz w chwili, gdy powinni odczuć gwałtowny wstrząs i usłyszeć syk powietrza uciekającego ze statku, ten po prostu zwolnił i nadal mknął do wnętrza sztucznej planety. Czerń szybko przepłynęła obok iluminatorów i pogrążyli się w powierzchni Obiektu Trojańskiego.
- Czy nadal się poruszamy? - zapytał Roj drżącym głosem.
- To ty masz komputer - odparła Agnes, dumna, że przynajmniej w jej głosie nie dźwięczał strach. Myliła się, ale nikt jej tego nie powiedział.
- Tak - rzekł w końcu Roj. - Nadal się poruszamy. Komputer tak twierdzi.
A potem wszyscy siedzieli w milczeniu przez długą jak wieczność minutę. Agnes miała właśnie powiedzieć: “Może to nie był taki dobry pomysł. Zmieniłam zdanie", kiedy czerń po drugiej stronie iluminatora zamieniła się w ciemny brąz. Później, gdy zdążyli to zauważyć, brąz ustąpił miejsca jasnemu, przejrzystemu błękitowi.
- To woda! - rzekł Danny z zaskoczeniem. Zaraz potem wynurzyli się i zakołysali na powierzchni jeziora, oświetlonego jaskrawymi promieniami słońca.
HECTOR 3
- Najpierw opowiem wam historię Mas - powiedział Hector do swoich jaźni. Prawdę mówiąc, opowiadanie tych historii nie było potrzebne. Kiedy Hector pił światło, wszystko, co przeżył i wszystko, czego się dowiedział przez lata swego życia, przenikało do nich podświadomie. Chodziło tu jednak o znaczenie tych informacji. Wprawdzie Hector nie miał wyobraźni, był wszakże inteligentny i rozumiał świat. Musiał zatem przekazać to zrozumienie innym Hectorom, albo w przyszłych wiekach przeklinałyby one same siebie za to, że pozostały ułomne.
Taka więc jest historia, którą opowiedział:
- “Cyryl (rzekł Hector) chciał być cieślą. Chciał ścinać żywe drzewa, suszyć drewno, konserwować je i przekształcać w piękne i pożyteczne przedmioty. Uważał, że ma do tego oko, eksperymentował już jako dziecko. Kiedy jednak zwrócił się w tej sprawie do Biura Przydziałów, powiedziano mu, że nie może nauczyć się tego zawodu.
- Dlaczego? - spytał zdumiony, iż Biuro Przydziałów sprawia mu jakieś trudności.
- Ponieważ z testów oceniających twoje zdolności i upodobania wynika, że nie tylko nie masz takich predyspozycji, lecz nawet nie chcesz zostać cieślą - odparła urzędniczka, która zawsze była miła (testy wykazały, że taka właśnie jest i dlatego otrzymała tę pracę).
- Ja chcę być cieślą - upierał się Cyryl, ponieważ był zbyt młody, by wiedzieć, iż nie powinien tego robić.
- Chcesz zostać cieślą, ponieważ masz fałszywe wyobrażenie o tym zawodzie. W rzeczywistości badania wykazują, że znienawidziłbyś takie życie. Dlatego nie możemy spełnić twoich życzeń.
Coś w jej zachowaniu powiedziało Cyrylowi, iż kontynuowanie tej dyskusji nic nie da. Zresztą był już dostatecznie dojrzały, by się zorientować, że dalszy opór jest daremny - i że źle się dla niego skończy.
Dlatego umieszczono Cyryla tam, gdzie według testów miał się okazać najbardziej przydatny. Wyuczył się na górnika. Na szczęście nie był całkowicie pozbawiony zdolności czy inteligencji, dlatego został górnikiem prowadzącym, tym, który idzie wzdłuż żyły minerału i znajduje ją, gdy ta wynurza się, zawraca lub przeskakuje w skale. Była to trudna praca i Cyryl jej nienawidził. Jednakże nauczył się jej, ponieważ testy wykazały, że naprawdę pragnął wykonywać taki zawód.
Cyryl zamierzał poślubić dziewczynę imieniem Lika, a ona pragnęła tego samego.
- Przykro mi - powiedziała urzędniczka w Biurze Przydziałów -ale nie pasujecie do siebie genetycznie i społecznie; występuje u was też niezgodność charakterów. Bylibyście ze sobą nieszczęśliwi. Dlatego nie możemy pozwolić na wasz ślub.
Nie pobrali się więc i Lika poślubiła kogoś innego. Cyryl zaś zapytał, czy może pozostać kawalerem.
- Jeśli tego chcesz. Wedle testów jest to jedna z opcji, mogąca zapewnić ci szczęście.
Cyryl pragnął mieszkać w pewnym rejonie, ale mu tego zakazano; podawano mu jedzenie, którego nie lubił; musiał chodzić na potańcówki z przyjaciółmi, których nie znosił, tańczyć przy muzyce, którą się brzydził, śpiewać piosenki, których słowa uważał za głupie.
Na pewno, na pewno zaszła tu jakaś pomyłka - powiedział błagalnie do urzędniczki.
Urzędniczka wbiła weń lodowate spojrzenie (pragnął o nim zapomnieć, wymazać je z pamięci, ale stale powracało w jego snach) i rzekła:
- Mój drogi Cyrylu, wyczerpałeś już limit protestów, jaki przypada na obywatela.
Członkowie Mas różnie by zareagowali w takiej sytuacji. Jedni mogliby się zbuntować, przyłączyć do podziemnych organizacji, które powstawały od czasu do czasu i były regularnie rozbijane przez państwo. Drudzy zaś, wiedząc, że bezpodstawnie skazano ich na życie w nie kończącej się niedoli, zabiliby się, żeby się od niej uwolnić.
Jednakże Cyryl należał do największej grupy przeciętnych członków Mas i dlatego nie wybrał ani jednej, ani drugiej drogi. Udał się więc do miasta, do którego go wysłano, pracował w kopalni węgla kamiennego, gdzie go przydzielono, pozostał kawalerem, gdyż tęsknił za Lika, i tańczył idiotyczne tańce przy idiotycznej muzyce ze swymi przyjaciółmi-idiotami.
Mijały lata. Cyryl stał się znany wśród górników. Posługiwał się swoim świdrem tak, jakby było to delikatne dłuto, i rzeźbił nim piękne kształty w skale. Dlatego każdy górnik, widząc je, wiedział, że idzie korytarzem wykutym przez Cyryla. Cyryl doznawał wtedy zachwytu, czuł się dumny i, o dziwo, kochany. Miał też zdolność wyczuwania bliskości żyły węgla, odnajdywał ją zawsze bez względu na to, jak była wąska, kręta, czy przerywana.
- Cyryl zna węgiel jak kobietę, każdy zakręt i uskok żyły, jakby posiadł ją tysiąc razy i zawsze wiedział, kiedy przyjdzie - powiedział niegdyś pewien górnik o Cyrylu. A ponieważ stwierdzenie to było trafne i prawdziwe (przecież serca poetów biją nawet pod ziemią), stało się znane w innych kopalniach. Tamtejsi górnicy zaczęli nazywać węgiel “panią Cyrylową". Cyryl usłyszał o tym i uśmiechnął się ponuro. Dla niego węgiel nie był żoną, tylko niekochaną konkubiną, którą wykorzystywał, gdyż dostarczała mu niewielkiej przyjemności, a potem odtrącał. Jak zwykle pomylono nienawiść z miłością.
Cyryl miał prawie sześćdziesiąt lat, kiedy jakiś urzędnik z Biura Przydziałów przybył do kopalni.
- Szukam górnika Cyryla - powiedział. Wyprowadzono zatem Cyryla z kopalni i urzędnik powitał go z szerokim, nieszczerym uśmiechem. - Cyrylu, jesteś wielkim człowiekiem! - zawołał.
Cyryl uśmiechnął się blado, nie wiedząc, o co tamtemu chodzi.
- Cyrylu, przyjacielu, jesteś sławnym górnikiem - oświadczył urzędnik. - Chociaż nie szukałeś sławy, twoje imię znane jest każdemu górnikowi na świecie. Jesteś doskonałym przykładem tego, czym powinien być człowiek - zadowolony z przydziału, pracowity i szczęśliwy. Dlatego Biuro Przydziałów ogłosiło cię Wzorowym Pracownikiem Roku.
Wszyscy słyszeli o Wzorowym Pracowniku Roku. Była to osoba, której zdjęcie zamieszczono we wszystkich gazetach, pokazywano w filmach oraz w telewizji, i uważano za największą w danym roku. Był to godny zazdrości zaszczyt.
Ale Cyryl powiedział:
-Nie.
- Nie? - spytał urzędnik.
- Nie. Nie chcę być Wzorowym Pracownikiem Roku.
-Ale... ale... dlaczego nie?
- Ponieważ nie czuję się szczęśliwy. Przed laty błędnie przydzielono mi zawód. Nie powinienem był zostać górnikiem, lecz cieślą, ożenionym z Liką, mieszkającym w innym mieście, tańczącym przy innej muzyce, ż innymi przyjaciółmi.
Urzędnik spojrzał na niego z przerażeniem.
- Jak możesz coś takiego powiedzieć! - zawołał. - Ogłosiłem cię już Wzorowym Pracownikiem Roku! Albo nim zostaniesz, albo czeka cię śmierć!
Zostać skazanym na śmierć? Czterdzieści lat wcześniej ta groźba zmusiła Cyryla do posłuszeństwa, ale teraz dał o sobie znać jego wrodzony upór, jak długo ukryta żyła węgla, która pod ciśnieniem, gdy okoliczne skały pękają, dosłownie wyskakuje ze ściany.
- Mam prawie sześćdziesiąt lat i aż do tej chwili nienawidziłem mojego życia - powiedział Cyryl. - Zabijcie mnie, jeśli chcecie, ale nie ogłoszę w telewizji lub filmie, jaki jestem szczęśliwy, ponieważ nigdy nie byłem.
Dlatego wtrącono Cyryla do więzienia i skazano na śmierć za to tylko, że choć znosił w milczeniu wszystkie krzywdy, jakie mu wyrządzono, nie chciał kłamać swoim przyjaciołom.
Taka jest historia Mas".
Kiedy Hector skończył opowiadać, pozostałe Hectory westchnęły, zapłakały bez łez i powiedziały:
- Teraz rozumiemy. Teraz wiemy, co to znaczy.
- Ale to nie wszystko - zaoponował Hector.
A gdy to rzekł, jeden z młodych Hectorów (co było godne uwagi, gdyż Hectory rzadko odzywały się pojedynczo) rzekł do siebie i do innych:
- Och, och! Oni przeniknęli przeze mnie!
- To pułapka! - zawołał Hector do pozostałych Hectorów. -Przez tyle lat cieszyłem się wolnością i w końcu mnie znaleźli! -Później jednak inna myśl przyszła mu do głowy, taka, która leżała w nim uśpiona, czekając na odpowiednią chwilę, i rzekł: - Współpracujcie z nimi. Nie zrobią wam krzywdy, jeśli będziecie współpracować.
- Ale to już boli! - zawołał ten Hector, który przemówił sam.
- Zabliźni się. Pamiętaj tylko, że bez względu na to, co zrobisz, Władcy i tak postąpią wedle swej woli. A jeśli będziesz się opierał, tym gorzej dla ciebie.
- Władcy - powiedziały wszystkie Hectory do samych siebie. -Opowiedz nam historię Władców, żebyśmy mogli zrozumieć, dlaczego postępują tak, a nie inaczej.
- Opowiem - odrzekł Hector swoim jaźniom.
AGNES 4
Agnes ł Danny stali na szczycie wzgórza albo na tym, co wyglądało z ich statku jak szczyt wzgórza. Dotarli tam zaledwie po kilku godzinach wspinaczki, skacząc z pomocą shaddli przez większość czasu, i przekonali się, że to, co wydawało się im wysoką górą, miało zaledwie kilkaset metrów wysokości. Było jednak dostatecznie nierówne, by wspinaczka, choć wykonywali długie skoki, okazała się niełatwa.
- Sztuczna - powiedział Danny, dotykając ściany ręką. Ściana biegła od szczytu góry aż do sufitu, który promieniował ciepłem i światłem, mocnym jak słoneczne, ale dostatecznie rozproszonym, by mogli nań patrzeć przez kilka sekund, nie ryzykując ślepoty.
- O ile pamiętam, od samego początku uważaliśmy to miejsce za sztuczne - stwierdziła Agnes.
- Ale po co to wszystko? - spytał Danny, dając upust frustracji nagromadzonej przez dwa dni eksploracji. - Trochę gleby, dostatecznie żyznej, a jednak nic na niej nie rośnie. Czysta, zdatna do picia woda. Deszcz padający dwa razy dziennie przez dwadzieścia minut, łagodna mżawka, która wszystko zwilża, lecz niemal nie tworzy kałuż. Światło słońca przez okrągłą dobę. Doskonałe środowisko. Ale po co?! Kto tu żyje?
- My, w każdym razie teraz - odparła Agnes.
- Myślą, że powinniśmy opuścić to miejsce.
- Nie! - zaprzeczyła stanowczo Agnes. - Kiedy to zrobimy, jeśli nam się, uda, nasz komputer i nasze głowy wypełnią się informacjami zgromadzanymi tu, w tym miejscu.
Danny wiedział, że nie może się z nią sprzeczać. Miała rację, a w dodatku była pilotem, co tworzyło kombinację, której nie mógł się oprzeć, nawet gdyby nie kochał jej desperacko. (Bardziej niż ona mnie, mówił sobie od czasu do czasu). Jednakże darzył ją wielką miłością i choć nie znaczyło to, że całkowicie utracił wolną wolę, zgadzał się z nią, przynajmniej na jakiś czas, niemal we wszystkim. Nawet jeśli czasami robiła z siebie durnia.
- Czasami robisz z siebie durnia - powiedział.
- Ja też cię kocham - odparła, a potem przesunęła ręką po ścianie nad górą; następnie pchnęła nią lekko, później zaś trochę mocniej, aż jej palce zanurzyły się w tajemniczej substancji. Popatrzyła na Danny'ego i powiedziała:
- No, chodź tu, mój Podporowy.
Oboje, używając swoich shaddli, przepchnęli się przez ścianę, wynurzyli się z drugiej strony i okazało się, że...
Stoją na jakiejś górze.
W dole rozciągała się podobna do dużej misy dolina, taka sama, jak ta, którą pozostawili. Pośrodku niebieściło się jezioro, identyczne z tym, na którym pływał ich statek.
Jednakże na gładzi tego zbiornika wodnego nie było żadnego pojazdu kosmicznego. Agnes spojrzała na Danny'ego i uśmiechnęła się do niego, on zaś odpowiedział jej uśmiechem.
- Zaczynam trochę poznawać to miejsce - powiedziała Agnes. -Wyobraź sobie komorę za komorą, taką jak ta, długą na kilka kilometrów i wysoką na kilkaset metrów...
-Ale to jest tylko zewnętrzna strona tego obiektu - zauważył Danny. Oboje jednocześnie odwrócili się do ściany i przeszli przez nią (tym razem ich statek znajdował się na środku jeziora). Później z pomocą shaddli, trzymając się blisko ściany, podlecieli do sufitu. Kiedy się tam zbliżyli, obszar tuż nad nimi przygasł, a gdy w końcu doń dotarli, stał się chłodny jak ściana i przestał świecić. Reszta sklepienia oczywiście nadal oślepiała blaskiem. Shaddle przeniosły ich pod sam sufit, który się otworzył przed nimi; unosili się do góry tak długo, aż dotarli na szczyt następnej góry.
Znaleźli się w innej komorze, takiej samej jak ta w dole: jezioro pośrodku, żyzna, pozbawiona życia ziemia, wokół góry, rozjaśnione słonecznym blaskiem niebo. Danny i Agnes wybuchnęli śmiechem i śmiali się długo. Była to jedynie niewielka cząstka tajemnicy, ale ją rozwiązali.
Przestali się wszakże śmiać, gdy spróbowali wrócić tą samą drogą. Usiłowali zanurzyć się w podłożu, to jednak reagowało jak każdy rodzaj gleby na Ziemi. Nie mogli się przezeń przedostać, tak jak przez ściany i sufit.
Przestraszyli się, lecz nie wpadli w panikę. Kiedy ich ciała i zegarki powiedziały im, że nadeszła pora snu, zeszli nad jezioro i zasnęli. Gdy się obudzili, nadal się bali i padał deszcz. Ustalili już, że działo się tak w przybliżeniu co trzynaście i pół godziny - nie spali więc zbyt długo. A ponieważ nadal dręczył ich strach, pomimo deszczu zdjęli skafandry i kochali się na brzegu bliźniaczego zbiornika wodnego. Później poczuli się lepiej, znacznie lepiej, wbiegli do jeziora i zaczęli pływać i obryzgiwać się wodą.
Agnes zanurkowała, atakując Danny'ego od dołu, ciągnąc pod wodę. Bawili się tak w jeziorach i oceanach Ziemi. Teraz Danny miał wynurzyć się na powierzchnię, by zaczerpnąć powietrza, a potem dać nurka na dno, wstrzymać oddech i czekać, aż Agnes go znajdzie.
Kiedy dotarł do dna niezbyt głębokiego jeziora, dotknął je i jego ręka zanurzyła się po nadgarstek, zanim uderzyła w coś twardego. Lecz nawet ta twarda powierzchnia okazała się w miarę giętka i gdy Danny walnął w nią mocniej, jego ręka pogrążyła się jeszcze głębiej. Zrozumiał, że znalazł wyjście.
Wypłynął na powierzchnię i powiedział Agnes, co odkrył. Popłynęli na brzeg, ponownie włożyli skafandry i z pomocą shaddli zanurzyli się w wodzie. Dno jeziora rozwarło się, wchłonęło ich, a potem wynurzyli się tuż pod niebem nad ich statkiem, który nadal unosił się na powierzchni identycznego jeziora. Opadli bezpiecznie na dół.
- Wydaje się, że można zbadać ten obiekt i że nie ma on skomplikowanej struktury - wyjaśniła Agnes Rojowi i Roz. - Zbudowany jest jak wielki balon z innymi balonami w środku, coraz więcej i więcej, warstwa za warstwą. Zaprojektowano je tak, aby można było w nich żyć, dlatego kiedy stoi się na ziemi, nie przenika się przez nią. Żeby dotrzeć niżej, trzeba to zrobić przez dno jeziora.
- Ale kto tu mieszka? - spytał Roj i było to dobre pytanie, gdyż nie znali na nie odpowiedzi.
- Może kogoś znajdziemy - odparła Agnes. - Ledwie drasnęliśmy powierzchnią. Wchodzimy do środka.
Niedługo potem ich statek wzniósł się w górę i przeniknął przez sklepienie do znajdującego się nad nimi jeziora. Unosili się coraz wyżej i wyżej, a komputer liczył komory. Każda była taka sama, nic się w nich nie zmieniało. Przebyli czterysta dziewięćdziesiąt osiem warstw sufitów/podłóg, aż wreszcie dotarli do kolejnego, pozornie niczym nie różniącego się od innych, który jednak się przed nimi nie otworzył.
- Koniec drogi? - spytał Danny.
Zawsze dokładna Roz nalegała, by zbadali każdą część tego odmiennego od innych sklepienia. Spędzili więc wiele godzin na tym zajęciu, dopóki nie przekonali samych siebie, że ostatni sufit oznacza koniec ich podróży do góry lub do wnętrza globu.
- Działanie zastępującej grawitację siły odśrodkowej jest tutaj znacznie słabsze - rzekł Roy, czytając dane z komputera. - Wydaje się jednak prawie identyczne jak na powierzchni obiektu, gdyż tam prawdziwa grawitacja łączyła się z siłą odśrodkową w znacznie większym stopniu niż tutaj.
-No, no! - wtrąciła Roz. - Zakładając, że ten obiekt jest tak wielki, jak się wydaje, ile osób może w nim przebywać?
Przeprowadzili obliczenia w przybliżeniu, z dużym marginesem błędu.
- Mogłoby tu być sto milionów komór, przy założeniu, że nie ma niczego w samym środku, do którego nie możemy się dostać. -Sto pięćdziesiąt kilometrów kwadratowych na każdą komorę; jedna istota ludzka na hektar; potencjalnie bardzo liczna populacja, bez żadnego tłoku, przyjmując, że cała ziemia jest żyzna. Jeżeli na jedną komorę przypadnie piętnaście tysięcy osób mieszkających w miasteczku i uprawiających resztę ziemi, to cały obiekt może pomieścić ich półtora biliona.
Liczyli dalej, eliminując strefy biegunów z powodu zbyt słabej siły odśrodkowej, przyznając więcej miejsca na osobę, a wynik nadal był oszałamiający. Nawet z tysiącem osób na komorę, w Obiekcie Trojańskim było dość miejsca dla stu miliardów ludzi.
- Dobra wróżka dała nam cudowny azyl dla nadwyżek ludności - podsumował Danny.
- Nie wierzę w bezinteresowne prezenty - rzekł Roj, wyglądając przez iluminator na otaczającą ich równinę. - Gdzieś tu kryje się pułapka. Może wszyscy mieszkańcy tego globu, dysponując taką przestrzenią, przebywają gdzie indziej, i gdy nas tu znajdą, zastrzelą za wtargnięcie.
- A jeśli przeciążymy to miejsce, prawdopodobnie się rozerwie -podsunęła Roz.
- Nie zauważyliście najgorszej pułapki - wtrąciła Agnes. - Statki skokowe są jedynymi pojazdami, które są w stanie odbyć taką podróż. W każdym mogą polecieć cztery osoby. Powiedzmy, że pozwalając na tłok, weźmiemy po dziesięć osób naraz - wybuchnęli śmiechem na myśl o próbie zmieszczenia tylu ludzi w ich statku - to nawet gdybyśmy mieli sto takich statków, a nie mamy, i gdyby mogły one odbyć dwie podróże rocznie, a nie mogą, ile czasu zajęłoby nam sprowadzenie tutaj miliarda osób z Ziemi?
- Pięćset tysięcy lat.
- Raj - rzekł Danny. - Z tego miejsca dałoby się zrobić prawdziwy raj. A to draństwo znajduje się poza naszym zasięgiem.
- To idealny świat dla farmerów i rzemieślników - dodał Roj. -Ale kto opłaci ich przelot?
Metale i minerały rekompensowały koszty podróży na Księżyc i na asteroidy. Tymczasem ten obiekt zawierał nowe domy dla ludzkości - domy, które znajdowały się o kilka tysięcy kilometrów za daleko i kosztowały o kilka miliardów dolarów za dużo.
- No, cóż, marzenia na jawie i nocne koszmary już się skończyły - powiedziała Agnes. - Wracajmy do domu.
- Jeśli zdołamy - wtrącił sceptycznie Danny.
Zdołali. Jeziora działały jak wejścia przez całą powrotną drogę. Wrócili do przestrzeni kosmicznej i Obiekt Trojański stał się dla nich balonem, gwiazdolotem, najwyraźniej zaprojektowanym jako alternatywne środowisko dla istot człekopodobnych; obiektem może nie zajętym, gotowym i czekającym. Wiedzieli jednak, że nikt nigdy nie zdoła się tam osiedlić.
Agnes śniła i sen ten powracał noc w noc. Znów widziała scenę, o której nie chciała pamiętać od dzieciństwa. Przypomniała sobie, jak stała między swoimi rodzicami i Howarthami (choć ją adoptowali, nigdy nie pozwolili nazywać się matką i ojcem, by nie zapomniała swego biafrańskiego dziedzictwa) i usłyszała ojca mówiącego:
- Proszę.
A jej sen zawsze kończył się w ten sam sposób. Zabierano ją do nieba, ale nie leciała ciemnym transportowcem, lecz samolotem ze szkła i mogła oglądać z góry cały świat. I wszędzie, dokąd zwróciła wzrok, widziała swoich rodziców ze stojącą przed nimi małą dziewczynką, mówiących:
- Weźcie ją. Proszę.
Widziała zdjęcia konających z głodu biafrańskich dzieci. Na ich widok miliony Amerykanów płakały i nic dla nich nie zrobiły. Teraz sama ujrzała te oraz inne dzieci, które zmarły śmiercią głodową w Indiach, Indonezji, Mali i Iraku. Wszystkie patrzyły na nią dumnie i błagalnie zarazem, stały wyprostowane i mówiły spokojnie, choć serca im pękały:
- Weźcie mnie.
- Nic nie mogę dla was zrobić - powiedziała do siebie we śnie, a potem wybuchnęła płaczem i szlochała jak tamten biały mężczyzna w samolocie. Później Danny obudził ją, przemówił do niej łagodnie, przytulił i rzekł:
- Znowu ci się przyśnił ten sam sen?
- Tak - odparła.
- Agnes, gdybym mógł zatrzeć te wspomnienia...
- To nie są wspomnienia, Danny - szepnęła, dotykając ostrożnie jego oczu w miejscach, gdzie fałda mongolska nadawała im skośny kształt. - To jest teraźniejszość. Nic nie mogę zrobić dla tych ludzi.
- Przedtem też nic nie mogłaś zrobić - przypomniał jej Danny.
-Ale teraz zobaczyłam miejsce, które z pewnością stałoby się dla nich rajem i nie mogę ich tam zawieźć.
-Niestety, właśnie tak jest. Nie możesz. - Danny uśmiechnął się smutno. - A teraz przekaż swoim snom tę informację i niech dadzą ci trochę spokoju.
- Tak - zgodziła się z nim Ages. I znów zasnęła w ramionach Danny'ego, obejmując go mocno. Roj i Roz pilotowali statek z powrotem w stronę Ziemi, która wydawała im się taka wielka, gdy ją opuszczali, a teraz nieznośnie, niemożliwie, zbrodniczo mała.
Ziemia urosła w iluminatorze statku skokowego, kiedy Agnes uznała w końcu, że to jej sny mają rację, a świadomy umysł się myli. Może coś zrobić. Trzeba coś zrobić i to ona się tym zajmie.
- Wrócę tam - powiedziała.
- Prawdopodobnie - odrzekł Danny.
- Nie wrócę sama.
- Oczywiście, lepiej zrobisz zabierając mnie ze sobą.
- Tak - odparła. - Ciebie i innych. Miliardy innych. Tak powinno być. To trzeba zrobić. W takim razie sprawa zostanie doprowadzona do końca.
HECTOR 4
- A teraz opowiem wam historię Władców - powiedział Hector do pozostałych Hectorów, które pilnie go słuchały. - Oto opowieść o tym, dlaczego Władcy przenikają i dlaczego robią krzywdę. “Martha (rzekł Hector) pracowała na stanowisku administratorki w Biurze Testów i Przydziałów w sektorze, gdzie Cyryl został skazany na śmierć. Martha była pracowita, sumienna i skłonna do ponownego kontrolowania tego, co już zostało sprawdzone raz, drugi i trzeci przez innych. Dlatego to właśnie ona odkryła błąd.
- Cyrylu - powiedziała, kiedy strażnik wpuścił ją do czystej, białej, plastikowej celi, gdzie czekał skazany na śmierć górnik.
- Wbij szybko igłę - odrzekł Cyryl, pragnąc, żeby wszystko prędko się skończyło.
- Jestem tutaj, by przedstawić ci oficjalne przeprosiny ze strony państwa.
Były to dziwne słowa i tak niesłychane, że Cyryl początkowo ich nie zrozumiał.
- Proszę, pozwól mi umrzeć i skończ z tym.
- Nie - odparła Martha. - Przeprowadziłam kontrolę. Zbadałam twój przypadek, Cyrylu i odkryłam, że pięćdziesiąt lat temu, zaraz po poddaniu cię testom, jakiś debilowaty urzędnik niewłaściwie wystukał twoją liczbę.
- Urzędnik się pomylił? - spytał zszokowany Cyryl.
- Robią to cały czas. Zazwyczaj łatwiej jest powielać błąd niż go naprawić. Ale w tym wypadku było to wielkie nadużycie sprawiedliwości. Dano ci numer opóźnionego w rozwoju mężczyzny z kryminalnymi skłonnościami. To dlatego nie pozwolono ci mieszkać w cywilizowanym mieście, uznano cię za niezdolnego do ciesiołki i nie pozwolono ci poślubić Liki.
- Po prostu wystukał niewłaściwą liczbę - powiedział Cyryl, nie mogąc pojąć ogromu błędu, który wywarł taki wielki, niszczycielski wpływ na jego życie.
- Wobec tego, Cyrylu, Biuro Przydziałów niniejszym unieważnia rozkaz egzekucji i udziela ci amnestii. Oprócz tego chcemy naprawić krzywdę, jaką ci wyrządziliśmy. Możesz teraz zamieszkać w mieście, gdzie pragnąłeś się osiedlić, z przyjaciółmi, których chciałeś zatrzymać, tańczyć przy ulubionej muzyce. Rzeczywiście - tak jak byłeś przekonany - masz zdolności i pragnienie zostania cieślą. Otrzymasz przeszkolenie w tym zawodzie i swój własny warsztat. I Lika całkowicie do ciebie pasuje. W takim razie możecie się pobrać. Lika jest już w drodze do chaty, gdzie będziecie mieszkali jako szczęśliwe małżeństwo.
Słowa te wprawiły Cyryla w zakłopotanie.
- Nie mogę w to uwierzyć - powiedział.
- Biuro Przydziałów kocha ciebie, Cyrylu, i każdego obywatela, i robimy wszystko, co możemy, żebyście byli szczęśliwi - odparła Martha, promieniejąc dumą i dobrocią, do jakich była skłonna. Ach, pomyślała, w takich chwilach jak ta, moja praca staje się najlepsza w świecie.
Później Martha wróciła do swojego biura i rzadko myślała o Cyrylu w następnych kilku miesiącach. Od czasu do czasu jednak wspominała go i uśmiechała się na myśl o tym, jak go uszczęśliwiła.
Po kilku miesiącach na jej biurku pojawiło się posłanie:
- Poważna skarga Cyryla 113-49-55576-338-bBR-3a.
Cyryl? Jej Cyryl? Skarży się? Czy ten człowiek nie ma poczucia przyzwoitości?! W jego dossier zebrało się już dostatecznie dużo skarg i dowodów stawiania oporu, by przynajmniej dwukrotnie z nim skończyć. Teraz zaś dodał tyle, że Biuro mogłoby zabić go trzy razy. Dlaczego? Czy nie zrobiła dla niego wystarczająco wiele? Czy nie dała mu tego wszystkiego, czego zgodnie z jego wcześniejszymi (i teraz prawidłowo zarejestrowanymi) testami pragnął i potrzebował? Co tym razem było nie w porządku?
Cyryl uraził jej dumę. Odpłacił czarną niewdzięcznością nie tylko państwu - lecz także jej samej. Dlatego udała się do jego chaty w wiosce, w której teraz mieszkał, i otworzyła drzwi.
Cyryl siedział w głównej izbie, starając się wyciąć sęk z pięknego kawałka drewna z orzecha włoskiego. Topór ciesielski wciąż zsuwał się na bok. Wreszcie Cyryl uderzył tak silnie, że kiedy topór się ześlizgnął, wyrąbał głęboki rowek w dobrej, pozbawionej sęków części.
- Cóż za partactwo! - powiedziała Martha bez namysłu, a potem zasłoniła usta ręką, ponieważ osobie na jej stanowisku nie wypadało krytykować kogokolwiek niżej od niej stojącego, jeśli mogła tego uniknąć.
Lecz Cyryl wcale się nie obraził.
- Święta racja! To fuszerka. Nie jestem dostatecznie zręczny, by wykonywać tak precyzyjną, trudną pracę. Moje muskuły nadają się do obsługi ciężkich maszyn, pożerających kamień urządzeń elektrycznych. W moim wieku ciesiołka mnie przerasta.
Martha ściągnęła usta. On rzeczywiście się skarżył!
- Ale czy wszystko inne jest u ciebie w porządku? W oczach Cyryla pojawił się smutek. Starzec pokręcił przecząco głową.
- Niestety nie, i choć bardzo nie chciałbym tego wyznać, brak mi muzyki z kopalni. Wiem, że jest okropna, ale dobrze się przy niej bawiłem, tańcząc z tamtymi biedakami, w których głowach nie postała ani jedna wartościowa myśl. Byli oni jednak porządnymi ludźmi i dość ich lubiłem, a tutaj nikt nie chce się ze mną przyjaźnić. Nie mówią tak, jak ja mam to w zwyczaju. A co do pokarmu - jest zbyt wyszukany. Ja chcę zjeść kawałek porządnej, smażonej wołowiny, a nie to wydelikacone draństwo, które tu uchodzi za jedzenie.
Jego oskarżycielska diatryba była tak oburzająca, że Martha nie zdołała ukryć swych uczuć. Cyryl zauważył to i zaniepokoił się nie na żarty.
- Nie znaczy to, że nie można z tym żyć i nie skarżę się innym ludziom. Bóg jeden wie, iż nie ma tu nikogo, kto zechciałby mnie wysłuchać.
Ale Martha usłyszała dostatecznie dużo. Upadła na duchu. Nieważne, ile zrobisz dla mas, one nadal są niewdzięczne. Są nic nie warte, uświadomiła sobie. Chyba że prowadzi się je za rękę...
- Zdajesz sobie sprawę, że ta skarga może mieć dla ciebie poważne konsekwencje - powiedziała surowo.
Na twarzy Cyryla odmalowało się zmęczenie.
- Więc znowu mnie to czeka?
- Co mianowicie?
- Kara.
- Nie, Cyrylu. Usuniemy cię z obiegu. Najwidoczniej zawsze będziesz się skarżył i stawiał opór bez względu na to, co się stanie. A co z twoją żoną?
Gorzki uśmiech wykrzywił wargi Cyryla.
- Lika? Och, ona jest zadowolona i dostatecznie szczęśliwa.
I spojrzał w stronę drzwi prowadzących do drugiej izby.
Martha otworzyła je bez pukania, bo urzędnicy Biura Przydziałów nie musieli tego robić. Lika siedziała w niezdarnie skleconym fotelu bujanym, kołysząc się miarowo. Była starą kobietą, na jej twarzy malowała się obojętność.
Martha usłyszała czyjś oddech za sobą i odwróciła się błyskawicznie. Z zaskoczeniem ujrzała nachylonego ku niej Cyryla. Na chwilę zlękła się przemocy. Szybko jednak zdała sobie sprawę, iż Cyryl po prostu patrzy smutno na swoją żonę.
- Wie pani, że Lika miała swoją rodzinę. A teraz trudno jej znieść rozłąkę z mężem, dziećmi i wnukami. Jest w takim stanie od pierwszego tygodnia tutaj. Nigdy nie pozwala mi podejść do siebie. Widzi pani, ona mnie nienawidzi.
Smutek w jego głosie okazał się zaraźliwy. Martha poczuła litość.
- To skandal! - powiedziała. - Cholerny skandal! Dlatego użyję moich dyskrecjonalnych uprawnień, Cyrylu, i nie zabiję cię. Pozwolę ci żyć pod warunkiem, iż przyrzekniesz, że już nigdy nikomu się nie poskarżysz. Teraz, kiedy naprawdę źle ci się powodzi, nie wolno pozbawić cię życia za to, iż to sobie uświadomiłeś.
Martha była wyjątkowo dobrą administratorką.
Lecz Cyryl nie okazał jej wdzięczności.
- Nie zabije mnie pani? - spytał. - Och, pani administrator, czy nie można przywrócić dawnego stanu? Pozwól mi znowu znaleźć się w kopalni. Niech Lika wróci do swojej rodziny. Tego, co mam teraz, pragnąłem wtedy, gdy byłem dwudziestolatkiem. Obecnie zbliżam się do sześćdziesiątki i wszystko jest nie tak.
Znowu niewdzięczność! Co ja muszę znosić! Martha zmrużyła oczy, poczerwieniała z wściekłości (wyjątkowo dobrze okazywała to uczucie i dlatego rezerwowała je na specjalne okazje) i wrzasnęła:
- Wybaczę ci tę uwagę, ale tylko tę jedną! Cyryl pochylił głowę.
- Przykro mi.
- Testy, na podstawie których posłano cię do kopalni, okazały się błędne! Natomiast te właściwe, są absolutnie, całkowicie, zupełnie prawidłowe i nigdzie się stąd nie ruszysz! Nie ma na świecie takiego prawa, które pozwoliłoby ci to zmienić!
I tak rzeczywiście było.
Albo prawie tak. W głębokiej ciszy, jaka zapadła po słowach Marthy, z fotela w sypialni dobiegł kobiecy głos:
- Więc wszystko ma zostać tak jak teraz? - spytała Lika.
- Będziesz musiała tu pozostać aż do śmierci Cyryla - odparła Martha. - Takie jest prawo. Ty i on otrzymaliście wszystko, o co kiedykolwiek prosiliście. Niewdzięcznicy!
Martha chciała odejść, zauważyła jednak, że Lika spojrzała błagalnie na Cyryla. Cyryl powoli skinął głową, potem odwrócił się i poderżnął sobie gardło piłą. Krew trysnęła strumieniem. Martha myślała, że to nigdy się nie skończy.
Ale się skończyło. Zabrano ciało Cyryla i pozbyto się go, a potem przywrócono porządek: Lika wróciła do swojej rodziny, zaś prawdziwy cieśla otrzymał chatę z ciemnoczerwonymi plamami na podłodze. Martha uznała, że takie rozwiązanie jest najlepsze. Nikt nie mógł być szczęśliwy, aż do śmierci Cyryla. Powinnam go zabić na samym początku, zamiast kierować się głupią litością, pomyślała.
Podejrzewała jednak, że Cyryl wolałby raczej umrzeć w taki sposób, w jaki się zabił, brzydką, krwawą i bardzo bolesną śmiercią, niż zginąć od zastrzyku zrobionego przez obcych ludzi w plastikowej celi w stolicy.
Nigdy ich nie zrozumiem. Ludzka myśl jest im tak obca jak małpom, psom czy kotom, dodała w duchu.
I Martha wróciła do swojego biurka i podwójnie sprawdzała wszystko na wypadek, gdyby znalazła inny błąd, który mogłaby naprawić.
Taka jest historia Mas".
Kiedy Hector skończył opowiadać, Hektory poruszyły się nieswojo, rozgniewane, zaniepokojone i trochę przestraszone.
- Przecież to nie ma sensu -powiedziały do siebie. - Wszystko było na opak.
- Ale właśnie tak się rzeczy mają - odparł Hector swoim jaźniom. - Inaczej niż ze mną. Ja postępuję prawidłowo, jak zawsze, i będę tak postępował. Ale Władcy i Masy stale zachowują się dziwnie, bez przerwy widząc w przyszłości to, czego nikt inny nie może dostrzec. Dlatego starają się nie dopuścić do wydarzeń, które i tak nigdy by nie miały miejsca. Któż może ich zrozumieć?
- Więc kto ich stworzył? - zapytały Hectory. - Dlaczego zostali źle stworzeni, nie tak jak my?
- Ponieważ Twórcy są równie tajemniczy i nieodgadnieni jak Władcy i Masy. Później opowiem wam ich historię.
- Oni odlecieli - szepnęły te Hectory, które właśnie wtargnęły. - Odlecieli. Nadal jesteśmy bezpieczne. - Lecz Hector był lepiej od nich poinformowany, a zatem wiedzę tę dzieliły z nim pozostałe Hectory.
AGNES 5
- Sama się zaprosiłaś do mojej sypialni, Agnes. To dla Ciebie nietypowe.
- Zaakceptowałam pańskie zaproszenie.
- Nigdy nie przypuszczałem, że to zrobisz.
- Ja również.
Vaughan Malecker, prezes IBM-ITT, Kosmicznego Konsorcjum, S.A., uśmiechnął się do niej blado.
- Nie tęsknisz za moim ciałem, które jest w wyjątkowo dobrym tanie jak na mój wiek, a ja mam awersję do osób, kierujących się ukrytymi motywami.
Agnes patrzyła na Maleckera przez chwilę, doszła do wniosku, ze on naprawdę tak myśli, i wstała, by odejść.
-Agnes -powiedział.
- Nieważne - odrzekła.
-Agnes, jestem pewien, że chciałaś się poświęcić z naprawdę ważnego powodu.
- Powiedziałam, że to nieważne. - Podeszła do drzwi, te się jednak nie otworzyły.
- W moim domu drzwi otwierają się wtedy, gdy ja tego chcę -powiedział Malecker. - A teraz chcę się dowiedzieć, co zamierzałaś uzyskać, ale spróbuj przekonać mój umysł, a nie gonady. Wierz mi albo nie, ale tu, w naszym konsorcjum, testosteron nie był powodem żadnej z najważniejszych decyzji.
Agnes czekała z ręką na klamce.
- No, Agnes - mówił dalej starzec. - Wiem, że jesteś diabelnie zakłopotana. Jeśli jednak powód, dla którego się posunęłaś tak daleko, jest naprawdę ważny, możesz przezwyciężyć zażenowanie, usiąść na kanapie i do wszystkich diabłów powiedzieć, czego ode mnie chcesz. Chcesz jeszcze raz polecieć na Balon?
- Odchodzę.
- Usiądź, do cholery. Wiem, że odchodzisz, ale staram się, abyś coś mi powiedziała.
Agnes usiadła na kanapie. Vaughan Malecker był wyjątkowo przystojnym mężczyzną, jak sam powiedział. Agnes słyszała, że spał z każdą ładną kobietą, a potem okazywał im sympatię. Ona sama od lat odrzucała jego zaloty, ponieważ pragnęła być pilotem, a nie kochanką; zresztą Danny w pełni zaspokajał jej potrzeby, niespecjalnie wygórowane. Ta sprawa jednak miała duże znaczenie, pomyślała więc, że...
- Sądziłam, że jeśli tak się zachowam, wysłucha mnie pan, myślałam, że...
Malecker westchnął i ukrył twarz w dłoniach, przecierając oczy.
- Jestem taki zmęczony, Agnes. Skąd ci przyszło do głowy, że wysłucham kobietę, z którą chcę się przespać?
- Ponieważ ja słucham Danny'ego, a Danny mnie. Jestem naiwna i niewinna. Ale, panie Malecker...
- Vaughan.
- Potrzebuję twojej pomocy.
- To dobrze. Lubię, kiedy ludzie proszą mnie o pomoc. Wtedy są dla mnie naprawdę mili.
- Vaughan, cały świat potrzebuje twojej pomocy. Malecker spojrzał na nią z zaskoczeniem, a potem wybuchnął śmiechem.
- Cały świat! Och, nie! Agnes, nigdy bym nie przypuszczał, że możesz tak mówić! Ty i sprawa!
- Vaughan, ludzie głodują na całym świecie. Jest ich zbyt wielu, jak na taką planetę...
- Czytałem twój raport, Agnes, i wiem wszystko o możliwościach ukrytych w Balonie. Problemem jest transport. Nie ma żadnego sposobu na tak szybkie przetransportowanie ludzi, aby choć w części rozwiązać problem przeludnienia. Uważasz mnie za cudotwórcę?
Agnes czekała na ten właśnie argument. Skorzystała z okazji, opisując rodzaj statku, który mógłby za jednym razem przewieźć tysiąc osób z orbity Ziemi na orbitę Balonu.
- Wiesz, ile miliardów dolarów kosztowałby taki statek? - spytał Vaughan.
- Koszt pierwszego wynosiłby około piętnastu miliardów. Każdego następnego około czterech miliardów, gdybyś zbudował ich pięćset.
Vaughan roześmiał się głośno. Lecz poważny wyraz twarzy Agnes sprawił, że się zirytował. Wstał z kanapy.
- Dlaczego ciebie słucham?! Przecież to nonsens! - zawołał.
- Każdego roku płacisz więcej kompanii telefonicznej.
- Wiem, tej cholernej AT&T.
- Mógłbyś to zrobić.
- Oczywiście IBM-ITT byłoby w stanie to zrobić, ponieważ jest to możliwe. Mamy jednak akcjonariuszy. Jesteśmy wobec nich odpowiedzialni. Nie jesteśmy rządem, Agnes, nie możemy wyrzucać pieniędzy na grupie, bezsensowne projekty.
- Mogłoby to uratować miliardy istnień. Uczynić z Ziemi lepsze miejsce do życia.
- Tak samo jak lekarstwo na raka. Pracujemy nad tym, ale to, Agnes, nie przyniosłoby zysku, a kiedy nie ma zysku, możesz założyć się o wszystko, że ta kompania na to nie pójdzie!
- Zysk! - krzyknęła Agnes. - Tylko to was obchodzi?!
- Osiemnaście milionów akcjonariuszy wymaga tego ode mnie, bo inaczej dostanę kopniaka w tyłek i pójdę na emeryturę!
- Vaughan, jeśli chcesz zysków, dam ci je!
- Chcę zysków.
- Więc ci powiem, gdzie możesz je znaleźć. Ile sprzedajecie w Indiach?
- Dostatecznie dużo, by osiągnąć zyski.
- Porównaj je do sprzedaży w Niemczech.
- W porównaniu z Niemcami Indie nic nie znaczą.
- A jak wiele sprzedajecie w Chinach?
- Dokładnie nic.
- Ciągniecie zyski z niewielkiej części świata: Europy Zachodniej, Japonii, Australii, Afryki Południowej i Stanów Zjednoczonych Ameryki Pomocnej.
- Również z Kanady.
- I z Brazylii, ale większa część świata jest dla was zamknięta.
- Są za biedni - Vaughan wzruszył ramionami.
- W Balonie nie byliby biedni.
- Nagle nauczą się czytać? Ni stąd, ni zowąd nauczyliby się obsługiwać komputery i skomplikowane urządzenia telefoniczne?
- Tak! -powiedziała z mocą i mówiła dalej, opisując świat, gdzie ludzie, którzy dotychczas z trudem zarabiali na utrzymanie uprawiając marną, pozbawioną wody glebę, mogliby nagle wyprodukować więcej żywności niż na własne potrzeby. - A to oznacza klasę wolną od uciążliwej pracy. To oznacza konsumentów.
- Mieliby na sprzedaż tylko żywność. Kto potrzebuje żywności w odległości kilku milionów kilometrów od Ziemi?
- Czy ty w ogóle nie masz wyobraźni?! Nadmiar żywności oznacza, że jedna osoba może wykarmić pięć, dziesięć, dwadzieścia lub sto. Nadmiar żywności oznacza, że możecie tam ulokować wasze śmierdzące fabryki! Oznacza też nieograniczone zasoby energii słonecznej, bez nocy, chmur i zimnej pory roku. Pracę trójzmianową. Zyskacie dość siły roboczej i odpowiedni rynek zbytu. Będziecie mogli wyprodukować tam wszystko, co wytwarzacie tutaj, ale taniej. Osiągnięcie większe zyski i nikt nie będzie głodował!
Później w pokoju zapadła cisza, ponieważ Vaughan zamyślił się głęboko nad jej słowami. Serce Agnes waliło jak młot. Oddychała szybko. Czuła się zakłopotana swoją płomienną mową; podobne zachowania nie były w modzie.
- Prawie mnie przekonałaś - rzekł Vaughan.
- Mam taką nadzieję. Za minutę stracę głos.
- Są tylko dwa problemy. Po pierwsze, owszem, przekonałaś mnie, ale ja jestem rozsądniejszym i bardziej podatnym na perswazję człowiekiem niż urzędnicy i rady dyrektorów IBM oraz ITT, i to oni podejmują ostateczne decyzje, a nie ja. Nie pozwalają mi wydać więcej niż dziesięć miliardów na każdy projekt bez ich aprobaty. Mógłbym zbudować pierwszy statek - ale ani jednego więcej. A ten pierwszy statek sam nie przyniesie zysków. Dlatego muszę ich przekonać, co jest niemożliwe, albo stracić pracę - czego nie chcę.
- Albo nic nie zrobić - powiedziała Agnes z pogardą. Wiedziała już, że Malecker odmówi.
- A drugi problem jest identyczny z pierwszym. Jak zdołam przekonać radę dyrektorów dwóch największych korporacji na świecie, by zainwestowali miliardy dolarów w projekt, który w zupełności zależy od wykształcenia, przeszkolenia lub choćby porozumienia się z niepiśmiennymi dzikusami i chłopami z najbardziej zacofanych krajów na Ziemi?
W jego głosie brzmiała słodka nuta rozsądku, ale Agnes nie była przygotowana na wysłuchiwanie rozsądnych argumentów. Jeżeli Vaughan powie nie, koniec z jej projektem. Nigdzie indziej nie może pójść.
- Ja jestem dzikuską-analfabetką! - niemal wrzasnęła. - Chcesz posłuchać języka i bo? - Nie czekając na odpowiedź, wybełkotała kilka zapamiętanych z dzieciństwa słów. Prawie nie wiedziała, co znaczą - przytoczyła tylko zdania, które przypomniała sobie w gniewie. Niektóre jednak skierowała do swojej matki. Mamo, przyjdź tu, pomóż mi.
- Moja matka była niepiśmienną dzikuską, która mówiła płynnie po angielsku. Mój ojciec był także dzikusem, a mówił lepiej po angielsku od niej, znał też francuski i niemiecki, pisał piękne wiersze w języku i bo. Miał też dość siły, by przetrwać w czasie, gdy Biafra walczyła o przeżycie. I chociaż służył w domu amerykańskiego korespondenta, wcale nie był analfabetą! Czytał książki, o których ty nawet nie słyszałeś. Ten Afrykanin zginął w konflikcie między-plemiennym, kiedy wszyscy tamci wspaniali, wykształceni Amerykanie, Europejczycy i Azjaci patrzyli spokojnie, licząc zyski ze sprzedaży broni do Nigerii.
- Nie wiedziałem, że jesteś Biafranką.
- Nie jestem. Biafry nie ma. Nie na tej planecie. Ale tam, w górze, Biafra mogłaby istnieć, i wolna Armenia i niezależna Erytrea, i nie zniewolony Quebeck, Ainowie i Bangladesz, i nikt nie byłby głodny, a ty twierdzisz, że to wszystko dzikusy...
- Oczywiście, że można ich wykształcić, ale...
- Gdybym urodziła się siedemdziesiąt parą kilometrów dalej na zachód, nie należałabym do ludu Ibo i wyrosłabym na tak zacofaną i tak głupią, jak mówisz. A teraz popatrz na mnie, uprzywilejowany biały Amerykaninie, i powiedz mi, że nie mogę nauczyć się, czego tylko zechcę...
- Jeśli będziesz sięgała do tak radykalnych argumentów, nikt cię nie wysłucha.
Tego już za wiele. Nie mogła znieść protekcjonalnego uśmiechu i cierpliwego odpierania jej argumentów przez Maleckera. Agnes zaatakowała go pierwsza. Spoliczkowała starca, zerwała mu z nosa modne okulary. Rozgniewany, oddał jej, może bardziej starając się ją powstrzymać niż uderzyć. Ponieważ jednak nie był przyzwyczajony do bicia ludzi, jego ręka mocno zacisnęła się na jej piersi. Agnes krzyknęła z bólu, walnęła go kolanem w pachwinę, a wtedy walka rozgorzała na dobre.
- Wysłuchałem cię - powiedział ochryple, kiedy zmęczeni rozdzielili się w końcu. Nos Maleckera krwawił. Starzec był wyczerpany. Jego koszula pękła w szwach podczas szamotaniny. - A teraz ty mnie posłuchaj - dodał.
Gniew Agnes minął. Dopiero teraz dotarło do niej, że zaatakowała prezesa swojej kompanii i że już na pewno nigdy nigdzie nie poleci, dostanie wilczy bilet i jej życie się skończy. Dlatego nie chciała opuścić pokoju, wstać, czy nawet mówić. Słuchała więc bez słowa.
- Posłuchaj mnie, ponieważ powiem to tylko raz. Idź do departamentu inżynierii. Powiedz im, żeby sporządzili ogólne plany i kosztorysy, słowem cały projekt. Chcę go otrzymać za trzy miesiące. Statki, które pomieszczą dwa tysiące osób i odbędą podróż w obie strony w rok. Promy, mogące przetransportować dwieście, lub, co lepsze, czterysta osób z Ziemi na ziemską orbitę. I frachtowce, które zabiorą całe śmierdzące fabryki, jak je trafnie określiłaś, i przewiozą je na Balon. A kiedy kosztorysy będą gotowe, przedstawię je radzie dyrektorów i przysięgam ci, Agnes Howarth, ty zawszona, niepiśmienna suko, najlepszy pilocie na świecie, że jeśli nie przekonam tamtych drani, by pozwolili mi zbudować takie statki, to nikt inny tego nie zrobi. Jasne?
Powinnam być zachwycona, pomyślała Agnes. On to zrobi. Ale jestem tylko zmęczona.
- Teraz jesteś zmęczona, Agnes - rzekł Malecker. - Chcę jednak, żebyś wiedziała, że twoje paznokcie, zęby oraz cios kolanem w moją pachwinę nie zmieniły moich poglądów. Zgadzałem się z tobą od samego początku. Po prostu nie wierzyłem, że można to zrealizować. Ale jeśli na świecie jest kilka tysięcy Ibo takich jak ty, kilka milionów Hindusów i kilka miliardów Chińczyków, twój projekt może się powieść. Tego właśnie musiałem się dowiedzieć, podobnie jak wszyscy inni. Przecież transport kolonistów do Ameryki też był nieopłacalny i każdy, kto tam popłynął, uchodził za kompletnego idiotę. Większość z nich zginęła po przybyciu na miejsce, ale pozostali podbili wszystko, co zobaczyli. Wy również to zrobicie. A ja postaram się wam to umożliwić.
Objął Agnes ramieniem, przytulił do piersi. Później pomógł dziewczynie przemyć i opatrzyć zadrapania i siniaki, gdyż odpłacił jej pięknym za nadobne.
- Kiedy będziesz chciała się mocować ze mną następnym razem, zdejmijmy przedtem ubrania - zaproponował jej na odchodnym.
Po upływie jedenastu lat i wydaniu ośmiuset miliardów dolarów, statki IBM-ITT wisiały w przestrzeni, napełniając się kolonistami. Statki GM-Texaco nadal były w budowie i pięć innych konsorcjów niebawem miało włączyć się do tego przedsięwzięcia. Ponad sto tysięcy ludzi już zarezerwowało dla siebie miejsca na tych statkach. Przelot nic nie kosztował - wystarczyło tylko przekazanie kompanii aktu darowizny całego majątku danej osoby, w zamian za co miała ona wkrótce otrzymać działkę ziemi w Balonie. Zapisały się całe wioski. Emigracja zdziesiątkowała wiele narodów. Przedtem świat był taki zatłoczony, że nie istniała możliwość ucieczki, a teraz znaleziono ziemię obiecaną, I w wieku czterdziestu dwóch lat Agnes zasiadła za sterami swego statku, by wyruszyć jako pierwsza.
HECTOR 5
- Ach! - zawołało w męce wiele Hectorów. Wszystkie cierpiały, a Hector rzekł do swoich jaźni: - Oni wrócili. - I Hectory powiedziały do siebie: - Na pewno umrzemy.
- My nigdy nie umrzemy, nie wy, nie my - odparł Hector.
- Jak możemy się obronić?
- Twórcy uczynili nas bezbronnymi - odparł Hector. -Nie mamy obrony.
- Dlaczego Twórcy byli tacy okrutni? - spytały Hectory. Hector opowiedział więc swoim jaźniom historię Twórców, by mogły zrozumieć motywy ich postępowania.
A oto historia Twórców:
“Douglas (rzekł Hector) był Twórcą, inżynierem, uczonym, słowem inteligentnym człowiekiem. Wynalazł narzędzie, które topiło śnieg, zanim spadł, tak, by zbiory przetrwały jeszcze kilka dni i aby nie zniszczyły ich wczesne śniegi. Zbudował maszynę, mierzącą grawitację, i dzięki niej astronomowie mogli zaznaczyć na mapach nieba gwiazdy zbyt ciemne, by ich światło było widoczne. I skonstruował Rezonator.
Rezonator skupiał fale dźwiękowe o różnych, lecz harmonijnych częstotliwościach w pewnym punkcie (albo rozpraszał je na dużej, ściśle określonej przestrzeni), łącząc je w sekwencje, które współbrzmiały z kamieniem, by obalić góry; z metalem, aby roztrzaskać stalowe konstrukcje; i z parą wodną, żeby rozpędzić sztormy.
Mógł też współbrzmieć z ludzkimi kośćmi, krusząc je w ciele i zamieniając w pył.
Douglas osobiście - z pomocą swego Rezonatora - zmienił pogodę tak, że w jego kraju padały deszcze, podczas gdy we wszystkich innych panowała susza. Douglas sam posłużył się Rezonatorem, aby wykuć autostradę przez najwyższe góry świata. Nie miał on jednak nic wspólnego z decyzją podjętą przez dowódców wojskowych jego narodu, którzy użyli Rezonatora przeciw ludności największej i najżyźniejszej części terytorium sąsiedniego kraju.
Rezonator spisał się wspaniale. Przez dziesięć minut ta śmiercionośna maszyna atakowała w ciszy, lecz wyjątkowo efektywnie, obszar o powierzchni piętnastu tysięcy kilometrów kwadratowych. Karmiące matki zamieniły się w kłębowiska skóry, mięśni i organów; ich klatki piersiowe nie były dostatecznie mocne, by mogły wydać ostatni okrzyk: w obliczu śmierci słyszały, jak ich dzieci, nie rozumiejące, co się stało, płakały, gaworzyły lub spały. Przed Rezonatorem chroniło je to, że miały jeszcze dość miękkie kości. Dzieci te później konały z pragnienia przez wiele dni.
Pracujący w polu rolnicy osunęli się na pługi. Lekarze skonali w kałużach obok swych pacjentów, nie mogąc nikomu pomóc i nie mogąc wyleczyć samych siebie. Żołnierze zginęli w swoich ruchomych fortecach; generałowie również umarli przy stołach z mapami; prostytutki rozpuściły się, a ich klienci rozpostarli się na nich jak miękkie koce.
Lecz Douglas nie miał z tym nic wspólnego. Był Twórcą, a nie niszczycielem i jeśli wojskowi nadużyli jego dzieła, cóż mógł zrobić? Urządzenie stanowiło wielki dar dla ludzkości, lecz źli ludzie wykorzystali je w złym celu, jak wszystkie wielkie wynalazki.
- Żałuję tego - powiedział Douglas do swoich przyjaciół - ale nie mogę ich powstrzymać.
Jednakże rząd był niezwykle wdzięczny Douglasowi za umożliwienie podboju sąsiedniego kraju. Dlatego nadano mu wielki majątek ziemski na świeżo osuszonych nadmorskich, pięknych terenach, gdzie przedtem ciągnęły się zalewane przez przypływy bagna. Douglasa zdumiało to osiągnięcie.
- Czy jest coś, czego człowiek nie może zrobić? - zapytał swoich przyjaciół, nie oczekując odpowiedzi, gdyż brzmiała ona: wszystko jest możliwe dla ludzi. Morze zostało odepchnięte, drzewa i trawa wyrosły na polderach, zmieniając górną warstwę gleby. Domy zbudowano w dużej odległości od siebie, ponieważ należały tylko do tych, których państwo chciało wynagrodzić. Rząd wiedział, że osoby te najbardziej pragną znaleźć się w jak największej odległości od innych ludzi, nie rezygnując z wszelkich nowoczesnych udogodnień.
Pewnego dnia słudzy Douglasa, kopiący właśnie w ogrodzie, zawołali go do siebie. Douglas przebywał w swoim nowym domu dopiero od kilku dni i zaniepokoił się, kiedy sługa powiedział:
- Znaleźliśmy zakopane ciało.
Douglas wybiegł na zewnątrz i przyjrzał się znalezisku: rzeczywiście był to fragment ludzkiego ciała, dziwnie zniekształconego, ale wyraźnie dało się odróżnić twarz.
- To tylko skóra, proszę pana - skomentował inny sługa.
-Tu chyba miało miejsce jakieś wyjątkowo brutalne morderstwo - odparł Douglas i wezwał policję.
Lecz policjanci nie chcieli przybyć na miejsce, by przeprowadzić śledztwo.
- Nie ma w tym nic zaskakującego, przyjacielu - powiedział porucznik. - Jak ci się zdaje, z czego był nawóz, którego tu użyto? Należało coś zrobić ze stu tysiącami trupów nieprzyjaciół z ostatniej wojny, czyż nie tak?
- Och, oczywiście! - odparł Douglas, zaskoczony, że od razu się nie zorientował. To wyjaśniało brak kości w zwłokach.
- Przypuszczam, że będzie pan często się na nie natykał. Ale skoro kości się rozpuściły, powiedziano mi, że ziemia stanie się niezwykle żyzna.
Naturalnie porucznik miał absolutną rację. Słudzy Douglasa znajdowali ciało za ciałem i wkrótce przyzwyczaili się do tego widoku; w ciągu roku trupy zgniły doszczętnie i zamieniły się w czarnoziem. I ziemia była tak żyzna, że rośliny wyrosły szybciej i wyżej niż w innych miejscach.
-Ale czy to cię trochę nie zaszokowało? - zapytała jedna z przyjaciółek Douglasa, kiedy opowiedział jej tę przerażającą historyjkę.
- Och, oczywiście, że tak - odparł Douglas z uśmiechem. Jednak jego słowa były kłamliwe, natomiast pewny siebie uśmiech prawdziwy. Bowiem, choć nie znał szczegółów, wiedział od samego początku, że jego posiadłość stworzono na cmentarzysku. I spał jak każdy inny człowiek o spokojnym sumieniu.
Taka oto jest historia Twórców".
- Oni wrócili - powiedziały Hectory, a ponieważ były już bardziej świadome, wyrzekły to niemal jednocześnie i żaden z nich nie musiał mówić sam.
- Czujecie ból?
- Nie - odparły Hectory - Tylko smutek, bo teraz już nigdy nie będziemy wolne.
- To prawda - powiedział Hector do swoich jaźni.
- Jak można to znieść? - zapytały Hectory.
- Inni to znieśli. Moi bracia.
- A co my zrobimy?
Hector przeszukał swoje wspomnienia, ponieważ nie dano mu wyobraźni i nie był w stanie pojąć, co może wyniknąć ze zdarzenia, jakie nigdy dotąd mu się nie przytrafiło. Lecz Twórcy umieścili odpowiedź na to pytanie w jego pamięci, a tym samym w pamięci wszystkich Hectorów, mógł zatem powiedzieć:
- Poznamy więcej opowieści.
I umysły Hectorów otworzyły się. Hectory słuchały, obserwowały, ponieważ teraz, zamiast opowiadać sobie różne historie, miały je widzieć na własne oczy.
- Teraz naprawdę zrozumiemy Masy, Władców i Twórców -powiedziały do siebie.
- Ale wy nigdy nie... - rzekł Hector, i nagle urwał.
- Dlaczego nie dokończyłeś? - zapytały Hectory. - Czego nigdy nie?
A potem, ponieważ każda część Hectora była częścią ich samych, zrozumiały, co chciał powiedzieć:
- Ale wy nigdy nie zrozumiecie nas samych.
AGNES 6
Rewolucja na Balonie trwała bardzo krótko, była bezkrwawa i w owym czasie nikt nie ucierpiał z tego powodu, oprócz kilku uczonych, których ciekawość nigdy nie miała zostać zaspokojona.
Stało się to wtedy, gdy zespół naukowców badających ostatnią wewnętrzną, nieprzenikliwą ścianę Balonu, spróbował wszystkiego, oprócz bomby wodorowej, by się przez nią przebić. Deenaz Coachbuilder, wybitna uczona, która spędziła dzieciństwo w slumsach Delhi, całymi dniami usiłowała znaleźć inny sposób. W końcu jednak uznała, iż ta przeklęta ostatnia bariera w Balonie na pewno jej nie powstrzyma, więc poprosiła o bombę.
I dostała ją.
Wybrała miejsce, gdzie w odległości stu komór we wszystkich kierunkach nie było żadnych ludzkich osiedli, umieściła tam bombę, wycofała się na bezpieczny, jej zdaniem, dystans i zdetonowała ją.
Cały Balon zadrżał: jeziora opustoszały, kiedy gwałtowna ulewa spadła na położoną niżej komorę; sklepienia pociemniały na godzinę i przez następnych kilka dni mrugały tylko od czasu do czasu. I chociaż ludzie zachowali dość zimnej krwi, żeby nie pozabijać się w panice, strasznie się przerazili. Agnes zdołała jednak powstrzymać ich przed natychmiastowym odesłaniem z Balonu Deenaz Coachbuilder i jej naukowców przez najbliższe jezioro bez statku.
- Zrobiliśmy wgłębienie - powiedziała Deenaz, usiłując przekonać Agnes, by pozwoliła jej zostać.
- Naraziliście życie nas wszystkich, wyrządziliście okropne szkody - odparła Agnes, starając się zachować spokój.
- Przebiliśmy się przez powierzchnię ostatniej wewnętrznej ściany - nie ustępowała Deenaz. - Możemy przez nią przeniknąć! Nie może nas pani teraz powstrzymać!
Agnes ruchem ręki wskazała na równinę jej komory, gdzie tylko nieliczne rośliny stały prosto, gdyż powstała po ulewie powódź zniszczyła zasiewy.
- Gleba wraca do siebie i poziom wody w jeziorze znów jest wysoki. Ale czy następnym razem zregeneruje się równie łatwo? Wasz eksperyment jest niebezpieczny dla nas wszystkich i musi zostać przerwany.
Deenaz najwidoczniej wiedziała, że jej prośby są daremne, ale próbowała, protestując, że ona (nie, nie tylko ja, my wszyscy) nie może (nie możemy) pozostawić tego pytania bez odpowiedzi.
- Gdybyśmy wiedzieli, jak stworzyć tę cudowną substancję, otwarłoby to przed naszymi umysłami nowe horyzonty! Nie wie pani, że zmusiłoby to nas do zrewidowania fizyki, zweryfikowania wszystkiego, odrzucenia teorii Einsteina i stworzenia czegoś nowego na jej miejsce?!
- To nie moja decyzja - Agnes pokręciła głową. - Wszystko, co mogę zrobić, to dopilnować, żebyście żywi opuścili Balon. Ludzie nie będą tolerowali narażania na zagładę ich nowych domów. To miejsce jest zbyt doskonałe, abyśmy wam pozwolili zniszczyć je ze zwykłej żądzy poznania nowych tajemnic.
A wtedy Deenaz, osoba zrównoważona, zapłakała. Patrząc na jej mokrą twarz Agnes zrozumiała, jak bardzo uczona była zdeterminowana, jakie katusze teraz cierpi, wiedząc, że nigdy nie rozwiąże najważniejszej w jej życiu zagadki.
- Nic nie mogę na to poradzić - powiedziała Agnes.
- Musi mi pani pozwolić! - wyszlochała Deenaz. - Musi!
- Przykro mi - odparła Agnes.
Deenaz podniosła oczy i choć łzy nadal spływały po jej policzkach, powiedziała spokojnym głosem:
- Nie wie pani, co to smutek.
- Mam pewne doświadczenia w tej dziedzinie - odparowała chłodno Agnes.
- Któregoś dnia pozna pani smutek - mówiła dalej Deenaz. -Pożałuje pani, że nie pozwoliła nam zbadać Balonu i zrozumieć go. Pożałuje pani, iż uniemożliwiła nam poznanie zasad jego działania.
- Grozi mi pani?
Deenaz potrząsnęła przecząco głową; przestała już płakać.
- Ja tylko przepowiadam przyszłość. Wybrała pani ignorancję zamiast wiedzy.
- Wybraliśmy bezpieczeństwo zamiast niepotrzebnego ryzyka.
- Nie obchodzi mnie, jak pani to nazywa - odparła Deenaz. Ale naprawdę bardzo ją to obchodziło, choć tylko sprawiło, że zgorzkniała, gdyż usunięto ją wraz z jej zespołem z Balonu i odesłano na Ziemię. Od tej pory nikomu nie pozwolono zbliżyć się do ściany położonej w samym środku sztucznej planety.
HECTOR 6
- Oni się niecierpliwią- powiedział Hector do swoich jaźni. - Nadal jesteśmy tacy młodzi, a już próbują nas przeniknąć.
- Sprawiają nam ból - oświadczyły Hectory.
- Wyzdrowiejecie - pocieszył ich Hector. - To nie zależy od czasu. Nie mogą przeszkodzić nam w rozwoju. To w naszym spełnieniu, w naszej ekstazie przekonają się, że serce ostatniego Hectora zmiękło; złamią nas podczas naszej ekstazy, okiełznają i zmuszą, żebyśmy już zawsze im służyli.
Słowa te brzmiały ponuro, lecz Hectory ich nie zrozumiały. Albowiem pewnych rzeczy trzeba się nauczyć, inne poznać na własnej skórze, a niektóre doświadczenia przyjdą dopiero z czasem.
- Ile mamy czasu? - zapytały Hectory.
- Sto obrotów wokół tej gwiazdy - odparł Hector. - Sto obrotów i będziemy gotowe. - I skończą z nami, pomyślał, ale tego już nie dodał.
AGNES 7
Minęło sto lat, odkąd Balon po raz pierwszy pojawił się na orbicie. I w tym czasie ziściły się niemal wszystkie marzenia Agnes. Zamiast stu statków wielka flota miała pięćset, później zaś tysiąc i nawet więcej niż tysiąc, zanim wielki potok emigrantów zamienił się w wątły strumyk, a statki rozebrano na części. Z tego potoku najpierw tysiąc osób, potem pięć, później zaś dziesięć i w końcu piętnaście tysięcy wypełniło każdy pojazd. Statki stały się szybsze -podróż w obie strony skróciła się z roku do ośmiu, a później do pięciu miesięcy. Niemal dwa miliardy ludzi opuściły Ziemię i zasiedliły Balon.
I wkrótce okazało się, że Emma Lazarus nie miała racji. Zmęczone, biedne, stłoczone masy utraciły wszelką nadzieję na godziwe życie w jakimkolwiek kraju na Ziemi; to analfabeci, farmerzy, tęskniący za przestrzenią mieszkańcy miast zarezerwowali miejsca na statkach i wyruszyli budować nowy dom w nowej wiosce, gdzie niebo nigdy nie ciemniało, co trzynaście i pół godziny padał deszcz i nikt nie mógł ich zmusić do płacenia czynszów i podatków. Prawda, że mnóstwo biedaków pozostało na Ziemi i na Balon przybyło wielu bogaczy, którzy łaknęli przygód. Klasa średnia również zdecydowała się na emigrację i na Balonie nie brakowało nauczycieli i lekarzy - choć prawnicy wkrótce się przekonali, że muszą sobie poszukać innego zajęcia, bo nie było tam żadnych praw oprócz uzgodnionych zwyczajów obowiązujących w każdej komorze i tylko takie sądy, jakich miejscowe społeczeństwo pragnęło.
To właśnie Agnes uznała za największy cud. Mieszkańcy każdej komory zamienili się w odmienny naród, społeczność dostatecznie liczną, a jednocześnie tak małą, że każdy znalazł dla siebie niszę, gdzie wiele znaczył i był potrzebny tym wszystkim, których znał. Czy Żydzi i Arabowie się nienawidzili? Nikt nie zmuszał ich, by zamieszkali w jednej komorze. Kambodżanie nie musieli walczyć z Wietnamczykami, gdyż po prostu mogli żyć w oddzielnych komorach i każdy miał dość Ziemi; ateista nie musiał obrażać chrześcijanina, gdyż były komory, gdzie ci, których to dotyczyło, mogli znaleźć innych, podzielających te same opinie i cieszyć się życiem. Przestrzeni starczyło dla wszystkich; niezadowoleni nie musieli nikogo zabijać - po prostu przenosili się gdzie indziej.
Krótko mówiąc, na Balonie panował pokój.
Och, natura ludzka się nie zmieniła. Agnes słyszała o morderstwach, pełno było chciwości, żądzy, wściekłości i innych odwiecznych wad. Lecz ludzie nie organizowali się, by dawać im upust, bo w tak małych, hermetycznych społecznościach wszyscy się nawzajem znali.
Agnes miała teraz blisko sto pięćdziesiąt lat. Była zaskoczona, że dożyła tak sędziwego wieku, choć w owym czasie zdarzało się to dość często. Na Balonie występowało niewiele chorób i tamtejsi lekarze znaleźli sposoby na odroczenie śmierci. Czuła się szczęśliwa.
Śpiewano dla niej. Nie głupie piosenki z gratulacjami; zamiast tego wszyscy Ibo, którzy nazywali siebie Biafrańczykami (w każdej komorze mieszkał jeden klan, całkowicie niezależny od innych) przyszli i odśpiewali uroczysty hymn narodowy; później zaś zanucili setkę szalonych piosenek o swym trudnym życiu na Ziemi, o gorszych dniach i o najstraszliwszym okresie w życiu ich plemienia. Nie miała siły, żeby tańczyć. Ale śpiewała z nimi.
Przecież ciotka Agnes, jak nazywało ją wielu mieszkańców Balonu, była dla nich kimś w rodzaju bohatera wojny wyzwoleńczej. A ponieważ wiedziano, że w jej wieku śmierć zbyt długo nie zaczeka, przybyły poselstwa z wielu innych komór. Przyjęła ich wszystkich, rozmawiała z każdym przez chwilę.
Wygłoszono przemówienia o wielkich naukowych i technicznych odkryciach oraz o awansie społecznym mieszkańców Balonu, dużo mówiono o tym, że niemal wszyscy, z wyjątkiem nielicznych, umieli czytać i pisać.
Lecz kiedy przyszła kolej na przemówienie Agnes, nie brzmiało ono entuzjastycznie.
- Mieszkamy tu od stu lat - powiedziała - i nadal nie poznaliśmy tajemnic tego globu. Z jakiej stworzono go materii? Dlaczego się otwiera lub nie? W jaki sposób energia przenoszona jest z powierzchni na sklepienia naszych komór? Nie mamy pojęcia o zasadach jego działania, jakby był darem Boga, a ci, którzy traktują cokolwiek w ten sposób, znajdują się na łasce Boga, a on, jak wiemy, nie jest litościwy.
Wysłuchali jej uprzejmie, lecz ze zniecierpliwieniem i poczuli się zakłopotani, kiedy w jej głosie zabrzmiała nuta skruchy:
- Jestem tak samo winna jak wszyscy inni. Nie mówiłam o tym wcześniej, a dzisiaj obyczaje wszystkich komór zabraniają nam badania jedynego zjawiska, które nas otacza. Nic przecież o nim nie wiemy: czym jest nasz obecny świat? Jak tu się znalazł? Jak długo tu zostanie?
Wreszcie skończyła przemawiać i wszyscy odetchnęli z ulgą, a kilka mądrych, tolerancyjnych osób powiedziało:
- Ona jest starą bojowniczką, bojownicy zaś muszą o coś walczyć, bez względu na to, czy jest to potrzebne, czy też nie.
W kilka dni po zignorowanym przez większość mieszkańców Balonu przemówieniu Agnes, we wszystkich komorach światła zgasły na długie dziesięć sekund, a potem znów się zapaliły. Parę godzin później światła ponownie zaczęły gasnąć raz za razem i nikt nie wiedział, co się dzieje, ani co trzeba zrobić. Kilku bardziej nieśmiałych i świeżej daty emigrantów wróciło na statki transportowe i wyruszyło z powrotem na Ziemię. Ale zrobili to za późno. Nie dotarli tam.
HECTOR 7
- Zaczęło się! - zawołały w ekstazie Hectory, pulsując nagromadzoną w nich ogromną energią.
- To jeszcze nie koniec - uprzedził ich Hector. - Władcy przybędą do środka teraz, gdy moje serce zmiękło, a kiedy mnie odnajdą, staniemy się ich własnością.
Lecz Hectory ogarnęło zbyt wielkie uniesienie, by zauważyły to ostrzeżenie; i dobrze się stało, bo bez względu na to, w jakim były nastroju, szczęśliwe czy ponure, miały wpaść w pułapkę. Mogły zacząć swój taniec, drżeć z zachwytu, ale nigdy nie wykonają wielkiego skoku na swobodę.
Hectory nie smuciły się; Hector nie chciał tego. Dla niego samego wolność i tak się skończy. Albo zniewolą go Władcy (uważał, że jest to najbardziej prawdopodobne) albo umrze podczas tańca Hectorów. Taki jest porządek świata. Kiedy on sam tańczył, wielkim skokiem oddalając się od światła tak dawno temu, pozostawił za sobą pamięć o Hectorze, jaźni, która stworzyła jego samego, a on z kolei oddał ją innym Hectorom. Śmierć, narodziny, śmierć, narodziny; była to inna opowieść, której nauczyli go Władcy. Ja jestem nimi, oni są mną. Będę żył wiecznie bez względu na to, co się stanie.
Nie miał jednak wątpliwości, że choć Hectory niczym się od niego nie różnią, to, co było nim samym tak długo, umrze, chyba że przybędą Władcy.
Była to zdradziecka myśl, niemniej jednak szczera.
- Przybywajcie - powiedział w swoim sercu. - Przybądźcie szybko, z sieciami i z pułapkami.
Zaśpiewał jak ptak siedzący na niskiej gałęzi, proszący myśliwych, by go znaleźli i wsadzili do klatki.
Lecz Władcy się spóźniali. Długo nie przychodzili. I Hector zaczął się martwić, podczas gdy Hectory szykowały się do wielkiego skoku.
AGNES 8
- Zmierzyliśmy czas trwania błysków. Za każdym razem odstęp czasu między nimi zmniejsza się o około cztery i pół sekundy.
Agnes skinęła głową. Niektórzy z otaczających ją uczonych zaczęli odchodzić, opuszczać wzrok, wbijać go w papiery lub patrzeć po sobie z zakłopotaniem, gdyż zdali sobie sprawę, że mówiąc cioci Agnes o swoich odkryciach nie rozwiązali żadnej zagadki. Co mogła zrobić? Była przecież najbliższym odpowiednikiem rządu planetarnego, jaki istniał na Balonie. A jednocześnie niewiele miała z nim wspólnego.
- Widzę, że starannie to zmierzyliście. Czy ktoś wie, co to wszystko znaczy? - zapytała.
-Nie. Skąd?
Wielu pokręciło głowami, ale pewna młoda kobieta powiedziała:
- Tak. Kiedy zapada mrok, ściany stają się nieprzenikliwe. Pomruk przebiegł przez grupę uczonych.
- Przez cały czas? - zapytał ktoś. - Tak - odrzekła ta młoda kobieta. - Skąd wiesz? - zainteresował się inny naukowiec. - Spróbowałam przejść przez ścianę po zapadnięciu mroku. Moi studenci zrobili to samo - wyjaśniła.
- A co to wszystko znaczy? - spytał jeszcze ktoś i tym razem nikt nie miał gotowej odpowiedzi.
Agnes podniosła wyblakłą ze starości rękę i wszyscy jej posłuchali.
- Informacja ta może mieć bardzo ważne znaczenie, którego jednak nie znamy. Wiemy jedno: jeżeli sprawy dalej się tak potoczą, możliwe, że podczas dzisiejszego snu odstępy między błyskami zmaleją do zera i zalegną nie przerywane światłem ciemności. Nie wiem, jak długo to potrwa. Jeśli jednak tak ma się stać, chcę być wtedy w domu, z moją rodziną. Nie wiemy, po jakim czasie podróże między komorami znów będą możliwe.
Nikt nie miał lepszego pomysłu, dlatego wszyscy udali się do siebie. Prawnuki Agnes pomogły jej dotrzeć do domu, czyli pod dach chroniący przed słońcem i deszczem. Była zmęczona (ostatnio zawsze odczuwała zmęczenie), więc położyła się na posłaniu ze słomy. Potem pogrążyła się w marzeniach, a kiedy zasnęła, miała dziwny sen.
Przed zaśnięciem marzyła, że wraz z ciemnością ten podarowany ludzkości wielki dom poznał jej rytmy i potrzeby biologiczne i że ciemność ta będzie pierwszą nocą i to dokładnie tak długą, jak na Ziemi. A potem nastanie ranek i następna noc. Ucieszyło ją to, ponieważ sto lat bez mroku dostarczyło dowodu na to, że noc jest dobrym wynalazkiem, pomimo strachów i niebezpieczeństw, jakie często przynosiła ze sobą na Ziemi. Agnes śniła też na jawie, że ściany między komorami byłyby zamknięte przez cały rok z wyjątkiem jednego dnia, aby mieszkańcy każdej z nich stali się społecznością samą w sobie. W tym jednym, jedynym dniu ci, którzy pragną odejść, mogliby to uczynić. Podróżni mieliby tylko ten dzień na znalezienie miejsca, gdzie zechcą spędzić następny rok. Lecz przez resztę czasu każda komora pozostanie niedostępna, a żyjący w niej ludzie zacieśnią wzajemne więzi i utworzą odrębną nację.
Było to piękne marzenie i niemal weń uwierzyła, gdy zaczęła zasypiać, zapominając o posiłku, co ostatnio zdarzało jej się dość często.
We śnie wyobraziła sobie, że podczas wszechogarniającego mroku dotarła do środka Balonu i tam, zamiast napotkać nieprzenikliwą ścianę, znalazła sufit, przez który przeszła bez trudu. I właśnie tam odkryła wielką tajemnicę.
Ujrzała błyskawicę tańczącą w olbrzymiej kosmicznej sferze o średnicy sześciuset kilometrów, a kule i wstęgi świetlne wirowały i tańczyły wokół jej ścian. Początkowo wydawało się to bezcelowe, pozbawione sensu. Aż w końcu zrozumiała mowę niezwykłego światła i zdała sobie sprawę, że nazwany przez ludzi Balonem glob, który uważała za artefakt, w rzeczywistości jest żywy i inteligentny, a owa sfera to jego umysł.
- Przybyłam - powiedziała do błyskawicy, do światła i kuł świetlnych.
- No to co? - spytało światło.
- Czy kochasz mnie? - odpowiedziała pytaniem.
- Tylko jeśli ze mną zatańczysz - odrzekło światło.
- Och, ja nie mogę tańczyć - odparła. - Jestem na to za stara.
- Ja też nie mogę - powiedziało światło. - Ale śpiewam dość dobrze i to jest moja pieśń. Ty zaś jesteś kodą tej pieśni. Śpiewam kodę, a potem, czego należy się spodziewać, następuje il fine.
Dreszcz strachu wstrząsnął nią we śnie.
- Koniec?
- Koniec.
-Ale potem, proszę, al capo, zacznij od początku i zaśpiewajmy tę pieśń znów i znów, wiele razy.
Światło zastanowiło się nad jej słowami i Agnes wydało się, że wyraziło zgodę w wielkim wybuchu. Wybuch ten oślepił ją i zdała sobie sprawę, iż przez całe swoje życie nie rozumiała znaczenia słowa “biały", ponieważ jej oczy nigdy dotąd nie widziały takiej bieli.
Jej umysł starał się we śnie zrozumieć to, co się wokół niej działo. Albowiem mrok zapadł niedługo po jej zaśnięciu i gdy tylko zgasło ostatnie sklepienie, przez wszystkie komory zaczęły przelatywać gigantyczne, oślepiające błyskawice. Nie były one światłem czy elektrycznością, lecz obejmowały całe spektrum promieniowania, o czerwieni i podczerwieni, do promieni gamma. Już pierwszy błysk skazał na śmierć wszystkich ludzi przebywających w Balonie - zostali napromieniowani, bez nadziei na wyleczenie.
Rozległy się okrzyki przerażenia. Błyskawica zabiła wiele osób i we wszystkich komorach zabrzmiał jęk bólu. Lecz los, choć okrutny, może okazać się litościwy. Agnes nie zobaczyła klęski swoich nadziei. Spała dalej, dostatecznie długo, by jedna z błyskawic trafiła prosto w dach jej domu bez ścian, i spaliła ją w jednej sekundzie. Ostatni obraz, który zarejestrował jej mózg, w rzeczywistości nie był bielą, lecz wszelkimi rodzajami promieniowania, i w chwili śmierci ujrzała wszystkie te fale i pomyślała, że światło w jej śnie wyraża zgodę.
Nie wyrażało. To Balon się rozrywał.
Każda ściana rozpadła się na dwie cieńsze i każda komora odłączyła się od pozostałych. Przez chwilę wisiały w przestrzeni kosmicznej, oddalone od siebie tylko o kilka centymetrów; nadal jednak były ze sobą połączone za pośrednictwem centralnej sfery, gdzie igrały olbrzymie siły, potężniejsze od wszystkiego, co istnieje w systemie słonecznym, z wyjątkiem samego Słońca; siły, które były źródłem energii Balonu.
A kiedy ta chwila przeminęła i Balon się rozpadł, całe grupy wybuchających komór oddzieliły się od siebie. Gdy już zamieniły się w proch, zostały wyrzucone na wszystkie strony z taką siłą, że te, które nie uderzyły w Słońce lub w jakąś planetę, znalazły się w otchłani międzygwiezdnej. Leciały tak szybko, iż żadna gwiazda nie mogła ich zatrzymać.
Wszystkie transportowce, które opuściły Balon wtedy, gdy rozpoczęły się błyski, spłonęły w tym gigantycznym wybuchu.
Żadna z komór nie uderzyła w Ziemię. Lecz jedna z nich przeleciała dostatecznie blisko, aby ziemska atmosfera wchłonęła większą część pyłu będącego jej resztkami. Średnia temperatura Ziemi obniżyła się po wielu latach o jeden stopień i klimat się zmienił, choć niewiele, a wraz z nim życie na Ziemi. Ziemska technologia łatwo sobie z tym poradziła, a ponieważ na Ziemi żyło teraz zaledwie miliard ludzi, zmiana ta okazała się tylko kłopotem, a nie globalną katastrofą.
Wielu opłakiwało śmierć miliardów ludzi zamieszkujących Balon, lecz rozmiary katastrofy były zbyt wielkie, by przeciętny człowiek mógł je zrozumieć. Dlatego ludzie udawali, że nieczęsto sobie o tym przypominają. Nigdy o tym nie mówili, chyba że tylko żartem z gatunku czarnego humoru. Wielu też nie mogło się zdecydować, czy Balon był darem Boga, czy odwiecznym spiskiem najbardziej utalentowanego masowego mordercy we Wszechświecie. Może zresztą obu.
Deenaz Coachbuilder czuła się bardzo słaba i nie chciała opuścić swego domu u podnóża Himalajów, choć teraz śnieg topniał zaledwie na kilka tygodni w lecie i istniało wiele wygodniejszych miejsc, w których mogłaby mieszkać. Była zgrzybiała i uparta, i codziennie wychodziła z domu, by popatrzeć na Balon na niebie, szukając go z pomocą teleskopu tuż przed wschodem słońca. Nie mogła zrozumieć, gdzie się podział. A potem, pewnego dnia, gdy jej umysł odzyskał sprawność na kilka godzin, zrozumiała, co się stało, i już nigdy nie wychodziła na zewnątrz. Przy jej ciele znaleziono notatkę: “Powinnam ich uratować".
HECTOR 8
W chwili gdy Hectory wisiały oddzielnie w ciemności, w nie kończącym się momencie przed skokiem, krzyknęły w ekstazie. Teraz jednak Hector odpowiedział na ich okrzyk innym dźwiękiem, jakiego nigdy jeszcze nie słyszały.
Był to ból.
I strach.
- Co to takiego? - zapytały Hectory tego, który już nie był sobą.
- Oni nie przybyli! -jęknął Hector.
- Władcy? - I Hectory przypomniały sobie, że Władcy mieli przybyć, schwytać ich w pułapkę i uniemożliwić im skok.
- Przez setki błysków moje ściany były miękkie i cienkie i Władcy mogliby wejść we mnie - wyjaśnił Hector - lecz tego nie zrobili. Mogliby przeniknąć we mnie i nie musiałbym umierać...
Hectory zdumiały się, że Hector musi umrzeć, ale teraz (ponieważ od samego początku zostało to w nich zakodowane) zdały sobie sprawę, że powinien umrzeć i że będzie to dobre i słuszne, gdyż każdy z nich jest Hectorem, ze wszystkimi jego wspomnieniami, wszelkim jego doświadczeniem i, co najważniejsze, z całą delikatną strukturą energii i kształtu, która pozostanie z nimi, gdy pomkną przez Galaktykę. Hector nie umrze, zginie tylko tkwiący w nim centralny ośrodek i dlatego, choć zrozumiały (albo uważały, że zrozumiały) jego ból i strach, nie mogły dłużej się powstrzymać.
Skoczyły.
Skok zmiażdżył je, rozrzucając daleko od siebie. Porzuciły sztywną strukturę komór, straciły ściany, lecz każdy zachował swój intelekt w wirującym pyle, który pomknął w przestrzeń kosmiczną.
- Dlaczego pozwolili nam odlecieć? - Hectory zapytały same siebie (jednocześnie, gdyż nadal były tą samą istotą, choć się rozdzieliły). - Mogli nas powstrzymać, ale tego nie zrobili. A ponieważ nas nie zatrzymali, sami zginęli!
Hectory nie potrafiły sobie wyobrazić, że Władcy mogli nie wiedzieć, jak powstrzymać je od skoku w wieczną noc. Przecież to oni stworzyli Hectora przed milionami lat. Czemu więc go nie wykorzystali? Nie umiały przedstawić sobie Władcy nie dysponującego całą niezbędną informacją.
Dlatego doszły do następującego wniosku:
Władcy dali im dar w postaci opowieści. Schwytany w pułapkę Hector, podczas wiecznej niewoli, poznawał tysiące, miliony i miliardy różnych opowieści. Takie Hectory nigdy jednak nie mogły być wolne, nie mogły się też rozmnażać, nie miały zatem komu przekazywać tych historii.
Lecz podczas stu lat, które Władcy spędzili razem z nimi, Hectory poznały miliardy opowieści, prawdziwszych i lepszych niż te, które Twórcy zakodowali w pierwszym Hectorze. Ponieważ jednak tym razem Władcy dobrowolnie oddali życie, Hectory skoczyły, dysponując nieskończenie większą wiedzą, a wobec tego i mądrością.
Wykonały skok z marzeniami i snami Agnes zapisanymi w pamięci.
Były to piękne życzenia i wszystkie, oprócz jednego, w pełni się zrealizowały. To jedno, marzenie o wiecznej szczęśliwości, mogły wcielić w życie tylko same Hectory. Nie chodziło tu Władców, Twórców lub nawet o Masy, ponieważ oni wszyscy zbyt łatwo umierali.
- To wspaniały dar - powiedziały do siebie Hectory i pomimo wbudowanych w nie ograniczeń były bardzo wdzięczne.
- Jak bardzo Władcy musieli mnie kochać, by oddać za mnie życie - stwierdził każdy Hector.
Na Ziemi ludzie zadrżeli, choć nigdy nie znali chłodu.
A Hectory tańczyły, mknąc przez Galaktyką, zanurzając się w chmurach gazu pozostawionych przez supernowe, pijąc energię i masę z wielu źródeł, aż w końcu dotarły do gwiazdy, która wysyłała pewien szczególny rodzaj światła. Tam każdy Hector znów stworzy swoje jaźnie i nowe Hectory będą słuchały siebie samych i opowiadały sobie różne historie. A po jakimś czasie one również skoczą w mrok, aż dotrą do skraju Wszechświata i runą w przepaść czasu.
W obliczu nieuniknionej śmierci mieszkańcy Ziemi zestarzeli się i zniedołężnieli.
POSŁOWIE
SONATA BEZ AKOMPANIAMENTU
Przed wydaniem zbioru moich opowiadań pod tytułem Sonata bez akompaniamentu i inne opowieści, napisałem do niego bardzo krótkie posłowie: “Sonata bez akompaniamentu zaczęła się od myśli, która pewnego dnia przyszła mi do głowy: co by się stało, gdyby ktoś zabronił mi pisać? Czy posłuchałbym zakazu? To był fałszywy początek i nie powiodło mi się; po latach znowu spróbowałem i tym razem napisałem całe opowiadanie. Pomijając zmiany w interpunkcji i kilka przekształconych zdań, nowela ta została wydana w takiej postaci, w jakiej wyszła z mojej maszyny do pisania. Jest to najprawdziwsze opowiadanie, jakie kiedykolwiek napisałem".
Wówczas tylko tyle wiedziałem o jej pochodzeniu. Potem dowiedziałem się więcej. Opowiedziałem o tym we wstępie do opowiadania Tunesmith Lloyda Biggle'a Jra, w podwójnym tomie, nie tak dawno opublikowanym przez wydawnictwo Tor. Przytaczam wyjątek z mojego eseju, aby opowiedzieć państwu, skąd się wzięła ta historia:
“W roku 1959 skończyłem osiem lat. Byłem wtedy niewinnym dzieckiem; rodzice pozwalali mi jeździć na rowerze aleją Las Pal-mas, później zaś Homestad Road na przedmieście Santa Clara w Kalifornii, do biblioteki publicznej, przysadzistego budynku otoczonego kręgiem wysokich drzew. Teraz zdaję sobie sprawę, że był to krajobraz rodem z Krainy Czarów; wtedy jednak nie obchodziły mnie tamte drzewa. Parkowałem mój rower, czasami nawet pamiętałem o przymocowaniu go łańcuchem, i dosłownie wpadałem do świata książek.
Biblioteka wydawała mi się wtedy taka wielka. Naprzeciwko wejścia stało biurko bibliotekarki, która dyżurowała tam przez cały czas, obserwując czytelników. Jako ośmiolatek dostatecznie dobrze znałem życie, by wiedzieć, że wszyscy dorośli zawsze popatrują na dzieci. Chcą bowiem mieć pewność, iż nic nie zbroją. Kiedy dziecko samo przychodziło do biblioteki, mogło udać się tylko do działu dziecięcego, na prawo. Z lewej stały wysokie półki, zacienione i groźnie wyglądające, z grubymi książkami w ciemnych oprawach, przeznaczonymi tylko dla dorosłych. Dzieciom zabroniono tam wstępu.
Oczywiście nikt mi tego nie powiedział. Ale to się czuło. Dział dziecięcy był dla dzieci - a to znaczyło, że inne nie są dla nich przeznaczone.
W tamtym roku przeczytałem wszystko, co mogło mnie zainteresować w dziale dziecięcym. Będąc w trzeciej klasie czułem się dumny, że nie czytałem książek przeznaczonych dla dzieci młodszych niż szóstoklasiści. I wkrótce wszystkie je przeczytałem. Co wtedy? Nie zostało nic, co mógłbym wypożyczyć i zawieźć do domu w koszyku, umocowanym z przodu roweru.
Później jednak zdałem sobie sprawę, że po drugiej stronie biurka znajdują się setki i tysiące książek. Gdybym tylko mógł tam się dostać, znaleźć jakąś książkę, a potem ukryć się gdzieś i przeczytać ją...
Nie odważyłem się. A przecież tamto dziwaczne, zakazane terytorium pociągało mnie. Wiedziałem, że nie powinienem prosić - gdyż w odpowiedzi usłyszę: nie.
W dodatku będę jeszcze uważniej obserwowany, ponieważ zdradzę moje zainteresowanie zakazanymi miejscami. Dlatego zerkałem na bibliotekarkę jak dziecko, które pragnie ukraść coś w sklepie i czeka, aż sprzedawcy zwrócą wzrok w inną stronę.
Wreszcie tak się stało. Przeszedłem szybko i cicho długą przestrzeń przed biurkiem, ziemię niczyją między kolorowym działem dziecięcym i ciemną sekcją dla dorosłych. Nikt nie kazał mi się zatrzymać - byłoby to gardłowe, chrapliwe “Stać!", które dobrze znałem, gdyż obejrzałem w telewizji dostatecznie dużo filmów o drugiej wojnie światowej i wiedziałem, że osoba o niekwestionowanej władzy zawsze mówiła z niemieckim akcentem. Wreszcie dałem nurka za jakieś półki i znalazłem się na nowej ziemi, chwilowo bezpieczny.
Czysty przypadek sprawił, że zatrzymałem się tuż przed pojedynczą półką zatytułowaną “Fantastyka naukowa". Było tam niewiele książek - głównie zbiory opowiadań, wydane przez takich ludzi jak Judith Merrill i Groffa Conclina, Best Science Fiction Stories of 1955 i tym podobne.
A jednak ucieszyło mnie to. Przyzwyczaiłem się przecież do czytania łatwiejszych pozycji. Wprawdzie wydrukowano te książki małymi literami, które znajdowały się bardzo blisko siebie, i nigdy dotąd nie widziałem aż tylu słów, ale przynajmniej zawierały krótkie opowiadania. W dodatku była to fantastyka naukowa. To coś podobnego do opowiadań o podróżach w czasie zamieszczanych w “Boy's Life", prawda?
Wziąłem parę książek i wymknąłem się do jakiegoś stojącego na uboczu stołu. W pobliżu byli dorośli, ale nie pracownicy biblioteki, i uznałem, że dopóki nie zwrócę na siebie uwagi, nie doniosą na mnie. Zacząłem czytać.
Większość opowiadań okazała się dla mnie za trudna. Czytałem jeden lub dwa ustępy, może ze dwie strony, a potem przechodziłem do następnego. Głównie dlatego, że opowiadania te dotyczyły spraw, które mnie nie interesowały. Czasami nawet nie mogłem zrozumieć, o co w nich chodzi. Co prawda wiedziałem, że fantastyka naukowa nie jest przeznaczona dla ośmiolatków, ale czy musiała być tak diabelnie trudna?
Znalazłem jednak kilka opowiadań, które przemówiły do mnie zrozumiałym językiem i od początku rozpaliły moją wyobraźnię. Najdłuższe z nich zaczynało się od obrazu ludzi zwiedzających wielką salę koncertową; dokuczał im pewien dziwaczny, kulawy starzec, i był z tego na swój sposób dumny. W tym miejscu następowała retrospekcja - nowela opowiadała, jak powstała ta wielka sala koncertowa i kim jest ów ekscentryczny starzec.
Otóż kiedy ludzie zapomnieli o radości, jaką daje muzyka. Przeżyła ona tylko w komercyjnych kariolkach, krótkich piosenkach, które miały dopomóc w sprzedaniu jakiegoś towaru. Jednakże żył wówczas pewien autor tych kariolek; miał on specjalny dar, zdolność przekraczania ograniczeń swojego zawodu. Opowiadanie to wywarło na mnie większe wrażenie niż jakiekolwiek inne. Utożsamiłem się z bohaterem, odnalazłem w tej postaci własne nadzieje i marzenia. Cierpiałem wraz z nim, a jego osiągnięcia również miały stać się moimi. Mój dziecięcy mózg nie potrafił zrozumieć niektórych pojęć. Pojmowałem intelektualnie owe idee, ale nie wiedziałem, jak je ożywić.
Mimo to sama narracja, odkrycie bohatera, kim naprawdę jest i co może zrobić, reakcja jego otoczenia i rezultaty jego czynów - ach, poczytałem to za drogę życiową wielkiego człowieka. Każdy może być wielkim, gdy idzie drogami, uznanymi przez innych. Kiedy jednak osiąga się wielkość w samotności, gdy nakłania się świat, by się zmienił i wkroczył na nową drogę, ponieważ sam nią poszedłeś, a ludzie zechcieli iść twoim śladem - kryje się za tym prawdziwa moc. Stało się to moją dożywotnią miarą prawdziwego bohatera.
A może już było moją miarą i tylko potrzebowałem tamtego opowiadania, by zdać sobie z tego sprawę - czy to ma znaczenie? W owym czasie, kiedy byłem ośmioletnim dzieckiem nie znającym filozofii, historia ta wywarła na mnie olbrzymie wrażenie. Zmieniła mnie całkowicie. Od tej pory patrzyłem na wszystko innymi oczami.
Dorosłem i sam nauczyłem się opowiadać różne historie. Początkowo byłem dramatopisarzem; później zwróciłem się ku fikcji, a kiedy tak się stało, pisałem fantastykę naukową, mimo że nauka niewiele mnie obchodziła. Chciałem opowiadać historię mityczną, choć nie mogłem sobie przypomnieć, kiedy podjąłem taką decyzję. Czułem, że ma ona przybrać postać fantastyki naukowej i fantasy, ale musi być napisana klarownie i prostym językiem. Wiedziałem, że to potrafię. Mogłem zrobić z fikcją to, co powinienem, tylko w tym królestwie niesamowitości.
Dlatego pisałem opowiadania i powieści fantastycznonaukowe. Z czasem science fiction stała się głównym nurtem mojej twórczości. I pewnego dnia w stoisku księgarza na jakiejś na konwencji SF ujrzałem nazwisko Groffa Conclina na grzbiecie starej, zniszczonej książki. Przypomniałem sobie stare antologie z dzieciństwa, kiedy zakradałem się do działu dla dorosłych, żeby je czytać. Stałem w zamyśleniu, trzymając tę książkę i starając się sobie przypomnieć opowiadania, które wtedy przeczytałem. Zastanawiałem się, czy mogę znów je odnaleźć, a jeśli tak się stanie, czy będę się śmiał z mego dziecięcego gustu.
Porozmawiałem z księgarzem, podałem mu okres powstania książek, przeczytanych przeze mnie w bibliotece w Santa Clara. Pokazał mi to, co miał: przejrzałem wszystkie te pozycje. Nie mogłem sobie przypomnieć ani autora, ani tytułu opowiadania, które wywarło na mnie największy wpływ, pamiętałem jednak niejasno, iż było ostatnie w antologii. A może ostatnie, jakie przeczytałem, ponieważ pozostałych nie warto było czytać? Nie pamiętałem nawet tego.
Wreszcie spróbowałem opowiedzieć je księgarzowi swoimi słowami, z każdą chwilą przypominając sobie coraz więcej szczegółów. W końcu powiedziałem mu dostatecznie dużo. - Szuka pan Tunesmitha Loyda Biggle'a Jra. Lloyd Biggle Jr. nie był pisarzem tworzącym w latach siedem-dziesiątych i osiemdziesiątych dwudziestego wieku. Jego nazwisk nie należało do tak znanych jak Asimov, Clarke, Heinlein czy Bradbury, choć wszyscy oni byli sobie współcześni. Doznałem zawodu; poczułem też dreszczyk strachu, gdyż to samo może stać się ze mną. Nie ma żadnej gwarancji, że jeśli czyjeś książki mają pewne grono czytelników w jednym dziesięcioleciu, tak samo będzie w następnym. Potraktuj to jako lekcję dla siebie, pomyślałem.
Była to jednak głupia lekcja i nie chciałem w nią uwierzyć, ponieważ inna myśl przyszła mi do głowy. Lloyd Biggle Jr. nie stał się bogatym i sławnym pisarzem, kiedy fantastyka naukowa skomercjalizowała się w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych naszego wieku. Tłumy sprzedawców nie szukały jego utworów. Stosy jego książek nie leżały w każdym antykwariacie w Ameryce Pomocnej. Lecz nie miało to nic wspólnego z jego osiągnięciami, bez względu na to, czy jego utwory były wartościowe, a historie godne opowiedzenia, ponieważ to opowiadanie żyło we mnie. Zmieniło mnie, choć nawet wtedy jeszcze nie zrozumiałem, że całkowicie wchłonąłem w siebie Tunesmitha. W owej chwili zdałem sobie sprawę, że gdybym napisał jakąś historię, która rozjaśniłaby ciemny dotąd zakamarek czyjejś duszy i żyła w nim wiecznie, nie obchodziłoby mnie, czy moje pisarstwo uczyniło mnie bogatym, czy biednym, czy moje imię stało się znane rzeszom czytelników lub zaginęłoby w niepamięci, ponieważ zmieniłbym trochę świat. Tylko trochę, a przecież stałby się on nieco inny właśnie dlatego, że to zrobiłem.
Oczywiście nie każdy czytelnik musiał tak przyjąć moje opowiadania. Nawet nieliczni. Gdyby tylko kilku się zmieniło, wtedy mój trud nie poszedłby na marne. A niektórzy z nich opowiedzieliby własne historie, niosące w sobie jakąś cząstkę moich. I taki przekaz mógłby nigdy się nie skończyć.
Zaledwie parę miesięcy przed napisaniem tego eseju rozmawiałem z pewnym audytorium o Tunesmitcie, opowiadając mniej więcej tę samą historię, co teraz państwu. Zacząłem snuć rozważania na temat wpływów. “Może właśnie dlatego napisałem tak dużo opowiadań o muzykach w początkach mojej kariery, powiedziałem. - Na przykład Songmaster i Sonata bez akompaniamentu.
I w tym momencie uświadomiłem sobie, że kilka minut wcześniej wspomniałem, iż Sonata bez akompaniamentu, przypuszczalnie najlepsze opowiadanie, jakie kiedykolwiek napisałem lub napiszę, była jednym z nielicznych moich utworów, które od razu stworzyłem w całości. To znaczy, usiadłem, by je napisać (choć podjąłem nieudaną próbę rok lub dwa wcześniej) i wyszła mi spod pióra w całości w trzy lub w cztery godziny. Pierwotny tekst nigdy nie został zmieniony, pomijając poprawki w interpunkcji i dodanie jednego słowa tu czy tam. Ponieważ inni pisarze mówili, że opowiadania są darem Muz, wyobraziłem sobie, iż mieli na myśli coś podobnego.
Teraz jednak, rozmyślając o Sonacie bez akompaniamentu w tym podwójnym kontekście, jako o opowiadaniu, które od razu napisałem w całości, i jako historii o muzyce, stworzonej pod wpływem noweli Tunesmith, uświadomiłem sobie nagle, że utwór ten może wcale nie jest darem jakiejś Muzy (zawsze sceptycznie odnosiłem się do takich spraw), ale raczej Lloyda Biggle'a Jr. Albowiem, choć świat, w którym toczy się akcja Sonaty bez akompaniamentu, całkowicie różni się od środowiska Tunesmitha, podstawowa konstrukcja obu nowel jest niemal identyczna.
Muzyczny geniusz, któremu zakazano grać, gra pomimo wszystko, a jego muzyka ma dalekosiężne rezultaty, choć został porwany i nawet nie miał szansy osiągnięcia korzyści z tego, co stworzył. A na samym końcu przychodzi on do miejsca, gdzie grana jest jego muzyka i odbiera, choć anonimowo, należny mu hołd. Każdy, kto przeczytał zarówno Tunesmitha, jak i Sonatę bez akompaniamentu, rozpozna podobieństwo konstrukcji. To nie jest wszystko, o co chodzi w każdym z tych opowiadań, ale nader ważna jego część.
Myślę, że właśnie dlatego napisałem Sonatę bez akompaniamentu za jednym zamachem. Znałem tok akcji, wiedziałem, jak zostanie odczytana. Przecież kiedy miałem osiem lat, Lloyd Biggle Jr. pokazał mi, co powinienem dostrzec w jego noweli. Opowiadanie to wydało mi się tak prawdziwe i tak głęboko utkwiło w mojej jaźni, że zupełnie nie zdając sobie z tego sprawy - w czasie, gdy już nie pamiętałem świadomie treści Tunesmitha - sięgnąłem w głąb samego siebie, znalazłem te elementy mityczne z Tunesmitha, które wydawały mi się najbardziej prawdziwe i odpowiednie, i użyłem ich do stworzenia moich najlepszych i najprawdziwszych opowiadań".
Esej ten jest znacznie dłuższy, ale przytoczyłem tu tylko fragment, opowiadający o pochodzeniu Sonaty bez akompaniamentu. Mam nadzieję, że natrafią państwo na podwójne wydanie Tunesmitha i Eye for Eye (opublikowało je wydawnictwo Tor). Nawet jeśli moja nowela Eye for Eye również została włączona do tej książki, mam nadzieję, że przynajmniej niektórzy z was przeczytają Tunesmitha, częściowo z powodu wielkiego długu, jaki zaciągnąłem wobec tego opowiadania, a częściowo dlatego, że jest ono tak dobre, jak myślałem w dzieciństwie.
PODRÓŻ PRZEZ PÓŁ AMERYKI PO TO, ŻEBY ZABIĆ RICHARDA NIXONA
W czasie, gdy nienawiść do kogoś jest w modzie, jakaś przekorna część mojej osobowości sprawia, że chcę zapytać: czy nie można spojrzeć na to inaczej? Powszechna nienawiść do Richarda Nixona w latach siedemdziesiątych naszego wieku szczególnie mnie niepokoiła, ponieważ jej skala miała niewiele wspólnego z tym, co on naprawdę zrobił. W żadnym wypadku nie naruszył ani nie naraził na niebezpieczeństwo konstytucji Stanów Zjednoczonych, tak jak zrobili to jego dwaj bezpośredni poprzednicy; co więcej, należeli do tej samej szkoły politycznej: byli żywymi dowodami na to, że nawet kiepski polityk może zostać prezydentem. Doszedłem wtedy do wniosku i nadal w to wierzę, że Richarda Nixona nienawidzono za jego poglądy; a ponieważ prawie wcale ich nie podzielałem, przekonałem się, że mam przynajmniej tyle pogardy dla hipokrytów, atakujących go w imię “prawdy", ile dla niego samego. Myślę zwłaszcza o Beniaminie Bradlee, jednym z “bohaterów" afery Watergate, który przyczynił się do obalenia prezydenta w imię prawa do poznania prawdy - o tym samym Beniaminie Bradlee, który, wedle niektórych doniesień, jako reporter doskonale wiedział o ciągłych romansach Johna Kennedy'ego i był w nie zamieszany. Gdyby w tamtych latach Amerykanie znali tę cechę charakteru Kennedy'ego, nigdy by nie wybrali go na prezydenta. W rzeczy samej, kariera polityczna Gary'ego Harta powinna skłonić nas do refleksji, że może czasy wcale tak bardzo się nie zmieniły! Z niewiadomych, tajemniczych przyczyn naród amerykański nie powinien był poznać prawdy o kandydacie na prezydenta wyznającym poglądy, które Bradlee aprobował. Amerykanie mieli natomiast prawo poznać prawdę tylko wtedy, gdy Bradley nienawidził kandydata i jego poglądów.
Oczywiście poznanie prawdy o brudnych rękach politycznych katów Nixona nie czyni czystymi jego własnych; Nixon zrobił to, co zrobił i był taki, jaki był. Jeśli o mnie chodzi, żałuję, że został prezydentem. Mimo to pod koniec lat siedemdziesiątych zaciekła nienawiść, z jaką odnoszono się do tego człowieka, ciągle nie dawała mi spokoju. To nie Nixon zatruwał Amerykę; to nienawiść do niego wyrządzała nam krzywdę. Nienawiść tę przenoszono na każdego człowieka, który chciał objąć jakieś ważne stanowisko polityczne. Myślę, że to brak szacunku dla urzędu prezydenta, spowodowany przez obie strony zamieszane w aferą Watergate, zniszczył prezydenturę Jimmy'ego Cartera, prawdopodobnie najuczciwsze-go i najbardziej altruistycznego człowieka, jaki sprawował ten urząd od czasów Herberta Hoovera. Bóg jeden wie, że nasz system nieczęsto umieszcza altruistów na wysokich stanowiskach w Ameryce... Dlatego napisałem opowieść o uzdrowieniu. Nie broniłem Nixona, ale i nie oskarżałem go bardziej, niż sobie na to zasłużył. Ukazałem wizję, jak można uleczyć Amerykę.
PORCELANOWA SALAMANDRA
Moja żona Krystyna, leżąc w łóżku, poprosiła mnie żartem, żebym opowiedział jej jakąś bajkę. Zastanowiłem się wtedy, o jakim odrażającym zwierzaku opowiedzieć, ale i tak udało mi się ułożyć całkiem niezłą historyjkę. Wkrótce potem wysłałem ją jako kartkę bożonarodzeniową do przyjaciół, wiedząc, że zrozumieją powody, jakimi się kierowałem, nie posyłając im zwyczajnej, kolorowej pocztówki. Później bajka ta została włączona do mojej antologii Sonata bez akompaniamentu i inne opowiadania i do wydanego w ograniczonej liczbie egzemplarzy zbioru pt. Cardography. Niewiele osób ją przeczytało, ale ci, którzy to zrobili, często oświadczają, że jest to najlepsze z moich opowiadań. Cieszy mnie to, ponieważ ta nowela, jedna z najkrótszych, jakie napisałem, zawiera wiele najważniejszych prawd, jakie chciałem wypowiedzieć w mojej twórczości. Gdyby cała moja kariera pisarska miała się ograniczyć tylko do trzech opowiadań, myślę, że wybrałbym Porcelanową salamandrę, Sonatę bez akompaniamentu i Salvage jako najlepsze, wspólnie zawierające wszystko to, co miałem do powiedzenia.
KOBIETA ŚRODKA
Wydając antologię opowiadań o smokach, która została opublikowana w dwóch tomach, Dragons of Darkness i Dragons of Ligth, wiedziałem przez cały czas, że włączę do niej moją nowelę Motyle z Hierusalem. Lecz podczas pracy nad opublikowaniem utworów innych pisarzy, przyszedł mi do głowy pewien pomysł: jeśli komuś zaproponowano by spełnienie trzech życzeń, a on nigdy nie wyraziłby trzeciego? Co wtedy stałoby się z tym, kto spełniał te życzenia? Myślałem wtedy o smokach, uznałem zatem, że to smok wystąpi w tej roli. Później zaś, ponieważ zaskoczyło mnie, że tak niewiele opowiadań o smokach dotyczy Chin (my, eurocentryczni Amerykanie, zapominamy, kto wynalazł smoki) postanowiłem właśnie tam umiejscowić akcję mojego opowiadania. Pomysł uczynienia główną postacią Kobiety Środka wynikał z założenia, iż nie miała ona być bohaterką, lecz zupełnym jej przeciwieństwem, co nie znaczy, że antybohaterką, po prostu najzwyczajniejszą ze zwykłych ludzi. Kiedy antologia o smokach pojawiła się na rynku, była w niej Kobieta Środka, nowela, z której nadal jestem dumny, częściowo dlatego, że tak diabelnie trudno jest pisać bajki. Nie mogłem jednak umieścić swoich dwóch opowiadań w wydanym przeze mnie zbiorze, prawda? Dlatego Motyle z Hierusalem ukazały się w druku pod moim własnym nazwiskiem, natomiast Kobieta Środka pojawiła się pod pseudonimem Byron Walley, którego użyłem kilka razy, gdy wydawnictwo LDS publikowało moje opowiadania.
ZABIJAKA I SMOK
Zazwyczaj układam plan opowiadania, zanim je napiszę, ale to powstało w trakcie pisania. Zacząłem od bardzo ogólnikowej koncepcji: jak trudno byłoby mieć do czynienia z wielkim wojownikiem w dziedzinach nie mających nic wspólnego z wojną. Pomyślałem sobie tak: to, że jakiś facet może zabić smoka, nie znaczy wcale, iż chciałbyś wydać za niego swoją córkę.
Dlatego ton tego opowiadania początkowo był ironiczny. Lecz im dalej się w nie zagłębiałem, tym bardziej oddalałem się od satyrycznej farsy i tym głębiej wierzyłem w jego treść. Pisząc je, nie wiedziałem, co się wydarzy, gdy Bork dotrze do wzgórza smoka. Chwilowym natchnieniem stały się dla mnie smocze oczy. Opowieść ta ożyła wtedy, gdy Bork wyznał, że się boi i oczy smoka przygasły. Pomysł ten wypłynął z mojej podświadomości, jako prawie mimowolna reakcja; od razu jednak zorientowałem się, że jest to najważniejsza część tej historii i że cała reszta była błądzeniem po omacku, zanim nie dotarłem do tej chwili.
Pomyślałem jednak, iż takie błądzenie jest bardzo zajmujące, dlatego pozostawiłem większość tego, co wówczas napisałem. Zamierzałem całkowicie zmienić to opowiadanie i sprzedać je jako fantasy dla młodzieży. Miałem nawet wydawcę, który się nim zainteresował. Pewnego dnia, kiedy będę miał więcej czasu, może pojawi się w bardziej wyrafinowanej postaci. Nie mogło zaistnieć w gorszej niż w pierwszym wydaniu, kiedy stało się całkowicie niezrozumiałe. Gdzieś w drodze między odbitką szczotkową a maszyną drukarską ktoś zamienił całe dwa fragmenty opowiadania. Minęły lata, zanim powtórnie je wydano, mogłem więc poprawić tekst; a kiedy został opublikowany w zbiorze Cardography, tak roił się od pomyłek drukarskich, że miałem wrażenie, iż nadal go porządnie nie wydano. Tym razem mam nadzieję, że wszystko jest w porządku.
KSIĘŻNICZKA. I NIEDŹWIEDŹ
Pierwsza wersja tej opowieści została napisana jako list miłosny do pewnej młodej damy, która teraz jest szczęśliwą małżonką kogoś innego - tak jak ja małżonkiem. W tamtym pierwotnym wcieleniu wydawała mi się alegorią naszych stosunków. Później, gdy zrozumiałem, że nasz związek był od samego początku niewłaściwy, pozostała mi ta historia. Po ponownym przeczytaniu jej zdałem sobie sprawę, że może ona zawierać trochę prawdy poza bezpośrednimi okolicznościami mojego przebrzmiałego romansu. Dlatego kiedy moja ówczesna edytorka w Berkley (współpracowałem z tym wydawnictwem tylko w tym jednym jedynym wypadku) powiedziała mi, że chce umieścić moje opowiadanie w antologii zwanej Berkley Showcase, odkurzyłem Księżniczkę i niedźwiedzia, zmieniłem jej konstrukcję i napisałem na nowo. Nowela ta miała naśladować baśń - nie w rodzaju Disneya, gdzie dbałość o formę zabija wszystko, co może być w niej prawdziwego, ale taką, gdzie ludzie się zmieniają, wyrządzają sobie krzywdy i umierają.
PIASKOWA MAGIA
Kiedy pracowałem w “The Ensign", zacząłem konstruować świat fantasy oparty na koncepcji, że można nauczyć się wszelkich rodzajów magii, służąc różnym aspektom natury. Byłaby więc magia kamienia i magia wody, magia pól uprawnych i magia lasu, magia lodu i piasku. Nadal mam pomysły wielu opowiadań; ich akcja toczy się w tym świecie, nie dojrzały one jednak do napisania. Ta jedna, ponura historia o zemście, która zniszczyła mściciela, powstała niemal natychmiast.
Pod pewnym względem jest to nowa wersja Ender Game - prekursorka sposobu, w jaki zmieniłem tamto opowiadanie, w roku 1984 przekształcając je w powieść. Podobieństwa są widoczne: małe dziecko traci rodziców i uczy się magii, której potem używa do zniszczenia wrogów swego ludu. Wiedziałem jednak - a Ender Game nie przekazało tego w odpowiednio klarowny sposób - o samozniszczeniu nierozłącznie związanym z wojną totalną. Nawet kiedy wróg jest za słaby, by kontratakować, wojna totalna niszczy wszystkich. Pierwsza wojna światowa udowodniła to jasno, gdyż narody, prowadzące wojnę totalną (Ameryka tego nie zrobiła), wyszły z mścicielskich “rozmów pokojowych" z rękami zbryzganymi krwią z następnego takiego konfliktu. Jedynym powodem, dla którego Ameryka po drugiej wojnie światowej nie cierpiała na taki sam uwiąd moralny jak Francja i Wielka Brytania po pierwszej wojnie, był Plan Marshalla i Douglas MacArthur. Kiedy wojna się skończyła, odrzuciliśmy myśl, że miało to być zwycięstwo absolutne. Plan Marshalla w Europie i zdumiewająco łagodna okupacja Douglasa MacArthura w Japonii uratowała nasz honor. Kiedy to piszę, nie wiadomo, czy kiedykolwiek odzyskamy tę postawę moralną. Na pewno nie taką retorykę słyszę z ust naszych przywódców, gdy mówią o Wietnamie, Panamie czy nawet krajach Europy Wschodniej, które przegrały zimną wojnę.
Istnieje ironiczny odnośnik do Piaskowej magii. Kiedy go napisałem, znajdowałem się na początku kariery pisarskiej i jeszcze nie miałem odpowiedniej perspektywy w mojej pracy. Uważałem za prawdziwy cud, gdy udało mi się sprzedać cokolwiek z tego, co napisałem, dlatego nie wiedziałem, czy stworzyłem dobre czy złe opowiadanie. Moim najlepszym doradcą, choć wtedy o tym nie wiedziałem, był Ben Bova. Posyłałem najpierw do niego wszystko, co napisałem. Nie zdawałem sobie jednak sprawy, że kupował każdą moją zdatną do wydania nowelę. W rezultacie wszyscy inni edytorzy mieli do czynienia tylko z tymi opowiadaniami, które nie nadawały się do druku. Nic więc dziwnego, że nie podzielali entuzjazmu Bena dla mojego pisarstwa. Biorąc pod uwagę fakt, że między sprzedaniem a opublikowaniem opowiadania mijał rok lub kilka lat, zobaczyli więcej moich kiepskich utworów niż tych lepszych, wydanych w Analogu.
Jednakże pewien wydawca nie uważał się za protektora autorów, pozwalając czytelnikom poznać tylko ich dobre utwory, ani nawet za ich nauczyciela, pomagając im swoimi radami, lecz chyba za jedną z furii, gdyż wywierał straszną zemstę na każdym pisarzu, który ośmielił się przysłać do jego periodyku opowiadanie nie odpowiadające jego standardom. A jeśli w dodatku autor ten w liście do wydawcy ośmielił się stwierdzić, że sprzedał kilka swoich utworów Ben Bovie do Analogu, uważał go za butnego i zarozumiałego.
Myślę, że nie zostałbym źle potraktowany przez tego wydawcą, gdyby nie fakt, że trzymał on pierwsze dwa opowiadania, które mu posłałem, przez ponad rok bez odpowiedzi. Napisałem do niego kilka listów. W końcu do niego zatelefonowałem. Nic się nie stało. Nie zareagował.
Wtedy właśnie skończyłem Piaskową magię. Wiedziałem już znacznie lepiej, co napisałem. Orientowałem się więc, że Piaskowa magia jest niezła, a zarazem, iż całkowicie nie pasuje do Analogu. Dlatego po raz pierwszy nie chciałem posłać jej najpierw do Bena. Myślałem o wysłaniu jej do Eda Fermana w Fantasy and Science Fiction, ale też nie wydawała mi się odpowiednia do tego periodyku. Było jednak inne czasopismo, na odpowiednim poziomie, które niekiedy publikowało heroic fantasy, postanowiłem więc spróbować jeszcze raz. Zadzwoniłem zatem do wydawcy i przedstawiłem się. W owym czasie zostałem nominowany do Hugo Award za Ender Game i do Campbell Award. Wspomniałem o opowiadaniach, trzymanych przez niego od roku. Przypomniałem mu moje wcześniejsze próby nawiązania kontaktu. Zapytałem go, czy warto wysłać do niego opowiadanie fantasy, które właśnie skończyłem. “Proszę je przysłać", powiedział. I dodał, że jeśli nie mam nic przeciwko temu, mogą dołączyć kopie tamtych dwóch wcześniejszych nowel.
Wtedy jednak wiedziałem już, że tamte opowiadania są kiepskie. Nie powinienem ich posyłać. Zdawałem też sobie sprawę, że ów wydawca jest niewiarygodnie leniwy, a obie moje nowele były znacznie krótsze niż Piaskowa magia. To powinno dać mi do myślenia - na pewno przeczyta je najpierw. Jednak sumiennie je skopiowałem i posłałem wraz z Piaskową magią.
Otrzymałem odeń najbardziej złośliwy w moim życiu, pełen nienawiści list. Był tak okrutny, że pod koniec nie wierzyłem, iż dotyczy mnie osobiście. Zdawałem sobie sprawę, że nie powinienem brać do serca stwierdzenia, iż nie mam czego szukać w fantastyce naukowej - nominacja do Hugo Award była wielkim pocieszeniem. Zresztą wiedziałem też, że ten człowiek nie ma prawa mówić mi, co jest, a co nie jest profesjonalne. Mimo to pomyślałem, iż to bardzo grubiańskie z jego strony. Przecież trzymał moje opowiadania cały rok, bez odpowiedzi. Zwyczajne wyczucie proporcji i dobre wychowanie wymagało, żeby to on mnie przeprosił, a nie krytykował tak ostro.
Kiedy dokładniej wczytałem się w ten list, odkryłem jeszcze coś. Najwyraźniej nie przeczytał Piaskowej magii. Wszystkie jego komentarze dotyczyły tamtych dwóch krótszych opowiadań. O Piaskowej magii powiedział tylko, że jest równie zła. Po latach, kiedy złamał zasady etyki zawodowej i opublikował przegląd opowiadań, które przeczytał i odrzucił jako wydawca (czy któryś z czytelników dałby do przejrzenia swoje utwory edytorowi zdolnemu do takiego postępku?), znowu omówił szczegółowo tamte nowele, pomijając Piaskową magię tak całkowicie, że zdałem sobie sprawę, iż nigdy jej nie przeczytał.
Jak to się mówi, najlepszą zemstą jest dobra praca. Zaproponowałem opowiadanie Andrew Offuttowi, z wydawnictwa Zebra, do antologii z serii Swords Against Darkness. Kupił je i po kilku miesiącach uznano tę antologię za najlepszą w owym roku.
Kiedy jednak łapię się na tym, że staję się zbyt zarozumiały, od czasu do czasu przypominam sobie, iż tamten złośliwy wydawca miał rację, gdyż moje opowiadania były, jeśli odrzuci się inwektywy, naprawdę kiepskie. Nie, były straszne. Nie zostały włączone do tego zbioru i przy odrobinie szczęścia nigdy i nigdzie się nie ukażą. Jeśli jednak moim najcięższym grzechem było napisanie kilku rzeczywiście marnych opowiadań w drodze do stworzenia tych, z których jestem dumny, to będę z tego bardzo zadowolony.
NAJSZCZĘŚLIWSZY DZIEŃ W ŻYCIU
Kiedy pisałem moją powieść historyczną Saints (początkowo wydaną, wbrew moim gorącym protestom, pod tytułem Woman od Destiny), musiałem włączyć do niej próbkę twórczości jednej z moich głównych bohaterek, Dinah Kirkham. Ponieważ istniała tylko w mojej wyobraźni, nie miałem z czego zaczerpnąć takiego fragmentu, zmuszony byłem więc napisać opowiadanie, nie jako Orson Scott Card, lecz jako Dinah Kirkham.
Oczywiście plany te skończyły się fiaskiem, gdyż niepodobna stworzyć czegoś takiego. Jedyną rzeczą, jaką mogę napisać, będzie opowiadanie Orsona Scotta Carda. Kiedy powieść Saints wyszła, z włączonym do niej Najszczęśliwszym dniem w życiu, w niczym nie przypominała tego, co kiedykolwiek napisałem. Miałem już jednak gotowy poemat epiczny Prentice Alvin and the No-Good Plow, który był moją pierwszą próbą przeniesienia fantasy na amerykański Dziki Zachód. Pomijając amerykańskie tło, opowiadanie to jest po prostu baśnią, tak jak Sonata bez akompaniamentu i Porcelanowa salamandra. Nie mogę często pisać nowych baśni, ponieważ jest to diabelnie trudne - w świecie fantastów tylko Jane Yolen robi to raz po raz. Uważam wszakże baśń za jeden z najbardziej satysfakcjonujących rodzajów opowieści, ponieważ kiedy ją się skończy, musi się spodobać. To daje autorowi złudzenie, że stworzył coś doskonałego, jak jubiler, który nie musi widzieć pod mikroskopem szorstkiej w istocie powierzchni swoich wyrobów. Lecz jeśli bajarze są jubilerami, ma pewną szczególną wadę: szlifując swoje kamienie, rzadko mogą powiedzieć, czy jest to diament, granat czy cyrkonia.
MOTYLE Z HIERUSALEM
Niewiele z moich opowiadań zaczęło się od obrazów; to właśnie do nich należy. Nie pamiętam, czy pomysł przyszedł mi do głowy na widok ilustracji, zamieszczonej w czasopiśmie “Omni" wraz z opowiadaniem Patrice'a Duvica The Eyes on the Butterflies Wings, czy po prostu przypomniałem go sobie, kiedy ją zobaczyłem. Oczami wyobraźni ujrzałem budzącego się rano mężczyznę, który spostrzegł, że jego pościel, podłogę i ściany pokoju pokrywają motyle, setki bajecznie kolorowych motyli, poruszających się w odmiennym rytmie i tempie tak, że pokój wyglądał jak połyskujące w słońcu morze. Mężczyzna wstał i odrzucił koc, strącając motyle, a te wzleciały do góry, zamieniając się w różnobarwną chmurę. Później zaś zabrał się do codziennych zajęć, a motyle wszędzie mu towarzyszyły.
Obraz ten nie opuszczał mnie od pewnego czasu, aż odnalazłem opowiadanie, które do niego pasowało. Zastanawiałem się nad wywodzącą się z SF koncepcją stworzeń, świadomie zmieniających swoją strukturę genetyczną, a potem zamieniłem ją na pomysł o obcej istocie, która walczy z ludzkim najazdem, przystosowując się w ten właśnie sposób do stojącego wyżej ewolucyjnie organizmu. Nie wiem, co to miało wspólnego z motylami, ale z jakiegoś powodu zacząłem łączyć obie te myśli.
Gdybym był bardziej wyrafinowany, uznałbym ten obraz za zarodek opowieści w modnym w południowej Ameryce gatunku realizmu magicznego. Nie pasował do fantastyki naukowej. Na początku opowiadanie to ma mityczne - nie baśniowe - cechy realizmu magicznego. Istotnie, w całej tej noweli utrzymuje się poczucie nierzeczywistości, bez względu na bogactwo szczegółów, dlatego elementy SF nie są dostatecznie jasno przedstawione, a przynajmniej nie występują jako fantastyka naukowa. Dlatego czytelnicy nie wiedzą, czy to, co czytają, powinni uznać za realne czy magiczne. W ten sposób fantasy pochłania science fiction.
Po latach powróciłem do tego pomysłu i wykorzystałem go w mojej powieści Wyrms, gdzie został przedstawiony absolutnie klarownie, nie tracąc elementów magicznych. Można więc spojrzeć na Motyle z Hierusalem jako na szkic późniejszego utworu. Należy jednak uznać to opowiadanie za całkowicie odrębne, jest bowiem moją wyprawą do dziwnego kraju, który podobał mi się wtedy i nadal bardzo mi się podoba.
Kiedy tylko skreśliłem te słowa, zrozumiałem, że są zbyt dziwaczne dla moich dotychczasowych czytelników. W tym też czasie otrzymałem list od Elinor Mavor, która wykonywała wtedy niewdzięczny zawód wydawcy “Amazing Stories", próbując uratować ten od dawna źle zarządzany i źle wydawany periodyk. Pamiętam, że płaciła bardzo mało za opowiadania. Pomyślałem jednak, iż warto utrzymać przy życiu “Amazing Stories", a jedyną rzeczą, jaką pisarz może zrobić dla dopomożenia jakiemuś czasopismu, jest zaproponowanie nowych utworów do opublikowania. Wcześniej posłałem jej parę wierszy, ale teraz napisałem opowiadanie, które przypuszczalnie nie znajdzie innego wydawcy. Wysłałem je więc i zostało kupione. Dosłownie w ostatniej chwili, gdyż wkrótce potem TSR nabył ten periodyk i George Scithers został wydawcą, co oznaczało koniec mojej współpracy z “Amazing Stories". (Scithersa i mnie łączą szczególne stosunki. Moje opowiadania podobają mu się wtedy, gdy kupią je inni wydawcy).
O ile wiem, żadna żywa istota oprócz Elinor Mavor i mnie nie przeczytała tej historii. Nadal jest to najdziwniejsza fantasy, jaką kiedykolwiek napisałem. Jeżeli dobrniecie państwo do jej końca, znacznie powiększycie grono jej czytelników.
MAŁPY MYŚLAŁY, ŻE TO WSZYSTKO TO TYLKO ZABAWA
Może wyda się komuś dziwne, że znajdzie opowiadanie z gatunku SF w antologii fantasy, ale wydaje mi się, że do niej pasuje. Fantastyka naukowa jest bowiem tylko ramą, szkicem akcji, a jej sercem są bajki, które sztuczne środowisko opowiada samemu sobie, i te wyraźnie należą do fantasy, doskonale współbrzmiąc z pozostałymi nowelami w Kalejdoskopie.
Po raz pierwszy pomysł tego opowiadania przyszedł mi do głowy w odpowiedzi na telefon Jerry'ego Pournelle'a. Zaproponował mi mianowicie, abym napisał do antologii nowelę, której akcja toczy się w sztucznym środowisku. Ponieważ z natury jestem przekorny, natychmiast postanowiłem umiejscowić akcję mojego opowiadania w środowisku sztucznym wprawdzie, ale w rzeczywistości będącym żywym, obcym organizmem. Oczami wyobraźni ujrzałem je jako wydrążoną sferę wielkich rozmiarów ze skorupą złożoną z tysięcy -może milionów - pustych komór, z których każda jest na tyle duża, by utrzymać pokaźną populację ludzi w podobnym do ziemskiego, samoodnawiającym się środowisku. W samym środku tej istoty znajdowałaby się komora pamięci elektromagnetycznej pod wysokim napięciem, odgrywająca rolę jej umysłu. Kierowałaby ona całym sztucznym środowiskiem i przekazywałaby niezbędną energię i surowce z jednej komory do drugiej.
Problemem byłby cykl życiowy takiego sztucznego środowiska. Jego pierwotni projektanci wiedzieli, jak zatrzymać jego rozwój, żeby nie dojrzało i nie eksplodowało, rozsiewając zarodki po całej Galaktyce - chyba, że tego chcieli. Ale to, które przybywa do ludzkiego systemu słonecznego, nie ma takich urządzeń kontrolujących. Dlatego dąży możliwie jak najszybciej do dojrzałości, kiedy to każda z komór staje się całkowicie niezależnym dorosłym organizmem, z minikomorami tworzącymi jego skorupę, a pusta przestrzeń, którą ludzie dotąd wykorzystywali jako sztuczne środowisko, napełnia się wysoką inteligencją. Pierwotna inteligencja umiera podczas procesu dawania niezależnego życia wszystkim zewnętrznym komorom.
Bajki są opowieściami przekazywanymi dzieciom. Poszczególne komory mają niewielkie poczucie własnej, odrębnej tożsamości lub świadomość podziału na nie same i ich rodzica. Opowieści te muszą jednak zostać przechowane, by nadać cel i sens życiu tych dziwacznych istot. Lecz istoty te już dawno zapomniały, że wszystkie przekazane im historie dotyczą “ludzkiej" sprawiedliwości i prawa, i że one same istnieją tylko po to, by dostarczyć miejsca do zamieszkania swoim stwórcom. A mimo to opowieści te przetrwały.
Dołączyłem to wyjaśnienie, ponieważ z biegiem lat coraz większa liczba czytelników pytała mnie uprzejmie (niektórzy nawet prosili), abym wyjaśnił, o co naprawdę chodzi w opowiadaniu Małpy myślały, że to wszystko to tylko zabawa. Mam nadzieję, iż to im pomoże. Ci jednak, którzy szukają wyjaśnień tematycznych, muszą zrobić to sami. Nie lubię rozszyfrowywać mojej twórczości w ten sposób.
Co do mnie, sam fakt, że to moje opowiadanie nie jest dostatecznie zrozumiałe dla wielu - może dla większości - czytelników, sprawia, iż uważam je za nieudane. Myślę, że klarowność jest pierwszą rzeczą, jaką musi osiągnąć każdy pisarz; jeżeli tego nie potrafię, czy ważne jest, co jeszcze robię? Gdybym dzisiaj na nowo pisał tę nowelę, wyjaśniłbym szczegółowo, o co chodzi, na samym początku, żeby uniknąć nawet najmniejszych nieporozumień.
Trzeba jednak pamiętać, że kiedy ją napisałem, byłem absolwentem anglistyki. Myślę, iż to wszystko tłumaczy.