Orson Scott Card
MOZAIKA
(Przekład: Małgorzata Fiałkowska, Cezary Frąc)

Charliemu Benowi,
który potrafi latać
WPROWADZENIE
Nie mogę oglądać w kinie horrorów ani filmów sensacyjnych. Próbowałem, ale nie potrafią znieść napięcia, które temu towarzyszy. Ekran jest zbyt duży, a postacie zbyt prawdziwe. Zawsze w końcu opuszczam kino i idę do domu.
Wiecie, jak oglądam takie filmy? W domu. W telewizji kablowej. Mały ekran telewizora daje mi większe poczucie bezpieczeństwa. Znajduję się w znajomym otoczeniu - we własnym domu. Kiedy napięcie rośnie, mogę zmienić kanał i oglądać po raz któryś z rzędu Dicka Van Dyke'a albo Green Acres, lub jakąś inną kompletną szmirę z czasów, gdy kino przeżywało okres upadku. Oglądam, dopóki nie uspokoję się na tyle, by znowu przełączyć kanał i zobaczyć, jak potoczyła się akcja.
W taki właśnie sposób obejrzałem Obcego i Terminatora - nigdy nie widziałem ich od początku do końca. Zdaję sobie sprawę, że moje postępowanie burzy zamysł autora filmu, ponieważ zakłada on ściśle określoną kolejność scen. Jednak z drugiej strony, dzięki możliwości manipulowania pilotem telewizora, moje obcowanie ze sztuką filmową staje się procesem bardziej aktywnym - swego rodzaju obserwacją uczestniczącą. Mogę samodzielnie wycinać sceny, które rażą zbytnio moje poczucie dobrego smaku. Według mnie Zabójcza broń jest dużo przyjemniejsza, kiedy przeplata się ją fragmentami Wild and Beautiful on Ibiza i Life on Earth.
Tutaj dochodzimy do odpowiedzi na pytanie, co jest najpotężniejszym narzędziem w rękach pisarzy i filmowców. Strach. Ale nie taki sobie zwyczajny strach, lecz groza. Groza jest najważniejszym i najsilniejszym spośród trzech rodzajów strachu. Jest to napięcie, oczekiwanie, które pojawia się, gdy człowiek wie, że jakieś zagrożenie istnieje, lecz jeszcze go nie zidentyfikował. To jest lęk, który cię ogarnia, gdy nagle uświadomisz sobie, że twoja żona lub mąż powinni wrócić godzinę temu; kiedy usłyszysz dziwne odgłosy dochodzące z pokoju dziecinnego; kiedy zauważysz, że okno (mógłbyś przysiąc, że je zamknąłeś!), jest otwarte, zasłony falują, a poza tobą w domu nie ma nikogo.
Przerażenie występuje wtedy, gdy człowiek widzi coś, czego się boi. Na przykład napastnik zbliża się do ciebie z nożem. Albo widzisz światła samochodu, który jedzie prosto na ciebie. Albo z zarośli wynurzają się członkowie Ku-Klux-Klanu, a jeden z nich trzyma w rękach sznur. Wtedy wszystkie mięśnie, z wyjątkiem zwieraczy, napinają się, a ty cały sztywniejesz, zaczynasz krzyczeć albo rzucasz się do ucieczki. Jest w tym panika, gorączkowa aktywność, lecz zawsze jest to działanie, dające jakieś poczucie panowania nad sytuacją, nie zaś bezradne, pełne napięcia oczekiwanie. Przerażenie, choć samo w sobie paskudne, jest mimo wszystko lepsze od grozy. Przynajmniej wiadomo, czego należy się bać. Wiadomo, z czym ma się do czynienia. Wiadomo, czego można się spodziewać.
Z horrorem mamy do czynienia wtedy, kiedy przerażająca rzecz już się wydarzyła. Widzimy jej pozostałości, jej skutki. Na przykład potworne, zmasakrowane zwłoki. Ogarniają nas mdłości lub litość dla ofiary. Jednak nawet litość zabarwiona jest wstrętem i odrazą. W końcu nie dopuszczamy do świadomości okropnego widoku i odbieramy ofierze człowieczeństwo. Jeśli wciąż mamy do czynienia z horrorem, przestaje on robić na nas jakiekolwiek wrażenie, w jakimś sensie ofiara nie jest już człowiekiem i stąd my także przestajemy być ludźmi. Przykład oddziałów specjalnych w obozach koncentracyjnych świadczy o tym, że po przerzuceniu setek nagich zwłok więźniowie przestawali płakać i wymiotować. Machinalnie wykonywali swoją pracę, traktując pomordowanych jak przedmioty.
Dlatego przygnębia mnie fakt, że współcześni twórcy horrorów prawie całkowicie skupili się na okropności i zapomnieli o grozie. Realizatorzy najbardziej kasowych filmów nie zawracają sobie już głowy tym, by stworzyć nić sympatii między bohaterem filmu i widzem, ta więź zaś jest niezbędna do tego, by przejąć widza grozą. Okrutne sceny nie przerażają już dlatego, że czujemy więź z ofiarą, lecz raczej fascynują, ponieważ chcemy zobaczyć, jaką nową metodę okaleczenia ciała wymyślił autor książki lub filmu. Ach - upiekł go na rożnie! A to dopiero - potwór wydłubał facetowi oko!
Ogarnięci obsesją stosowania efektów specjalnych twórcy filmów grozy rutynowo ukazują przerażające rzeczy w taki sposób, że odczłowieczają widza, zmieniając ludzkie cierpienie w rozrywkę, która jak pornografia kieruj e się zasadą “im więcej, tym lepiej". Jednak jeszcze bardziej napawa mnie smutkiem to, że wielu pisarzy tworzących opowieści grozy czyni tak samo. Pisarze ci nic nie wynieśli z lekcji udzielonej im przez Stephena Kinga, nie zrozumieli, na czym w rzeczywistości polega sukces jego książek. Opowieści Kinga nie robią na nas wrażenia dzięki okropnym rzeczom, które przytrafiają się ich bohaterom. Działają na nas dlatego, że zanim w ogóle wydarzą się jakieś okropne rzeczy, zdążyliśmy już tych bohaterów polubić. W jego najlepszych książkach, takich jak Martwa strefa i Bastion, wcale nie wydarza się tak wiele okropności. Opowieści te przenika raczej pełne grozy napięcie, które w końcu ulega rozładowaniu dzięki opisom przerażenia i bólu. Najważniejsze jest jednak to, że cierpienie, jakiego doświadczają bohaterowie, ma jakiś sens.
Sztuka tworzenia opowieści grozy polega na tym, by widz lub czytelnik utożsamił się z bohaterem i bał się tego, czego boi się bohater. Rzecz w tym, byśmy nie znajdowali się na zewnątrz, spoglądając na pokrywającą bohatera krwawą maź lub jego ziejące rany, lecz postawili się w jego sytuacji i z lękiem czekali na straszne rzeczy, które mogą się wydarzyć lub naprawdę się wydarzą. Ciało bohatera każdy potrafi zmasakrować. Jednak tylko dobry powieściopisarz umie dać czytelnikowi nadzieję, że bohater przeżyje.
Tak więc ja nie pisuję horrorów. Owszem, moim bohaterom przytrafiają się złe, czasem nawet przerażające rzeczy. Jednak nie ukazuję ich we wszystkich szczegółach. Nie muszę tego robić. I nie mam takiego zamiaru. Przeniknięci grozą sami będziecie wyobrażać sobie coś znacznie gorszego niż to, co kiedykolwiek przyszłoby mi do głowy wam opisać.
1. ERYNIE W UBIKACJI NA CZWARTYM PIĘTRZE
To, że zamieszkał w czteropiętrowym domu czynszowym bez windy, stanowiło część jego zemsty. Zupełnie jakby oznajmił Alicji:
- A więc wyrzucasz mnie z domu, tak? Dobrze, w takim razie wyprowadzę się do jakiejś plugawej rudery w Bronxie, gdzie na cztery mieszkania przypada jedna łazienka! Będę ciągle nosił nie wyprasowane koszule i krzywo zawiązany krawat.
- Widzisz, co mi zrobiłaś?
Kiedy jednak powiedział Alicji o mieszkaniu, ta zaśmiała się tylko i rzekła z goryczą:
- Przestań, Howardzie. Nie mam zamiaru dłużej grać w twoje gierki. Jesteś w tym lepszy ode mnie.
Udawała, że już jej na nim nie zależy, ale Howard wiedział, że to nieprawda. Znał ludzi, wiedział, czego pragną, Alicja zaś pożądała jego. To właśnie była najmocniejsza karta w ich wzajemnych stosunkach - ona pragnęła go bardziej niż on jej. Howard często o tym myślał: w pracy w Biurze Projektów Humboldta i Breinhardta, podczas obiadu w taniej jadłodajni (to także stanowiło część kary), w metrze, gdy wracał do domu (Alicja jeździła lincolnem continentalem). Bezustannie myślał o tym, jak bardzo go pragnęła. Pamiętał jednak, co oświadczyła tego dnia, gdy wyrzuciła go z domu:
- Jeśli kiedykolwiek znowu zbliżysz się do Rhiannon, zabiję cię.
Nie pamiętał, dlaczego to powiedziała. Nie potrafił sobie tego przypomnieć i nawet nie starał się, ponieważ na myśl o tym zaczynał czuć się nieswojo, a jedyną rzeczą, na której mu zależało, było jego własne dobre samopoczucie. Inni przez całe życie próbują dojść do ładu ze sobą i światem, ale w jego życiu panował porządek. Howard był dobrze przystosowany i spokojny. Jestem w porządku. Jestem w porządku. Ja jestem w porządku. Do diabła z wami wszystkimi.
- Jeśli pozwolisz innym, by wprawili cię w zakłopotanie - mawiał sobie często - to znajdą na ciebie haka i będą tobą manipulować.
On potrafił znaleźć haka na innych ludzi, ale inni nie potrafili znaleźć haka na niego.
Howard dotarł do domu z przyjęcia u Stu o trzeciej nad ranem. Panował cholerny ziąb, chociaż nie nadeszła jeszcze zima. Aby awansować w firmie Humboldta i Breinhardta, należało uczęszczać na tego rodzaju przyjęcia. Brzydka żona Stu próbowała uwieść Howarda, lecz ten udawał niewiniątko, więc poczuła się głupio i dała mu spokój. Howard uważnie przysłuchiwał się plotkom w biurze i wiedział, że kilku facetów wylano z pracy, bo przyłapano ich na gorącym uczynku, mówiąc oględnie - ze spuszczonymi portkami. Nie można powiedzieć, żeby Howarda nigdy nie swędziało w portkach. Zaciągnął do łóżka Dolores z recepcji i zarzucił jej, że go unieszczęśliwiła.
- Wiem, że nie robisz tego naumyślnie, ale nie możesz dłużej używać w stosunku do mnie swoich sztuczek - zażądał.
- Jakich sztuczek? - spytała Dolores z niedowierzaniem w głosie, ale nieco zakłopotana (ponieważ autentycznie starała się uszczęśliwiać innych ludzi).
- Na pewno wiedziałaś, jak bardzo jestem do ciebie przywiązany.
- Nie. Nigdy... to mi nigdy nie przyszło do głowy. Howard sprawiał wrażenie oniemiałego i zmieszanego. W rzeczywistości nie był ani oniemiały, ani zmieszany.
- W takim razie... no cóż... w takim razie pomyliłem się, przepraszam. Myślałem, że robisz to celowo...
- Że co takiego robię?
- Że mi dajesz po nosie... zresztą nieważne, gadam jak jakiś smarkacz, chodzi o drobiazgi. Kurczę, Dolores, zadurzyłem się w tobie jak uczniak...
- Ależ Howardzie, nie miałam pojęcia, że sprawiam ci ból.
- Boże, cóż za kompletny brak wrażliwości - odparł Howard udając urażonego.
- Och, Howardzie, naprawdę tak wiele dla ciebie znaczę?
Howard jedynie westchnął cichutko, Dolores zaś wyciągnęła z tego takie wnioski, jakie chciała wyciągnąć. Wyglądała na zakłopotaną. Zrobiłaby wszystko, żeby tylko odzyskać dobry humor. Było jej tak nieswojo, że oboje spędzili całkiem miłe pół godzinki, wprawiając się nawzajem w dobre samopoczucie. Nikomu innemu w biurze nie udało się dobrać do Dolores. Jednak Howard potrafił dobrać się do każdego.
Wdrapał się po schodach do swojego mieszkania, czując ogromną satysfakcję.
- Nie potrzebuję cię, Alicjo - rzekł sam do siebie. - Nikogo nie potrzebuję i nikogo nie mam.
Wciąż mamrocząc pod nosem wszedł do wspólnej łazienki i zapalił światło.
Z ubikacji doszło go gulgotanie, coś jakby syk. Czy ktoś załatwiał się przy zgaszonym świetle? Howard wszedł do wnętrza, ale nikogo tam nie było. Wtedy zajrzał do muszli klozetowej i zobaczył w niej niemowlę, które miało może ze dwa miesiące. Jego oczy i nos ledwie co wystawały ponad wodę. Dziecko wyglądało na przerażone. Nogi, biodra i brzuch maleństwa tkwiły w rurze kanalizacyjnej. Ktoś najwyraźniej chciał je utopić. Howard nie mógł pojąć, co za kretyn sądził, że coś takiego przeciśnie się przez rurę kanalizacyjną.
Przez chwilę zdecydowany był zostawić dziecko w muszli, kierując się typową dla mieszkańców dużych miast obojętnością na los innych ludzi i skłonnością do niewtykania nosa w cudze sprawy, nawet jeśli miałoby to graniczyć z okrucieństwem. Ratowanie niemowlęcia wiązałoby się z pewnymi trudnościami: musiałby powiadomić policję, zanieść dziecko do mieszkania i zaopiekować się nim aż przybędzie pomoc, może nawet opisano by całe zdarzenie na pierwszych stronach gazet, no i z całą pewnością spędziłby noc na składaniu zeznań na posterunku policji. Tymczasem Howard był zmęczony i chciał położyć się spać.
Przypomniał sobie jednak, że Alicja powiedziała kiedyś:
- Howardzie, nie jesteś nawet człowiekiem. Jesteś cholernym, samolubnym potworem.
- Nie jestem potworem - odparł w duchu i sięgnął w głąb muszli, by wyciągnąć z niej niemowlę.
Dziecko było mocno zakleszczone w rurze. Ten, kto usiłował się go pozbyć, naprawdę porządnie wcisnął je do środka. Howarda ogarnęło krótkotrwałe, autentyczne oburzenie na myśl, że ktoś chciał rozwiązać swój problem, zabijając niewinną istotę. Jednak zbrodnie popełnione na dzieciach nie były tematem, który Howard miał ochotę rozważać. Poza tym miał teraz inne sprawy na głowie.
Niemowlę chwyciło Howarda za rękę i wtedy zauważył, że nie ma ono palców: kości i skóra były zrośnięte w coś na podobieństwo płetw. Płetwy te jednak z niezwykłą siłą zaciskały się na jego rękach. Howard wsadził obie dłonie głęboko do wnętrza muszli klozetowej i starał się wyciągnąć dziecko.
Wreszcie rozległ się plusk i maleństwo wydostało się na zewnątrz, a woda spłynęła do toalety. Również nogi szkraba zrośnięte razem, tworzyły jedną potwornie zniekształconą kończynę. To był chłopiec: miał z boku jądra, większe niż normalnie. Howard zauważył też, że w miejscu, gdzie powinny znajdować się stopy, wyrastały dwie płetwy, a przy ich końcówkach widniały czerwone punkciki, wyglądające jak zaognione rany. Dziecko zapłakało, a właściwie zaskowyczało, co przywiodło Howardowi na myśl psa, którego agonii był kiedyś świadkiem. (Howard wyrzucił ze świadomości fakt, że to on był sprawcą śmierci psa, ponieważ rzucił go na ulicę prosto pod koła nadjeżdżającego samochodu po to tylko, by zobaczyć jak kierowca gwałtownie skręca. Tymczasem kierowca nie skręcił).
Howard pomyślał, że nawet tak strasznie zdeformowana istota ma prawo do życia. Teraz jednak, trzymając dziecko w ramionach, poczuł wstręt pomieszany z litością i jednocześnie współczucie dla ludzi, prawdopodobnie rodziców, którzy próbowali zabić potworka. Dziecko zmieniło pozycję i wtedy tam, gdzie dotąd płetwy stykały się z ciałem Howarda, mężczyzna poczuł piekący ból. Na jego rękach widniało kilka dużych ran, z których spływała krew i ropa. Kiedy rany wystawione zostały na powietrze, ból stał się bardziej przenikliwy.
Howard skojarzył rany z dzieckiem dopiero wtedy, gdy dolne płetwy przylgnęły mu do brzucha, a górne przyczepiły się do jego piersi. Na płetwach niemowlęcia znajdowały się potężne ssawki; tak mocno przywarły one do ciała mężczyzny, że razem z nimi odrywały się kawałki skóry. Howard spróbował zedrzeć z siebie niemowlę, jednak kiedy tylko któraś płetwa odczepiała się od jednego skrawka ciała, natychmiast przylegała do innego.
Akt miłosierdzia zamienił się w zaciekłą walkę. Howard uświadomił sobie, że wcale nie ma do czynienia z dzieckiem. Dzieci nie potrafią tak mocno przyczepić się do dorosłego, poza tym to coś miało zęby i usiłowało wbić się nimi w jego ręce. Był to stwór o ludzkiej twarzy, lecz z pewnością nie istota ludzka. Howard mocno uderzył ciałem o ścianę, mając nadzieję, że oszołomiony stwór spadnie na podłogę. Tymczasem potworek jedynie przylgnął mocniej, zadając mu więcej bólu. Wreszcie Howard zdołał zerwać go z siebie, zahaczając nim o kant ściany. Dziecko spadło na podłogę, a on szybko wycofał się z ubikacji, czując piekący ból dziesiątek ran na swoim ciele.
To musiał być koszmarny sen. Coś takiego nie mogło dziać się naprawdę: środek nocy, łazienka oświetlona tylko jedną żarówką i parodia istoty ludzkiej wijąca się na podłodze.
Czy to mógł być mutant, któremu w jakiś sposób udało się przeżyć? Jednak to coś przylgnęło do ciała Howarda z taką determinacją i siłą, do jakiej nie byłoby zdolne ludzkie dziecko. Niemowlę pełzło po podłodze, Howard zaś oślepiony bólem i mocno wystraszony, nie wiedział co robić. Potworek dotarł do ściany i przyłożył do niej płetwę. Ssawki przylgnęły do powierzchni i dziecko cal po calu zaczęło piąć się w górę. Zaczęło popuszczać kał: ciągnęła się za nim strużka zielonej wydzieliny. Howard patrzył na zielony śluz na ścianie i na swoje pokryte ropą rany.
Co się stanie, jeśli to zwierzę, czy cokolwiek to jest, nie zdechnie, mimo że ma tak strasznie zdeformowane ciało? Co się stanie, jeśli przeżyje? Jeśli zostanie znalezione, zabrane do szpitala, otoczone opieką? A gdy dorośnie?
Stworzenie dotarło do sufitu i przylegając ściśle do powierzchni pełzło głową w dół w kierunku żarówki.
Istota próbowała znaleźć się nad Howardem i nadal popuszczała śluz. W mężczyźnie obrzydzenie okazało się silniejsze od strachu. Złapał niemowlę za grzbiet i ciągnąc ze wszystkich sił, zdołał oderwać je od sufitu. Dziecko wiło się i szarpało, próbując przyssać się do jego rąk, jednak po wielu wysiłkach Howardowi udało się wepchnąć je głową w dół do muszli klozetowej. Przytrzymał je pod wodą, dopóki nie przestało puszczać bąbelków powietrza i nie zsiniało. Potem poszedł do mieszkania po nóż. Czymkolwiek było to stworzenie, powinno zniknąć z powierzchni ziemi. Musiało umrzeć i nie mógł pozostać żaden ślad, że on je zabił.
Szybko znalazł nóż i jeszcze chwilę pozostał w mieszkaniu, żeby opatrzyć czymś rany. Bolało, ale wkrótce poczuł się trochę lepiej.
Ściągnął koszulę; zastanowił się i zdjął całe ubranie, po czym włożył szlafrok, wziął ręcznik i wrócił do łazienki. Nie chciał, żeby ktoś zobaczył krew na jego rzeczach.
Gdy wrócił do łazienki, dziecka w ubikacji nie było. Howard przeraził się. Czy ktoś znalazł je i odratował? Może ktoś widział go, jak wychodził z łazienki, lub co gorsza - jak wracał z nożem? Rozejrzał się wokoło. Wyszedł na korytarz, ale nikogo nie zauważył. Postał chwilę w drzwiach zastanawiając się, co mogło się stać.
Wtem na jego głowę i ramiona spadł jakiś ciężar. Poczuł ssawki na twarzy i na głowie. Z trudem powstrzymał się od krzyku. Nie chciał jednak nikogo obudzić. Jakim cudem dziecko nie utopiło się, wypełzło z muszli klozetowej i czekało nad drzwiami na Howarda?
Znowu rozgorzała walka i znowu Howardowi udało się zerwać z siebie napastnika dzięki kantowi ściany. Tym razem jednak sprawa okazała się trudniejsza, gdyż stworzenie przylgnęło do niego od tyłu. Howard był wyczerpany. Musiał odłożyć nóż, aby mieć wolne obie ręce. Zanim dziecko znalazło się na podłodze, na ciele Howarda pojawiły się dziesiątki nowych piekących ran. Leżało na brzuchu, mógł więc wykorzystać okazję i chwycić je za grzbiet. Jedną ręką złapał niemowlę za kark, drugą podniósł nóż. Podszedł do klozetu.
Musiał dwa razy spuszczać wodę, zanim spłynęła cała krew i ropa. Ropy, białej i gęstej, było prawie tyle samo co krwi. Zastanawiał się, czy nie zaraził się od dziecka jakąś chorobą. Potem spuścił wodę jeszcze siedem razy, żeby pozbyć się pozostałości. Nawet po śmierci potworka jego ssawki mocno przylegały do muszli klozetowej. Howard musiał zeskrobać je nożem.
W końcu dziecko znikło bez śladu. Wyczerpany Howard ciężko dyszał. Był przerażony tym, co właśnie zrobił, i mdliło go od smrodu. Przypomniał mu się odór wnętrzności jego psa, przejechanego przez samochód. Zwymiotował wszystko, co zjadł na przyjęciu, i poczuł się oczyszczony. Wziął prysznic i wreszcie trochę ochłonął. Przed wyjściem z łazienki upewnił się, czy nigdzie nie pozostały żadne ślady walki.
Potem wrócił do mieszkania i położył się do łóżka.
Miał zbyt rozstrojone nerwy, by zasnąć od razu. Nie potrafił wybić sobie z głowy myśli, że popełnił morderstwo (tylko nie morderstwo, tylko nie morderstwo - po prostu wyeliminował coś, co było zbyt obrzydliwe, by mogło pozostać na świecie). Starał się zaprzątnąć głowę innymi sprawami. Pomyślał o swoich projektach z pracy, ale we wszystkich widział płetwy. Pomyślał o dzieciach, ale ich twarze zamieniły się w napięte oblicze szamoczącej się istoty, właśnie przez niego zabitej. Wspomniał o Alicji... lecz o niej było mu jeszcze trudniej myśleć niż o potworku.
Wreszcie zasnął i we śnie ujrzał ojca, który zmarł, gdy Howard miał dziesięć lat. Nie ożyło żadne z jego typowych wspomnień: długie spacery z ojcem, gra w piłkę na podjeździe ani wspólne wyprawy na ryby. Wszystkie te rzeczy miały miejsce, ale tej nocy, po walce z potworkiem, Howard pamiętał tylko najbardziej mroczne zdarzenia, które przez długi czas udawało mu się ukryć głęboko w zakamarkach umysłu.
- Howie, nie stać nas na rower z przerzutkami. Nie mogę ci go kupić, dopóki strajk się nie skończy.
- Wiem, tato. Nic nie możesz na to poradzić - odparł bohatersko Howard przełykając ślinę. - Ja się tym wcale nie przejmuję. Gdy wszyscy chłopcy pójdą po szkole na rower, ja zostanę w domu i będę odrabiał lekcje.
- Wielu chłopców nie ma roweru z przerzutkami. Howie wzruszył ramionami i odwrócił się, by ukryć łzy.
- Pewnie, że tak. Nie martw się o mnie, tato. Howie potrafi dać sobie radę.
Co za odwaga. Jaka siła charakteru. Po tygodniu dostał rower z przerzutkami. We śnie Howard skojarzył ze sobą fakty, których dotąd nigdy nie chciał łączyć. Ojciec trzymał w garażu pracowicie złożone amatorskie radio. Nagle z jakiegoś powodu radio znudziło mu się, jak twierdził, więc je sprzedał. Pracował więcej na podwórku i wyglądał na przeraźliwie znudzonego. Wreszcie strajk się skończył, ojciec wrócił do pracy i zginął w wypadku w walcowni.
Sen miał obłędne zakończenie: Howard siedział ojcu na ramionach tak, jak potworek siedział wieczorem na nim, i dźgał go w gardło nożem.
Obudził się w szarym świetle wczesnego poranka, zanim zadzwonił budzik.
- Zabiłem go, zabiłem - łkał cichutko Howard. - To ja go zabiłem. Wtedy otrząsnął się z resztek snu i zobaczył, która godzina. Było wpół do siódmej.
- To tylko sen - przekonywał sam siebie. Z powodu nocnych koszmarów obudził się zbyt wcześnie z bólem głowy i spuchniętymi od płaczu oczami. Jego poduszka była mokra.
- Co za parszywy początek dnia - wymamrotał.
Wstał i jak zwykle podszedł do okna, by odsunąć zasłony. Ujrzał dziecko mocno przyczepione przyssawkami do szyby. Przyciskało się coraz bardziej, jakby chciało przeniknąć do pokoju. Z dołu dochodziło trąbienie samochodów i ryk ciężarówek. Jednak niemowlę nie przejmowało się wysokością ani tym, że w razie odpadnięcia od szyby nie miałoby się czego uchwycić. Zresztą szansa na to, że oderwie się od szyby, była nikła. Dziecko wbijało przenikliwe spojrzenie w Howarda.
Odsunął się od okna i zafascynowany obserwował je. Uniosło płetwę i umieściwszy ją wyżej na szybie, podciągnęło się tak, że patrzyło Howardowi prosto w oczy. Nagle powoli i metodycznie zaczęło uderzać głową w szybę.
Właściciel nie wydawał dużo pieniędzy na utrzymanie budynku. Szyba była cienka i Howard wiedział, że dziecko nie przestanie w nią tłuc, dopóki jej nie zbije. Stworzenie chciało dostać się do Howarda. Przeszedł go dreszcz i poczuł, że ma ściśnięte gardło. Zaczął się potwornie bać. Miniona noc nie była jedynie snem. Dowodziła tego obecność dziecka. Ale przecież pociął je na drobne kawałki. Niemożliwe, by nadal żyło. Za każdym uderzeniem szyba drżała i wydawała z siebie brzęk.
Tam, gdzie głowa dziecka waliła w szybę, pojawiło się gwiaździste pęknięcie. Stwór przedostawał się do mieszkania. Howard złapał jedyne krzesło, jakie było w pokoju i rzucił nim w dziecko i w okno. Szyba pękła w oślepiającym blasku rozpryskujących się kawałków szkła, które lśniąc w słońcu jak aureola, otoczyły dziecko i krzesło. Howard podbiegł do okna i spojrzał w dół. Niemowlę uderzyło w dach wielkiej ciężarówki. Z jego ciała zrobiła się mokra plama, a wokół roztrzaskały się kawałki krzesła i szkła, które spadły potem na ulicę i chodnik.
Ciężarówka nie zatrzymała się. Odjechała wraz ze zmasakrowanym ciałem, kawałkami szkła i kałużą krwi. Howard podbiegł do łóżka, uklęknął i ukrył twarz w kocu. Próbował się uspokoić. Uświadomił sobie, że został zauważony. Ludzie na ulicy podnieśli głowy i ujrzeli go w oknie. Na nic zdała się jego ostrożność z zeszłej nocy: został złapany na gorącym uczynku. Był skończony. Ale przecież nie mógł pozwolić na to, by stwór dostał się do pokoju.
Na schodach rozległy się czyjeś kroki. Potem dosłyszał je na korytarzu. Ktoś zaczął walić w drzwi. - Otwieraj! Hej, ty tam!
Jeśli będę siedział cicho, to odejdą - pomyślał Howard, wiedząc, że to nieprawda. Powinien teraz wstać i otworzyć drzwi. Nie mógł jednak pogodzić się z myślą, że musi opuścić bezpieczną kryjówkę.
- Ej, sukinsynu!
Głos za drzwiami bez przerwy rzucał przekleństwa, jednak Howard nie zdołał się poruszyć. Nagle przyszło mu na myśl, że dziecko może być pod łóżkiem. Poczuł nawet na udzie dotyk płetwy gotowej przyssać się do jego ciała....
Zerwał się na nogi i rzucił do drzwi. Otworzył je na oścież. Nawet jeśli przyszła po niego policja, wolał, by go aresztowali i obronili przed potworem.
W drzwiach stał nie policjant, lecz człowiek z pierwszego piętra, który zbierał pieniądze za czynsz.
- Ty sukinsynu! Bydlaku pozbawiony wszelkiej odpowiedzialności! - wrzeszczał mężczyzna, aż peruka zsunęła mu się z głowy. - To krzesło mogło kogoś zabić! A szyba dużo kosztuje! Wynocha! Wynoś się, ale to już, już! Nie chcę cię tu widzieć i gówno mnie obchodzi, ile wypiłeś...
- Na oknie był.... był ten stwór...
Mężczyzna rzucił Howardowi chłodne spojrzenie, ale jego oczy błyszczały ze złości. Nie, nie ze złości. Ze strachu. Howard uświadomił sobie, że ten człowiek boi się go.
- To przyzwoity dom - rzekł cicho przybysz. - Zabieraj stąd swoje stwory, wódę i zakichane białe myszki. Za szybę należy się sto dolców. Dawaj sto dolców, ale to już. I masz się stąd wynieść najdalej za godzinę, słyszysz? Bo jak nie, to dzwonię po policję, słyszałeś?
- Tak, słyszałem - odparł Howard.
Po chwili mężczyzny już nie było. Starał się nie dotknąć rąk Howarda, jakby ten stał się odrażający. W rzeczy samej tak właśnie było. Howard stał się odrażający, w każdym razie dla samego siebie. Natychmiast po wyjściu gościa zamknął drzwi. Spakował swój dobytek, który wniósł kiedyś do tego mieszkania w dwóch walizkach, i zszedł na dół. Wezwał taksówkę i pojechał do pracy. Kierowca spoglądał na niego z niechęcią i w ogóle się nie odzywał. Howard nie przejmowałby się tym, gdyby nie to, że taksówkarz nie odrywał wzroku od lusterka, w którym nerwowo go obserwował, jakby spodziewał się, że on zaraz zrobi coś złego. Przecież nic nie zrobię, pomyślał Howard. - Jestem przyzwoitym człowiekiem. Dał kierowcy porządny napiwek, a potem jeszcze dodał dwudziestkę za dostarczenie walizek do domu w Queens, gdzie w końcu chociaż przez jakiś czas mogłaby się nimi zająć Alicja. Howard miał dość wynajmowania mieszkań.
Najwyraźniej zeszłej nocy i rano przyśnił mu się koszmar. On jeden widział potwora. Przez okno wyleciało tylko krzesło i zbita szyba, w przeciwnym razie dozorca coś by zauważył.
Z tym, że być może to koszmarne niemowlę rzeczywiście spadło na ciężarówkę i ktoś dziś jeszcze mógł znaleźć je w New Jersey albo w Pensylwanii.
Nie, dziecko nie mogło naprawdę istnieć. Przecież zabił je w nocy, a żyło następnego dnia rano. To był koszmar. Nikogo naprawdę nie zabiłem - przekonywał sam siebie. (Z wyjątkiem psa i taty - odezwał się jakiś nieznany, niemiły głos z zakamarków jego umysłu).
Zająć się pracą. Wykreślać linie na papierze, odbierać telefony, dyktować listy, nie myśleć o koszmarach, o rodzinie, o własnym pogmatwanym życiu.
- Ale wczoraj była impreza, no nie?
- O tak, niezła.
- Jak leci, Howardzie?
- W porządku, Dolores. Dzięki.
- Poprawiłeś błędy w programie?
- Już prawie. Daj mi jeszcze jakieś dwadzieścia minut.
- Howardzie, coś marnie dziś wyglądasz?
- Miałem paskudną noc. No wiesz, jak to po imprezie.
Bazgrał coś w bloku na swoim biurku zamiast podejść do stołu kreślarskiego i wykonać porządną robotę. Machinalnie rysował ludzkie twarze: twarz Alicji - surową i straszną, brzydką twarz żony Stu, twarz Dolores - słodką, uległą i głupkowatą oraz twarz Rhiannon.
Kiedy jednak narysował twarz córki, nie potrafił na tym poprzestać.
Zadrżała mu dłoń, gdy zobaczył, co z tego wynikało. Wyrwał kartkę z bloku, zmiął i sięgnął pod biurko, by wrzucić ją do kosza na śmieci. Kosz się przechylił i wysunęły się z niego płetwy, które w stalowym uścisku zamknęły się na ręce Howarda.
Howard wrzasnął, próbując uwolnić rękę. Razem z ręką wysunęło się z kosza dziecko i przyssało się tylnymi płetwami do jego prawej nogi. W miejscu zetknięcia ze ssawkami poczuł przenikliwy ból i przypomniał sobie, przez co przeszedł w nocy. Zdarł z siebie stworka o kant szafki z dokumentami i rzucił się do drzwi, które zdążyli już otworzyć zaniepokojeni współpracownicy.
- Co się stało? Co ci jest? Dlaczego krzyczałeś? - pytali wpadając tłumnie do pokoju.
Howard ostrożnie zaprowadził ich tam, gdzie powinno znajdować się dziecko. Tymczasem nikogo w tym miejscu nie zobaczył. Tylko przewrócony kosz na śmieci i wywrócone krzesło. Jednak okno było otwarte, a Howard nie przypominał sobie, by je otwierał.
- Howardzie, co się stało? Jesteś przemęczony? Co ci jest?
- Nie czuję się dobrze. Z całą pewnością nie czuję się dobrze. Dolores objęła Howarda ramieniem i wyprowadziła z pokoju.
- Martwię się o ciebie - powiedziała.
- Ja też się martwię - pomyślał Howard.
- Mogę cię odwieźć do domu? Zaparkowałam samochód w garażu na dole.
- Jakiego domu? Ja nie mam domu.
- W takim razie pojedźmy do mnie. Mam mieszkanie, a ty musisz położyć się i odpocząć. Zabiorę cię do siebie.
Mieszkanie Dolores było urządzone niezbyt nowocześnie. Puściła płyty ze starymi nagraniami Carpentersów i ostatnimi Captaina i Tennille'a. Zaprowadziła go do łóżka i ostrożnie zdjęła z niego ubranie. Potem sama także się rozebrała, ponieważ wyciągnął do niej ramiona, i kochali się zanim wróciła do pracy. Była chętna jak naiwna nastolatka. Wyszeptała mu na ucho, iż jest drugim mężczyzną w jej życiu i pierwszym od pięciu lat. W łóżku okazała się tak nieudolna i spontaniczna, że zebrało mu się na płacz.
Kiedy wyszła, rozpłakał się, bo wiedział, że Dolores myślała, iż coś dla niego znaczy, a tymczasem się myliła.
- Dlaczego płaczę? - zadał sobie pytanie. - Co mnie to obchodzi? To nie moja wina, że sama pokazała mi, jak się do niej dobrać...
Na toaletce, w dziwnie dorosłej pozie, siedziało dziecko. Bawiło się i uważnie przyglądało Howardowi.
- Nie - zaprotestował Howard i podciągnął się wyżej na łóżku. - Ty nie istniejesz. Nikt cię nie widzi poza mną.
Dziecko najwyraźniej nic nie zrozumiało. Przewróciło się na brzuch i zaczęło spełzać w dół.
Howard złapał swoje rzeczy i uciekł z sypialni. Ubrał się w salonie, uważnie obserwując drzwi. Potworek na pewno pełznął już wzdłuż dywanu do salonu. Howard zdążył się jednak ubrać i opuścił mieszkanie.
Trzy godziny spacerował po ulicach. Z początku zachowywał spokój i rozumował racjonalnie. Logicznie. Stworzenie nie istnieje. Nie ma żadnego powodu, by wierzyć, że jest inaczej.
Jednak krok po kroku racjonalność Howarda dawała za wygraną, bo bez przerwy kątem oka widział dziecko. Siedziało na ławce i spoglądało na niego przez ramię, było na wystawie w sklepie, przyglądało mu się z kabiny ciężarówki z mlekiem. Howard przyspieszał kroku i nie zwracał uwagi, dokąd idzie. Próbował zachować resztki zdrowego rozsądku, jednak poniósł całkowitą klęskę, gdy ujrzał niemowlę zwisające z sygnalizatora ruchu drogowego.
Sytuację pogarszał jeszcze fakt, że mijani ludzie gwałcili niepisane prawo, iż w Nowym Yorku przechodniom nie wolno na siebie patrzeć: gapili się na niego i wystraszeni odwracali wzrok. Niska kobieta wyglądająca na Europejkę przeżegnała się. Grupka nastolatków szukających zaczepki nie zaatakowała go; młodzi w milczeniu pozwolili mu przejść, a potem równie cicho patrzyli jak się oddala.
Howardowi przyszło na myśl, że jeśli nawet nie widzą dziecka, coś jednak dostrzegają.
W miarę jak myślenie Howarda stawało się coraz mniej logiczne, przez jego głowę zaczęły przebiegać wspomnienia. Całe życie stanęło mu przed oczami, tak jak to się przytrafia tonącym. Howard stwierdził, że na miejscu tonącego człowieka zachłysnąłby się wodą, by przyspieszyć śmierć i przerwać koszmarne wizje. W jego duszy obudziły się wspomnienia, których nie pamiętał od lat, wspomnienia, których nie chciał pamiętać.
Jego biedna, zagubiona matka tak bardzo pragnęła być dobrą w tej roli, że czytała wszelkie możliwe książki poświęcone wychowywaniu dzieci. Jej nad wiek rozwinięty synek Howard również je czytał, lecz lepiej je rozumiał. Wszystkie usiłowania matki kończyły się niepowodzeniem. Howard raz zarzucał jej, że jest zbyt wymagająca, innym razem - iż wymaga od niego zbyt mało, raz, że nie okazuje mu miłości, kiedy indziej - iż jest afektowana i czułostkowa, raz, że odbiera mu przyjaciół, a potem znowu, iż ich nie lubi. Tak dręczył i osaczał nieszczęsną kobietę, że w końcu kładła uszy po sobie za każdym razem, gdy się do niego odzywała; ostrożnie i starannie dobierała słowa, aby przypadkiem nie urazić syna. Od czasu do czasu Howard uszczęśliwiał ją, obejmując i mówiąc: “Ależ mam wspaniałą mamę". Jednak znacznie częściej przybierał wyraz twarzy cierpiętnika i mówił wyrozumiale: “Znowu, mamo? Myślałem, że już dawno to przerabialiśmy". “Nie sprawdziłaś się jako matka" - przypominał jej bez przerwy, nie zawsze wprost, matka zaś wierzyła, że to prawda, przytakiwała mu i serce w niej zamierało podczas każdej rozmowy z synem. Howard doprowadził do tego, że pozwalała mu na wszystko.
Vaughn Robles był chłopcem nieco inteligentniejszym od Howarda. Tymczasem Howard rozpaczliwie pragnął zostać prymusem, który wygłosi mowę pożegnalną podczas rozdania świadectw. Tak więc Vaughn i Howard stali się najlepszymi przyjaciółmi. Vaughn zrobiłby wszystko dla Howarda, kiedy zaś otrzymywał lepszą od niego ocenę, Howard cierpiał i zastanawiał się, czy w ogóle jest coś wart. “Vaughn, czy ja w ogóle jestem coś wart? Nieważne jak się staram, zawsze ktoś jest ode mnie lepszy. A przed śmiercią ojciec powiedział mi: Howie, zajdź dalej niż twój ojciec. Bądź najlepszy. No i obiecałem mu to, ale kurde, Vaughn, ja po prostu jestem beznadziejny..." Kiedyś nawet Howard rozpłakał się. Vaughn był z siebie dumny, gdy słuchał mowy pożegnalnej Howarda na rozdaniu świadectw ukończenia szkoły. Jakież znaczenie miało kilka głupich ocen, gdy w grę wchodziła prawdziwa przyjaźń? Howard dostał stypendium i pojechał do college'u. Prawie nigdy nie widywał już Vaughana.
Przypomniał sobie też nauczyciela, którego rozzłościł do tego stopnia, że ten go uderzył i stracił pracę. I futbolistę, który utarł mu nosa, a potem Howard za jego plecami ogłosił wszem i wobec, że chłopak jest pedałem; zaczęto z piłkarza drwić i w końcu opuścił drużynę. Wspomniał ładne dziewczęta, które odbił chłopakom po to jedynie, by udowodnić, że potrafi to zrobić. Wspomniał przyjaźnie, które zniszczył, bo nie znosił, gdy wykluczano go z kręgu, małżeństwa, które porozbijał i współpracowników, którym podłożył świnię. Szedł ulicą i łzy spływały mu po twarzy. Zachodził w głowę, skąd wzięły się te wszystkie wspomnienia i dlaczego po tak długim czasie wyszły z ukrycia. A jednak znał odpowiedź na te pytania: przemykała się w przejściach, wspinała się na światła uliczne i machała na niego z chodnika ohydnymi płetwami.
Howardowi przychodziły na pamięć dziesiątki przypadków z odległej przeszłości, gdy jawnie wykorzystywał ludzi, ponieważ potrafił znaleźć ich słabości. Wreszcie powoli i nieubłaganie wspomnienia zaczęły zmierzać ku pewnemu zdarzeniu, ku jakiemu nie miały prawa zmierzać.
Howard pomyślał o Rhiannon.
Urodziła się czternaście lat temu. Wcześnie zaczęła się uśmiechać i chodzić. Prawie nigdy nie płakała. Od samego początku była l kochającym dzieckiem, a zatem łatwym łupem dla Howarda. Cóż, Alicja na swój sposób też była suką; nie tylko Howard był złym rodzicem. Jednak właśnie on najbardziej manipulował córką. “Kocha-nie, bardzo zraniłaś tatusia". - mawiał, a wtedy oczy dziewczynki stawały się wielkie z żalu i robiła wszystko, czegokolwiek tatuś sobie życzył. To jednak było normalne, należało do typowego repertuaru zachowań Howarda i pasowało do jego dotychczasowego życia. Z wyjątkiem tego, co wydarzyło się w zeszłym miesiącu. f
Nawet teraz, po dniu spędzonym na żałowaniu swoich postępków, nie mógł stawić temu czoła. Nie mógł, ale wreszcie to zrobił. Z niechęcią przypomniał sobie, że przechodził obok uchylonych drzwi do pokoju Rhiannon i przed oczami mignęła mu jakaś część jej ubrania. Odruchowo, po prostu odruchowo otworzył drzwi w momencie, gdy Rhiannon zdjęła stanik i przyglądała się sobie w lustrze. Howard nigdy do tej chwili nie postrzegał córki jako obiektu erotycznych zachcianek. Kiedy jednak budziło się w nim pożądanie, żaden zakaz, żadna siła nie była w stanie powstrzymać go, by dostał to, czego zapragnął. Poczuł się nieswojo, więc wszedł do pokoju i zamknął za sobą drzwi, zaś Rhiannon nie potrafiła niczego odmówić swojemu ojcu. Kiedy Alicja otworzyła drzwi, Rhiannon cichutko łkała. Alicja popatrzyła przez chwilę, a potem zaczęła strasznie krzyczeć. Howard podniósł się z łóżka i próbował załagodzić sprawę, ale Rhiannon wciąż płakała, a Alicja nie przestawała się wydzierać. Kopała go w krocze, biła, orała mu twarz paznokciami, pluła na niego i wrzeszczała, że jest potworem, potworem... Wreszcie Howardowi udało się uciec z pokoju i z domu, i aż dotąd usunąć incydent z pamięci.
Teraz, kiedy sobie to przypomniał, zaczął krzyczeć i rzucił się na wystawę sklepową. Krew trysnęła z mnóstwa ran na jego prawej ręce, którą przebił szkło. Zawył przeraźliwie. Duży kawałek szkła utkwił w jego przedramieniu. Howard specjalnie otarł jeszcze ręką o mur, by szkło głębiej wbiło się w ciało. Jednak ból szarpiący ręką był niczym w porównaniu z cierpieniem jego duszy. Nie czuł fizycznego bólu. 
Pospiesznie zawieziono go do szpitala. Wszyscy sądzili, że jego życie wisi na włosku, tymczasem lekarz zdumiał się, bo cały ten po- tok krwi spowodowały powierzchowne, niegroźne rany. 
- Pojęcia nie mam, jak to się stało, że nie przeciął pan sobie żadnej żyły ani tętnicy - powiedział doktor. - Zdaje się, że odłamki szkła ominęły duże naczynia krwionośne i nie wyrządziły większej szkody.
Po interwencji chirurgicznej przyszła kolej na rozmowę z psychiatrą. Jednak w szpitalu było wielu niedoszłych samobójców, zaś Howard nie okazał się groźnym przypadkiem.
- Doktorze, ja po prostu na chwilę straciłem panowanie nad sobą. Nie chcę umrzeć. Wtedy, gdy to robiłem, też nie chciałem. Teraz już czuję się dobrze. Może mnie pan wypuścić do domu.
No i psychiatra wypisał Howarda ze szpitala z zabandażowaną ręką. Nikt nie wiedział, że prawdziwym powodem ulgi, jaką odczuł pacjent stanowił fakt, że nigdzie nie widział małej, nagiej, przypominającej niemowlę istoty. Został oczyszczony z grzechów. Był wolny.
Howarda przewieziono karetką, wniesiono na noszach do domu i ułożono na łóżku. Podczas całej operacji Alicja prawie się nie odzywała, skierowała jedynie pielęgniarzy do sypialni. Howard leżał bez ruchu, a Alicja stała nad nim przy łóżku. Znaleźli się sami po raz pierwszy od czasu, gdy opuścił dom miesiąc temu.
- To miło z twojej strony - rzekł Howard - że pozwoliłaś mi wrócić.
- W szpitalu powiedzieli, że nie mają dosyć miejsc, a tobą trzeba zajmować się przez kilka najbliższych tygodni. Tak więc mnie przypadła ta wątpliwa przyjemność.
Mówiła spokojnym, bezbarwnym głosem, lecz każde jej słowo pełne było jadu. I to bolało.
- Dobrze zrobiłaś, Alicjo - odparł Howard.
- Niby co dobrze zrobiłam? Może małżeństwo z tobą okazało się największym błędem mego życia? Nie, Howardzie. Największą pomyłką było to, że w ogóle cię spotkałam.
Howard wybuchnął płaczem. W jego oczach wezbrały prawdziwe łzy rozpaczy, która dotąd tkwiła gdzieś głęboko, a teraz boleśnie wydobywała się na zewnątrz.
- Zachowywałem się jak potwór, Alicjo. Kompletnie nad sobą nie panowałem. To, co zrobiłem Rhiannon... Alicjo, ja chciałem umrzeć, naprawdę chciałem umrzeć!
Na twarzy Alicji malowała się gorycz i pogarda.
- Ja także pragnęłam, żebyś umarł. Nigdy nie czułam takiego rozczarowania, jak wtedy, gdy zadzwonił lekarz i powiedział, że
wszystko z tobą będzie w porządku. Nigdy nie będziesz w porządku. Zawsze pozostaniesz...
- Daj spokój, mamo.
W drzwiach stała Rhiannon.
- Nie wchodź tutaj - zabroniła jej Alicja. Rhiannon weszła do pokoju.
- Nic się nie stało, tato.
- Chce przez to powiedzieć - odezwała się Alicja - że byłyśmy u lekarza i nie jest w ciąży. Nie urodzi się mały potworek.
Rhiannon nie patrzyła na matkę; szeroko otwartymi oczami spoglądała na ojca.
- Tato, nie musiałeś... robić sobie krzywdy. Wybaczam ci. Ludzie czasem tracą panowanie nad sobą. Ja też czuję się trochę winna. Naprawdę. Nie rozpaczaj tak.
To było zbyt wiele dla Howarda. Z płaczem wyznał, że przez całe życie nią manipulował, że był wstrętnym i samolubnym ojcem. Kiedy umilkł, Rhiannon podeszła do niego, położyła mu głowę na piersi i rzekła cichym głosem: 
- Wszystko w porządku, tato. Jesteśmy tacy, jacy jesteśmy. Co się stało, to się nie odstanie. Ale już jest wszystko dobrze. Wybaczam ci.
Gdy Rhiannon wyszła, Alicja powiedziała: l
- Nie zasługujesz na nią. Wiem, pomyślał Howard.
- Miałam zamiar spać w pokoju obok, ale to chyba głupi pomysł. Prawda, Howardzie?
Zasłużyłem na to, by wszyscy mnie opuścili, jak trędowatego, rzekł w duchu Howard.
- Źle mnie zrozumiałeś. Muszę tu zostać i pilnować cię, żebyś nie zrobił czegoś złego sobie albo innym.
- Tak, proszę, zostań. Nie można mi ufać.
- Nie poniżaj się, Howardzie. Nie ciesz się zbytnio. Nie bądź jeszcze bardziej odrażający niż dotąd.
- Masz rację.
- Lekarz, który do mnie zadzwonił, pytał, czy wiem, skąd masz na rękach i piersi tyle ran - rzekła Alicja, gdy zapadali w sen.
Howard zdążył już jednak zasnąć i nie słyszał jej. Spał snem bez snów. Był spokojny, sądził, że uzyskał przebaczenie, że jest oczyszczony. W końcu aż tak wiele go to nie kosztowało. Teraz wszystko
wydawało mu się proste i łatwe. Miał wrażenie, że kamień spadł mu z serca.
Nagle poczuł coś ciężkiego na nogach. Obudził się zlany potem, chociaż w pokoju nie było gorąco. Usłyszał czyjś oddech; i to nie cichy, spokojny oddech Alicji, a szybki, donośny i ciężki, jakby dyszał ktoś bardzo zmęczony.
To było ono.
One.
Jedno leżało mu na nogach i szarpało płetwami koc. Dwa inne leżały po przeciwnej stronie łóżka, wpatrywały się w niego szeroko otwartymi, czujnymi oczami i powoli pełzły ku jego twarzy.
Howard nic nie rozumiał.
- Myślałem, że sobie pójdziecie - powiedział do potworków. - Powinnyście teraz odejść.
Na dźwięk jego głosu Alicja poruszyła się i coś wymamrotała przez sen.
Howard ujrzał więcej dzieci czających się w mrocznych zakamarkach sypialni, wijących się na toaletce i wspinających się po ścianie na sufit.
- Już was nie potrzebuję - powiedział dziwnie wysokim głosem.
Oddech Alicji stał się nieregularny.
- Co? Co takiego? - wymamrotała.   •
Howard milczał, leżał i uważnie przyglądał się stworzeniom. Nie śmiał wydać z siebie żadnego dźwięku, bo bał się obudzić Alicję. Strasznie się bał, że żona obudzi się i ich nie zobaczy, co będzie znaczyło, że zwariował.
Jednak jeszcze bardziej bał się, że Alicja obudzi się i je zobaczy. Ta myśl stała się nie do zniesienia, nie potrafił jednak się od niej uwolnić. Tymczasem istoty wciąż nieubłaganie zbliżały się do niego. W ich oczach dostrzegł pustkę: nie było w nich nawet nienawiści, gniewu, czy pogardy. Jesteśmy z tobą - zdawały się mówić - teraz już zawsze będziemy z tobą. Nigdy cię nie opuścimy, Howardzie.
I wtedy Alicja przekręciła się na bok i otworzyła oczy.
2. WIECZNY ODPOCZYNEK
Siedział przy biurku, pracując do późna i nagle, zupełnie niespodziewanie ogarnęła go ciemność. Trwało to krótko, jak mgnienie oka, ale gdy przeminęło obojętnie spoglądał na leżące przed nim dokumenty, które jeszcze niedawno wydawały mu się najważniejsze na świecie. Zastanawiał się, co to za papiery i uświadomił sobie, że nic go nie obchodzą i że natychmiast powinien opuścić firmę.
Z całą pewnością musi zaraz iść do domu. C. Mark Tapworth, szef firmy CMT, wstał zza biurka, choć nie doczytał do końca pozostawionych na nim dokumentów. Dopuścił się czegoś takiego po raz pierwszy od dwunastu lat - tyle czasu zajęło mu wyciągnięcie firmy ze stanu upadłości i doprowadzenie do tego, że przynosiła roczny dochód rzędu wielu milionów dolarów. Niejasno zdawał sobie sprawę, że nie zachowuje się normalnie, ale niezbyt się tym przejmował. Nie miało znaczenia, czy ktoś kupi... kupi...
Przez chwilę C. Mark Tapworth nie mógł sobie przypomnieć, czym zajmuje się jego firma.
Przeraził się. Przemknęło mu przez myśl, że ojciec i liczni wujowie zmarli na wylew. Wspomniał matkę, która w wieku zaledwie sześćdziesięciu ośmiu lat stała się zdziecinniałą staruszką. Pomyślał o czymś, o czym zawsze wiedział, ale w co nigdy do końca nie wierzył: że jest istotą śmiertelną i że po śmierci wszystko, czego dokonał straci znaczenie, a całe jego życie pozostanie jedynie chwilką, drobnym kamykiem, który wpadł do jeziora i wywołał na jego powierzchni kręgi, a te znikną bez śladu, nie wpływając w żaden sposób na los wszechświata.
Jestem zmęczony, stwierdził. MaryJo ma rację. Muszę odpocząć.
Nie należał jednak do ludzi, którzy potrafią odpoczywać. Stał przy biurku i poczuł zawrót głowy, niczego nie pamiętał, niczego nie widział i niczego nie słyszał, bez końca spadał w nicość.
Potem los jakby zlitował się nad nim, bo Mark wrócił do rzeczywistości. Stał drżący i żałował wszystkich wieczorów, gdy siedział do późna w pracy, wszystkich godzin, których nie spędził z MaryJo, podczas gdy ona czekała na niego samotna w ogromnym, lecz pozbawionym dzieci domu. Wyobraził sobie, jak siedziała, nieustannie go wypatrując; samotna kobieta w przytłaczająco dużym salonie, cierpliwie czekająca na męża, który wróci, musi wrócić, bo przecież zawsze w końcu wraca do domu.
- Czy to serce? A może wylew? - zastanawiał się.
Cokolwiek to było, starczyło, by ujrzał koniec świata, dotąd ukryty w ciemności, a teraz objawiający się z całą wyrazistością. Mark poczuł się jak Mojżesz podczas powrotu na ziemię: rzeczy, które miały dotychczas kolosalne znaczenie, stały się mało ważne, a sprawy, dotąd odkładane, zjawiły się przed nim czekając na załatwienie z milczącą natarczywością. Poczuł, że koniecznie musi coś zrobić, zanim...
Zanim co? Nie chciał odpowiedzieć sobie na to pytanie. Opuścił wielkie pomieszczenie pełne młodszych od niego, ambitnych mężczyzn i kobiet. Próbowali zrobić na nim dobre wrażenie, zostając w biurze dłużej niż on sam. Zauważył, że wyraźną ulgę sprawiła im perspektywa zakończenia dnia pracy. Nie miało to jednak dla niego żadnego znaczenia. Wyszedł w mrok na zewnątrz, wsiadł do samochodu i pojechał do domu. Mżył deszcz i delikatna mgiełka przytulnie oddzieliła samochód od świata.
- Dzieci są na pewno na górze - pomyślał, gdy nikt nie podbiegł do drzwi, żeby go przywitać.
Dzieci, chłopiec i dziewczynka, sięgały mu zaledwie do pasa, miały po dwakroć tyle energii co on i były kochanymi istotkami, które zbiegały po schodach jakby zjeżdżały na nartach i jak kolibry nie potrafiły ani chwili pozostać w bezruchu. Usłyszał ich kroki na piętrze, lekki tupot na podłodze. Nie podbiegły do drzwi, bo jak to dzieci, miały w końcu na głowie ważniejsze sprawy niż witanie ojca. Uśmiechnął się, odłożył aktówkę i poszedł do kuchni.
MaryJo wyglądała na zatroskaną i przygnębioną. Natychmiast domyślił się, że niedawno płakała.
- Co się stało?
- Nic - odparła, bo zwykle tak mówiła.
Wiedział, że za chwilę wszystko mu opowie. Zawsze tak robiła i czasami tracił cierpliwość. Teraz jednak kręciła się po kuchni od blatu do blatu, od szafy do kuchenki, przygotowując kolejny doskonały obiad i nie zdradzała ochoty do rozmowy. Poczuł się nieswojo i próbował odgadnąć przyczynę jej złego nastroju.
- Za dużo pracujesz - powiedział. - Proponowałem, żebyśmy wzięli pomoc domową albo kucharkę. Przecież możemy sobie na to pozwolić.
MaryJo posłała mu blady uśmiech.
- Nie chcę, żeby mi się ktoś kręcił po kuchni. Myślałam, że porzuciliśmy ten temat wiele lat temu. Miałeś dziś ciężki dzień?
Mark chciał już wspomnieć o swoich dziwnych zanikach pamięci w biurze, ale ugryzł się w język. Musi jej to przekazać delikatnie. MaryJo z pewnością źle to zniesie, zwłaszcza, że już jest nerwowo rozstrojona.
- Nie aż tak ciężki. Wcześniej dziś skończyłem.
- Widzę - odparła. - Cieszę się.
Nie robiła jednak wrażenia zadowolonej. To go trochę zirytowało. Sprawiło mu lekką przykrość. Zamiast jednak zająć się swoją zranioną duszą, zanotował jedynie własne emocje, jak bezstronny obserwator. Zobaczył, kim naprawdę jest: w pracy - ważnym człowiekiem, który do wszystkiego doszedł sam, a tymczasem w domu - małym chłopcem; tak łatwo go zranić nawet niekoniecznie słowem, ale chwilą pełnego wahania milczenia. 
Ale ze mnie wrażliwy, mały chłopiec - pomyślał z rozbawieniem. |
Przez chwilę widział samego siebie jakby z boku, dojrzał nawet wyraz rozbawienia na własnej twarzy. 
- Przepraszam - powiedziała MaryJo.
Odsunął się, by mogła otworzyć szafę. Wyjęła szybkowar.
- Skończyły się płatki ziemniaczane - wyjaśniła. - Muszę zrobić puree babcinym sposobem.
Wrzuciła obrane ziemniaki do szybkowaru.
- Dzieci zachowują się dzisiaj jakoś strasznie cicho - zauważył Marek. - Nie wiesz przypadkiem, co robią?
MaryJo spojrzała na niego bardzo zdziwiona.
- Nie przyszły do drzwi, żeby mnie przywitać. Ale to nic. Są zajęte własnymi sprawami.
- Mark... - zaczęła MaryJo.
- Dobrze, dobrze. Wiem, że już mnie przejrzałaś na wylot. Było mi tylko trochę przykro. Sprawdzę pocztę.
Wyszedł z kuchni. Miał niejasne wrażenie, że MaryJo znowu zaczęła płakać. Nie przejął się tym wcale. Płakała często i z byle powodu.
Wszedł do salonu i zaskoczył go widok mebli. Spodziewał się ujrzeć zieloną kanapę i krzesła, które kupił w Deseret Industries, tymczasem wielkość pokoju i stojące w nim gustowne antyki zupełnie nie pasowały do jego oczekiwań. Wtedy nagle przypomniał sobie, że stara zielona kanapa i krzesła znajdowały się tutaj piętnaście lat temu, gdy ożenił się z MaryJo.
- Dlaczego mi się wydawało, że zobaczę tę kanapę i krzesła? - zadał sobie pytanie.
Zastanowiło go też, dlaczego wszedł do salonu przejrzeć pocztę, skoro od lat MaryJo każdego dnia kładła ją na jego biurku.
Wkroczył do swojego gabinetu i zaczął przeglądać koperty, kiedy nagle kątem oka dostrzegł, że coś dużego i ciemnego zasłania dolną część okien. Przyjrzał się temu uważniej. Na wózku z kostnicy stała prosta trumna.
- MaryJo! - zawołał. - MaryJo!
Żona przyszła do gabinetu. Wyglądała na wystraszoną.
- Tak?
- Dlaczego w moim pokoju jest trumna?
- Trumna?
- Obok okna. Jak się tutaj znalazła? MaryJo była zdenerwowana.
- Nie dotykaj - powiedziała.
- Dlaczego?
- Nie mogę na to patrzeć. Zgodziłam się, żeby zostawili ją tutaj na parę godzin. Ale wygląda na to, że zostanie całą noc.
Najwyraźniej myśl, że trumna może zostać w domu na noc, była dla niej nie do przyjęcia.
- Kto ją tu zostawił? I dlaczego akurat u nas? Chyba nie zajmujemy się dystrybucją trumien. A może zaczęli je sprzedawać na przyjęciach jak Tupperware?
- Zadzwonił biskup i poprosił, żeby... żeby mogła tu zostać do jutra, do pogrzebu. Powiedział, że nie ma komu otworzyć kościoła i spytał, czy nie moglibyśmy przechować trumny przez parę godzin...
Przeszło mu przez myśl, że trumna nie wyjechałaby z kostnicy, gdyby była pusta.
- MaryJo, czy w środku są zwłoki?
Skinęła głową, a z oka spłynęła jej łza. Mark osłupiał. Nie ukrywał oburzenia.
- Zostawili trumnę u nas w domu, a ty przez cały czas tu byłaś? I dzieci też?
Ukryła twarz w dłoniach i wybiegła z gabinetu.
Mark nie pobiegł za nią. Stał i z niesmakiem patrzył na trumnę. Przynajmniej mieli tyle przyzwoitości, że zamknęli wieko. Ale żeby trumna!? Podszedł do telefonu i wybrał numer biskupa.
- Biskupa nie ma - powiedziała żona duchownego zirytowanym głosem.
- Pani mąż musi zabrać te zwłoki z mojego domu jeszcze dziś. To straszne nadużycie.
- Nie wiem, jak się z nim skontaktować. Przecież pan wie, bracie Tapworth, że jest lekarzem. Teraz znajduje się w szpitalu. Ma operację. Nie mogę z byle powodu odrywać go od pracy.
- Co mam zatem robić?
Żona biskupa stała się dziwnie agresywna.
- Niech pan robi, co chce! Niech pan wystawi trumnę na ulicę, jeśli pan ma ochotę! Niech jeszcze więcej krzywdy spotka tego biednego człowieka!
- Kim jest ten człowiek i dlaczego jego rodzina nie...
- On nie ma rodziny, bracie Tapworth. I jest bez grosza. Na pewno żałuje, że zmarł na naszym oddziale. Myśleliśmy, że chociaż nie ma żadnych przyjaciół, ktoś okaże mu trochę dobroci w drodze na tamten świat
Jej argumenty były nie do odparcia. Mark uzmysłowił sobie, że nie ma szans na pozbycie się trumny.
- Byle tylko trumna jutro znikła - powiedział.
Potem nastąpiła wymiana grzeczności i rozmowa się skończyła.
Mark siedział na krześle i ze złością wpatrywał się w trumną. Wrócił z pracy martwiąc się o swoje zdrowie. Tymczasem w domu przywitała go trumna. Cóż, przynajmniej dowiedział się, dlaczego biedna MaryJo była taka zdenerwowana. Z góry dobiegła go kłótnia dzieci. Niech MaryJo się nimi zajmie. Zajęta ich problemami zapomni o trumnie. [
Nie odrywał wzroku od trumny przez dwie godziny. Nie jadł obiadu i nie zwracał specjalnie uwagi na MaryJo. Jego żona zeszła na dół, wyjęła z szybkowaru spalone ziemniaki, wyrzuciła cały obiad do śmieci, po czym padła z płaczem na kanapę w salonie. Przyglądał się słojom drzewnym, które widniały na trumnie jak delikatne kręgi światła rozchodzące się od świecy. Przypomniał sobie, że jako pięcioletni chłopiec ucinał sobie drzemki na prowizorycznym łóżku za drewnianym przepierzeniem w małym domku rodziców. Bezsenne godziny spędzał na przyglądaniu się słojom drzewnym. W tamtych czasach słoje przybierały kształty chmur, twarzy, bitew i potworów. Jednak na trumnie układały się w bardziej skomplikowany, a zarazem prostszy wzór: wyglądały jak mapa drogowa prowadząca do wieka. Rysunek techniczny przedstawiający rozkład ciała. Wykres w nogach łóżka pacjenta, którego ten nie rozumie, ale wprawionemu umysłowi lekarza mówi, że nadchodzi śmierć. Markowi przyszedł na myśl biskup, operujący właśnie kogoś, kto z powodzeniem mógł skończyć w podobnej drewnianej skrzyni.
Wreszcie poczuł, że pieką go oczy. Spojrzał na zegar i ogarnęło go poczucie winy, że tak długo siedział zamknięty w gabinecie podczas jednego z nielicznych wieczorów, gdy wcześniej wrócił z pracy. Chciał poszukać MaryJo i zabrać ją do łóżka, lecz podszedł do trumny i pogładził ją rękami. W dotyku była jak szkło, bo pokrywał ją gruby i gładki lakier. Jakby chronił żywe drewno przed dotykiem ręki. Jednak drewno przecież nie żyło. Również składano je do ziemi, by uległo rozkładowi. Lakier mógł dłużej utrzymać je przy życiu. Przyszła mu do głowy dziwaczna myśl, że można pokryć lakierem zwłoki, żeby je zakonserwować. Nie bylibyśmy wtedy gorsi od Egipcjan, pomyślał.
- Nie rób tego - odezwał się spod drzwi ochrypły głos.
W drzwiach stała MaryJo z czerwonymi, zapuchniętymi oczami.
- Czego? - spytał Mark.
Milczała i patrzyła na jego ręce. Ze zdziwieniem zauważył, że wsunął kciuki pod pokrywę trumny, jakby chciał ją unieść.
- Nie miałem zamiaru jej otworzyć.
- Chodź na górę - powiedziała.
- Dzieci śpią?
Pytanie było niewinne, lecz na twarzy MaryJo natychmiast odbił się ból, żal i złość.
- Dzieci? Co ci przyszło do głowy? I dlaczego właśnie dzisiaj? Mark zdziwił się. Oparł się o trumnę. Ruchomy stolik, na którym ją umieszczono, przesunął się trochę.
- Przecież nie mamy dzieci - powiedziała MaryJo.
Z przerażeniem przypomniał sobie, że żona ma rację. Po drugim poronieniu lekarz podwiązał jej jajowody, bo następne ciąże stanowiłyby poważne zagrożenie. Nie mieli ani jednego dziecka i to zrujnowało jej życie. Jedynie ogromna cierpliwość Marka i świadomość, że całkowicie może na nim polegać, uchroniły ją przed szpitalem psychiatrycznym. A jednak, gdy dziś wrócił do domu... Zastanawiał się, co słyszał, gdy wrócił do domu. Z całą pewnością słyszał na górze biegające dzieci. Z całą pewnością... 
- Nie czułem się dzisiaj dobrze w pracy - powiedział.
- Jeśli to miał być dowcip, to niestety kiepski.
- To nie był dowcip... To było...
Znowu jednak nie potrafił powiedzieć jej o dziwnych zanikach pamięci, chociaż stanowiły one dodatkowy dowód na to, że działo się coś złego. Do tego domu nigdy nie przychodziły dzieci. Jego braci i siostry dyskretnie ostrzeżono, żeby nie pokazywali ich MaryJo, doprowadzonej do rozpaczy tym, że była - jak to mówi Stary Testament - niepłodna.
Tymczasem on cały wieczór mówił o dzieciach.
- Kochanie, tak mi przykro - powiedział, chcąc z całego serca prosić ją o wybaczenie.
- Mnie też - odrzekła i poszła na górę.
Na pewno nie jest na mnie zła - pomyślał Mark. - Chyba widzi, że coś jest ze mną nie tak. Z pewnością mi wybaczy.
Kiedy jednak ruszył za nią po schodach, zdejmując po drodze koszulę, znowu usłyszał głos dziecka.
- Mamusiu, chce mi się pić.
Głos był płaczliwy i rozkapryszony. Tak mogło mówić jedynie dziecko, które czuje się bezpiecznie i wie, że jest kochane. Mark zauważył, że MaryJo idzie do pokoju dzieci ze szklanką wody w dłoni. Nie miał nic przeciwko temu. Dzieci zawsze wymagały dodatkowej uwagi zanim zasnęły.
Dzieci. Oczywiście, że mieli dzieci. To właśnie ta nagląca potrzeba spowodowała, że wyszedł z biura; to był powód, dla którego wrócił do domu. Zawsze chcieli mieć dzieci, a więc teraz je mieli. C. Mark Tapworth zazwyczaj zdobywał to, na czym mu zależało.
- Wreszcie zasnęły - powiedziała MaryJo zmęczonym głosem, gdy weszła do sypialni.
Mimo zmęczenia pocałowała go w sposób, w jaki zwykle dawała do zrozumienia, że chce się z nim kochać. Nigdy zbytnio nie przejmował się seksem.
- Niech czytelnicy “Reader's Digest" myślą o tym, jak uatrakcyjnić i wzbogacić swoje życie seksualne - mówił zawsze.
Mark cenił seks, lecz nie uważał go za najważniejszą rzecz w życiu. Dla niego był to jeden ze sposobów, w jakie on i MaryJo okazywali sobie przywiązanie. Jednak tego wieczoru czuł się niespokojny i zmartwiony. Nie z powodu problemów z potencją, bo nigdy ich nie doświadczał, chyba że gorączkował i zdecydowanie nie miał ochoty na seks. Martwiło go, że było mu wszystko jedno.
Wykonywał machinalnie ruchy, jak tysiąckrotnie przedtem, tylko że tym razem wszystko wydało mu się nagle naiwne i nazbyt przypominające nieudolne pieszczoty na tylnym siedzeniu samochodu. Zrobiło mu się głupio na myśl o tym, że miałby się czymś takim podniecić. Poczuł niemal ulgę, gdy usłyszał wołanie jednego z dzieci. Normalnie zignorowałby je i chciałby dalej się kochać. Teraz jednak wstał, włożył szlafrok i ruszył do drugiego pokoju, by uspokoić dziecko.
Nie było drugiego pokoju.
Nie w tym domu. Wydawało mu się, że jest w ich dawnym małym domku w Sandy i idzie do pokoju, w którym pełni nadziei umieścili kiedyś łóżeczko, stolik do przewijania dziecka, szafkę z przyborami do jego pielęgnacji, zabawki i wesołą tapetę na ścianach. Tymczasem znajdował się w ich obecnym, pięknym domu w Federal Heights, ze wspaniałym widokiem na Salt Lake City. Pełno tu było mebli świadczących o dobrym smaku i bogactwie, lecz niepodzielnie panowały samotność i smutek.
MaryJo stała naga w drzwiach sypialni. Tuliła do siebie koszulę nocną.
- Mark - powiedziała. - Ja się boję.
- Ja też - odparł.
MaryJo o nic go nie zapytała, więc włożył piżamę i oboje wrócili do sypialni. Kiedy leżał w ciemności wsłuchując się w cichutki, nierówny oddech żony, uświadomił sobie, że nic nie ma dla niego takiej wartości, jak dawniej. Tracił rozum, lecz nie przejmował się tym. Przyszło mu na myśl, żeby się pomodlić, ale przestał się modlić wiele lat temu, chociaż nie przyznał się nikomu, że stracił wiarę. Nie w mieście, w którym dobry biznesmen musiał być praktykującym mormonem. Wiedział, że Bóg mu nie pomoże w jego rozterce. Nie mógł również liczyć na MaryJo, bo zamiast okazać siłę, jak zawsze w nagłych trudnościach, teraz jedynie bała się, jak sama przyznała.
- Ja też się boję - rzekł Mark do siebie.
W ciemności pogłaskał żonę po policzku i wyczuł palcami zmarszczki obok jej oka. Nigdy nie mówiła, że obawia się jakiejś konkretnej choroby. Choć to wydało mu się trochę dziwne, czując! pod palcami zmarszczki pomyślał, że są pierwszą zapowiedzią starzenia się, śmierci i rozłąki. Przypomniał sobie drewnianą skrzynię na dole. Śmierć jakby czekała, czatowała na niego, by w końcu zgodził się pójść za nią. Przez chwilę czuł niechęć do ludzi, którzy wnieśli śmierć do jego domu za to, że tak nachalnie zasugerowali mu jego koniec. Potem przestało to mieć dla niego znaczenie. Przestał przejmować się trumną, dziwnymi zanikami pamięci, czymkolwiek.
Jestem spokojny - pomyślał zapadając w sen. - Jestem spokojny, a wszystko inne jest mało ważne. i;
- Mark - powiedziała MaryJo potrząsając mężem. - Obudź się, Zaspałeś.
Mark otworzył oczy i wymamrotał coś, żeby dała mu spokój, po czym obrócił się na bok, by dalej spać.
- Mark - mówiła dalej MaryJo. 
- Jestem zmęczony - zaprotestował. 
- Wiem - odparła. - Dlatego nie budziłam cię wcześniej. Ale właśnie dzwonili z biura. Mają jakąś nagłą sprawę, czy coś... 
- Bez mojej pomocy nie mogą nawet spuścić wody w kiblu,  
- Wolałabym, żebyś się wyrażał bardziej oględnie - powiedziała. - Posłałam dzieci do szkoły i nie pozwoliłam im pocałować cię na do widzenia. Były bardzo zmartwione.
- Kochane szkraby.
- Mark, czekają na ciebie w biurze.
Zamknął oczy. 
- Możesz im powiedzieć - odparł spokojnie i obojętnie - że przyjdę, gdy będę miał ochotę. A jeśli sami nie potrafią poradzić sobie z problemami, wyleję ich z pracy za brak kompetencji.
MaryJo milczała przez chwilę.
- Mark, nie mogę tego powiedzieć. 
- Przekaż im dokładnie to, co usłyszałaś: jestem zmęczony Muszę odpocząć. Umysł płata mi jakieś figle.
W tym momencie Markowi przypomniały się złudzenia, jaki miał poprzedniego dnia, w tym złudzenie, że ma dzieci.
- Nie mamy dzieci - oznajmił.
Oczy MaryJo zrobiły się ogromne ze zdziwienia.
- O czym ty mówisz?
Niemal krzycząc, zapytał, dlaczego ona go oszukuje. Wkrótce jednak znowu popadł w letarg i stracił zainteresowanie rzeczywistością. Odwrócił się i patrzył na zasłony poruszane podmuchem z klimatyzacji. MaryJo wyszła z pokoju i po chwili dobiegł go z dołu warkot urządzeń domowych. Miał wrażenie, że pralka, suszarka, maszyna do mycia naczyń chodzą wszystkie naraz. Nigdy wcześniej nie słyszał tych odgłosów - MaryJo nie włączała ich wieczorami i w weekendy, gdy bywał w domu.
Wstał wreszcie około południa, jednak nie miał ochoty wejść pod prysznic ani się ogolić. Normalnie czułby się brudny i nieswój, dopóki nie dopełniłby tych rytuałów. Włożył jedynie szlafrok i zszedł na dół. Chciał zjeść śniadanie, ale zamiast tego poszedł do swojego gabinetu i otworzył trumnę.
Nie zrobił tego, rzecz jasna, od razu. Najpierw przez chwilę przechadzał się w tę i z powrotem, i gładził drewno. Wreszcie podważył kciukami wieko i otworzył je.
Nieboszczyk leżał sztywny i w niewygodnej pozycji. Był to mężczyzna ani bardzo stary, ani szczególnie młody. Miał włosy nijakiego koloru. Poza poszarzałą skórą ciało wyglądało zupełnie normalnie i tak przeciętnie, że Mark był pewny, iż musiał już widzieć tego człowieka z milion razy, chociaż nie pamiętał, by kiedykolwiek go spotkał. Człowiek niewątpliwie był martwy. Nie świadczyło o tym tanie atłasowe obicie, dość niechlujnie wyścielające trumnę, lecz jego skulone ramiona i nienaturalnie sterczący podbródek. Mężczyzna nie leżał wygodnie.
Mark poczuł zapach płynu do balsamowania zwłok.
Jedną ręką podtrzymywał wieko, drugą opierał się o trumnę. Drżał. Nie czuł jednak podniecenia ani strachu. Drżenie pochodziło z ciała, nie było wynikiem tego, co się działo w umyśle. Drżał, bo było mu zimno.
Od drzwi dobiegł go lekki szelest albo może zaniepokoił go brak jakiegokolwiek dźwięku. Odwrócił się gwałtownie. Wieko trumny opadło i zatrzasnęło się. W drzwiach stała MaryJo ubrana w domową sukienkę z plisami i patrzyła na niego z przerażeniem.
Czas nagle się cofnął i Mark ujrzał ją jako dwudziestoletnią dziewczynę, nieśmiałą, trochę niezdarną i wiecznie zdziwioną tym, jaki naprawdę jest świat. Czekał, aż powie:
- Mark, ale ty go przecież oszukałeś.
Powiedziała to kiedyś tylko raz, ale od tego czasu zawsze słyszał te słowa, gdy zawarł jakąś umowę. To była pierwsza myśl, jaka przychodziła mu do głowy podczas transakcji i wystarczyła, by zyskał reputację bardzo uczciwego człowieka.
- Mark - rzekła MaryJo cicho, jakby z trudem udawało jej się panować nad sobą - nie mogłabym żyć bez ciebie.
Powiedziała to tak, jakby się bała, że przydarzy mu się coś strasznego. Drżały jej ręce. Mark zrobił krok naprzód. MaryJo podeszła do niego, objęła go i przywarła do niego całym ciałem.
- Nie mogłabym. Po prostu nie mogłabym - szlochała na jego ramieniu.
- Wcale nie musisz - rzekł zdziwiony.
- Nie potrafiłabym - łkała - żyć sama.
- Ale nawet gdybym ja... gdyby coś mi się stało, miałabyś...
Chciał powiedzieć “dzieci". To by jednak źle zabrzmiało. Nikogo na świecie nie kochali tak, jak swoich dzieci. Żadni rodzice nie byli tak szczęśliwi jak oni, gdy urodziła się ich dwójka. A jednak nie mógł wymówić tego słowa.
- Miałabym co? - zapytała MaryJo - Och, Mark, niczego bym nie miała.
Wtedy Markowi znowu przypomniało się (co się ze mną dzieje?!), że nie mieli dzieci, a MaryJo, wyznająca tradycyjne poglądy na rolę kobiety i uważająca, że macierzyństwo jest najważniejszym celem jej życia, wierzyła, że brak dzieci to znak potępienia ze strony Boga. Jedyną rzeczą, która trzymała ją przy życiu po operacji, był Mark, nadmierne skupianie się na pozbawionych znaczenia, a często wyimaginowanych problemach, i zdawanie mężowi szczegółowych sprawozdań z tego, jak spędziła kolejny samotny dzień. Mark stanowił jej łącznik z rzeczywistością i jedynie dzięki niemu nie była wydana na pastwę własnych lęków. Nic dziwnego, że biedna dziewczyna (w takich chwilach Mark nie myślał o niej jak o dorosłej osobie) odchodziła od zmysłów na myśl o jego śmierci, a przeklęta trumna w ich domu całkowicie wyprowadziła ją z równowagi.
Jednak ja nic nie mogę na to poradzić - pomyślał. - Tracę kontrolę. Nie tylko zapominam o wielu sprawach, lecz pamiętam rzeczy, które nigdy się nie zdarzyły. A jeślibym umarł? Gdybym nagle miał wylew jak mój ojciec i zmarł w drodze do szpitala? Co wtedy stałoby się z MaryJo?
Nigdy nie zabrakłoby jej funduszy. Miałaby dochody z firmy pieniądze z polisy ubezpieczeniowej, mogłaby nawet spłacić dom żyć jak królowa z procentów. Czy jednak towarzystwo ubezpieczeniowe wyznaczyłoby kogoś, kto cierpliwie trzymałby ją w ramionach, gdy ona będzie płakać ze strachu? Czy przysyłałoby do niej kogoś w środku nocy, gdy zbudzi ją nieokreślony, potworny strach? MaryJo łkała rozpaczliwie, a jej palce mocniej wbijały się w jego ciało przez miękki materiał szlafroka.
Jak ona do mnie przylgnęła, pomyślał Mark. Nigdy nie pozwoli mi odejść. Wtedy znowu ogarnęła go ciemność i znowu spadał w nicość, i wszystko straciło dla niego znaczenie. Czuł jedynie jej palce wbijające się w plecy i ciężar jej ciała w ramionach.
Mogę zostawić świat, snuł dalej rozważania. Mogę nawet stracić wspomnienia z całego życia. Ale te palce. Ta kobieta. Tego ciężaru nie mogę zdjąć z ramion, bo nikt inny go nie podejmie. Jeśli ją porzucę, ona zginie.
Tęsknił za ciemnością i miał za złe żonie, że go zatrzymuje. Na pewno musi być jakieś wyjście, pomyślał jeszcze. Jakiś kompromis, który zadowoli nas oboje.
Lecz ręce nadal go trzymały. Cały świat był ciszą i spokojem, poza tymi ostrymi, nachalnymi palcami. Mark wydał z siebie krzyk zniecierpliwienia i złości. Gdy otworzył oczy, jego krzyk wciąż jeszcze rozlegał się w pokoju. MaryJo, oparta o ścianę, patrzyła na niego z przerażeniem w oczach.
- Co się stało? - wyszeptała.
- Przegrywam - odparł.
Nie pamiętał jednak, co chciał wygrać.
Wtedy trzasnęły drzwi i Amy tupiąc małymi stopami wbiegła do kuchni, a potem do gabinetu Marka. Przypadła do matki i zaczęła szczebiotać o swoim dniu w szkole, że znowu gonił ją pies, że pani powiedziała, że ona najlepiej czyta w całej klasie, ale Darrel rozlał na nią mleko, i czy mogłaby dostać kanapkę, bo swoją upuściła i przez pomyłkę ją rozdeptała.
MaryJo spojrzała z rozbawieniem na Marka, mrugnęła do niego i powiedziała ze śmiechem:
- Amy miała chyba dzisiaj mnóstwo przeżyć, prawda, Mark?
Mark nie był w stanie się uśmiechnąć. Skinął tylko głową. MaryJo poprawiła ubranie Amy, które było w nieładzie, i zaprowadziła ją do kuchni.
- MaryJo - odezwał się Mark. - Chciałbym o czymś z tobą porozmawiać.
- Czy to nie może chwilę poczekać? - rzuciła nie zatrzymując się.
Usłyszał skrzypnięcie drzwi od szafy, dźwięk odkręcanego słoika z masłem orzechowym, chichot Amy i jej głos, jak mówiła:
- Mamusiu, nie smaruj tak grubo.
Nie miał pojęcia, dlaczego jest tak zmieszany i przerażony. Amy zawsze jadła kanapkę po powrocie ze szkoły, nawet jako niemowlę jadła siedem posiłków dziennie i nigdy nie przybyło jej ani grama tłuszczu. To nie zdarzenie w kuchni było powodem jego niepokoju. Nie potrafił jednak powstrzymać się od krzyku:
- MaryJo! MaryJo, chodź tutaj!
- Czy tatuś jest zły? - spytała cicho Amy.
- Nie - odpowiedziała MaryJo.
Wpadła do pokoju i spytała zniecierpliwiona:
- Co się stało, kochanie?
- Jesteś mi potrzebna na chwilę.
- Doprawdy, Mark. Chyba nie jesteś sobą. Amy wymaga wiele uwagi zaraz po powrocie ze szkoły. Taka już jest. Nie powinieneś siedzieć bezczynnie w domu. Stajesz się wtedy nie do zniesienia.
Uśmiechnęła się, by pokazać, że nie mówiła tego całkiem serio i wróciła do Amy.
Mark poczuł ukłucie zazdrości, że MaryJo o wiele bardziej interesowała się potrzebami Amy niż jego.
Zazdrość szybko jednak minęła, jak wspomnienie bolesnego uścisku palców MaryJo. Marka ogarnęła wielka ulga, niczym już się nie martwił. Podszedł do trumny, która go fascynowała, znowu otworzył wieko i zajrzał do środka. Uświadomił sobie, że nieboszczyk nie ma twarzy. Jakby śmierć kradła ludziom twarze i pozbawiała ich indywidualności.
Powiódł palcami po atłasie. Materiał był przyjemnie chłodny. Reszta pokoju i reszta świata gdzieś się oddaliły. Został tylko on, trumna i ciało. Czuł się zmęczony i zgrzany, jakby życie powodowało nieznośne tarcie i gorąco w jego ciele. Zdjął szlafrok i piżamę, niezdarnie stanął na krześle, wszedł do trumny, ukląkł, po czym położył się w niej. W ciasnej przestrzeni nie było innego ciała oprócz niego i nic nie dzieliło jego skóry od chłodnego atłasu. Z czasem tarcie w jego ciele spowolniało i zrobiło mu się chłodniej. Zamknął
wieko trumny, a wtedy ogarnęła go ciemność i cisza, nie czuł żadnego smaku ani zapachu, jedynie chłód obicia.
- Dlaczego wieko jest zamknięte? - zapytała mała Amy, trzymając matkę za rękę.
- Bo mamy zapamiętać tatusia takiego, jakim był za życia, a nie jak teraz leży w trumnie -- odparła MaryJo cicho, starając się panować nad sobą. - Musimy pamiętać tatusia, który nas kochał, śmiał się i bawił z nami.
- Ale ja pamiętam, jak dał mi klapsa - powiedziała zdziwiona Amy. MaryJo kiwnęła głową i zrobiła to, co się jej ostatnio nie zdarzało: uśmiechnęła się.
- To też możesz pamiętać.
Potem zabrała córeczkę i zaprowadziła do salonu, gdzie Amy, nie zdając sobie jeszcze sprawy ze straszliwej straty, jaką poniosła, ze śmiechem wdrapała się na kolana dziadka.
Dawid, poważny i zapłakany, bo rozumiał, co się stało, wsunął rękę w dłoń matki i mocno się do niej przytulił.
- Damy sobie jakoś radę - powiedział.
- Tak - odparła MaryJo. - Damy sobie radę.
- Kochanie, nie wiem, jak udaje ci się tak dzielnie to wszystko znosić - szepnęła jej do ucha matka. MaryJo łzy napłynęły do oczu.
- Wcale nie jestem dzielna - odparła szeptem. - Ale chodzi o dzieci. Mają teraz tylko mnie. Nie mogę się załamać, skoro dla nich muszę być silna.
- Jakie to by było straszne - rzekła jej matka, kiwając głową ze zrozumieniem - gdybyś nie miała dzieci.
Ostatnie pragnienie Marka zostało spełnione. Leżał w trumnie i słyszał, co działo się wokół niego, ale wszystko przepływało jedynie przez jego świadomość. W swoim umyśle znalazł miejsce tylko na jedno: uległość. Na zawsze pogodził się z życiem, własną śmiercią, światem i wieczną w nim nieobecnością. Teraz bowiem miał dzieci.
3. OSTATNIE TCHNIENIE
Gdyby Dale Yorgason nie był tak roztargniony i nie poddawał się impulsom, nigdy nie zwróciłby uwagi na oddychanie. Gdy szedł na górę zmienić ubranie, po drodze dostrzegł nagłówek leżącej gazety i to go rozproszyło; zamiast wejść na piętro usiadł i zaczął czytać. Jednak nie potrafił się skoncentrować. Usłyszał wszystkie dźwięki domu. Brian, ich dwuletni syn, ciężko oddychał przez sen. Żona Colly, zagniatała w kuchni ciasto na chleb i również ciężko oddychała.
Ich oddechy były idealnie zgrane: lekko chrapliwe posapywanie Briana w sypialni na górze i głębokie westchnienia Colly przy pracy nad ciastem. To zmusiło Dale'a do myślenia, gazeta poszła w zapomnienie. Zastanawiał się, jak często ludzie to robią - jak często oddychają unisono, co do sekundy. Zaczął rozważać rolę zbiegu okoliczności.
A później, ponieważ łatwo przeskakiwał od jednej myśli do drugiej, przypomniał sobie, że miał się przebrać i ruszył na górę. Kiedy zbiegł po schodach w dżinsach i koszulce, gotów do pierwszej wiosennej gry w kosza, Colly zawołała:
- Dale, cynamon się skończył!
- Przyniosę, jak będę wracał!
- Jest mi potrzebny teraz! - krzyknęła Colly.
- Mamy dwa samochody! - ryknął Dale i zamknął drzwi.
Przez chwilę miał wyrzuty sumienia, że nie pomógł żonie, ale przypomniał sobie, że jest już spóźniony, a poza tym wyjście z Brianem z domu dobrze jej zrobi; miał wrażenie, że żona ostatnio stale przesiaduje w czterech ścianach.
Jego drużyna złożona z przyjaciół z Allways Home Products Inc. wygrała i Dale wrócił do domu rozkosznie zmordowany. Colly i Briana nie było. Chlebowe ciasto, niemożliwie wyrośnięte, zalało cały stół, a wielkie kawały spływały przez krawędź blatu i spadały na podłogę. Najwyraźniej Colly wyszła już dawno. Zastanawiał się, co ją zatrzymało.
Potem zadzwonił telefon i już nie musiał się zastanawiać. Colly miała zgubny w skutkach zwyczaj lekceważenia znaków stopu.
Kondukt żałobny wyglądał okazale, ponieważ Dale miał liczną rodzinę i był lubiany w biurze. W kaplicy siedział pomiędzy swoimi rodzicami a rodzicami Colly. Przemawiający brzęczeli monotonnie i Dale, znowu zdekoncentrowany, myślał o tym, że ze wszystkich żałobników jedynie kilku odczuwa szczery żal. Zaledwie parę osób naprawdę znało Colly, która wolała unikać biurowych przyjęć i spotkań towarzyskich, która większość czasu spędzała w domu z Brianem, wypełniając obowiązki idealnej żony i czytając książki, coraz bardziej osamotniona. Większość żałobników przyszła ze względu na Dale'a, aby podnieść go na duchu. Czy zostałem pocieszony? - zapytał sam siebie. Nie przez przyjaciół - mieli niewiele do powiedzenia, byli sztywni, skrępowani. Jedynie jego ojciec wiedział, co robić: po prostu objął go, a potem mówił o wszystkim z wyjątkiem żony Dale'a i jego syna, którzy zginęli w wypadku i zostali tak zmasakrowani, że nawet nie otworzono trumny. Wspominał lato i łowienie ryb w jeziorze Superior; komentował postępowanie tych drani z Continental Hardware, którzy sądzili, że zasada przechodzenia na emeryturę w wieku sześćdziesięciu pięciu lat dotyczy jedynie prezesa firmy; mówił o wszystkim i o niczym. Ale to wystarczało. Pozwoliło Dale'owi zapomnieć o żalu.
Teraz jednak zastanawiał się, czy naprawdę był dla Colly dobrym mężem. Czy rzeczywiście była szczęśliwa, uwięziona w domu przez cały dzień? Próbował wychodzić z nią, wyciągać na spotkania z ludźmi, lecz ona stawiała opór. A w końcu zaczął się zastanawiać, czy naprawdę ją znał, i nie potrafił znaleźć odpowiedzi, której rzeczywiście byłby pewny. A Brian? Jego nie znał wcale. Chłopiec był bystry i rozgarnięty, mówił pełnymi zdaniami, podczas gdy inne dzieci dukały pojedyncze słowa, ale o czym mogliby ze sobą rozmawiać? Jedynym jego towarzystwem była matka, całe towarzystwo Colly stanowił Brian. W pewien sposób ta relacja przypominała ich oddech, taki, jaki słyszał po raz ostatni - wydawali się idealnie dopasowani, jak gdyby rytmy ich ciał stopiły się w jedno. Pewną pociechę przyniosła mu myśl, że razem wydali ostatnie tchnienie, zjednoczeni aż po grób; mieli zostać złożeni do ziemi w idealnej zgodzie, dzieląc trumnę tak, jak dzielili każdy dzień życia od narodzin Briana.
Dale'a ponownie ogarnął smutek; zaskoczyło go to, ponieważ myślał, że już wypłakał się do cna, a teraz odkrył, iż zapas łez jeszcze się nie wyczerpał. Nie był pewien, dlaczego płacze: czy dlatego, że czekał na niego pusty dom, czy też dlatego, że na zawsze został pozbawiony rodziny; czyż trumna nie wyglądała jak wymowny symbol ich byłego związku? Ten tor myślenia nic nie wnosił, więc Dale porzucił go. I zorientował się, że jego rodzice jednocześnie wciągają i wypuszczają powietrze.
Ich oddechy były ciche, ledwo słyszalne, ale Dale usłyszał je i popatrzył na nich: zobaczył piersi wznoszące się i opadające w jednym rytmie. To go przestraszyło - czyżby takie zgranie oddechów zdarzało się częściej niż przypuszczał? Wsłuchał się w oddechy innych osób. Rodzice Colly oddychali po swojemu, jego oddech też miał własny rytm. Matka Dale'a spojrzała na niego, uśmiechnęła się i skinęła głową w próbie nawiązania porozumienia bez słów. Dale nie był w tym dobry; znaczące pauzy i porozumiewawcze spojrzenia zawsze zbijały go z tropu. W takich chwilach miał ochotę sprawdzić, czy ma zapięty rozporek. Jego myśli znowu przeskoczyły na inny temat i przestał zajmować się oddechami.
Wrócił do nich dopiero na lotnisku, kiedy przybycie samolotu opóźniło się o godzinę z powodu jakichś kłopotów technicznych w Los Angeles. Nie miał o czym rozmawiać z rodzicami, nawet pogawędki ojca sprawiały mu ból, więc głównie siedzieli w milczeniu, podobnie jak większość innych pasażerów. Nawet siedząca w pobliżu stewardesa i pilot w milczeniu czekali na przylot samolotu.
W panującej ciszy Dale zauważył, że jego ojciec i pilot kołyszą założonymi nogami w jednakowym rytmie. Potem zaczął nasłuchiwać i uświadomił sobie, że w poczekalni rozlega się wyraźny, rytmiczny szmer jednoczesnego wdychania i wydychania powietrza. Matka i ojciec Dale'a, pilot, stewardesa, kilkunastu pasażerów - wszyscy oddychali w tym samym tempie. To go zaniepokoiło. Jak to możliwe? Colly i Briana łączyła więź pokrewieństwa; rodzice Dale'a byli razem od lat. Ale dlaczego połowa ludzi przebywających w poczekalni miałaby oddychać jednakowo?
Zwrócił na to uwagę ojcu.
- To dziwne, ale chyba masz rację - powiedział zagadnięty, raczej zadowolony z osobliwego zjawiska. Ojciec Dale'a uwielbiał tajemnicze wydarzenia.
A potem rytm załamał się, za oknami ukazał się kołujący samolot i tłum pasażerów ruszył do wejścia na pokład.
Samolot rozbił się przy lądowaniu. Mniej więcej połowa pasażerów ocalała, jednakże cała załoga i kilkanaście osób, łącznie z rodzicami Dale'a, zginęli, gdy maszyna zderzyła się z ziemią.
To właśnie wtedy Dale zrozumiał, że jednoczesne oddychanie nie było zbiegiem okoliczności ani też efektem bliskości ludzi. Było ono posłańcem śmierci; ludzie oddychali razem, ponieważ razem mieli wydać swoje ostatnie tchnienie. Nikomu nie zdradził swoich przemyśleń, ale ilekroć coś go rozproszyło, zawsze rozważał ten problem. Wolał to od zastanawiania się nad faktem, że właśnie on, człowiek, dla którego rodzina była bardzo ważna, teraz został jej całkowicie pozbawiony, że odeszli jedyni ludzie, wśród których czuł się w pełni sobą i całkowicie na luzie i że nie ma już na tym świecie miejsca, w którym mógłby czuć się swobodnie. Dużo lepsze było rozważanie, czy jego wiedzy nie udałoby się wykorzystać do ocalenia życia. Ostatecznie - myślał często, zatracony w błędnym kole, zdającym się nie mieć końca - jeśli jeszcze raz coś takiego zauważę, mógłbym kogoś ostrzec, powiadomić go, uratować mu życie. Ale z drugiej strony, gdyby ratunek był możliwy, czy w takim razie potencjalne ofiary oddychałyby w jednym rytmie? Gdyby moi rodzice zostali ostrzeżeni i zrezygnowali z lotu, nie umarliby, i tym samym nie oddychaliby razem, a wówczas nie mógłbym ich ostrzec o niebezpieczeństwie, więc nie zrezygnowaliby z lotu i ponieśliby śmierć, ale wtedy musieliby oddychać unisono, a ja zauważyłbym to i ostrzegł ich...
Te rozmyślania pochłaniały go bardziej niż wszystko inne i uwalniał się od nich z coraz większym trudem. To zaczęło rzutować na jego pracę; opuszczał się, popełniał błędy, ponieważ koncentrował się wyłącznie na oddechach. Stale wsłuchiwał się w oddechy sekretarek i innych pracowników firmy, czekając na tę tragiczną chwilę, gdy zaczną wpadać we wspólny rytm.
Jadł samotnie w restauracji, gdy usłyszał to znowu. Oddechy zgrały się, przy sąsiednich stolikach ludzie oddychali równo jak jeden mąż. Po chwili nasłuchiwania zyskał całkowitą pewność, a wówczas zerwał się od stołu i wybiegł na zewnątrz. Nie zatrzymał się, żeby zapłacić, ponieważ aż do samych drzwi słyszał jeden równy oddech.
Kierownika sali, co było do przewidzenia, bardzo zirytowało wyjście klienta bez uregulowania rachunku. Zawołał za nim, lecz Dale nie odpowiedział.
- Czekaj! Nie zapłaciłeś! - krzyknął mężczyzna, wybiegając za nim na ulicę.
Dale nie wiedział, jak daleko musi odejść, żeby uniknąć niebezpieczeństwa grożącego wszystkim obecnym w restauracji; ostatecznie zadecydował, że to nie zależy od niego. Kierownik sali zatrzymał go na chodniku, parę budynków dalej, i próbował zawrócić go do lokalu. Dale opierał się ze wszystkich sił.
- Nie można wychodzić bez zapłacenia! Co ty sobie wyobrażasz?
- Nie mogę wrócić - krzyknął Dale. - Tutaj zapłacę! Tobie, tutaj!
Właśnie gmerał w portfelu szukając pieniędzy, gdy potężny wybuch rzucił ich na ziemię. Z restauracji buchnęły płomienie i usłyszeli rozpaczliwe krzyki, gdy pod wpływem eksplozji budynek zaczął się zapadać. Niemożliwe, by ktokolwiek zdołał przeżyć.
Kierownik sali podniósł się i wbił w Dale'a przerażony wzrok. W rozszerzonych ze zgrozy oczach nagle błysnęło zrozumienie.
- Wiedziałeś! - wykrztusił. - Wiedziałeś!
Dale został uwolniony od zarzutów - telefony od pewnego radykalnego ugrupowania i zakup dużej ilości materiałów wybuchowych w kilku stanach doprowadziły do ujęcia i skazania sprawców. Ale podczas przesłuchań zostało powiedziane wystarczająco dużo, by przekonać Dale'a i kilku psychiatrów, że coś jest z nim nie w porządku. Udał się więc dobrowolnie do zakładu, w którym doktor Howard Rumming rozmawiał z nim całymi godzinami, próbując zrozumieć jego obłęd, jego obsesyjne traktowanie oddychania jako oznaki zbliżającej się śmierci.
- Ale poza tym jestem przy zdrowych zmysłach, prawda, doktorze? - dopytywał raz po raz Dale.
A doktor zawsze odpowiadał pytaniami:
- Co to są zdrowe zmysły? Kto je posiada? Cóż ja mogę wiedzieć?
Dale wkrótce odkrył, że szpital psychiatryczny wcale nie jest takim złym miejscem. Był to prywatny zakład i włożono w niego sporo pieniędzy; większość pacjentów przebywała tu z własnej woli, co oznaczało, że warunki musiały być pierwszorzędne. Dale w pełni doceniał ten fakt i był wdzięczny ojcu za jego pieniądze. W szpitalu czuł się bezpieczny; jedyny łącznik ze światem zewnętrznym stanowił tu telewizor. Stopniowo, poznając pensjonariuszy i zaprzyjaźniając się z nimi, Dale zaczął się uspokajać, uwalniać od swojej obsesji. Przestał wsłuchiwać się intensywnie w szmer oddechów i powoli wracał do swojego starego, roztargnionego ja.
- Jestem już niemal wyleczony, doktorze - oznajmił pewnego dnia podczas popołudniowej partii tryktraka. Doktor westchnął.
- Wiem, Dale. I, muszę przyznać, czuję się... zawiedziony. Nie twoim powrotem do zdrowia, ma się rozumieć. Po prostu wniosłeś tutaj tchnienie świeżego powietrza, jeśli wybaczysz to wyrażenie. - Obaj roześmiali się cicho. - Mam już dość kobiet w średnim wieku, które cierpią na modne w tym sezonie rozstroje nerwowe.
Dale przegrał - kości były przeciwko niemu. Nie przejmował się, wiedział, że następnym razem wygra, jak zwykle dotychczas. Po partyjce wstali od stolika i przeszli w drugi koniec pokoju rekreacyjnego, gdzie stał telewizor. Program został przerwany przez specjalne wydanie wiadomości. Ludzie zebrani wokół odbiornika wyglądali na zaniepokojonych; w szpitalu nie pozwalano oglądać wiadomości i jedynie komunikat nadzwyczajny mógł się prześliznąć przez tutejszą cenzurę. Doktor Rumming już miał wyłączyć telewizor, gdy powstrzymały go wypowiadane słowa:
- ...z satelitów w pełni zdolnych do zniszczenia wszystkich większych miast w Stanach Zjednoczonych. Prezydent otrzymał listę pięćdziesięciu czterech miast, w które wymierzone zostały pociski orbitalne. Jedno z nich, poinformowano w komunikacie, zostanie zniszczone od razu w celu wykazania, że groźba jest poważna i możliwa do zrealizowania. Zawiadomiono władze obrony cywilnej i mieszkańcy pięćdziesięciu czterech miast przygotują się do natychmiastowej ewakuacji.
Po komunikacie nastąpił zwyczajny przegląd doniesień, ale widać było, że wszyscy reporterzy są wystraszeni.
Dale nie potrafił skoncentrować się na programie, ponieważ jego uwagę przyciągnęło coś dużo bardziej niepokojącego. Wszyscy obecni na sali oddychali w idealnie zgranym rytmie, z nim samym włącznie. Na próżno próbował się wyłamać.
To tylko strach, pomyślał. To ta transmisja wywołała u mnie wrażenie, że słyszę oddechy.
Na wizji pojawił się spiker lokalnej stacji z Denver.
- Denver, panie i panowie, jest jednym z miast, w które wymierzono rakiety. Władze miejskie proszą nas o poinformowanie, że rozpoczyna się zorganizowana ewakuacja. Należy przestrzegać wszystkich przepisów ruchu drogowego. Na wschód od miasta powinni kierować się mieszkańcy następujących dzielnic...
Spiker przerwał i, oddychając ciężko, słuchał czegoś przez słuchawki.
Jego oddech pozostawał w idealnej zgodności z oddechami wszystkich ludzi w pokoju.
- Dale - odezwał się doktor Rumming.
Dale oddychał, wyczuwając śmierć wiszącą nad nim na niebie.
- Dale, słyszysz oddechy?
Dale słyszał.
Spiker znów zaczął mówić:
- To Denver wybrano na pierwszy cel. Pociski już zostały odpalone. Proszę natychmiast opuścić miasto. Nie zatrzymujcie się pod żadnym pozorem. Ocenia się, że mamy mniej niż... niż trzy minuty. Mój Boże! - krzyknął, poderwał się z fotela i ciężko dysząc wybiegł ze studia.
Nikt nie wyłączył sprzętu - kamera ukazywała studio, puste krzesła, stoły, mapę pogody.
- Nie zdążymy - powiedział doktor Rumming do pensjonariuszy. - Szpital stoi bardzo blisko centrum Denver. Jedyna nadzieja to położyć się na podłodze. Spróbujcie szybko schować się pod stołami i krzesłami.
Przerażeni kuracjusze, podporządkowali się autorytatywnemu poleceniu.
- To zbyt dużo, jak na moją kurację - oznajmił Dale drżącym głosem.
Rumming zdobył się na nikły uśmiech. Leżeli obok siebie na środku pokoju, pozostawiając meble dla innych, ponieważ obaj wiedzieli, że taka osłona i tak na nic się nie zda.
- Zdecydowanie tutaj nie pasujesz - przyznał Rumming - nigdy w życiu nie spotkałem osoby bardziej zdrowej na umyśle.
Dale nie słuchał go, myślami był już gdzie indziej. Zamiast o rychłej śmierci, rozmyślał o leżących w grobie Colly i Brianie. Wyobrażał sobie, jak na niebie rozkwita oślepiające światło, a potężny podmuch rozwiewa ziemię i odsłania trumnę, która W jednej chwili przemienia się w popiół. Wszystko ma swój kres, myślał. Już niedługo będę z nimi tak całkowicie, jak tylko to możliwe. Wspomniał nagle naukę chodzenia Briana. Mały zaczynał płakać, gdy tylko się przewrócił; Dale pamiętał, jak Colly powtarzała: “Nie podnoś go za każdym razem, kiedy zaczyna płakać, bo się nauczy, że płacz daje rezultaty". Więc przez trzy dni słuchał, jak Brian zanosi się płaczem, i ani razu nie wyciągnął ręki, aby mu pomóc. Brian nauczył się chodzić całkiem szybko i dobrze. Ale teraz, nieoczekiwanie, Dale znów poczuł nieodparty impuls, nakazujący mu podniesienie malca, oparcie czerwonej, zapłakanej twarzyczki na swoim ramieniu i zapewnienie: Już dobrze, tatuś cię trzyma.
- Już dobrze, tatuś cię trzyma - powiedział na głos.
Potem rozbłysło białe światło, tak jaskrawe, że równie łatwo można było je zobaczyć przez okno, jak przez ściany. Zresztą nie było już ścian. Wszyscy jednocześnie wypuścili powietrze z płuc w mimowolnym krzyku i wszyscy jednocześnie zamilkli, już na zawsze. Huraganowy podmuch poniósł krzyk, wyrwany z gardeł w tym samym ułamku sekundy, w chmury tworzące się nad tym, co kiedyś było Denver.
I w tej ostatniej chwili, kiedy krzyk wyrywał się z płuc, a żar wypalał mu czy, Dale zrozumiał, że wbrew całej swej proroczej wiedzy zdołał ocalić życie tylko jednej osobie - kierownikowi sali, na którym absolutnie mu nie zależało.
4. FARMA DLA GRUBASÓW
Recepcjonistka była zaskoczona, że wrócił tak szybko.
- Och, pan Barth. Miło znowu pana widzieć.
- Jest pani zdziwiona - stwierdził Barth.
Jego głos dobywał się z głębi okalających podbródek fałd tłuszczu.
- Skąd, niezmiernie mi miło, że znowu pana widzę.
- Kiedy tu byłem ostatnio? - spytał.
- Trzy lata temu. Jak ten czas leci.
Recepcjonistka uśmiechnęła się, jednak Barth zauważył, że z odrazą i przerażeniem spogląda na jego ogromne ciało. W pracy codziennie widywała grubych ludzi. Ale Barth wiedział, że on jest wyjątkowy i ta wyjątkowość napawała go dumą.
- Wracam na farmę dla grubasów - zarechotał. Dostał zadyszki, bo śmiech stanowił dla niego duży wysiłek. Recepcjonistka nacisnęła guzik.
- Wrócił pan Barth - zakomunikowała.
Barth nie rozejrzał się nawet za krzesłem. Żadne nie wytrzymałoby jego ciężaru. Oparł się o ścianę. Stanie również było ogromnym wysiłkiem i wolał go unikać.
Do Centrum Rzeźbienia Sylwetki Andersona wrócił nie z powodu zadyszki i zmęczenia, które odczuwał przy najdrobniejszym wysiłku. Przedtem często bywał gruby i nawet odczuwał swego rodzaju przyjemność, gdy tłum ludzi rozstępował się, by przepuścić jego masywną postać. Z litością myślał o niskich ludziach, którzy mogli utyć jedynie trochę, bo wzrost nie pozwalał im udźwignąć dużej masy tłuszczu. Barth miał ponad dwa metry wzrostu i mógł być oszałamiająco tłusty, imponująco tłusty. Zapełnił ubraniami trzydzieści szaf i prawdziwą przyjemność sprawiało mu przechodzenie od jednej do drugiej w miarę jak jego brzuch, pośladki i uda stawały się coraz większe. Czasem odnosił wrażenie, że gdyby utył wystarczająco dużo, mógłby objąć panowanie nad światem - mógłby sam stać się światem. Za zastawionym stołem nie ustępował Dżyngis-chanowi.
Tak więc do Centrum Andersona przybył nie z powodu otyłości. Wizyta w Centrum stała się niezbędna, ponieważ tusza zaczęła mu odbierać inne przyjemności. Dziewczyna, z którą spędził noc, starała się ze wszystkich sił, lecz on nie sprostał zadaniu - to znak, że nadszedł czas na odnowę, odświeżenie i redukcję.
- Żyję wyłącznie dla przyjemności - wysapał, zwracając się do recepcjonistki, której imienia nigdy nie starał się zapamiętać. Ta uśmiechnęła się w odpowiedzi.
- Pan Anderson będzie tu lada chwila.
- Czy to nie ironia - zauważył - że ja, który mogę zaspokoić wszystkie swoje pragnienia, nigdy nie jestem zaspokojony? Znowu wybuchnął śmiechem.
- Dlaczego nigdy nie poszliśmy do łóżka? - spytał. Recepcjonistka rzuciła mu pełne złości spojrzenie.
- Zawsze pan o to pyta, gdy się pan tu zjawia. Ale nigdy, kiedy pan stąd wychodzi.
Mówiła prawdę. Kiedy opuszczał Centrum Rzeźbienia Sylwetki Andersona, nigdy nie wydawała mu się tak atrakcyjna jak wtedy, gdy do niego przychodził.
Zjawił się Anderson, przystojny i wylewnie serdeczny. Ujął mięsistą dłoń Bartha i potrząsnął nią entuzjastycznie.
- Oto jeden z moich najlepszych klientów - powiedział.
- Zamawiam to, co zwykle - odparł Barth.
- Oczywiście - zgodził się Anderson. - Tylko że cena poszła w górę.
- Jeśli kiedyś będziecie chcieli zamknąć interes - dodał Barth, podążając za nim w głąb biura - musicie mnie odpowiednio wcześnie ostrzec. Pozwoliłem sobie na taką otyłość jedynie dlatego, że wy istniejecie.
- Och - zachichotał Anderson - nigdy nie zamkniemy interesu.
- Na pewno możecie utrzymywać całą firmę dzięki temu, co ja wam płacę.
- Płaci pan więcej niż za zwykłą usługę. Płaci też pan za prywatność. Lub, ujmując to nieco inaczej, za brak interwencji ze strony rządu.
- Ilu z tych sukinsynów dajecie łapówki?
- Nielicznym, naprawdę nielicznym. Po części dlatego, że wielu urzędników również potrzebuje naszych usług.
- W to nie wątpię.
- Wie pan, ludzie zjawiają się u nas nie tylko z powodu nadwagi. Przychodzą chorzy na raka, starzy, pragnący się odmłodzić i okaleczeni po wypadkach. Zdziwiłby się pan, słysząc, kto korzysta z naszych usług.
Barth wątpił, czy byłby zdziwiony. Czekała na niego kanapa, ogromna, miękka i z oparciami, żeby łatwo było mu wstać.
- A niech to! Tym razem prawie się ożeniłem - powiedział. Anderson rzucił mu zdziwione spojrzenie.
- Ale się pan nie ożenił?
- Oczywiście, że nie. Zacząłem tyć i nie dała rady.
- Nie powiedział jej pan?
- Że tyję? To było oczywiste.
- Nie, o nas.
- Nie jestem głupcem. Anderson odetchnął z ulgą.
- Nie możemy dopuścić, żeby wśród młodych i szczupłych zaczęły krążyć jakieś pogłoski.
- Myślę, że jeszcze do niej zajrzę. Wyprawiała ze mną takie rzeczy, do których kobieta nie jest zdolna. A ja myślałem, że już żadna nie zrobi na mnie wrażenia.
Anderson umieścił na głowie Bartha ciasną gumową czapeczkę.
- Proszę sobie przypomnieć kluczową myśl.
Kluczowa myśl. Na początku bardzo go cieszyła pewność, że ani krztyna jego pamięci nie ulegnie zapomnieniu. Teraz cała procedura stała się nudna, prawie dziecinna. Kluczowa myśl. Czy już znalazłeś w pudełku z płatkami śniadaniowymi sekretny pierścień kapitana Aardvarka, służący do rozkodowywania szyfrów? Bądź pierwszy na swojej ulicy. Jedyną rzeczą, jaką Barth osiągnął jako pierwszy na swojej ulicy, była dojrzałość płciowa. Również jako pierwszy osiągnął wagę stu pięćdziesięciu kilo.
Ile razy już tu byłem? - przeszło mu przez myśl, gdy poczuł mrowienie na głowie. Ten jest ósmy. Osiem razy i jestem bogatszy niż kiedykolwiek. W dodatku nie muszę sam pracować na swoje szczęście. I mogę zachować taki stan rzeczy na zawsze - pomyślał z rozkoszą.
Nigdy żadnych ograniczeń ani nerwów przy stole nakrytym do kolacji.
- Tak duża otyłość jest niebezpieczna - powiedziała kiedyś Lynette. - Atak serca... no, wiesz.
Jednak Barth przejmował się jedynie hemoroidami i impotencją. Pierwsze uprzykrzało mu życie, a drugie sprawiło, że straciło ono sens i musiał wrócić do Andersena.
Kluczowa myśl. Co jeszcze? Lynette stoi nago na skraju urwiska, w porywistym wietrze. Igrała ze śmiercią, a on ją za to podziwiał, niemal miał nadzieję, że Lynette w końcu znajdzie śmierć. Nienawidziła środków bezpieczeństwa. Stanowiły ograniczenia, które odrzucała od siebie jak ubranie. Kiedyś namówiła go do gry w berka na rusztowaniach. Gonili się, aż przyjechała policja i kazała im opuścić teren budowy. Wtedy Barth był jeszcze szczupły po ostatniej wizycie w Centrum Andersona. Teraz jednak nie miał przed oczami Lynette biegającej po rusztowaniach. Pamiętał scenę, w której piękna i krucha Lynette kusiła los, stojąc w porywistym wietrze na krawędzi urwiska; mogła w każdej chwili spaść i roztrzaskać się o skały na brzegu rzeki.
Nawet to, pomyślał Barth, stanowiłoby swego rodzaju przyjemność. Zupełnie nowy rodzaj przyjemności - żal z powodu tak wspaniałej, tak pięknej śmierci.
Wtedy skończyło się mrowienie. Wrócił Anderson.
- Już koniec? - spytał Barth.
- Przyspieszyliśmy cały proces.
Anderson troskliwie zdjął czapeczkę z głowy Bartha i pomógł mu dźwignąć się z kanapy.
- Nie mogę zrozumieć, dlaczego to jest nielegalne - stwierdził Barth. - Taki drobiazg.
- Cóż, są po temu pewne powody. Kontrola wzrostu liczebności populacji i tak dalej. Widzi pan, to jednak pewien rodzaj nieśmiertelności. Ale największą barierę stanowi odraza, którą odczuwa większość ludzi. Nawet samej myśli o tym nie potrafią zaakceptować. Jest pan bardzo odważnym człowiekiem.
Barth wiedział jednak, że odwaga nie miała z jego postępowaniem nic wspólnego. Po prostu dążył do przyjemności. Z niecierpliwością czekał na to, co za chwilę ujrzy, i nie musiał czekać długo.
- Panie Barth, oto pan Barth.
Niemal pękło mu serce, gdy ujrzał swoje ciało, ponownie młode, silne i tak piękne, jak nigdy za czasów jego rzeczywistej młodości. Mężczyzna, którego wprowadzono do pokoju, był niewątpliwie nim samym. Tylko że brzuch miał płaski, a uda umięśnione i tak smukłe, że nawet nie stykały się w kroku. Mężczyzna, którego przyprowadzono, wszedł oczywiście nagi, Barth tego zażądał.
Spróbował przypomnieć sobie ostatnią wizytę w Centrum. Wtedy on był tym smukłym mężczyzną, którego przyprowadzono z pomieszczenia do nauki i który ujrzał ogromnego, tłustego człowieka, a jego pamięć mówiła mu, że to on sam. Z pięknego i młodego ciała patrzył na górę sadła, jaką z siebie zrobił, i to stanowiło dla niego podwójną przyjemność.
- Podejdź do mnie - powiedział Barth i przypomniał sobie, że ostatnim razem mówił to do niego drugi Barth.
Tak jak poprzednio drugi Barth, dotknął młodego, nagiego Bartha i poczuł pod palcami jego gładką, jędrną skórę. Potem go objął.
Młody Barth także go uścisnął, bo taki panował tu obyczaj. Nikt nie kochał Bartha bardziej niż Barth, niezależnie od tego, czy był smukły czy gruby, młody czy stary. Jego życie stanowiło nieustanną adorację Bartha, a widok samego siebie uważał za najpiękniejszy z widoków.
- O czym myślałem? - zapytał Barth.
- O Lynette - odparł młody Barth, a w jego oczach zapaliły się radosne iskierki. - O nagiej Lynette na urwisku. W porywistym wietrze. I o tym, że mogłaby roztrzaskać się o skały.
- Wrócisz do niej? - spytał zaciekawiony Barth młodego siebie.
- Może. Albo do kogoś podobnego.
Barth z radością zauważył, że sama myśl o Lynette lub podobnej kobiecie mocno podnieciła młodego Bartha.
- Jest w porządku - stwierdził, a Anderson podał mu papiery do podpisania.
Papiery te nigdy nie miały znaleźć się w żadnym sądzie, ponieważ w świetle prawa Barth nie tylko wyrażał zgodę, ale wręcz inicjował czyn, który w każdym stanie uchodził za coś zbliżonego do morderstwa.
- I to by było na tyle - powiedział Anderson, odwracając się od tłustego Bartha i spoglądając na młodego i szczupłego. - Teraz pan jest panem Barthem, odpowiedzialnym za swój majątek i życie. Pańskie ubrania leżą w pokoju obok.
- Wiem - odparł z uśmiechem młody Barth i odszedł sprężystym krokiem.
Teraz młody Barth szybko się ubierze i pospiesznie opuści Centrum Kształtowania Sylwetki. Zaledwie rzuci okiem na przeciętnej urody recepcjonistkę; zauważy jedynie tęskne spojrzenie posłane wysokiemu, smukłemu i przystojnemu mężczyźnie, który jeszcze niedawno leżał, pozbawiony świadomości, w magazynie i czekał, by dano mu świadomość i pamięć, i aby stary, tłusty człowiek odstąpił mu miejsce. Barth siedział na skraju kanapy w pokoju do transferu pamięci. Patrzył na drzwi i nagle ze zdziwieniem uświadomił sobie, iż nie ma pojęcia, co teraz się wydarzy.
- Tutaj kończą się moje wspomnienia - rzekł do Andersena. - W umowie jest napisane... Co jest w umowie?
- Że będziemy się panem troskliwie zajmować aż do pana śmierci.
- Ach, tak.
- Ta umowa nie przedstawia żadnej wartości - dodał Anderson z uśmiechem.
Barth spojrzał na niego ze zdziwieniem.
- Co pan chce przez to powiedzieć?
- Masz dwie opcje, Barth. Zastrzyk w ciągu piętnastu minut. Albo pójdziesz do pracy.
- O czym pan mówi?
- Chyba nie sądziłeś, że będziemy marnować czas i wysiłek, żeby dostarczać ci ton jedzenia, które jesteś w stanie pochłonąć, prawda?
Barth poczuł, że robi mu się słabo. Tego się nie spodziewał, chociaż, szczerze mówiąc, nie miał żadnych oczekiwań. Barth nie należał do ludzi, którzy myślą o trudnościach. Życie nigdy nie nastręczało mu trudności.
- Jaki zastrzyk?
- Na przykład cyjanek, jeśli będziesz się upierał. Chociaż wolelibyśmy zrobić ci wiwisekcję, żeby uzyskać organy do transplantacji. Twoje ciało wciąż jeszcze jest dość młode. Możemy zarobić masę pieniędzy na twojej miednicy i gruczołach, ale musimy je z ciebie wyjąć za życia.
- O czym pan mówi? Tego nie było w umowie.
- Z tobą, przyjacielu, nie podpisywałem żadnej umowy - odparł Anderson z uśmiechem. - Podpisałem ją z panem Barthem. A on właśnie stąd wyszedł.
- Proszę go natychmiast zawołać! Nalegam, by...
- Bartha nie obchodzi, co się z tobą stanie. Barth wiedział, że to prawda.
- Wspomniał pan o jakiejś pracy.
- W istocie.
- Co to za praca?
- To zależy - odparł Anderson i pokiwał głową.
- Od czego zależy?
- Od tego, co się akurat trafi. Każdego roku mamy tu jakieś prace, które musi wykonywać człowiek, ale nikt nie zgłasza się na ochotnika. My zaś nikogo nie możemy do tego zmuszać, nawet kryminalisty.
- A mnie?
- Ciebie owszem. I ty je wykonasz. Albo raczej jedną z nich, bo rzadko kiedy dostajesz drugą pracę.
- Jak pan może robić coś takiego? Przecież jestem człowiekiem! Anderson pokręcił głową.
- W świetle prawa istnieje tylko jeden pan Barth. I ty nim nie jesteś. Jesteś jedynie numerem. I literą. Literą H.
- Dlaczego H?
- Bo jesteś obrzydliwym obżartuchem, mój przyjacielu. Nawet nasi pierwsi klienci nie przekroczyli jeszcze C.
Anderson wyszedł i Barth został sam w pokoju. Dlaczego tego nie przewidział?
- Jasne, że tak, jasne - krzyczał do siebie w myślach.
Jasne, że nie mieli zamiaru zapewnić mu przyjemnego życia. Chciał wstać i uciec. Jednak chodzenie sprawiało mu trudność, a bieganie było wręcz niemożliwe. Siedział więc z szeroko rozstawionymi tłustymi nogami, a brzuch ciążył mu na kolanach. Z ogromnym wysiłkiem podniósł się z kanapy. Kołysał się jak kaczka, bo jedynie la to pozwalały mu szeroko rozstawione nogi.
- To się działo za każdym razem - pomyślał. - Za każdym cholernym razem, gdy opuszczałem to miejsce młody i szczupły, zostawiałem tutaj kogoś takiego jak ja, a oni robili ze mną, co chcieli, co m się żywnie podobało.
Mocno drżały mu ręce.
Zaczął się zastanawiać, jaką decyzję podjął poprzednim razem i natychmiast zrozumiał, że nie ma żadnego pola manewru. Niektórzy otyli ludzie mogą siebie nienawidzić i wybrać śmierć w zamian za to, że będzie żyła ich szczupła wersja. Ale nie Barth. On nigdy nie potrafiłby zadać sobie bólu. Dla niego niemożliwością byłoby skasować nawet nielegalną, “podziemną" wersję samego siebie. Kimkolwiek był, nadal pozostawał Barthem. Mężczyzna, który kilka minut temu opuścił pokój do transferu pamięci, nie przejął jego tożsamości. Tożsamość Bartha została jedynie zduplikowana.
- Ukradli mi duszę za pomocą luster - powiedział do siebie. - Muszę ją odzyskać.
- Anderson! - krzyknął - Anderson! Rozmyśliłem się! Rzecz jasna, przyszedł ktoś inny, nie Anderson. Barth nie miał już go więcej ujrzeć. Pokusa, żeby go zabić, byłaby zbyt wielka.
- Do roboty, H! - wrzasnął stary człowiek z drugiego końca pola.
Barth jeszcze przez krótką chwilę opierał się na motyce, po czym wrócił do pracy. Pełł sadzonki ziemniaków. Odciski na jego dłoniach zdążyły się już dopasować do drewnianego trzonka motyki, a jego mięśnie same wiedziały, co należy robić. Jednak mimo to praca wcale nie stała się łatwiejsza. Kiedy się dowiedział, że ma uprawiać ziemniaki, spytał:
- Na tym będzie polegać moja praca? I to wszystko? Wtedy rozległ się śmiech i w odpowiedzi usłyszał:
- To tylko przygotowanie. Żebyś nabrał formy.
Od dwóch lat pracował na polu ziemniaczanym i zaczynał już wątpić w to, że jego pracodawcy kiedykolwiek wrócą i że ziemniaki kiedyś się skończą.
Był pewien, że stary człowiek go obserwuje. Jego spojrzenie paliło bardziej niż żar lejący się z nieba. Stary człowiek obserwował go i kiedy Barth zbyt długo lub zbyt często odpoczywał, podchodził do niego z batem w dłoni i chłostał go, rozcinając skórę i raniąc do głębi duszy.
Barth wbił motykę w ziemię i próbował wyszarpnąć oporne zielsko, które chyba wczepiło się korzeniami w podstawę świata.
- Wyłaź, do cholery - wymamrotał.
Wydawało mu się, że jego ramiona są zbyt słabe, by mocniej wbić motykę w ziemię, ale wbił ją mocniej. Odciął korzeń, a od uderzenia motyką zatrząsł się aż do szpiku kości.
Był nagi i ogorzały od słońca. Skóra zwisała z niego w wielkich fałdach, przypominając, że kiedyś mieściła górę sadła. Ale pod luźną skórą ciało miał zwarte i twarde. Mogłoby mu to sprawiać przyjemność, bo każdy mięsień okupił ciężką pracą i bólem od uderzeń bata. Nie czuł jednak przyjemności. Cena, którą musiał zapłacić, była zbyt wysoka.
- Zabiję się - myślał często i pomyślał tak również teraz, czując drżenie wycieńczonych ramion. - Zabiję się, żeby nie mogli wykorzystywać mojego ciała i duszy.
Jednak nigdy by tego nie zrobił. Nawet teraz Barth nie potrafiłby położyć kresu swemu życiu.
Farma, na której pracował, nie była ogrodzona. Kiedy jednak pewnego razu z niej uciekł, szedł bez przerwy przez trzy dni i nie dostrzegł ani śladu cywilizacji, prócz przejeżdżającego od czasu do czasu dżipa. Wokół rozciągała się pustynia, z rzadka porośnięta bylicą i kępkami trawy. Gdy go znaleźli i odstawili na farmę, wycieńczonego i zrozpaczonego, zanim pozwolili mu odpocząć, musiał wykonać całodniową pracę w polu. Nawet wtedy spadły na niego rozdzierające skórę razy bata. Stary człowiek chłostał go z taką przyjemnością, że chyba był sadystą albo pałał do niego ogromną nienawiścią z jakichś powodów osobistych.
Dlaczego ten starzec tak mnie nienawidzi? - zastanawiał się Barth. Przecież nawet go nie znam.
Uznał, że stary nienawidził go, bo Barth był tłusty i miękki, podczas gdy starzec - żylasty i kościsty, a na jego twarzy odcisnęły się lata spędzone pod palącym słońcem. Jednak nienawiść starego ani trochę nie zmalała, gdy tłuszcz Bartha stopił się w znoju i palącym słońcu kartofliska.
Usłyszał świst i poczuł piekącą smugę na plecach. Chwilę potem przeszył mu mięśnie potworny ból. Zbyt długo odpoczywał. Stary człowiek przyszedł do niego z batem.
Starzec milczał. Uniósł jedynie bat, gotów zadać kolejne uderzenie. Barth podniósł z ziemi motykę, zamierzając wrócić do pracy. Pomyślał, jak setki razy przedtem, że motyka ma taki sam zasięg jak bat. Jednak, jak setki razy przedtem, spojrzał w oczy starca i powstrzymało go to, co w nich ujrzał, choć to, co ujrzał, było zupełnie niepojęte. Nie potrafił oddać starcowi. Mógł jedynie znosić swój los.
Bat nie spadł ponownie na jego plecy. Zamiast tego Barth i starzec znowu spojrzeli sobie w oczy. Słońce piekło go w ranę na grzbiecie. Słyszał bzyczenie much. Nawet nie próbował ich odganiać.
Wreszcie starzec przerwał ciszę:
- H - powiedział. Barth milczał. Czekał.
- Przyszli po ciebie. Zaczynasz pierwszą pracę.
Pierwsza praca. Dopiero po pewnej chwili Barth zrozumiał, co to znaczy. Koniec z ziemniakami. Koniec z piekącym słońcem. Koniec ze starcem i jego batem. Koniec samotności, a w każdym razie nudy.
- Bogu dzięki - powiedział. Poczuł suchość w gardle.
- Idź się umyć - nakazał starzec.
Barth odniósł motykę do szopy. Przypomniał sobie, jak ciężka wydała mu się pierwszego dnia, gdy przybył na pole. Mdlał po dziesięciu minutach spędzonych na słońcu. Jednak doprowadzano go do przytomności, a stary człowiek mówił:
- Odnieś motykę.
Odnosił więc ciężką motykę i czuł się jak Chrystus dźwigający krzyż. Wkrótce inni odeszli i został sam ze starym człowiekiem, lecz związany z motyką rytuał trwał nadal. W szopie starzec zabierał motykę i zamykał ją w komórce, żeby Barth nie mógł dostać się do niej w nocy i zabić go.
Weszli do domu, gdzie Barth umył się, sycząc z bólu, a starzec polał mu plecy piekącym płynem do odkażania. Barth dawno już zapomniał o istnieniu środków przeciwbólowych. Stary nigdy ich nie stosował.
Czyste rzeczy. Kilka minut oczekiwania. Helikopter. Z helikoptera wyszedł młody człowiek o wyglądzie biznesmena, na pierwszy rzut oka bardzo znajomy, choć Barth nie wiedział, dlaczego. Przypominał wszystkich młodych ludzi interesu, z którymi Barth miał w życiu do czynienia. Młody człowiek zbliżył się do niego.
- H? - zapytał z uśmiechem.
Barth skinął głową. To było jedyne imię, jakim się do niego zwracano.
- Jest dla ciebie zajęcie.
- Jakie? - spytał Barth.
Młody człowiek nie odpowiedział.
- Powiedzą ci w swoim czasie - wyszeptał starzec. - A wtedy pożałujesz, że nie jesteś na kartoflisku. Będziesz się modlił, żeby znowu pleć kartofle.
Jednak Barth w to wątpił. W ciągu dwóch lat spędzonych na polu nie zaznał ani chwili przyjemności. Nie widywał żadnych kobiet i na ogół był zbyt zmęczony, żeby myśleć o przyjemnościach. Ciągle tylko ogromny ból, praca ponad siły i samotność. Teraz miał to wszystko zostawić. Wszystko wydawało się lepsze od kartofliska. Dosłownie wszystko.
- Jednak twoje zadanie - dodał starzec - nie będzie gorsze od tego, które mnie wyznaczono.
Barth chciał zapytać, co mu wyznaczono, lecz ton głosu starca nie zachęcał do zadawania pytań. Poza tym, biorąc pod uwagę ich dotychczasowe stosunki, takie pytanie nie było niczym uzasadnione. Wobec tego obaj milczeli, a młody mężczyzna pomógł wysiąść z helikoptera jakiemuś człowiekowi. Pasażerem był niezmiernie tłusty, zupełnie nagi mężczyzna, o ciele białym jak obrany kartofel. Sprawiał wrażenie przerażonego. Stary człowiek podszedł do niego zdecydowanym krokiem.
- Witaj, I - powiedział.
- Nazywam się Barth - odparł otyły mężczyzna z rozdrażnieniem w głosie.
Starzec zdzielił go w twarz tak mocno, że grubasowi pękła warga i spłynęła krwią.
- I - powtórzył. - Nazywasz się I.
Grubas żałośnie skinął głową, lecz Barth - H - nie miał dla niego litości. Tym razem dwa lata. Tylko dwa lata i znowu doprowadził się do takiego stanu. Barth trochę jeszcze pamiętał, jak bardzo był kiedyś dumy, że zrobił z siebie górę sadła. Teraz jednak czuł jedynie pogardę. Chciał podejść do grubasa i wrzasnąć mu prosto w twarz:
- Dlaczego to zrobiłeś?! Dlaczego znowu to zrobiłeś?!
Ale wykonałby tylko gest bez znaczenia. Dla I, tak jak dla H, to był pierwszy raz, pierwsza zdrada. W jego pamięci nie zapisały się poprzednie.
Starzec wetknął motykę w dłoń grubasa i zagnał go na pole. Z helikoptera wysiedli jeszcze dwaj młodzi mężczyźni. Barth wiedział, co teraz zrobią, wyobrażał sobie, jak przez kilka dni pomagają grubasowi, aż w końcu ten zrozumie beznadziejność swego położenia i bezsensowność wszelkich prób biernego oporu.
Barthowi nie było jednak dane oglądać powtórki własnych męczarni sprzed dwóch lat. Mężczyzna, który wysiadł jako pierwszy, poprowadził go do helikoptera, posadził przy oknie i usiadł obok niego. Pilot zapuścił silniki i helikopter zaczął się wznosić w powietrze.
- Bydlak - rzucił Barth, spoglądając przez okno na starca, który znowu brutalnie uderzył grubasa w twarz.
Młody człowiek zachichotał, a potem opowiedział Barthowi, na czym ma polegać jego nowa praca.
Barth przywarł do okna i chociaż ziemia powoli ginęła z pola widzenia, czuł, jak uchodzi z niego życie.
- Nie mogę tego robić.
- Są gorsze zajęcia - odparł młody człowiek. Jednak Barth mu nie uwierzył.
- Jeśli przeżyję - powiedział - chciałbym tutaj wrócić.
- Tak bardzo przywiązałeś się do tego miejsca?
- Chciałbym wrócić, żeby go zabić.
Młody człowiek spojrzał na niego z zakłopotaniem.
- Starego - wyjaśnił Barth i natychmiast uświadomił sobie, że jego rozmówca niczego nie pojmuje.
Odwrócił się do okna. Starzec sprawiał wrażenie maleńkiego przy tych zwałach białego cielska. Barth poczuł straszliwą pogardę dla I. Ogarnęła go rozpacz, bo z jego losu nie płynęła żadna nauka: kolejne wersje Bartha miały w nieskończoność powtarzać potworny scenariusz.
Gdzieś tam przyszły J właśnie tańczył, grał w polo i oddawał się perwersyjnym przyjemnościom z każdą napotkaną kobietą, chłopcem - i Bóg wie - może nawet z owcą. Gdzieś tam przyszły J siedział właśnie za stołem i jadł.
Pod palącym słońcem I pochylił się niezdarnie, usiłując posłużyć się motyką. Natychmiast stracił równowagę; runął na ziemię i nie potrafił podnieść się z powrotem. Starzec wzniósł nad nim bat.
Helikopter skręcił i Barth nie mógł już dojrzeć niczego poza niebem. Nie zobaczył, jak bat spada na plecy grubasa. Widział to jednak oczami wyobraźni i marzył, żeby własnoręcznie chłostać grubasa.
- Zdziel go! - krzyczał w myślach. - Zdziel go w moim imieniu!
W wyobraźni zdzielił go batem jeszcze z dziesięć razy.
- O czym tak myślisz? - zapytał młody mężczyzna. Uśmiechał się, jakby znał pointę całej historii.
- Pomyślałem sobie - odparł Barth - że stary nie może chyba nienawidzić go bardziej niż ja.
Najwyraźniej to właśnie była pointa. Młody człowiek wybuchnął gromkim śmiechem. Barth nie zrozumiał dowcipu, jednak nie wątpił, że jest jego bohaterem. Chciał uderzyć młodego człowieka, ale nie miał odwagi.
Może młody mężczyzna dostrzegł napięcie w ciele Bartha, a może z własnej woli pospieszył z wyjaśnieniem. Przestał się śmiać, lecz nie zdołał ukryć rozbawienia, które raniło Bartha bardziej niż śmiech.
- Nic nie rozumiesz? - zdziwił się. - Nie wiesz, kim jest ten stary?
Barth nie miał pojęcia.
- A jak myślisz, co zrobiliśmy z A?
Znowu wybuchnął śmiechem.
Są gorsze zajęcia od mojego, zrozumiał Barth. A najgorsze ze wszystkich wydawało mu się zmuszanie do pracy dzień po dniu i miesiąc po miesiącu, zasługującego na pogardę zwierzęcia, które niezaprzeczalnie było nim samym.
Szrama na plecach Bartha trochę krwawiła, a zaschnięta krew przylgnęła do siedzenia.
5. WIEKO CZASU
Gemini usadowił się w miękkim fotelu i zasunął pokrywę skrzyni. W środku panowała ciemność czarna jak smoła, tylko docierający od dołu blask oświetlał jego ramiona.
- W porządku, przerzucam - powiedział Orion.
Gemini zaparł się mocno. Usłyszał trzask przełącznika (a może szczękanie czyichś zębów z emocji i zdumienia?) i wieko czasu opadło. Światło zgasło, a na skraju pola widzenia zatańczyły smugi zieleni, pomarańczu i innego, nie dającego się nazwać koloru.
Niespodzianie znalazł się w gęstej trawie niedaleko drogi. Poruszona wiatrem, ciężka od liści gałąź trzepnęła go w plecy. Ruszył, wypatrując...
- Droga, tak jak powiedział Orion. A zatem jakaś minuta czekania.
Gemini zsunął się niezdarnie ze skarpy, brudząc ręce ziemią. Ku jego zaskoczeniu była wilgotna i miękka, i lepka. Spodziewał się, że będzie twarda. Tyle daje wiara w obrazki widziane w encyklopedii, pomyślał. Grunt uginał się sprężyście pod jego stopami.
Obejrzał się. Dwie bruzdy na skarpie znaczyły pokonaną trasę. Ostatecznie wyryłem jakiś ślad w tym świecie, pomyślał. W sumie to bez różnicy, ale udało mi się zostawić znak po sobie w czasach, kiedy ludzie mogli jeszcze to robić.
Na drodze rozbłysło oślepiające światło. Nadjeżdżała ciężarówka. Gemini wciągnął nosem powietrze. Nic nie poczuł, a przecież we wszystkich książkach podkreślano, jak cuchnęły dawne silniki benzynowe. Może ciężarówka była zbyt daleko.
Potem światła odbiły w bok. Zakręt. Za chwilę powinny dotrzeć tutaj, skręcając na łuku górskiej drogi, dopóki nie będzie za późno,
Gemini stanął na jezdni, przebiegło go drżenie oczekiwania. Och, bywał już przedtem kilka razy pod wiekiem czasu. Jak wszyscy, obejrzał główne wydarzenia. Michał Anioł maluje Kaplicę Sykstyńską Handel pisze Mesjasza (wszystkich obowiązywał zakaz zanucenia choćby jednej nuty). Premiera przedstawienia Stracone zachody miłości. A także parę niekonwencjonalnych drobiazgów, do których pchnęło go historyczne hobby: zabójstwo polityka Johna F. Kennedy'ego, spotkanie Lorenza de Medici i króla Neapolu, śmierć Joanny d'Arc na stosie - okropieństwo.
I teraz, wreszcie, doświadczenie w przeszłości czegoś, czego nie mógłby w żaden sposób przeżyć w teraźniejszości.
Śmierci.
Ciężarówka wytoczyła się zza zakrętu, snop omiótł skarpę, a potem wrócił na drogę, oświetlając Geminiego na chwilę przed jego skokiem w górę i do przodu, w stronę szyby (przerażona twarz kierowcy, jaskrawe światła, przykry w dotyku metal), a następnie agonii. Ach, rozdzierającej agonii, która sprawiła, że poczuł - po raz pierwszy - każdą wyjącą z bólu cząsteczkę ciała Kości krzyczały, rozszczepiając się jak stare drewno pod uderzeniami kowalskiego młota. Mięso i tłuszcz ślizgały się po szybie jak galareta - w górę, w dół i na boki. Krew bryzgała fontanną po masce ciężarówki. Oczy wyskoczyły z orbit, gdy czaszka i mózg uległy zmiażdżeniu, jakby chciały przeniknąć przez szybę, uwolnić się i wzlecieć.
- Nie nie nie nie nie, wrzasnął Gemini w ostatnim przebłysku świadomości. - Nie nie nie nie nie, zatrzymajcie to!
Zieleń, pomarańcz i głęboka purpura rozbłysły w oszałamiającym wirze na skraju pola widzenia. Skręt wnętrzności, dygot umysłu i był z powrotem, wyrwany śmierci przez nieubłaganą matematykę, wieka czasu. Czuł swoje całe, nienaruszone ciało pędzące w tył, czuł każdą cząsteczkę tak wyraźnie jak wówczas, kiedy został uderzony przez ciężarówkę, ale teraz z przyjemnością - z rozkoszą przytłaczającą go do tego stopnia, że nawet nie zauważył orgazmu, dodanego przez ciało do generalnej symfonii radości.
Wieko czasu podniosło się. Pokrywa skrzyni została odsunięta, Gemini leżał - zasapany, spocony, a jednak roześmiany, płacząc i pragnąc śpiewać.
- Jak było? - pytali chciwie inni, tłoczący się dokoła. - Jak było, co przypominało, czy było jak...
- Jak nic. Nic. - Geminiemu brakowało słów. - Jak wszystko, co Bóg obiecał sprawiedliwym, a Szatan grzesznikom, połączone w jedną całość. - Próbował ubrać w słowa tę rozkoszną agonię, radość przewyższającą wszystkie radości...
- Lepsze niż czarodziejski pył? - zapytał jeden z gości, młody i nieśmiały. Gemini domyślił się, że powodem jego znużenia jest niewątpliwie zażycie narkotyku.
- Po czymś takim - powiedział - wciąganie nosem pyłu nie sprawia większej przyjemności niż skorzystanie z łazienki.
Wszyscy śmiali się i przekomarzali, i zgłaszali się na ochotnika (“Orion umie urządzać balangi!"), gdy Gemini podniósł się z fotela, zostawił wieko czasu i podszedł do Oriona, który stał parę metrów dalej, przy pulpicie sterującym.
- Podobała ci się przejażdżka? - zapytał Orion, uśmiechając się łagodnie do przyjaciela. Gemini pokręcił głową.
- Nigdy więcej.
Orion przez chwilę sprawiał wrażenie zaniepokojonego, zmartwionego.
- Takie złe?
- Nie złe. Mocne. Nigdy tego nie zapomnę, nigdy nie czułem się taki... żywy. Kto by pomyślał. Śmierć jest taka...
- Ożywcza - Orion podsunął właściwe słowo. Odgarnął z oczu niesforne włosy. - Za drugim razem jest lepiej. Człowiek ma więcej czasu, żeby docenić umieranie.
Gemini potrząsnął głową.
- Raz mi wystarczy. Życie już nigdy nie będzie nijakie. - Roześmiał się. - Cóż, czas na kogoś innego, prawda?
Harmony już leżała na fotelu. Zdejmując ubranie, głównie w celu podniecenia innych uczestników przyjęcia, mówiła:
- Nie chcę, żeby cokolwiek oddzielało mnie od zimnego metalu.
Orion niespiesznie wprowadzał koordynaty. Geminiemu nagle wpadło coś do głowy.
- Ile razy to robiłeś, Orionie?
- Dość często - odparł zapytany, wpatrując się w holograficzny model wycinka czasu. A wówczas Gemini zastanowił się, czy przypadkiem umieranie nie jest tak samo uzależniające jak czarodziejski pył, wspinaczka albo skoki z dużych wysokości.
Rod Bingley w końcu zatrzymał ciężarówkę, w urywanych sapnięciach wyrzucając z siebie szok i przerażenie. Oczy nadal tkwiły pośrodku plam krwi na przedniej szybie. Tylko one wydawały się prawdziwe. Reszta przypominała bryzgi błota wyrzucone spod kół.
Rod otworzył drzwi, wyskoczył i obiegł maskę ciężarówki w nadziei na... na co? Ten człowiek nie miał najmniejszych szans. Ale może zdoła go zidentyfikować. Czubek, który wyrwał się z domu wariatów w dziwacznym białym ubraniu, żeby powłóczyć się po górskich drogach? W pobliżu nie było żadnego szpitala.
Nie było też ciała na masce ciężarówki.
Przeciągnął dłonią po lśniącym metalu, po czystej szybie. Tylko kilka robaków na kracie chłodnicy.
Czy to wgniecenie było już wcześniej? Nie mógł sobie przypomnieć. Rozejrzał się wokół ciężarówki. Ani śladu. Czyżby to sobie wyobraził?
Najwidoczniej. Ale wydawało się takie prawdziwe. Nie pił, nie brał żadnych prochów - żaden kierowca przy zdrowych zmysłach nigdy nie zażywał środków pobudzających. Potrząsnął głową. Czul gęsią skórkę. Czuł się... obserwowany. Zerknął przez ramię. Nie dostrzegł niczego prócz drzew gnących się lekko na wietrze. Ani śladu zwierząt. Parę ciem tańczyło w świetle reflektorów. To wszystko.
Czuł się zawstydzony bezpodstawnym lękiem, jednak szybko wskoczył do kabiny, zatrzasnął drzwi i wcisnął blokadę. Przekręcił kluczyk w stacyjce. Z dużym trudem zmusił się do popatrzenia przed siebie. Podświadomie spodziewał się, że znów zobaczy te oczy.
Szyba była czysta. I ponieważ gonił go czas, ruszył dalej. Droga wiła się w niezliczonych serpentynach.
Jechał szybciej, zdecydowany wrócić do cywilizacji, zanim przytrafi mu się kolejna halucynacja.
Gdy pokonywał kolejny zakręt, światła omiotły drzewa po drugiej stronie drogi i pomyślał, że z prawej, na środku jezdni, mignął błysk bieli.
Światła uderzyły w nią na chwilę przed ciężarówką: piękna dziewczyna, naga, lubieżna i chętna. Szaleńczo chętna, stojąca na szeroko rozstawionych nogach, z rozpostartymi ramionami. Pochyliła się i skoczyła, a ciężarówka staranowała ją, mimo że Rod nacisnął na hamulec i odbił w bok. To dlatego dziewczyna wylądowała nie na środku maski, ale bardziej z lewej strony, dokładnie na wprost niego, jedną ręką tłukąc obłędnie w bok kabiny. Dłonią sięgnęła aż do szyby bocznego okna. I jej ciało również przemieniło się w krwawą miazgę.
Rod załkał, zatrzymując ciężarówkę. Ręka opadła bezwładnie wzdłuż ciała kobiety, przestała blokować wyjście. Wyskoczył na drogę, wychylił się zza otwartych drzwiczek i dotknął jej.
Ciepłe ciało. Prawdziwa ręka. Dotknął pośladka, tego bliższego. Skóra ugięła się pod jego dłonią miękko, słodko, ale pod nią wyczuwał kości strzaskanej miednicy. A potem ciało oderwało się od maski, zsunęło na żwirową, poplamioną olejem nawierzchnię drogi i zniknęło.
Rod przez chwilę zachowywał spokój. Dziewczyna odpadła od maski i... z wyjątkiem małego (i nowego, zdecydowanie nowego!) pęknięcia w przedniej szybie, nie zostało po niej ani śladu.
Rodney wrzasnął.
Dźwięk odbił się od urwiska po drugiej stronie przepaści. Drzewa jakby jeszcze wzmacniały hałas, sprawiały, że między pniami brzmiał głośniej. W odpowiedzi zahukała sowa.
W końcu Rod wgramolił się do kabiny i ruszył, powoli, niepewnie, zastanawiając się, co, do diabła, dzieje się z jego głową.
Harmony stoczyła się z fotela, sapiąc i nie mogąc opanować dygotania.
- Lepsze niż seks? - zapytał jeden z mężczyzn. Ten, który niewątpliwie próbował, bez powodzenia, pójść z nią do łóżka.
- To jest seks - odpowiedziała z naciskiem. - Ale lepszy niż seks z tobą.
Wszyscy wybuchnęli śmiechem. Wystrzałowe przyjęcie! Czy ktokolwiek mógłby je przebić? Niedoszli gospodarze i gospodynie rozpaczali, jednocześnie wrzaskliwie domagając się szansy na skorzystanie z wieka czasu.
Ale właśnie brzęczyk teleportera zapowiedział wkroczenie policji.
- Nalot! - zawołał ktoś wesoło, a pozostali ze śmiechem zaczęli bić brawo.
Policjantka była młoda i chyba nie przyzwyczajona do noszenia rynsztunku bojowego, bo poruszała się dość niezgrabnie, kiedy wychodziła na środek pełnego wesołości pomieszczenia.
- Orion Overweed? - zapytała, rozglądając się dokoła.
- To ja - odparł Orion ze swego miejsca przy pulpicie. Jego twarz nabrała wyrazu czujności. Obok stał Gemini.
- Oficer Mercy Manwool, Oddział Strażników Czasu z Los Angeles.
- O nie - mruknął ktoś.
- Wasza jurysdykcja nie sięga tutaj - zauważył Orion.
- Mamy dwustronną umowę z Kanadyjską Korporacją Chronolokacji. I mamy powody przypuszczać, że manipuluje pan ścieżkami czasu w ósmej dekadzie dwudziestego wieku. - Uśmiechnęła się oschle. - Byliśmy świadkami dwóch samobójstw, a po starannym sprawdzeniu ostatnich przypadków wykorzystywania pańskiego prywatnego wieka czasu odkryliśmy kilka dalszych. Najwyraźniej znalazł pan nowy sposób na spędzanie wolnego czasu, panie Overweed.
Orion wzruszył ramionami.
- To tylko przelotna fantazja. Ale przecież nie zakłócam ścieżek czasu.
Podeszła do pulpitu i nieomylnie sięgnęła do wyłącznika. Orion błyskawicznie złapał ją za nadgarstek. Zaskoczony Gemini zobaczył, jak naprężają się muskuły jego przedramienia. Czyżby uprawiał jakiś sport? Zachowywał się jak ktoś z niższych klas? Jasne, to do niego podobne.
- Nakaz - warknął Orion. Wyszarpnęła rękę.
- Mam oficjalne zażalenie od zespołu obserwacyjnego Oddziału. To wystarczy. Muszę przerwać pańską działalność.
- Zgodnie z prawem musi pani przedstawić uzasadnienie. Nic, cokolwiek zrobiliśmy tego wieczora, w żaden sposób nie zmieni historii.
- Tą ciężarówką nie kieruje robot. - Jej głos stawał się coraz bardziej piskliwy. - Tam siedział człowiek. Zmieniacie jego życie. Orion roześmiał się.
- Wasi obserwatorzy nie odrobili pracy domowej. Ja - tak. Proszę spojrzeć.
Odwrócił się do kontrolek i puścił przyspieszoną sekwencję obrazu ciężarówki pędzącej po górskiej drodze. Ciężarówka pokonywała zakręt za zakrętem, a ponieważ hologram był stale skoncentrowany na niej, sceneria odpływała w tył w nieregularnych szarpnięciach, kołysząc się na prawo i lewo, w górę i w dół, gdy wóz pochylał się na zakrętach albo podskakiwał na wybojach.
A w końcu, niedaleko skraju przepaści między skalnymi ścianami, ciężarówka weszła w długi, łagodny zakręt. Droga biegła przez rzekę po smukłym moście.
Ale mostu nie było.
I ciężarówka, nie mogąc się zatrzymać, obsunęła się z końca uciętej drogi, zawisła w powietrzu nad przepaścią, a następnie przekręciła się, uderzając najpierw jednym, potem drugim bokiem o zbocze wąwozu. Wklinowała się pomiędzy dwie skały ponad dziesięć metrów nad powierzchnią wody. Kabina została całkowicie zgnieciona.
- Umiera - powiedział Orion. - A to oznacza, że wszystko, co z nim robimy między tą śmiercią a jego ostatnim możliwym kontaktem z inną istotą ludzką, jest legalne. Zgodne z kodeksem.
Policjantka zaczerwieniła się z gniewu.
- Widziałam pańskie zabawy z samolotami i tonącymi statkami. To okrucieństwo, panie Overweed.
- Okrucieństwo popełniane na martwym człowieku nie jest, z definicji, okrucieństwem. Nie zmieniam historii. A pan Rodney Bingle nie żyje od ponad czterech stuleci. Nie wyrządzam krzywdy nikomu żyjącemu. I winna jest mi pani przeprosiny.
Oficer Mercy Manwool pokręciła głową.
- Myślę, że jest pan równie zły jak Rzymianie, którzy w swoich cyrkach rzucali ludzi lwom...
- Wiem, kim byli Rzymianie - rzekł zimno Orion - i wiem, kogo rzucali. W odróżnieniu od nich ja rzucam swoich przyjaciół. I odzyskuję ich bezpiecznie dzięki niezawodnemu urządzeniu firmy Hamburger, na stałe wbudowanemu w każde wieko czasu. I jest mi pani winna przeprosiny.
Wyprostowała się regulaminowo.
- Oddział Strażników Czasu Los Angeles oficjalnie przeprasza za wysunięcie nieusprawiedliwionych zarzutów pod adresem Oriona Overweeda.
Orion wyszczerzył zęby.
- Przeprosiny nie do końca szczere, ale przyjmuję je. Czy mogę zaproponować pani drinka?
- Bezalkoholowego - odpowiedziała bez namysłu, a potem przeniosła spojrzenie z rozmówcy na jego towarzysza.
Gemini wpatrywał się w nią ze smutkiem i zarazem z natężeniem. Orion poszedł po szklaneczki i próbował znaleźć napój nie zawierający alkoholu.
- Wspaniałe przedstawienie - pochwalił Gemini.
- A ty - powiedziała cicho, niemal bezgłośnie - pierwszy zgłosiłeś się do podróży.
Gemini wzruszył ramionami.
- Nikt nie zabronił mi brać udziału.
Odwróciła się do niego plecami. Orion wrócił z drinkiem. Roześmiał się.
- Coca cola. Sprowadzona aż z Brazylii. Wie pani, tam jeszcze ciągle to piją. Oryginalna receptura.
Przyjęła szklaneczkę i wypiła prę łyków. Orion usadowił się przy pulpicie.
- Następny!
Mężczyzna i kobieta wskoczyli razem na szeroki fotel. Zanosili się śmiechem, gdy inni zasuwali pokrywę nad ich głowami.
Rod stracił rachubę. Początkowo próbował liczyć zakręty. Potem białe linie na drodze, dopóki nie zakryła ich nowa asfaltowa nawierzchnia. Potem gwiazdy. Ale jedyną liczbą, jaka uporczywie tkwiła w jego głowie, była dziewiątka.
9
DZIEWIĘĆ
O Boże, modlił się w duchu, co się ze mną dzieje, odmień tę noc, spraw, żebym się przebudził. Cokolwiek się ze mną dzieje, powstrzymaj to.
Przy drodze stał szpakowaty mężczyzna, oddawał mocz. Rod zwolnił tempo do żółwiego. Ciężarówka ledwo się poruszała. Pełzła obok mężczyzny tak wolno, że na jego pierwszy podejrzany ruch Rod mógłby się zatrzymać. Ale szpakowaty mężczyzna skończył sikać, opuścił szatę i radośnie pomachał do Roda. Rod wydał westchnienie ulgi i przyspieszył.
Opuścił szatę. Ten mężczyzna miał na sobie długą szatę. Z wyjątkiem tej morderczej nocy, ludzie nie nosili szat. I w tym samym momencie Rod dostrzegł w bocznym lusterku błysk bieli, gdy mężczyzna rzucił się pod tylne koła. Nacisnął hamulec, oparł głowę na kierownicy i głośno zapłakał. Urywany szloch wstrząsnął całą kabiną, zakołysał ciężarówką zawieszoną na wysłużonych resorach.
Bowiem w każdej kolejnej śmierci Rod widział twarz swojej żony po wypadku samochodowym (nie moja wina!), w którym poniosła śmierć na miejscu, podczas gdy on wyszedł ze zmiażdżonego pojazdu bez najmniejszego draśnięcia.
Nie powinienem żyć, pomyślał wówczas i pomyślał tak również teraz. Nie powinienem żyć i teraz Bóg mówi mi, że jestem mordercą, mordercą uzbrojonym w koła, silnik i kierownicę.
I podniósł głowę.
Orion nadal zaśmiewał się z relacji Hectora, który barwnie opowiadał o fortelu, którym skłonił kierowcę do przyspieszenia.
- Myślał, że spałem w krzakach na poboczu! - zarżał radośnie. Orion znów wybuchnął śmiechem.
- A potem hyc na drogę pod koła! Chciałbym to zobaczyć! Inni goście też pękali ze śmiechu. Z wyjątkiem Geminiego i oficer Manwool.
- Nic nie stoi na przeszkodzie - zauważyła cicho Manwool. Jej słowa przebiły się przez hałas. Orion potrząsnął głową.
- Tylko na holo. A ono daje niezbyt dobry obraz, powiedziałbym że wręcz kiepski.
- Zobaczmy - powiedziała.
A Gemini, za plecami Oriona, mruknął:
- Czemu nie, Orry?
Brzmienie starego czułego słówka zaskoczyło Oriona, ale zarazem, o dziwo, podniosło go na duchu. Czyżby Gemini też przechowywał w pamięci te wspomnienia? Orion odwrócił się powoli i spojrzał w pełne głębokiego smutku oczy przyjaciela.
- Chciałbyś obejrzeć to na holo?
Gemini tylko się uśmiechnął. A raczej wykrzywił usta w przelotnym grymasie, który Orion znał od tylu lat (tylko czterdziestu, ale czterdzieści lat temu byłem dzieciakiem, miałem ledwie trzydziestkę na karku, a Gemini - ile? - piętnaście. Ja Spartanin, on - mój helota; ja Hun, on - mój niewolnik). Orion odpowiedział zatem uśmiechem. Jego palce zatańczyły po kontrolkach.
Wokół zgromadziło się wielu gości, aczkolwiek inni, znudzeni wprawdzie ekstrawagancką, lecz trochę monotonną rozrywką gwarantowaną przez wieko czasu (“Dość energii, żeby na godzinę oświetlić cały Meksyk", powiedziała ta o trzpiotowatym śmiechu, która już obiecała swoje ciało czterem mężczyznom i jednej kobiecie, i teraz oddawała je komuś, kto nie chciał czekać), zajmowali się w ciemniejszych kątach pokoju czymś dekadenckim, rozkosznym i niewymagającym koncentracji.
Rozbłysło holo. Ciężarówka pełzła powoli, jej holograficzny wizerunek migotał.
- Czemu tak się dzieje? - zapytał któryś z gości i Orion mechanicznie odparł:
- Chronony nie są tak liczne jak fotony, a muszą pokryć o wiele większy obszar.
Po chwili pojawił się obraz człowieka migocący na poboczu. Obserwatorzy wybuchnęli śmiechem, gdy poznali Hectora, który wkładał całe serce w akt oddawania moczu. Potem zabrzmiała kolejna salwa śmiechu, gdy opuścił szatę i pomachał ręką. Ciężarówka przyspieszyła i natychmiast podskoczyła na ciele człowieka. Ciało zatrzepotało pod podwójnymi tylnymi oponami, zwiotczało i legło nieruchomo na drodze. Ciężarówka zatrzymała się zaledwie parę metrów dalej. Chwilę później ciało zniknęło.
- Wyśmienita robota, Hectorze! - zawołał Orion. - Lepiej niż mówiłeś! - Pozostali wyrazili uznanie oklaskami. Orion sięgnął do wyłącznika holo. Powstrzymała go oficer Manwool.
- Proszę nie wyłączać, panie Overweed. Niech pan to zamrozi i przesunie obraz.
Orion patrzył na nią przez chwilę, wzruszył ramionami i wykonał polecenie. Poszerzył pole widzenia, więc ciężarówka zmalała. I wówczas zesztywniał, podobnie jak goście stojący dostatecznie blisko i wystarczająco zainteresowani, by to zauważyć. Nie więcej niż dziesięć metrów przed ciężarówką otwierała się przepaść z zerwanym mostem.
- Widzi go - ktoś sapnął. A oficer Manwool wsunęła na nadgarstek Oriona wstęgę kajdanków miłości, mocno zacisnęła i przymocowała luźny koniec do służbowego pasa.
- Orionie Overweed, jest pan aresztowany. Ten człowiek zobaczył przepaść. Nie umrze. Miał mnóstwo czasu, by zauważyć, że czeka go pewna śmierć. Będzie żył - ze świadomością wszystkiego, co zobaczył owej nocy. Właśnie odmienił pan przyszłość, teraźniejszość i całą przeszłość, od jego czasów do obecnych.
I po raz pierwszy w życiu Orion zrozumiał, że ma powody się bać.
- Ale za to grozi najwyższy wymiar kary... - wydukał bez przekonania.
- Żałuję, że kara nie obejmuje tortur - rzuciła ze złością oficer Manwool - takich, na jakie skazał pan tego biednego kierowcę! A potem ruszyła ku drzwiom, wyciągając Oriona z pokoju.
Rod Bingley oderwał nic nie rozumiejące oczy od kierownicy i wlepił je w drogę przed sobą. Reflektory oświetlały ją na wiele metrów. I przez pięć sekund albo trzydzieści minut, albo przez jakiś inny odcinek czasu, który jednocześnie był krótki i nieskończony, nie pojmował, co widzi.
Wysiadł z kabiny, podszedł do brzegu przepaści, i popatrzył w dół. Przez parę minut odczuwał ulgę.
Potem wrócił do ciężarówki i policzył “rany" na masce. Wgniecenia na osłonie chłodnicy i gładkim metalu. Trzy pęknięcia na szybie.
Przeszedł do miejsca, w którym sikał tamten mężczyzna. Jasne, moczu nie było, ale w ziemi widniało wgłębienie, tam gdzie spływał gorący płyn, i ślady rozbryzgów w pyle.
A na świeżym asfalcie, położonym z pewnością tego dnia rano (ale w takim razie dlaczego nie było znaków ostrzegawczych? Może zwiał je nocny wiatr...), wyraźnie odbijały się ślady opon. Z wyjątkiem przerwy odpowiadającej szerokości ludzkiego ciała, gdzie tylne opony nie zostawiły żadnych odcisków.
I Rodney wspomniał śmierć, roztrzaskane twarze, a zwłaszcza błyszczące, żywe oczy wśród krwi i pogruchotanych kości. Wszyscy przypominali mu Rachel. Rachel, która chciała, żeby... co? Czyżby już nie pamiętał tych snów?
Wdrapał się do kabiny i chwycił za kierownicę. Głowa go bolała, myśli kłębiły się chaotycznie, ale czuł, że lada moment znajdzie cudowne rozwiązanie, prostą odpowiedź na to wszystko. Istniały dowody, tak, choć ciała zniknęły, istniały dowody, że przejechał tych ludzi. Nie wyobraził sobie tego.
Musieli zatem być (potknął się na tym słowie, nawet w myślach, i musiał zaśmiać się sam z siebie, kończąc) aniołami. Jezus ich przysłał, Rodney wiedział, przecież uczyła go matka, to karzące anioły dobitnie demonstrujące mu śmierć, którą sprowadził na żonę, sam wychodząc z wypadku bez szwanku.
Czas spłacić dług.
Zapuścił silnik i ruszył, powoli, świadomie, w kierunku końca drogi. I gdy przednie koła podskoczyły, gdy nastąpiła ta przyprawiająca o mdłości chwila, kiedy bał się, że ciężarówka jest zbyt ciężka i koła napędowe nie zdołają wyciągnąć jej poza krawędź, złożył ręce na wysokości twarzy i modlił się na głos:
- Dalej!
A potem ciężarówka obsunęła się, przechyliła w dół, zawisła w powietrzu i spadła. Siła upadku rzuciła jego ciało na tył wozu. Splecione dłonie uderzyły go w twarz. Chciał powiedzieć: “Polecam Ci swoją duszę", ale zamiast tego wrzasnął:
- Nie, nie, nie, nie, nie - w nie kończącej się negacji śmierci, która w gruncie rzeczy nie niosła spodziewanej ulgi. Znalazł się w delikatnych, pewnych objęciach przepaści. Ręce pochwyciły go i utuliły, ścisnęły mocno, zamknęły mu oczy i złożyły jego głowę między zbiornikiem paliwa a granitem.
- Czekajcie - poprosił Gemini.
- A niby czemu, do licha? - Oficer Manwool zatrzymała się przy drzwiach. Orion, który podążał za nią potulnie, też przystanął i spojrzał na policjantkę z wyrazem uwielbienia właściwym dla wszystkich aresztantów w kajdankach miłości.
- Zwolnij tego człowieka - powiedział Gemini.
- Nie zasługuje - odparła. - Ty też nie.
- Mówię, puść go. A przynajmniej zaczekaj na dowody. Parsknęła.
- A jakich jeszcze dowodów tu potrzeba, Gemini? Podpisanego oświadczenia Rodneya Bingleya, że Orion Overweed jest cholernym ludobójcą?
Gemini z uśmiechem rozłożył ręce.
- W rzeczywistości nie widzieliśmy, co się stało z Rodneyem, prawda? Może dwie godziny później trafił go piorun, zanim zdąży! z kimkolwiek porozmawiać - innymi słowy, musisz wykazać, że szkody zostały poczynione. A ja nie czuję żadnej zmiany w teraźniejszości...
- Wiesz, że zmiany bywają nieodczuwalne. Nikt o nich nie wie, ponieważ nie możemy pamiętać niczego ponad to, co się naprawdę wydarzyło!
- Przynajmniej obejrzyj, co nastąpiło później i z kim Rodney mógł się podzielić swoimi rewelacjami.
Manwool doprowadziła Oriona do pulpitu. Na jej polecenie aresztant, z uśmiechem pełnym oddania, uruchomił holo.
I wszyscy patrzyli, jak Rodney Bingley podchodzi do skraju przepaści, a potem wraca do ciężarówki, podprowadzają na sam skraj, szybuje w dół i umiera na skałach.
Hector zahukał z radości.
- I tak umarł! Orion nie zmienił niczego, ani jednego cholernego drobiazgu!
Manwool odwróciła się do niego z oburzeniem.
- Przyprawiasz mnie o mdłości.
- Ten człowiek nie żyje - ciągnął uradowany Hector. - Więc zdejmij z Oriona ten głupi sznurek, bo inaczej wniosę skargę o...
- Idź, ulżyj sobie w kącie - poradziła, a kilka kobiet udało zażenowanie. Manwool rozluźniła kajdanki i zsunęła pasek z nadgarstka Oriona.
Natychmiast odwrócił się do niej, warcząc:
-Wynoś się stąd! Wynocha! Precz!
Szedł za nią aż do drzwi teleportera. Gemini nie był jedynym, który zastanawiał się, czy ją uderzy. Ale Orion nie stracił panowania i policjantka odeszła w spokoju.
Orion wrócił, pocierając ręce tak, jakby je namydlał, jak gdyby próbował usunąć z nich ślady kontaktu z kajdankami miłości.
- Coś takiego powinno być zabronione. Ja ją naprawdę kochałem. Naprawdę kochałem tę śmierdzącą, cholerną, kurewską gliniarę! - I wstrząsnął się tak gwałtownie, że parę osób wybuchnęło śmiechem. Czar został przełamany.
Orion zdobył się na uśmiech, a goście powrócili do swoich rozrywek. Z delikatnością, którą czasami okazują nawet kompletni niewrażliwcy i sekutnice, zostawili go samego z Geminim przy kontrolkach wieka czasu.
Gemini odsunął kosmyk włosów z czoła Oriona.
- Uczesz się kiedy - powiedział.
Orion uśmiechnął się i delikatnie pogładził rękę przyjaciela. Gemini powoli odsunął dłoń poza jego zasięg.
- Przykro mi, Orry, ale nigdy więcej.
Orion zamarkował beztroskie wzruszenie ramion.
- Wiem. Nawet w imię dawnych czasów. - Zaśmiał się cicho. - Ten głupi sznurek sprawił, że ją kochałem. Nie powinni tego robić nawet kryminalistom.
Bawił się kontrolkami nadal włączonego holo. Obraz powiększał się; kabina ciężarówki rosła w oczach. Chronony były zbyt rozproszone, dlatego w pewnej chwili obraz zaczął zamazywać się i płowieć. Orion unieruchomił go.
Pochylając się lekko i zaglądając przed okno do kabiny, Orion i Gemini mogli zobaczyć miejsce, w którym skała zmiażdżyła głowę Roda Bingleya o zbiornik z paliwem. Szczegółów, oczywiście, nie dało się odcyfrować.
- Zastanawiam się - zaczął Orion - czy istnieje jakaś różnica.
- W czym? - zapytał Gemini.
- W śmierci. Czy jest jakaś różnica, jeśli się potem nie budzisz.
Cisza.
I cichy śmiech Geminiego.
- Co cię tak bawi? - zapytał Orion.
- Ty - odparł młodszy mężczyzna. - Została tylko jedna rzecz, której nie próbowałeś, prawda?
- Jak miałbym to zrobić? - zapytał Orion, na wpół poważnie (tylko na wpół?) - Sklonują mnie z powrotem.
- Dość łatwo. Potrzebujesz jedynie przyjaciela, który wyłączy maszynę, kiedy ty będziesz po drugiej stronie. Nic tu nie zostanie. I możesz osobiście zadbać o szczegóły samobójstwa.
- Samobójstwa - powtórzył Orion z uśmiechem. - Zawsze używasz policyjnych określeń.
I tej nocy, gdy inni goście w łóżkach i innych dogodnych miejscach odsypiali nadmiar alkoholu, Orion położył się na fotelu i zasunął za sobą pokrywę skrzyni. Czując na policzku ostatni pocałunek przyjaciela i widząc jego rękę na kontrolkach, powiedział:
- W porządku. Przerzuć mnie.
Parę minut później Gemini został sam. Bez chwili namysłu podszedł do skrzynki z bezpiecznikami i wyłączył zasilanie na kilka krytycznych sekund. Potem wrócił do pokoju z odłączoną maszyną i pustym fotelem. Wkrótce brzęczyk oznajmił przybycie policji. Mercy Manwool podeszła prosto do niego i objęła go. Pocałował ją, mocno.
- Zrobione? - zapytała.
Kiwnął głową.
- Ten sukinsyn nie zasługiwał na to, żeby żyć - dodała. Gemini potrząsnął głową.
- Nie wyegzekwowałaś swojej sprawiedliwości, moja droga Mercy.
- Przecież on nie żyje?
- Och, to prawda. Ale, widzisz, sam tego chciał. Powiedziałem mu, co zaplanowałem. A on poprosił, żebym to zrobił. Popatrzyła na niego ze złością.
- Zrobiłeś to. Zatem opowiedz mi o wszystkim, nie chciałabym stracić ani jednego radosnego szczegółu.
Gemini wzruszył ramionami.
Manwool odwróciła się od niego i podeszła do wieka czasu. Przesunęła palcami po skrzyni. Potem odpięła od pasa laser i zaczęła topić wieko, aż przemieniło się w bezkształtną masę gorącego tworzywa na metalowym stojaku. Parę metalowych elementów też się nadtopiło i wykrzywiło.
- Chrzanić przeszłość - powiedziała. - Dlaczego nie możemy zostawić jej w spokoju?
6. GRY AUTOSTRADOWE
Z wyjątkiem Przełęczy Donnerów wszystko na drodze między San Francisco a Salt Lake City było nudne. Stanley pokonywał tę trasę z tuzin razy, aż w końcu nabrał pewności, że zna Newadę na pamięć: nie kończąca się droga, wijąca się wśród wzgórz porośniętych niskimi krzakami.
- Kiedy Bóg tworzył krajobraz - mawiał często - została masa ziemi w Newadzie i Bóg powiedział: "A, do diabła z nią" i tak już zostało.
Dzisiaj Stanley był na luzie, nie spieszyło mu się z powrotem do Salt Lake i żeby zabić nudę, zaczął bawić się w gry autostradowe.
Najpierw w Błękitne Anioły. Na podjeździe w Sierra Nevada wypatrzył dwa auta jadące bok w bok osiemdziesiąt kilometrów na godzinę. Ustawił swojego datsuna 260Z równolegle do nich. Jechali razem osiemdziesiątką, blokując wszystkie pasma drogi szybkiego ruchu. Za nimi zaczęły się gromadzić pojazdy.
Zabawa była udana - dwaj pozostali kierowcy wczuli się w nią bezbłędnie. Kiedy środkowy wóz wysunął się do przodu, Stanley nadal pozostał na wysokości prawego i jechali w formacji strzały. Tworzyli skosy, lejki, tańczyli wokół siebie przez pół godziny, a ilekroć jeden z nich wysuwał się lekko do przodu, doprowadzeni do szału kierowcy próbowali wcisnąć się za jadący na czele wóz.
Wreszcie zabawa zmęczyła Stanleya, mimo frajdy, jaką sprawiał mu nieustanny ryk klaksonów i błyskanie światłami. Zatrąbił dwa razy i pomachał radośnie do jadącego obok kierowcy, po czym wdusił pedał gazu i przyspieszył do ponad stu dziesięciu kilometrów na godzinę, by po pewnym czasie zwolnić do dziewięćdziesięciu paru, gdy dziesiątki innych samochodów, których kierowcy próbowali nadrobić stracony czas (albo zrekompensować sobie długotrwałe przymusowe ograniczenie), wyprzedzały go z dużo większą prędkością. Wielu zwalniało, trąbiąc, migając światłami i pokazując obsceniczne gesty. Stanley do wszystkich szczerzył zęby.
Znudził się ponownie na wschód od Reno.
Tym razem postanowił zabawić się w Ogon. Żółty AM Hornet jechał tuż przed nim, robiąc mniej więcej dziewięćdziesiąt do dziewięćdziesięciu pięciu kilometrów na godzinę. Dobre tempo. Stanley ustawił się jakieś trzy długości za nim. Prowadziła kobieta, jej ciemne włosy tańczyły w kapryśnych podmuchach, które wpadały przez otwarte okno. Stanley był ciekaw, ile czasu upłynie, zanim ona zauważy, że ma kogoś na ogonie.
Dwie piosenki w radio (tak zazwyczaj odmierzał czas w trakcie jazdy) i pół reklamy lakieru do włosów - i zaczęła przyspieszać. Stanley był dumny ze swojego refleksu. Nie zyskała choćby długości samochodu; nawet gdy osiągnęła sto dziesięć, trzymał się za nią.
Nucił piosenkę starego Billy Joela, gdy stacja Reno zaczęła cichnąć. Zajął się szukaniem następnej, lecz znalazł tylko country and western, czego nie cierpiał. Jechał więc za kobietą w ciszy, aż hornet zaczął zwalniać.
Zeszła poniżej pięćdziesiątki, a on jej nie wyprzedzał. Stanley zachichotał. Był już pewien, że kobieta wyobraża sobie najgorsze. Gwałciciel, złodziej, porywacz, zdecydowany ją zniszczyć. Stale spoglądała w lusterko wsteczne.
- Nie ma obawy, paniusiu - mruknął. - Jestem tylko chłopakiem z Salt Lake City, który lubi się bawić. - Zwolniła do czterdziestu, a on trzymał się za nią; przyspieszyła gwałtownie do osiemdziesięciu, ale jej hornet nie mógł się równać z przyspieszeniem jego zetki.
- Zarobiłem dla firmy czterdzieści tysięcy dolarów - zaśpiewał w cichym wnętrzu samochodu - z czego sześć tysięcy dla mnie.
Hornet podjechał do ciężarówki, która z trudem pięła się na wzniesienie. Kobieta mogła wyprzedzać, miała wolny pas, ale nie zdecydowała się, najwyraźniej w nadziei, że zrobi to Stanley. Jadąc równolegle z ciężarówką, pokonała wraz z nią resztę drogi pod górę.
- Aha, zabawa w Błękitne Anioły z Pacific Intermountain Express. - Stanley nie zmieniał odległości od horneta.
Na szczycie wzniesienia skończył się pas do wyprzedzania. W ostatnim momencie hornet śmignął przed maską ciężarówki - i dostosował się do jej tempa, jadąc zaledwie kilka metrów przed nią. Nie zostawił miejsca dla Stanleya, a z naprzeciwka, prosto na niego, pędził po dwupasmowej drodze jakiś samochód.
- Ale suka! - warknął Stanley. W ułamku sekundy, bo kiedy był zły, nie lubił ustępować, zadecydował, że nie da się przechytrzyć. Skręcił w ciasną przestrzeń między hornetem a ciężarówką.
Nie było miejsca. Kierowca ciężarówki zatrąbił i przyhamował; kobieta, przestraszona, skoczyła do przodu. Stanley zdążył zjechać z drogi tuż przed nadjeżdżającym z przeciwka autem; kierowca, jego żona i gromadka rozwrzeszczanych dzieciaków skamienieli, wyobrażając sobie kraksę, której uniknęli ledwie o włos.
- Myślisz, że jesteś cwana, co, suko? Ale to Stanley Howard jest królem. - Bzdura, kompletna bzdura, jednak brzmiało nieźle i wyśpiewał to zdanie w kilku tonacjach, podążając dwie długości wozu za kobietą, która teraz jechała nieco ponad setką.
Stanley popadł w zadumę. Jego myśli błądziły od wyścigów w Utah do wspomnienia posiłku w barze Alioto's i bardzo ważnego wniosku, że niezależnie, jak blisko nabrzeża stałby Alioto's, serwowane tam ryby nie byłyby ani odrobinę lepsze niżu Brattena w Salt Lake. Myślał, że chce jak najszybciej znaleźć się w Salt Lake, aby sprawdzić słuszność tej opinii; rozważał, czy zawracać sobie głową nagabywaniem Liz, skoro tak wyraźnie nie jest zainteresowana. Zastanawiał się, czy Genevieve powiedziałaby: tak, gdyby ją poprosił.
A horneta już przed nim nie było.
Miał tylko siedemdziesiąt na liczniku i ciężarówka PIE dopędziła go na prostym odcinku. Przed nim droga wiła się przez górską przełęcz - kobieta musiała przyspieszyć, kiedy rozmyślał. Ale nie dopędził jej, nawet gdy wcisnął gaz do deski. Musiała gdzieś skręcić i Stanley zachichotał, wyobrażając sobie, jak zadyszana, z szybko bijącym sercem, patrzyła na mijającego ją datsuna. Ależ musiała poczuć ulgę, pomyślał. Biedna babka. Co za paskudna zabawa. I zarechotał z radości - bezgłośnie, jego klatka piersiowa i brzuch drżały, lecz z ust nie wydobył się żaden dźwięk.
Zatrzymał się w Elko, żeby zatankować, kupił w automacie na stacji paczkę ciastek i właśnie opierał się o samochód, kiedy obok przejeżdżał hornet. Pomachał ręką, ale kobieta nie dostrzegła go. On jednak zauważył, że kawałek dalej podjechała do stacji Amoco.
To tylko głupia zachcianka. Ciągnę to zbyt długo, myślał, czekając w samochodzie, aż kobieta ruszy spod stacji benzynowej. Ruszyła. Przez chwilkę Stanley wahał się, czy nie przerwać polowania, potem wcisnął gaz i ruszył główną ulicą Elko parę przecznic za hornetem. Kobieta zatrzymała się na światłach. Kiedy zapaliło się zielone, Stanley znajdował się tuż za nią. Zobaczył jej minę we wstecznym lusterku; w jej oczach malował się strach.
- Nie ma obawy, paniusiu - powiedział. - Tym razem nie będę cię śledził. Po prostu jestem w drodze do domu.
Kobieta nagle, bez sygnalizowania, zjechała na parking. Stanley spokojnie ruszył dalej.
- A widzisz? Nie jadę za tobą.
Parę kilometrów za Elko zjechał z autostrady. Wiedział, po co. I wypierał się tego. Tylko odpoczywam, powtarzał sobie. Siedzę tu, bo nie spieszy mi się do Salt Lake City. Ale było gorąco i nieprzyjemnie, a do stojącego auta nie wpadał przez okna nawet najsłabszy podmuch. To głupie, powiedział sobie Stanley. Czemu miałbym prześladować tę biedną babkę? - pytał się w duchu. - Do diabła, po cholerę tu siedzę?
Nadal siedział, kiedy go minęła. Zobaczyła go. Przyspieszyła. Stanley uruchomił silnik, wyjechał z bocznej drogi na główną, szybko dopędził horneta i uplasował się zaraz za nim.
- Jestem gówniarzem - stwierdził. - Jestem najbardziej wszawym dupkiem na autostradzie. Nadaję się do odstrzału. - Naprawdę tak uważał. Ale trzymał się za nią, przeklinając się przez całą drogę.
W ciszy wnętrza samochodu (szum wiatru się nie liczył, a przyzwyczajony do pomruku silnika wcale go nie słyszał), recytował prędkości, z jakimi się poruszali.
- Dziewięćdziesiąt, prawie sto, sto dwa na zakręcie, czyżbyśmy stracili rozum, panienko? Ponad sto dziesięć - ho, ho, uwaga na stanowych gliniarzy. - Wchodzili w zakręty z absurdalną prędkością; ona od czasu do czasu gwałtownie zwalniała, ale Stanley zawsze szybko reagował i trzymał się parę długości z tyłu.
- Jestem naprawdę przyzwoitym facetem, panienko. - Widział jej twarz, gdy mijała go w Elko, i uświadomił sobie, że kobieta jest ładna. - Gdybyśmy się spotkali w Salt Lake City, na pewno byś mnie polubiła. Mógłbym cię zaprosić na randkę. I gdyby się okazało, że nie jesteś jakąś świętojebliwą mormonką, moglibyśmy pójść na całość. Gwarantuję, że miły ze mnie facet.
Była ładna i jadąc za nią (Co? Prawie sto czterdzieści? Nie przypuszczałem, że hornet może tyle wyciągnąć.) zaczął fantazjować. Wyobrażał sobie jak kończy jej się paliwo, jak panikuje, bo na jakimś pustym odcinku drogi znajdzie się na łasce prześladującego ją szaleńca. Ale kiedy się zatrzymywał, to ona miała pistolet, to ona panowała nad sytuacją. Celowała w niego, zmuszała do oddania kluczyków, a potem kazała mu się rozebrać, zabierała ubranie i po upchnięciu rzeczy w zetce odjeżdżała jego wozem.
- To ty jesteś niebezpieczna, paniusiu.
Odtwarzał tę fantazję kilkakrotnie i za każdym razem kobieta przed odjazdem spędzała z nim coraz więcej czasu. On zostawał na drodze, z hornetem o pustym baku, nagi i napalony jak wszyscy diabli.
Stanley zrozumiał, skąd się biorą te fantazje.
- Zbyt długo byłem samotny - powiedział. - Zbyt samotny zbyt długo, a Liz niczego nie rozepnie przed złożeniem papierów w urzędzie stanu cywilnego. - Słowo “samotny" rozbawiło go, przywodząc na myśl poezję niewysokich lotów. - Nie grzeb mnie na samotnej prerii, gdzie wyją kojoty i hula wiatr.
Jechał za kobietą przez kilka godzin. Teraz z pewnością wiedziała, że to tylko zabawa. Nie zrobił nic, co mogłoby ją zmusić do zjechania na pobocze. Był tylko ogonem.
- Jak przyjacielski pies - powiedział. - Hau hau. Wrrr.
I znów fantazjował, dopóki nie oślepiły go światła Wendover. Dopiero wtedy uświadomił sobie, że zapadł zmrok. Włączył reflektory. Hornet przyspieszył, jego tylne światła błysnęły, a potem stopiły się z blaskiem lamp i reklam przypominających, że tu jest ostatnia szansa stracenia pieniędzy przed wjazdem do Utah.
W mieście stał przy drodze, błyskając światłami, wóz policyjny. Jakiś biedny ćwok dał się złapać na przekraczaniu prędkości. Stanley spodziewał się, że kobieta będzie sprytna i ustawi się za policją, podczas gdy on przekroczy granicę, wyjeżdżając poza jurysdykcję Newady.
Ale hornet minął policję i przyspieszył. Stanley przez chwilę poczuł się kompletnie zaskoczony. Czy ta kobieta zwariowała? Ze strachu odjęło jej rozum - miała szansę na pomoc, a zrezygnowała. Oczywiście, domyślił się Stanley, wyjeżdżając hornetem z Wendover na prosty odcinek autostrady biegnącej przez Salt Flats, oczywiście, że się nie zatrzymała. Bidula złamała prawo, jadąc z nadmierną prędkością, i co mogłoby wydawać się nieprawdopodobne, zaczęła bać się glin.
To szaleństwo. Ludzie pod presją robią szalone rzeczy, konkludował Stanley.
Autostrada biegła prościutko w ciemność. Nów. Parę gwiazd, ale żadnych punktów orientacyjnych po obu stronach drogi, więc samochody jechały niczym w tunelu: kierowcy widzieli jedynie hipnotyzującą linię z lewej, światła czołowe z tyłu i wsteczne przed sobą.
Ile paliwa mieści zbiornik horneta? Wjazd na Salt Flats oznaczał długą drogę do pierwszych stacji benzynowych, a niektóre z nich (choć po zmianie czasu mogła być dziesiąta trzydzieści, jedenasta, a może dopiero dziesiąta) były już nieczynne. Stanley wiedział, że jego zetka po zatankowaniu w Elko bez problemów dociągnie do Salt Lake, ale hornetowi mogło zabraknąć paliwa.
Przypomniały mu się popołudniowe sny na jawie i przełożył je na język nocy: wyobraził sobie kobietę panikującą w ciemności, pistolet lśniący w światłach jego wozu. Ta pani była uzbrojona i niebezpieczna. Wiozła narkotyki do Utah, a on należał do mafii. Z pewnością doszła do wniosku, że zamierza załatwić ją na samotnych Salt Flats, wiele kilometrów od cywilizacji. Prawdopodobnie właśnie sprawdzała magazynek pistoletu.
Prędkościomierz wskazywał prawie sto czterdzieści.
- Jedziesz całkiem szybko, paniusiu.
Sto czterdzieści pięć.
Jasne, zrozumiał Stanley. Kończy jej się paliwo. Chce osiągnąć maksymalną prędkość i przejechać jeszcze kawałek na luzie, kiedy skończy się rezerwa.
Nonsens, pomyślał Stanley. Panują ciemności, bidula jest obłędnie przerażona. Muszę to przerwać. To niebezpieczne. Zrobiło się kompletnie ciemno, a ta niebezpieczna i głupia zabawa trwa od sześciuset pięćdziesięciu kilometrów. Nie chciałem, żeby ciągnęła się tak długo.
Stanley minął znaki drogowe, które poinformowały go, że zbliża się pierwszy zakręt. On dobrze się tu orientował, ale mnóstwo ludzi nie znających Salt Flats myślało, że szosa cały czas biegnie prosto jak strzała. Droga jednak skręcała, i to w miejscu, gdzie nie było ku temu żadnych powodów, ani gór, ani niczego. I w sposób typowy dla wydziału drogowego stanu Utah, znak uprzedzający o zakręcie postawiono niemal dokładnie na środku łuku. Stanley instynktownie zwolnił.
Kobieta w hornecie nie zwolniła.
W świetle reflektorów Stanley zobaczył, że hornet ześlizguje się z drogi. Wdusił hamulec; patrzył, jak hornet podrywa się, koziołkuje, spada na tył, a potem przekręca się jeszcze raz i ląduje na dachu. Przez chwilę samochód po prostu leżał. Stanley zatrzymał wóz i obejrzał się przez ramię. Hornet stanął w płomieniach.
Stanley siedział mniej więcej przez minutę, z trudem łapiąc oddech, rozdygotany. Przerażony. W szoku powtarzał ze zgrozą:
- Co ja narobiłem! Mój Boże, co ja narobiłem - ale jednocześnie wiedział, że przeżywa orgazm, że drżenie jego ciała wywołał najpotężniejszy wytrysk w życiu, że przez całą drogę z Reno próbował dobrać się hornetowi do tyłka i wreszcie, wreszcie, osiągnął cel.
Ruszył dalej. Po dwudziestu minutach zatrzymał się przy stacji benzynowej z telefonem. Sztywno wysiadł z samochodu, spodnie miał mokre i lepkie. Pogrzebał w lepkiej kieszeni w poszukiwaniu lepkiej dziesięciocentówki, którą wrzucił do automatu. Wybrał numer pogotowia wypadkowego.
- Minąłem... minąłem samochód na Salt Flats. W płomieniach. Około piętnastu mil przed stacją Chevron. Palił się.
Odwiesił słuchawkę. Pojechał dalej. Parę minut później zobaczył policyjny wóz patrolowy z migającymi światłami, pędzący w przeciwną stronę. Od Salt Lake City na pustynię. A jeszcze później ambulans i wóz strażacki. Mocno zacisnął ręce na kierownicy. Dowiedzą się. Zobaczą ślady hamowania. Ktoś im powie o zetce jadącej za hornetem od Reno aż do śmierci kobiety w Utah.
Ale choć się zamartwiał, wiedział, że nikt się nie dowie. Nie dotknął jej. Na jego samochodzie nie było żadnego śladu.
Trasa szybkiego ruchu przekształciła się w sześciopasmową ulicę z motelami i podrzędnymi jadłodajniami po obu stronach. Przejechał pod autostradą, nad torami kolejowymi ruszył ulicą North Tempie aż do Second Avenue: szkoła z lewej, ograniczenie szybkości, wszystko normalne, wszystko tak jak zostawił, jak zawsze, kiedy wracał do domu z długiej podróży. Skręcił w L Street, do bloku mieszkalnego Chateau LeMans; zaparkował w podziemnym garażu i wysiadł. Klucz posłusznie otwierał kolejne drzwi. Jego pokój był w nienaruszonym stanie.
Do diabła, a czego się spodziewałeś? - zapytał się w duchu. - Syren na ulicy? Pięciu detektywów czekających w salonie, żeby cię przyskrzynić?
Kobieta, ta kobieta umarła. Próbował czuć się okropnie. Ale wszystkim, co pamiętał i jedynym, co się liczyło, było dygotanie ciała, wrażenie, że orgazm nigdy się nie skończy. Nic. Nic na świecie nie mogło się w tym równać.
Szybko położył się do łóżka i zasnął bez najmniejszych kłopotów. Morderca? - zapytał siebie w myślach, gdy ogarniał go sen.
Ale jego umysł porwał to słowo i zawlókł je w te rejony pamięci, z których nie zdołałby go odzyskać. Nie da się z tym żyć. Nie można. I tak rozwiązał problem.
Rankiem Stanley przyłapał się na tym, że wymiguje się od wzięcia do ręki gazety, i dlatego zmusił się do jej przejrzenia. To nie była wiadomość na pierwszą stronę. Znalazł ją na końcu, w dziale informacji lokalnych. Kobieta nazywała się Alix Humphreys. Miała dwadzieścia dwa lata, stanu wolnego, pracowała jako sekretarka w jakiejś firmie prawniczej. Na zdjęciu zobaczył młodą, atrakcyjną dziewczynę.
“Zdaniem policyjnej grupy dochodzeniowej najprawdopodobniej zasnęła za kierownicą. Pojazd poruszał się z prędkością ponad stu trzydziestu kilometrów na godzinę, kiedy wydarzył się wypadek".
Wypadek.
Niezłe słowo na określenie płomieni.
Tak, Stanley poszedł do pracy jak zwykle, poflirtował z sekretarkami jakby nigdy nic i nawet jechał, jak zawsze, ostrożnie i grzecznie.
Nie upłynęło jednak zbyt wiele czasu do chwili, kiedy znowu zaczął swoje autostradowe zabawy. W drodze do Logan zagrał w Ogon i kobieta w hondzie civic zderzyła się czołowo z pick-upem, gdy bezmyślnie próbowała wyminąć półciężarówkę na szczycie wzgórza w Sardine Canyon. Raporty policyjne nie wspominały (i nikt tego nie wiedział), że próbowała uciec przed datsunem 260Z, który bezlitośnie tropił ją przez ponad sto kilometrów. Nazywała się Donna Weeks, miała dwoje dzieci i męża, który tego wieczora czekał na nią w Logan. Nie można było wydostać jej ciała z samochodu.
W czasie jazdy do Denver siedemnastoletnia amatorka jazdy na nartach straciła panowanie nad pojazdem na zaśnieżonej drodze, jej VW zderzył się z górą, odbił się i stoczył z urwiska. Jedna narta na dachu garbusa - niewiarygodne! - nie została nawet draśnięta. Druga rozleciała się na kawałki. Głowa dziewczyny wypadła przez przednią szybę. Tułów nie.
Drogi między faktorią Cameron i Page w Arizonie należały do najgorszych na świecie. Nikt się więc specjalnie nie zdziwił, gdy osiemnastoletnia blond modelka z Phoenix z prędkością ponad stu sześćdziesięciu kilometrów na godzinę wbiła się w tył vana zaparkowanego na poboczu. Wiadomość o jej śmierci znajomi skwitowali krótko: nic dziwnego, zawsze jeździła bardzo szybko, zwłaszcza w nocy. Dziecko śpiące w vanie zginęło, a reszta rodziny znalazła się w szpitalu. Nie padła żadna wzmianka o datsunie z tablicami z Utah.
I Stanley zaczął coraz częściej zapamiętywać się w grze. Nie starczało już miejsca w sekretnych zakamarkach jego umysłu, aby wszystko to zmagazynować. Wyciął zdjęcia kobiet z gazety. Śnił o nich po nocach. W snach zawsze mu groziły, zawsze zasługiwały na koniec, który je spotykał. Każdy taki sen kończył się orgazmem. Ale nigdy tak silną, ekstatyczną konwulsją, jakiej doświadczał na drodze, gdy dochodziło do wypadku.
Szach. I mat.
Cel i pal.
Osiemnaście, siedem, dwadzieścia trzy...
Gry, same gry - i chwila prawdy.
- Jestem chory. - Possał końcówkę czterokolorowego długopisu Bic. - Potrzebuję pomocy. Zadzwonił telefon.
- Stan? Tu Liz. Cześć, Liz.
- Stan, nie odpowiesz? Idź do diabła, Liz.
- Stan, co to za gierka? Nie dzwonisz od dziewięciu miesięcy, a teraz po prostu milczysz, gdy ja próbuję z tobą porozmawiać. Chodźmy do łóżka, Liz.
- To ty, prawda?
- Taa, to ja.
- No to czemu nie odpowiadasz? Stan, przerażasz mnie. Jestem naprawdę zaniepokojona.
- Przykro mi.
- Stan, co się dzieje? Dlaczego nie zadzwoniłeś?
- Potrzebowałem cię zbyt mocno. - Melodramatyczne, tak. Ale prawdziwe.
- Stan, wiem. Byłam podła.
- Nie, skąd, poważnie. To ja byłem zbyt wymagający.
- Stan, tęsknię. Chcę być z tobą.
- Mnie też ciebie brakuje, Liz. Naprawdę potrzebowałem cię przez tych parę miesięcy.
Brzęczała dalej, gdy Stanley podśpiewywał bezgłośnie:
- Och, nie grzeb mnie na samotnej prerii, gdzie kojoty wyją...
- Dziś wieczorem? W moim mieszkaniu?
- Chcesz powiedzieć, że wpuścisz mnie za ten święty łańcuch u drzwi?
- Stanley, nie bądź wredny. Tęsknię.
- Będę.
- Kocham cię.
- Ja ciebie też.
Po tylu miesiącach Stanley nie był już pewien, nie był absolutnie pewien. Ale Liz stała się dla niego ostatnią deską ratunku.
- Tonę - powiedział. - Umieram. Morior. Moriar. Mariar. Mortuus sum.
Dawniej, kiedy spotykał się z Liz, dawniej, kiedy byli razem, Stanley nie bawił się w te autostradowe gry. Nie przyglądał się, jak umierają te kobiety. Nie musiał ukrywać się przed sobą we śnie.
- Caedo. Caedam. Cecidi.
Źle, źle. Najpierw spotykał się z Liz. Przestał dopiero po... po... Liz nie miała z tym nic wspólnego. I nic nie mogło mu pomóc.
- Despero. Desperabo. Desperavi.
A ponieważ była to ostatnia rzecz, na jaką miał ochotę, wstał, ubrał się, wsiadł do samochodu i wyjechał na autostradę. Trafił na kobietę w czerwonym audi. I pojechał za nią.
Była młoda, ale doskonale prowadziła. Jechał za nią od Szóstej Południowej do rozwidlenia, od którego 1-15 biegnie na południe, a 1-80 odbija na wschód. Ona do ostatniej chwili trzymała się prawego pasa, a potem przeskoczyła przez dwa pasy i wpadła na l -80. Stanleyowi nawet nie przyszło do głowy, że mógłby ją zostawić. On też przebił się na drugą stronę, nie zważając na inne pojazdy. Autobus głośno zatrąbił. Rozległ się pisk opon, zetka Stanleya poderwała się na dwa koła i stracił panowanie nad kierownicą; słup latami zawisł nad nim, a potem odpłynął w tył...
I Stanley był już na l-80, jadąc kilkaset metrów za audi. Szybko zmniejszał odległość. Kobieta była sprytna, musiał to przyznać.
- Jesteś cwana, moja pani. Nie ustępujesz mi w niczym. Dzisiaj nikt. Dzisiaj nikt. - Chciał powiedzieć, że dzisiaj nikt nie umrze, i wierzył, że naprawdę to mówi (z nadzieją, zapierając się), ale nie pozwolił sobie wymówić tego na głos. Mówił, jakby nad jego głową wisiał mikrofon, rejestrujący jego słowa dla potomności.
Audi lawirowało między pojazdami ze średnią prędkością stu dwudziestu na godzinę. Stanley trzymał się w pobliżu. Niekiedy luka między samochodami zamykała się, zanim zdążył z niej skorzystać. Znajdował inną. Ale był o kilkanaście samochodów z tyłu, kiedy kobieta skręciła na ostatni zjazd z l -80 przed Parley's Canyon. Jechała na południe drogą l -215 i Stanley zrobił to samo, choć musiał gwałtownie przyhamować, żeby zmieścić się na ostrym zakręcie, który łączył obydwie drogi.
Pędziła 1-215 do samego końca, tam gdzie trasa zwężała się w dwupasmową drogę wijącą się u podnóża gór. Jak zwykle, wywrotka ze żwirem wlokła się pięćdziesiątką, rozsiewając po drodze kamyki niczym łupież. Audi ustawiło się za ciężarówką, a zetka Stanleya za audi.
Kobieta była mądra. Nie próbowała wyprzedzać. Nie na tym odcinku.
Kiedy dotarli do skrzyżowania z drogą prowadzącą w górę Big Cottonwood Canyon, do ośrodków narciarskich (teraz, wiosną, zamkniętych, więc nie było tu ruchu), zdawało się, że zamierza skręcić w prawo, przez Fort Union Boulevard z powrotem na trasę szybkiego ruchu. Zamiast tego skręciła w lewo. Ale Stanley spodziewał się takiego ruchu i zrobił to samo.
Zaledwie zagłębili się w kanion, Stanleyowi przemknęło przez głowę, że przecież ta kręta droga wiedzie donikąd - kończy się w Snowbird pętlą, zakręca i schodzi z powrotem na dół. Kobieta, która wydawała się taka przebiegła, wykonała bardzo głupi manewr.
A potem pomyślał, że może ją dopadnie. Powiedział:
- Mogę cię dopaść, dziewczyno. Lepiej uważaj.
Nie był pewien, jak wówczas postąpi. Ona na pewno ma pistolet. Z całą pewnością jest uzbrojona, inaczej nie śmiałaby bawić się z nim w ten sposób.
Pokonywała zakręty z nieprawdopodobną szybkością i Stanley musiał wykorzystać wszystkie swoje umiejętności, żeby nie odpaść.
Była to najtrudniejsza gra w Ogon, jaką kiedykolwiek prowadził. Ale mogła zakończyć się zbyt szybko - kobieta mogła rozwalić się na każdym z zabójczych zakrętów albo zderzyć się z samochodem nadjeżdżającym z przeciwka. Uważaj, pomyślał. Uważaj, to tylko gra, nie bój się, nie panikuj.
Nie panikuj? W chwili, gdy kobieta zrozumiała, że ją śledzi, przyspieszyła i zrobiła unik, zapraszając go do wesołego polowania. Ani śladu konsternacji, jaką okazywały inne. Ta była pełna życia. A kiedy ją złapie, będzie wiedziała, co zrobić. Będzie wiedziała.
- Yeniebam. Yeniam. Yenies. - Roześmiał się z żartu.
Nagle przestał się śmiać, ostro przekręcił kierownicę w prawo i wcisnął hamulec. Ujrzał ledwie błysk czerwieni na bocznej drodze. Tylko mignięcie, ale wystarczyło. Ta suka w czerwonym audi myślała, że go wykiwa. Sądziła, że przyczai się na bocznej drodze, a on popędzi dalej.
Zarzuciło go na żwirze zjazdu, ale odzyskał kontrolę i pognał wąską drogą gruntową. Audi zatrzymało się kilkaset metrów dalej.
Zatrzymało się.
Nareszcie.
Podjechał i już trzymał rękę na klamce... Ale kobieta nie zamierzała tu stać. Chciała tylko przeczekać, dopóki on nie przejedzie. Wiedział, że jest dla niej za sprytny. A teraz znalazła się w pułapce, na beznadziejnie pustej górskiej drodze, mokrej jeszcze od topniejącego śniegu: wokół tylko drzewa, za ciepło na narty, za chłodno dla turystów. Myślała, że go wykiwa, a tymczasem sama wpadła w potrzask.
Ruszyła. On też. Na wyboistej drodze czterdzieści kilometrów na godzinę było aż nadto. Ona jechała pięćdziesiątką. Trzęsło nim jak wszyscy diabli, ale nie należał do tych, którzy ustępują. A ona nie chciała ustąpić Stanleyowi. Jej audi emanowało wręcz lubieżnymi obietnicami.
Nie wiedział, jak długo już trząsł się na wertepach, jadąc w górę kanionu, gdy nagle zbocza rozstąpiły się, tworząc niewielką dolinę. Droga na chwilę stałą się bardziej płaska, choć z pewnością nie prosta. Audi przyspieszyło do sześćdziesięciu niewiarygodnych kilometrów na godzinę. Nie poddawała się. I była cholernie dobrym kierowcą. Ale Stanley też był cholernie dobrym kierowcą.
- Teraz powinienem skończyć - powiedział do niewidzialnego mikrofonu w samochodzie. Ale nie skończył. Nie skończył i już.
Skończyła się droga.
Wyjechał zza zakrętu i niespodziewanie droga zniknęła. Była tylko przerwa między drzewami i, paręset metrów dalej, druga ściana wąwozu. Z prawej strony dostrzegł kątem oka ostry zakręt, zobaczył stojące audi i wypatrzył, a przynajmniej tak mu się wydawało, przerażenie na zwróconej w jego stronę twarzy. I właśnie z tego powodu wykręcił głowę, próbował spojrzeć przez ramię, rozpaczliwie pragnąc zobaczyć tę twarz, rozpaczliwie nie chcąc widzieć drzew, które skłoniły się przed nim wdzięcznie, skał, które nieustannie rosły... I nadział się, on i jego datsun 260Z, na łukowato wypiętrzoną skałę i zadygotał, gdy połknął jej wierzchołek.
Ona siedziała w audi, drżąca; jej piersi wznosiły się w szlochu ulgi i szoku. Ulgi i szoku, tak. Ale wiedziała, że drżenie było czymś więcej. Było również ekstazą.
To się musi skończyć, krzyknęła bezgłośnie. Cztery, cztery, cztery.
- Czterech wystarczy - powiedziała, tłukąc pięścią w kierownicę. Potem opanowała się i o orgazmie przypominało już tylko drżenie ud i coraz rzadsze skurcze. Zawróciła do kanionu i skierowała się z powrotem do Salt Lake City. Już miała godzinę spóźnienia.
7. ŚPIEW Z GŁĘBI GROBU
Deszcz działał na nią przygnębiająco. Od czterech tygodni lało prawie codziennie i personel Domu Opieki w okręgu Miliard nie wyprowadzał rezydentów z budynku. To było uciążliwe dla wszystkich, szczególnie dla pielęgniarek, bo każdy bez przerwy użalał się nad sobą i domagał rozrywki.
Elaine nie domagała się rozrywki. Nigdy w ogóle nie żądała wiele od życia. Jednak deszcz odbierał jej więcej niż innym. Może dlatego, że miała zaledwie piętnaście lat i była jedynym dzieckiem w ośrodku dla dorosłych niezdolnych do samodzielnego życia w normalnym świecie. Może też dlatego, że bardziej potrzebowała tych paru godzin spędzanych na dworze i potrafiła z nich czerpać większą niż inni przyjemność. Sadzano ją na wózku, podpierano ze wszystkich stron poduszkami, żeby siedziała prosto, i wtedy wózek pędził korytarzem do szklanych drzwi prowadzących na zewnątrz.
- Szybciej, szybciej! - krzyczała Elaine, dopóki nie znalazła się na dworze.
Podobno potem prawie się nie odzywała. Siedziała cicho w swoim wózku na trawniku i patrzyła na wszystko dookoła. Po pewnym czasie wtaczano wózek do budynku.
Często byłem obecny przy tym, jak z powodu moich odwiedzin zabierano ją do środka. Nigdy jednak nie narzekała, że to przeze mnie skracano jej czas pobytu na powietrzu. Patrzyłem jak wózek wciągano do domu opieki, a ona uśmiechała się do mnie jak zdrowe dziecko. Oczami wyobraźni widziałem wtedy ręce, którymi Elaine machała radośnie i które pasowały do jej roześmianej twarzy. Widziałem jak biegnie przez trawnik, zgrzana i zdyszana. Tymczasem zamiast rąk Elaine miała z obu stron poduszki, utrzymujące jej korpus w pionie i była przypięta paskiem do wózka, żeby z niego nie wypadła, bo nie miała nóg, na których mogłaby się oprzeć.
Padało od czterech tygodni i prawie straciłem z nią kontakt.
Moja praca nie należała do najlepszych. Co tydzień odwiedzałem jeden z sześciu domów opieki w różnych okręgach. “Prowadziłem terapię" w przypadku, gdy kierownictwo domu opieki uznało to za stosowne. Nigdy nie udało mi się zrozumieć, czym się kierowano, wybierając pacjentów do terapii, ponieważ wszyscy oni byli mniej lub bardziej zaburzeni psychicznie. Większość dotknęło otępienie starcze, inni zgorzknieli z powodu swego kalectwa.
Zdolni studenci nie kończą jako terapeuci opłacani przez państwo. Czasami wmawiałem sobie, że nie wybiłem się w college'u, bo byłem indywidualistą. Lecz to nieprawda. Jeden z profesorów delikatnie przekazał mi brutalną prawdę: nie zostałem stworzony na naukowca. Z pewnością jednak nadawałem się na terapeutę. Potrafiłem dodawać otuchy w ostatnim roku życia mojej zmarłej na raka matce i od tego czasu uwierzyłem, że mam talent do wyciągania ludzi z dołków psychicznych. Budziłem powszechne zaufanie.
Nigdy nie sądziłem, że będę kiedyś pomagał ludziom w stanie beznadziejnym i w dodatku zamieszkałym w tej części kraju, gdzie nawet zdrowi nie mieli specjalnie po co żyć. Jednak tylko to potrafiłem robić i kiedy przeszedłem nad tą myślą do porządku dziennego (radzenie sobie z niepowodzeniem stanowiło przejaw mojej dojrzałości), starałem się wykonywać swoją pracę najlepiej jak potrafiłem.
Elaine była moją najlepszą pacjentką.
- Ciągle tylko pada i pada - usłyszałem na powitanie, gdy odwiedziłem ją trzeciego dnia powodzi.
- Wiem - odparłem. - Kompletnie przemokłem.
- Szkoda, że ja nie mogę zmoknąć - powiedziała Elaine.
- Nie powinnaś zmoknąć. Jeszcze byś zachorowała.
- Nie zachorowałabym.
- Pan Woodbury powiedział mi, że jesteś przygnębiona. Przyszedłem, by poprawić ci humor.
- Zrób coś, żeby przestało padać.
- Czy jestem Panem Bogiem Wszechmogącym?
- Myślałam, że może udajesz kogoś innego. Ja tak właśnie robię. Często rozmawialiśmy w ten sposób.
- Tak naprawdę jestem pancernikiem, któremu dobra wróżka obiecała spełnić jedno życzenie. Chciałam zostać człowiekiem. Jednak nie starczyło ciała i jestem tym, czym jestem - rzekła z uśmiechem.
Uśmiechnąłem się w odpowiedzi.
Miała pięć lat, gdy tuż przed samochodem jej rodziców wybuchła cysterna z benzyną. Oboje zginęli na miejscu. Elaine wybuch oderwał ręce i nogi. Cud, że w ogóle przeżyła. To, że nie umarła, było niewyobrażalnym okrucieństwem losu. Nie mogę pojąć, dlaczego udało jej się zachować względną pogodę ducha i stać się ulubienicą pielęgniarek. Chyba tylko to jej pozostało. Osobie, nie mającej rąk ani nóg, trudno jest się zabić.
- Chcę wyjść na dwór - powiedziała przenosząc wzrok na okno.
Widok za oknem nie należał do ciekawych. Kilka drzew, trawnik i płot, który postawiono nie ze względu na pensjonariuszy domu opieki, lecz jako barierę dla niezbyt sympatycznych mieszkańców miasta. W dali było jednak widać małe wzgórza i zwykle na dworze śpiewały ptaki, ale teraz deszcz zakrył wzgórza i je przepędził. Ucichł wiatr, nie kołysały się nawet gałęzie drzew. Padał jedynie deszcz.
- Świat w deszczu przypomina kosmos - powiedziała Elaine. - Też taka cisza i tylko słychać coś jakby szemranie wody.
- Coś ty? - nie zgodziłem się. - Tam niczego nie słychać.
- Niby skąd to wiesz? - spytała.
- W przestrzeni kosmicznej nie ma powietrza. Jeśli nie ma powietrza, to nie słychać żadnych dźwięków. Rzuciła mi pogardliwe spojrzenie.
- Tak jak myślałam. Nic nie wiesz. Przecież nigdy tam nie byłeś.
- Masz zamiar się ze mną kłócić?
Chciała coś odpowiedzieć, lecz powstrzymała się i skinęła głową.
- Cholerny deszcz - rzekła.
- Przynajmniej nie musisz prowadzić samochodu, gdy pada - powiedziałem.
Oczy Elaine posmutniały i zrozumiałem, że posunąłem się w żartach zbyt daleko.
- Słuchaj - zaproponowałem - kiedy tylko przestanie padać, zabiorę cię na przejażdżkę samochodem.
- To wszystko przez hormony - powiedziała.
- Jakie hormony?
- Mam piętnaście lat. Nigdy nie lubiłam siedzieć w domu. Ale teraz chce mi się krzyczeć. Jestem cała spięta i coś mi ściska żołądek. Chcę stąd wyjść i krzyczeć. To wszystko przez hormony.
- A gdzie są twoi przyjaciele? - spytałem.
- Żartujesz sobie? Są na dworze i bawią się na deszczu.
- Wszyscy? Co do jednego?
- Poza Chrum-chrum oczywiście. On by się rozpuścił.
- A gdzie jest Chrum-chrum?
- W lodówce.
- Pewnego dnia pielęgniarki pomylą się i podadzą go gościom zamiast lodów.
Nie uśmiechnęła się. Kiwnęła tylko głową i wiedziałem już, że w ten sposób niczego nie osiągnę. Naprawdę była przygnębiona.
Spytałem, czy czegoś potrzebuje.
- Żadnych pigułek - zastrzegła. - Po nich bez przerwy chce mi się spać.
- Gdybym ci dał środki pobudzające, łaziłabyś po ścianach.
- Ale śmieszne - odparła.
- No więc nic nie chcesz i będziesz tak patrzeć na deszcz i te paskudne żółte ściany?
- Staram się nie spać - powiedziała.
- Dlaczego?
W odpowiedzi potrząsnęła głową.
- Nie mogę spać. Nie powinnam za dużo spać. Znowu spytałem dlaczego.
 - Bo mogę się już nie obudzić - ucięła ostro.
W mojej obecności rzadko ogarniało ją zniecierpliwienie. Zrozumiałem, że teraz w każdej chwili grozi mi, że przestanę być mile widzianym gościem.
- Muszę już iść - powiedziałem. - A ciebie zapewniam, że nie będziesz spać wiecznie.
Potem opuściłem dom opieki i nie widziałem Elaine przez tydzień i, prawdę mówiąc, nie myślałem o niej wiele. Męczył mnie deszcz i przejąłem się samobójstwem w okręgu Ford. Tymczasem Elaine była młoda i według mnie miała po co żyć. Ona się z tym nie zgadzała, więc o czym tu dyskutować.
Soboty i niedziele spędzam w Piedmont, w przyczepie kempingowej. Mieszkam sam. Przyczepa aż lśni czystością, bo sprzątanie stanowi dla mnie nieomal religijny rytuał. Poza tym, jak sobie tłumaczę, mogę czasem sprowadzić na noc jakąś kobietę. Niekiedy rzeczywiście tak robię i bywa, że sprawia mi to przyjemność. Zawsze jednak irytuję się, gdy kobiety zaczynają nalegać, bym zmienił swój rozkład zajęć lub zabrał je ze sobą do któregoś z moteli, gdzie nocuję, lub też, co miało miejsce tylko raz, gdy któraś spróbowała namówić strażnika kampingu, by pod moją nieobecność wpuścił ją do przyczepy. Chciała, żeby było bardziej przytulnie. Nie zależy mi na tym, żeby było przytulnie. Zachowuję się tak pewnie z powodu śmierci matki; gdy była chora zajmowałem się domem i troszczyłem o ojca - dlatego jestem dobry w roli gospodyni domowej. Terapeuto lecz się sam. Dni spędzałem na mokrych od deszczu autostradach i pośród ludzi przygnębionych do granic możliwości. Wieczorami siadałem przed telewizorem i jadłem kanapki, potem zaś kładłem się do łóżka w jakimś motelu na koszt państwa. Wreszcie nadszedł czas, by znowu odwiedzić Dom Opieki w okręgu Miliard, gdzie czekała Elaine. Wtedy pomyślałem o niej po raz pierwszy od paru dni i uświadomiłem sobie, że pada już ponad tydzień i że biedaczka pewnie odchodzi od zmysłów. Kupiłem kasetę z nagraniem Coplanda pod batutą kompozytora. Nalegała, by dawać jej kasety, ponieważ można było zatrzymać odtwarzanie. Ośmiościeżkowe taśmy grały w nieskończoność i doprowadzały ją do stanu pustki myślowej.
- Gdzie się podziewałeś? - zapytała.
- Okrutny książę z Transylwanii zamknął mnie w klatce. Miała tylko metr dwadzieścia wysokości i wisiała nad sadzawką pełną krokodyli. Zdołałem otworzyć zębami zamek i uciekłem. Na szczęście krokodyle nie były głodne. A co ty porabiałaś przez ten czas?
- Doprawdy! Nie trzymasz się rozkładu czy co?
- Wprost przeciwnie: dokładnie się go trzymam. Dzisiaj jest środa. Byłem tu w zeszłą środę. W tym roku Gwiazdka wypada w środę, więc zjawię się na Gwiazdkę.
- To jeszcze cały rok.
- Do Gwiazdki pozostało tylko dziesięć miesięcy. Zupełnie nie można z tobą pożartować.
Elaine nie była w nastroju do żartów. Miała łzy w oczach.
- Już dłużej tego nie zniosę.
- Przykro mi, Elaine.
- Boję się.
Rzeczywiście się bała. Mówiła drżącym głosem.
- W nocy i w dzień. Zawsze kiedy śpię. Mam odpowiedni rozmiar.
- Do czego?
- Jak to do czego?
- Powiedziałaś, że masz odpowiedni rozmiar.
- Serio? Nie wiem, o co mi chodziło. Zaczynam wariować. Po to tu jesteś, prawda? Żebym nie zwariowała. Wszystko przez ten deszcz. Nic nie mogę robić. Nic nie widzę, słyszę jedynie szum deszczu.
- Jak w przestrzeni kosmicznej - powiedziałem pamiętając, o czym wspomniała zeszłym razem.
Najwyraźniej nie pamiętała naszej rozmowy.
- Skąd wiesz? - zapytała ze strachem.
- Ty mi mówiłaś.
- W przestrzeni kosmicznej nic nie słychać.
- Naprawdę? - spytałem.
- Tam nie ma powietrza.
- Wiem o tym.
- To dlaczego powiedziałeś “naprawdę?" To silniki. Słychać je wszędzie na całym statku. Przez cały czas słychać brzęczenie silników. Jak szum deszczu. Po jakimś czasie przestaje się je słyszeć. Przywyka się. Tak powiedziała Anansa.
Kolejna przyjaciółka ze świata wyobraźni. W kartotece Elaine wyczytałem, że nadal ma fikcyjnych przyjaciół, w wieku, gdy inne dzieci dawno ich porzucają. Dlatego skierowano ją na terapię - by zapomniała o fikcyjnych przyjaciołach. Chrum-chrum - prosiaczek z lodu, Howard - chłopiec, który potrafi wszystkich pokonać; Zuzia Anna przynosi lalki i bawi się nimi zamiast Elaine, wykonując wszystkie jej polecenia; Fuksja żyje w kwiatach i ma tylko kilka centymetrów. Były też inne postacie. Po kilku sesjach zorientowałem się, że Elaine wiedziała, iż jej przyjaciele nie istnieją naprawdę. Opuszczali jej ciało i robili za nią rzeczy, których sama by nie potrafiła zrobić. Gdyby zniszczyć ten świat wymyślonych przyjaciół, stałaby się jedynie bardziej samotna i nieszczęśliwa. Elaine była zdrowa psychicznie, miałem co do tego pewność. Wciąż jednak ją odwiedzałem i to nie tylko dlatego, że ją bardzo lubiłem. Zastanawiałem się nad tym, czy czasem nie udawała, gdy mi powiedziała, że jej przyjaciele nie są realni. Anansa to całkiem nowa postać.
- Kim jest Anansa?
- Eeee, wcale nie chcesz wiedzieć. Najwyraźniej nie miała ochoty o niej mówić.
- Właśnie że chcę. Odwróciła głowę.
- Nie mogę nic zrobić, żebyś sobie poszedł, ale chciałabym, by tak się stało. Czasami jesteś zbyt wścibski.
- Na tym polega moja praca.
- Twoja praca! - rzekła z pogardą. - Wszyscy biegacie na zdrowych nogach i pracujecie.
Cóż mogłem jej odpowiedzieć? Że w ten sposób zarabiamy na życie?
- Staram się jak mogę.
Jej twarz przybrała nagle tajemniczy wyraz. Zdawała się mówić: mam sekret i chcę, żebyś go ze mnie wyciągnął.
- Może ja też dostanę pracę.
- Może i tak - odparłem zastanawiając się, co Elaine mogłaby robić.
- Zawsze jest muzyka - powiedziała. Widocznie nie zrozumiałem, co miała na myśli.
- Trudno chyba znaleźć instrument, na którym mogłabyś zagrać. No cóż...
Trochę realizmu i tak dalej.
- Nie wygłupiaj się.
- Dobrze. Więcej nie będę.
- Chodziło mi o to, że moja praca związana jest z muzyką. Jaka to praca?
- Chciałbyś wiedzieć, co? - powiedziała przewracając tajemniczo oczami i odwracając się do okna.
Wyobraziłem ją sobie jako normalną piętnastolatkę. Można było pomyśleć, że Elaine próbuje ze mną flirtować. Jednak za jej pozorną zalotnością kryło się coś innego. Jakby strach. Elaine miała rację: rzeczywiście bardzo chciałem wiedzieć, co to za praca. Spróbowałem rozumować logicznie. Dodałem do siebie oba sekrety, o których wspomniała i które miałem rozszyfrować.
- Jaką pracę chce ci dać Anansa? Rzuciła mi wystraszone spojrzenie.
- A więc to prawda?
- Co?
- To takie przerażające. Mówię sobie, że to sen. Ale to nie sen, prawda?
- Co? Anansa?
- Pewnie myślisz, że jest po prostu jedną z moich przyjaciółek, tak? Ale tamte nie pojawiają się w snach. Za to Anansa...
- Co robi Anansa?
- Ona mi śpiewa. Kiedy śpię.
Mój umysł wytrawnego psychologa natychmiast podrzucił wyjaśnienie: Elaine śniła się matka.
- Oczywiście - powiedziałem.
- Ona jest w kosmosie i śpiewa mi. Nie uwierzyłbyś w to, co śpiewa. Przypomniałem sobie o kasecie, którą jej przyniosłem. Wyciągnąłem Coplanda.
- Dziękuję - rzekła Elaine.
- Nie ma za co. Chcesz posłuchać?
Zgodziła się. Włożyłem kasetę do magnetofonu. Wiosna w Apallachach. Poruszała głową w takt muzyki. Wyobraziłem sobie Elaine w tańcu. Miała doskonałe wyczucie rytmu.
Jednak po chwili przestała poruszać głową i rozpłakała się.
- To nie to samo - powiedziała.
- Słyszałaś już ten kawałek?
- Wyłącz to. Natychmiast to wyłącz! Wyłączyłem magnetofon.
- Przepraszam. Myślałem, że ci się spodoba.
- Nic, tylko poczucie winy - odparła Elaine. - Zawsze czujesz się winny, prawda?
- W istocie, prawie zawsze - zgodziłem się wesoło. Wielu moich pacjentów posługiwało się w rozmowie ze mną żargonem podsłuchanym u psychologów lub językiem z oper mydlanych.
- To ja przepraszam - powiedziała Elaine. - Po prostu to nie jest tamta muzyka. W porównaniu z nią każda inna wydaje mi się mroczna. Jak deszcz: wszystko jest szare, przygnębiające i zamglone. Jakby kompozytor chciał zobaczyć wzgórza, ale deszcz mu je przesłania. Przez chwilę wydawało mi się, że to właśnie ta muzyka.
- Muzyka Anansy? Skinęła głową.
- Wiem, że mi nie wierzysz. Ale ja ją słyszę, gdy śpię. Mówi mi, że tylko wtedy może się ze mną porozumiewać. Ona właściwie nie mówi. Tylko śpiewa. Jest tam daleko, w kosmosie, w swoim statku i śpiewa. W nocy ją słyszę.
- Dlaczego właśnie ty?
- Chodzi ci o to, dlaczego tylko ja ją słyszę? - zaśmiała się. - Bo jestem wyjątkowa. Sam mi to mówiłeś. Ponieważ nie mogę biegać, żyję w świecie wyobraźni. Anansa mówi, że więzi między umysłami są bardzo cienkie i nietrwałe. Ze mną jednak potrafi zachować kontakt, bo całkowicie żyję w umyśle. Anansa zupełnie do mnie przylgnęła. Kiedy zasypiam, nie mogę już przed nią uciec.
- Uciec? Myślałem, że ją lubisz.
- Nie wiem, co lubię. Lubię... lubię muzykę. Ale Anansa chce mnie. Chce mnie mieć... chce mi dać pracę.
- Jaka jest ta muzyka? - spytałem.
Kiedy Elaine wspomniała o pracy, zadrżała i przycichła. Dlatego skierowałem rozmowę na bezpieczniejszy temat.
- Nie jest podobna do niczego, co znam. Ona jest tam daleko w kosmosie, w ciemności, i słychać tylko warkot silników jak szum deszczu. Anansa sięga w gwiezdny pył i wypuszcza pieśni jak macki. Wyciąga palce albo uszy, sama nie wiem, nie mogę tego zrozumieć. Sięga w przestrzeń, wypuszcza pieśni i zamienia je w muzykę, którą ja słyszę. Ta muzyka ma wielką moc. Anansa mówi, że śpiew pozwala jej poruszać się między gwiazdami.
- Czy ona jest sama? Elaine skinęła głową.
- Ona mnie chce.
- Chce ciebie. W jaki sposób może cię zabrać, skoro jest tak daleko w kosmosie?
Elaine zwilżyła językiem wargi.
- Wolę o tym nie mówić - rzekła, a ton jej głosu wskazywał, że zaraz wszystko mi powie.
- Powiedz. Naprawdę mi zależy, żebyś powiedziała.
- Ona mówi... mówi, że może mnie stąd zabrać. Mówi, że jak nauczę się jej śpiewu, to wyciągnie mnie z ciała, zabierze do siebie i da mi ręce i nogi, i palce, i będę mogła biegać, i tańczyć, i...
Wybuchnęła płaczem.
Pogłaskałem ją po jedynym miejscu, którego pozwalała dotykać - po jej miękkim brzuszku. Nie chciała być przytulana. Kilka lat temu objąłem ją. Wtedy zaczęła krzyczeć, żebym przestał. Któraś z pielęgniarek powiedziała mi, że matka zawsze ją obejmowała i ona też chciała ją objąć. Ale nie mogła.
- To piękny sen, Elaine.
- Straszny sen. Nic nie rozumiesz? Stanę się taka jak ona.
- A jaka ona jest?
- Ona jest statkiem kosmicznym. Chce, żebym była z nią, żebym też była statkiem. Żebyśmy śpiewały i razem mknęły w przestrzeni przez tysiące lat.
- Elaine, to tylko sen. Nie masz się czego bać.
- Obcięli jej ręce i nogi, i włożyli ją do maszyny.
- Przecież nikt ciebie nie włoży do maszyny.
- Chcę stąd wyjść - powiedziała Elaine.
- To niemożliwe. Przecież pada.
- Cholerny deszcz.
- Ja też za nim nie przepadam.
- Ja nie żartuję! Ona przez cały czas mnie ciągnie, teraz już nawet wtedy, gdy nie śpię. Osacza mnie i sprawia, że zapadam w sen. Śpiewa mi, a ja czuję, że pogrążam się w niej coraz bardziej. Gdybym tylko mogła wyjść na dwór. Wtedy potrafiłabym się jej oprzeć. Wiem, że potrafiłabym, gdybym tylko mogła...
- Ejże, uspokój się. Dam ci...
- Nie! Nie chcę spać!
- Posłuchaj, Elaine. To jest tylko sen. Nie przejmuj się nim tak bardzo. Nie możesz wyjść na dwór, bo ciągle pada. Jesteś senna i śnisz ten sen. Ale nie walcz z nim. Ten sen ma swój urok. Dlaczego nie miałabyś mu ulec?
Spojrzała na mnie z przerażeniem.
- Chyba nie mówisz tego serio? Nie chcesz, żebym odeszła?
- Nie. Pewnie, że nie chcę, żebyś dokądś sobie poszła. Ale nigdzie nie pójdziesz, nie rozumiesz? To sen, to unoszenie się pośród gwiazd...
- Ona nie unosi się pośród gwiazd. Ona mknie przez kosmos tak szybko, że aż kręci mi się w głowie, gdy mi to pokazuje.
- No to niech ci się kręci w głowie. Wyobraź sobie, że twój umysł wytycza ci drogę.
- Nic nie rozumiesz, panie terapeuto. A ja myślałam, że zrozumiesz.
- Staram się zrozumieć.
- Jeśli pójdę do niej, będę martwa.
- Kto jej ostatnio czyta? - zapytałem pielęgniarkę.
- My wszyscy i ochotnicy z miasta. Lubią ją. Zawsze ma kogoś, kto jej poczyta.
- Niech pani staranniej sprawdza tych ludzi. Ktoś wkłada jej dziwne pomysły do głowy. Mówi coś o statkach kosmicznych, o gwiezdnym pyle i śpiewie pośród gwiazd. Jest porządnie wystraszona.
- Sprawdzamy wszystko, co dajemy jej do czytania - obruszyła się pielęgniarka. - Od lat to są te same rzeczy. Nigdy jej to nie zaszkodziło. Dlaczego teraz miałoby zaszkodzić?
- To chyba z powodu deszczu. Siedzi w zamknięciu i traci kontakt z rzeczywistością.
Pielęgniarka pokiwała głową ze zrozumieniem i powiedziała:
- Dziwnie się teraz zachowuje, kiedy śpi.
- Co takiego robi?
- Śpiewa takie straszne piosenki.
- Co śpiewa?
- Te piosenki nie mają słów. Elaine nuci. Ale te melodie są przerażające. Nawet nie przypominają muzyki. A jej głos robi się dziwny i chrapliwy. Ona wtedy głęboko śpi. Ostatnio dużo sypia. Może to i dobrze. Zawsze traci cierpliwość, gdy nie wychodzi na dwór.
Najwyraźniej siostra lubiła Elaine. Trudno było dziewczynie nie współczuć, jednak Elaine zamiast współczucia wolała ludzką sympatię. I rzeczywiście wszyscy ją lubili, w każdym razie wszyscy ci, którym nie przeszkadzał widok jej okaleczonego korpusu pod kołdrą i pustka tam, gdzie powinny być ręce i nogi.
- Czy nie moglibyśmy dobrze jej owinąć albo co? I wyprowadzić na dwór mimo deszczu? - spytałem. Pielęgniarka potrząsnęła głową.
- Nie chodzi tylko o deszcz. Na dworze jest zimno. Wybuch, który oberwał jej ręce i nogi, uszkodził jeszcze coś wewnątrz niej. Jej organizm nie funkcjonuje prawidłowo. Elaine nie ma żadnej odporności, żeby walczyć z chorobami. Wie pan... jest bardzo prawdopodobne, że chłód zabiłby Elaine. Nie chcę ryzykować.
- W takim razie będę ją teraz częściej odwiedzał - powiedziałem. - Tak często, jak tylko mi się uda. Jakaś ponura myśl chodzi temu dziecku po głowie i jest śmiertelnie przerażone. Elaine myśli, że umrze.
- Och, biedactwo - westchnęła siostra. - Dlaczego tak myśli?
- Któryś z jej wyimaginowanych przyjaciół robi się chyba niesympatyczny.
- Ale przecież mówił pan, że oni są nieszkodliwi.
- Dotąd byli.
Zanim opuściłem dom opieki, wstąpiłem do pokoju Elaine. Dziewczynka spała. Wtedy usłyszałem jej śpiew, niesamowity i straszny zarazem. Od czasu do czasu wyławiałem kawałki Coplanda, którego ostatnio słuchała. Jednak fragmenty te były zniekształcone i w większości trudno rozpoznawalne. To, co Elaine śpiewała, nie było nawet muzyką. Jej głos, cienki i dziwny, nagle zmieniał się przechodząc w gruby i chrapliwy. Chwilami wyraźnie słyszałem w nim dźwięk silnika pojazdu kosmicznego dobiegający zza metalowych ścian i przenoszony w kosmos przez metalowe anteny; potężny warkot pochłaniany przez nicość. Przed oczami stanął mi obraz ciała Elaine: z otworów na ręce i nogi wychodziły kłęby kabli, na głowie miała metalowy hełm. We śnie, z zamkniętymi oczami, jak jej fikcyjna przyjaciółka Anansa, pilotowała statek kosmiczny, który stanowił przedłużenie jej ciała. Coś takiego mogło być dość pociągające dla Elaine. W końcu nie urodziła się kaleką. Pamiętała, że kiedyś biegała i bawiła się, że sama jadła i ubierała się, może nawet uczyła się czytać i pamiętała, jak głośno czytała słowa, podczas gdy palcem dotykała liter na kartce książki. Tę wielką pustkę, jaką musiała odczuwać Elaine, mogły do pewnego stopnia zapełnić sztuczne ręce statku kosmicznego.
Poczucie własnego "ja" nie wiąże się u dziecka z wnętrzem jego ciała; znajduje się tam, gdzie stykają się ze sobą palce lewej i prawej ręki. Dzieci żyją tym, czego dotykają; są zaś tym, co widzą. W wyniku wybuchu Elaine utraciła poczucie swego "ja", zanim zdążyło się ono związać z jej wnętrzem. Dziwny sen o Anansie pozwalał jej odzyskać tożsamość.
Dla Elaine to doznanie nie było jednak przyjemne. Wszedłem do sali i usiadłem przy łóżku. Słuchałem jej śpiewu. Ciało dziewczynki poruszało się lekko w rytm muzyki. Znowu śpiewała cienkim i cichym głosem; potem na powrót grubym i ochrypłym. Dźwięki przeobrażały się naprzemiennie. Zastanawiałem się, co znaczą. Co działo się w głowie Elaine, że śpiewała w taki sposób?
“Jeśli pójdę do niej, będę martwa".
Elaine bała się z całą pewnością. Spojrzałem na bezkształtny korpus przykryty kołdrą. Zmieniłem punkt widzenia i ujrzałem ciało Elaine jej oczami. Z tej pozycji było ledwie widoczne: skrócone, brzuch zasłonięty przez żebra, biodra prawie niedostrzegalne. Tymczasem Elaine tak właśnie widziała swoje ciało. Najwyraźniej wierzyła, że jeśli ulegnie wyimaginowanej Anansie, to żałosne ciało umrze. Czy śmierć jest mniej przerażająca dla tych, którzy nigdy nie żyli pełnią życia? Wątpię. W każdym razie życie Elaine pełne było radości. Nie zamieniłaby go na muzykę i ręce z metalu, istniejące jedynie w jej własnej wyobraźni.
Tylko że cały czas padało. Tylko że nic nie było dla Elaine tak realne jak drzewa, ptaki i wzgórza w dali, i wiatr, który bez skrępowania dotykał jej ciała, na co nie pozwalała otaczającym ją ludziom. Kiedy deszcz pozbawił ją jedynej dobrej rzeczy w jej życiu, odciął ją od rzeczywistego świata, jak długo jeszcze mogła stawiać opór Anansie i jej opowieściom o rękach, nogach i wiecznym śpiewie?
Delikatnie rozwarłem powieki Elaine.
Szeroko otwartymi oczami patrzyła w sufit.
Zamknąłem jej oczy i nie otworzyła ich.
Obróciłem głowę dziewczynki i pozostała w tej pozycji. Nie obudziła się. Nadal śpiewała, jakbym w ogóle jej nie dotykał.
Katatonia, początkowy stan katalepsji. Elaine traci rozum, pomyślałem. Jeśli nie ściągnę jej z powrotem i nie zatrzymam tutaj, Anansa zwycięży i dom opieki będzie zajmował się bezwolnym warzywem, dopóki uda się utrzymać ciało Elaine przy życiu.
- Wpadnę tu w sobotę - poinformowałem kierownika.
- Co tak wcześnie?
- Elaine przechodzi kryzys - wyjaśniłem. Nie wspomniałem o wyimaginowanej kobiecie, która chce ją zabrać w przestrzeń kosmiczną. - Proszę dopilnować, żeby pielęgniarki nie pozwalały jej zbyt dużo spać. Niech jej czytają, bawią się z nią, rozmawiają. Elaine wystarczy osiem godzin snu. Nie można pozwalać jej na drzemki.
- Dlaczego?
- Boję się o nią, to wszystko. W każdej chwili może przejść w stan katatonii. To, że tak dużo śpi, nie jest normalne. Chciałbym, żeby cały czas była pod obserwacją.
- Czy to aż tak poważne?
- Tak.
W piątek wyglądało na to, że wreszcie się przejaśnia, ale po kilku minutach nowe chmury nadciągnęły z pomocnego zachodu i pogoda jeszcze się pogorszyła. Pod koniec dnia nie mogłem się skupić i parę razy milkłem w środku zdania. Rozzłościło to jedną z moich pacjentek.
- Nie płaci się panu za to, żeby podczas rozmowy ze mną myślał pan o swojej dziewczynie - rzekła rzucając mi gniewne spojrzenie.
Przeprosiłem ją i starałem się skoncentrować. Ta pacjentka należała do bardzo rozmownych i nigdy nie potrafiłem całkowicie skupić na niej uwagi. Poniekąd miała jednak rację. Nie mogłem przestać myśleć o Elaine. Wzmianka pacjentki o dziewczynie coś mi uświadomiła. Jakby na to nie patrzeć, mój związek z Elaine był najdłuższym i najbliższym związkiem, jaki miałem z kobietą od wielu lat. Jeśli można w ogóle traktować Elaine jako kobietę.
W sobotę zajechałem do Miliard. Pielęgniarki bardzo się niepokoiły. Dopiero gdy zaczęły przeszkadzać Elaine w zasypianiu, zdały sobie sprawę, jak dużo dziewczynka śpi. Ucinała sobie dwie lub trzy drzemki rano i jeszcze więcej po południu. Wieczorem zasypiała o pół do ósmej i spała co najmniej dwanaście godzin.
- Cały czas śpiewa. To straszne. Nawet w nocy. Tylko śpiewa i śpiewa.
Nie spała jednak, gdy przyszedłem ją odwiedzić.
- Ze względu na ciebie starałam się nie zasnąć.
- Dzięki - odparłem.
- Wizyta w sobotę. Chyba już naprawdę dostaję świra.
- Wcale nie. Tylko nie podoba mi się, że tak dużo śpisz. Uśmiechnęła się słabo.
- To nie mój pomysł.
Zrobiłem minę chyba nieco weselszą niż ona.
- A ja myślę, że wszystko wykluło się w twojej głowie.
- Myśl sobie, co chcesz, doktorze.
- Nie jestem doktorem, tylko magistrem.
- Jak wysoko sięga woda na zewnątrz?
- Jak wysoko sięga? - powtórzyłem pytanie, w pierwszej chwili nie rozumiejąc, o co jej chodzi.
- Tyle już napadało. Na pewno jest tyle wody, że na jej powierzchni mogłoby pływać kilka arek przymierza. Czy Bóg przystąpił do zniszczenia świata?
- Niestety nie. Udało mu się jednak uszkodzić kilka silników w samochodach, które zbyt szybko jechały przez kałuże.
- Jak długo musiałoby padać, żeby zakryło cały świat?
- Kula ziemska jest okrągła. Cała woda spłynęłaby na dół.
Elaine zaśmiała się. Dobrze było usłyszeć jej śmiech. Szybko jednak spoważniała i spojrzała na mnie z lękiem.
- Odchodzę, wiesz?
- Naprawdę?
- Mam taki rozmiar jak trzeba. Zmierzyła mnie i dokładnie pasuję. Ma dla mnie miejsce. To dobre miejsce: słyszę stamtąd muzykę gwiazd i będę mogła się jej nauczyć. Przypadną mi silniki boczne.
Potrząsnąłem głową.
- Prosiaczek Chrum-chrum był milutki. Ale Anansa nie jest miła.
- Czy kiedykolwiek mówiłam ci, że Anansa jest milutka? Prosiaczek Chrum-chrum naprawdę istniał. Tata ulepił go z pokruszonego lodu. Stopił się, zanim podniesiono go z ziemi. Nie wymyślam sobie przyjaciół.
- A Fuksja, kwiatowa panienka?
- Mama przycinała kwiaty fuksji drzwiami, gdy je zamykała. Bawiłyśmy się tymi kwiatami na trawie jak lalkami.
- Ale tak nie było z Anansa.
- Anansa pojawiła się w mojej głowie, gdy spałam. Znalazła mnie. Ja jej sobie nie wymyśliłam.
- Elaine, nie rozumiesz, że tak właśnie powstają halucynacje? Są bardzo rzeczywiste. Zerknęła na mnie.
- Słyszałam to wszystko. Pielęgniarki czytały mi książki psychologiczne. Z Anansa jest inaczej. Nie mogła powstać jedynie w mojej głowie. Anansa jest czymś innym. Ona jest prawdziwa. Słyszałam jej muzykę. Nie jest prosta jak Copland, I nie ma w niej fałszowania.
- Elaine, w środę, gdy spałaś, zaczęłaś przechodzić w stan katatonii.
- Wiem.
- Skąd wiesz?
- Czułam, jak mnie dotykałeś. Jak obracałeś mi głowę. Chciałam coś ci powiedzieć, pożegnać się. Ale ona śpiewała, nie rozumiesz? Ona śpiewała. A teraz mnie też pozwala śpiewać. Kiedy razem śpiewamy, czuję, że wyruszam w podróż, że idę tam, gdzie ona jest, jak pająk po nitce pajęczyny. Idę w mrok. Tam nikogo nie ma, jest ciemno i zimno, ale ja wiem, że na końcu pajęczyny będzie ona, moja przyjaciółka na zawsze.
- Przerażasz mnie, Elaine.
- Na jej statku nie ma drzew. Dlatego udaje mi się pozostać tutaj. Myślę o drzewach, wzgórzach i ptakach, o trawie i wietrze, i o tym, że mogę to wszystko stracić. Wtedy ona wścieka się na mnie i trochę się obraża. Dzięki myśleniu o drzewach ciągle tu jestem. Tylko że już prawie nie pamiętam, jak wyglądają. Próbuję sobie przypomnieć i to jest tak, jakbym chciała sobie przypomnieć twarz mamy. Pamiętam jej suknię i włosy, ale twarz znikła na zawsze. Nawet gdy patrzę na jej zdjęcie, wydaje mi się, że widzę obcą osobę. Drzewa też są dla mnie teraz czymś obcym.
Pogłaskałem ją po głowie. Z początku odsunęła się, lecz potem pozwoliła się dotknąć.
- Przepraszam - powiedziała. - Nie lubię, gdy mnie ludzie dotykają.
- Więcej nie będę - obiecałem.
- Nie, nie szkodzi. Możesz mnie dotykać.
Znowu pogłaskałem Elaine. Jej czoło było zimne i suche. Prawie niezauważalnie poruszyła głową, aby znaleźć się bliżej mojej dłoni. Nagle przypomniałem sobie, co poprzedniego dnia zarzucała mi jedna z pacjentek: że zamiast pracować, myślę o swojej dziewczynie. Dotykałem Elaine i przyszło mi na myśl, że mógłbym się z nią kochać. Natychmiast odrzuciłem tę myśl.
- Zatrzymaj mnie tutaj - powiedziała Elaine. - Nie pozwól mi odejść. Bardzo chcę pójść do Anansy, ale nie jestem do tego stworzona. Mam odpowiedni rozmiar, ale nie kształt. To, co ona mi daje, to nie są moje ręce. Pamiętam moje ręce.
- Zatrzymam cię tutaj, jeśli tylko zdołam. Ale musisz mi pomóc.
- Żadnych prochów. One wyciągają mój umysł z ciała. Umrę, jeśli podasz mi prochy.
- Więc co mam robić?
- Po prostu trzymaj mnie tutaj ze wszystkich sił.
Potem zaczęliśmy rozmawiać o różnych bzdurach, bo ostatnio zrobiliśmy się zbyt poważni. Było tak, jakby Elaine nie miała żadnych zmartwień. Zeszliśmy na temat kościoła.
- Nie wiedziałem, że jesteś wierząca - zdziwiłem się.
- Nie jestem, ale co innego mogę robić w niedzielę? Śpiewają pieśni, to i ja śpiewam z nimi. W zeszłym tygodniu było takie kazanie, które zrobiło na mnie wrażenie. Ksiądz mówił o Chrystusie złożonym do grobu. Że leżał tam przez trzy dni, aż przyszedł po niego anioł. Zastanawiałam się, jak się czuł zupełnie sam, zamknięty w ciemnej jaskini.
- To musiało być przygnębiające.
- Wręcz przeciwnie: całkiem zabawne. Leżał na kamiennym łóżku i myślał sobie: wszyscy sądzą, że nie żyję, a ja jestem tutaj. Wcale nie umarłem.
- Taki był z Niego spryciarz?.
- A pewnie. Czemu nie? Zastanawiam się, jak bym się czuła, gdybym była z Anansą. Znowu ta Anansą.
- Wiem, co sobie myślisz. Znowu ta Anansą.
- Tak - zgodziłem się. - Wolałbym, żebyś o niej zapomniała i zadawała się z mniej szkodliwymi przyjaciółmi.
- Myśl sobie, co chcesz. Zostaw mnie w spokoju - powiedziała ogarnięta nagłą złością.
Próbowałem ją ugłaskać, ale mi się nie udało. Uparła się, że owa gwiezdna kobieta istnieje naprawdę. W końcu poszedłem sobie, lecz zanim to zrobiłem, jeszcze raz upewniłem się, że pielęgniarki będą pilnować, by za dużo nie spała. Pielęgniarki też się o nią martwiły. Także widziały, jak bardzo Elaine się zmieniła.
Ponieważ zostałem na weekend w Miliard, zadzwoniłem wieczorem do Belindy. Aktualnie nie była zamężna i nie miała chłopaka. Przyjechała do mojego motelu. Zjedliśmy kolację, kochaliśmy się, a potem oglądaliśmy telewizję. To znaczy Belinda oglądała. Ja leżałem w łóżku i rozmyślałem. Kiedy w końcu w telewizorze pokazał się obraz kontrolny i Belinda, rozochocona piwem, przytuliła się do mnie, nie przestałem myśleć o Elaine. Belinda całowała mnie, pieściła i szeptała do ucha czułe słówka, a ja wyobrażałem sobie, że nie mam rąk ani nóg. Poruszałem jedynie głową.
- Co z tobą? Nie masz ochoty?
Otrząsnąłem się z melancholijnego nastroju. Nie chciałem przecież rozczarować Belindy: w końcu sam ją zaprosiłem. Czułem się trochę odpowiedzialny za jej dobre samopoczucie tego wieczoru. To mnie w końcu pobudziło. Kochałem się z Belinda ostrożnie, bez pośpiechu i z zamkniętymi oczami. Zamiast jej twarzy bez przerwy widziałem twarz Elaine. Moja dziewczyna. Chociaż czułem wędrujące po plecach palce Belindy, wyobrażałem sobie, że kocham się z Elaine. Kikuty jej rąk i nóg nie były dla mnie tak odrażające, jak mógłbym się spodziewać. Odczuwałem jedynie smutek. Głębokie poczucie okrucieństwa ze strony losu i pustki, jakby Elaine nie żyła, a ja nie zrobiłem nic, by ją uratować. W bajkach zjawia się książę, składa na ustach księżniczki symboliczny pocałunek, a wtedy ona budzi się ze snu i żyją długo i szczęśliwie. Tymczasem ja nie postąpiłem jak książę. Zawiodłem Elaine. Kiedy było już po wszystkim, rozpłakałem się.
- Och, ty moje biedactwo - powiedziała Belinda głosem pełnym współczucia. -Co się stało? Nie musisz mówić, jeśli nie chcesz.
Potrzymała mnie w ramionach i w końcu zasnąłem z głową na jej piersiach. Myślała, że potrzebuję jej. Przez chwilę rzeczywiście tak było.
Nie odwiedziłem Elaine w niedzielę, jak planowałem. Cały dzień przymierzałem się do tych odwiedzin. Ranek spędziłem przed telewizorem, oglądając koszmarne programy. Kiedy wreszcie opuściłem motel, zdecydowany udać się do domu opieki, by sprawdzić jak miewa się Elaine, przewiozłem jedynie bagaż do swojej przyczepy kempingowej i znowu zasiadłem przed telewizorem.
Dlaczego nie potrafiłem zebrać się i pojechać do Elaine?
Po prostu trzymaj mnie ze wszystkich sił - powiedziała
Chyba wiedziałem, jak ją zatrzymać. Na tym polegał problem. Gdzieś w głębi mojej duszy wszystko było zbyt rzeczywiste, bajki myliły się. Książę nie obudził księżniczki pocałunkiem, lecz obietnicą. W jego ramionach miała być już zawsze bezpieczna. Obudziła się, by żyć długo i szczęśliwie. Gdyby w to nie wierzyła, wolałaby spać przez całą wieczność.
O co takiego prosiła mnie Elaine?
Dlaczego napełniało mnie to obawą?
Nie chodziło o pracę. Zaangażowanie emocjonalne w związek z pacjentem świadczyło o braku profesjonalizmu.
Ale czy ja kiedykolwiek byłem profesjonalistą? W końcu położyłem się do łóżka, żałując, że nie ma przy mnie Belindy, która mogłaby mnie choć trochę pocieszyć. Dlaczego wszystkie kobiety nie były takie jak Belinda: czułe, kochające i nie żądające niczego w zamian?
Kiedy zapadałem w sen, ujrzałem twarz Elaine i jej okaleczone ciało. Ten obraz prześladował mnie przez całą noc.
Widok Elaine towarzyszył mi również na jawie, podczas moich poniedziałkowych i wtorkowych wizyt w domach opieki. Wreszcie nadeszła środa, a ja nadal bałem się pojechać do Millard i zwlekałem. Późnym popołudniem lało jak zwykle, pola pokryły się sadzawkami, a ulicami miasta płynęły rwące strumienie deszczówki.
- Spóźnił się pan - powiedział kierownik.
- To przez ten deszcz - usprawiedliwiłem się, a on pokiwał głową ze zrozumieniem. Wyglądał jednak na zdenerwowanego.
- Mieliśmy nadzieję, że pojawi się pan wczoraj, ale nie mogliśmy nigdzie pana złapać. Chodzi o Elaine.
Wiedziałem już, że moje ociąganie się doprowadziło do pożałowania godnego efektu, dokładnie tak, jak się spodziewałem.
- Nie obudziła się od poniedziałku. Leży i śpiewa. Podłączyliśmy ją do kroplówki. Cały czas śpi.
Rzeczywiście spała. Wyprosiłem wszystkich z jej pokoju.
- Elaine - powiedziałem.
Cisza.
Znowu zwróciłem się do niej po imieniu i tak jeszcze kilka razy. Poruszyłem jej głową. Zostawała w takim położeniu, jakie jej nadałem. Nie przestawała śpiewać: cicho i cienkim głosem, potem grubym, najpierw czysto, a potem chrapliwie. Położyłem dłoń na jej ustach. Śpiewała dalej, jakby nic jej nie obchodziło.
Zsunąłem z niej przykrycie i ukłułem ją szpilką w brzuch, a potem w cieniutką skórę na obojczyku. Nie zareagowała. Poklepałem ją po twarzy. Znowu brak reakcji. Była nieobecna. Ujrzałem ją połączoną ze statkiem kosmicznym i tym razem lepiej zrozumiałem, na czym polegało to połączenie. To nie jej ciało miało odpowiednią wielkość, lecz jest umysł. To umysł Elaine podążał po cienkiej nitce pajęczyny do Anansy, która czekała w dali, by dać jej ciało.
Dać pracę.
Terapia wstrząsowa? Wyobraziłem sobie, jak zdeformowane ciało Elaine wije się i pręży w drgawkach, gdy przepływa przez nie prąd. To by do niczego nie doprowadziło, byłoby jedynie znęcaniem się nad bezwolnym kadłubem. Leki! Nie przychodził mi do głowy żaden, który mógłby ją sprowadzić stamtąd, dokąd odeszła. Przez chwilę nawet uwierzyłem w istnienie Anansy.
- Ananso, pozwól jej odejść. Pozwól jej do mnie wrócić. Proszą. Potrzebują jej.
Dlaczego płakałem w ramionach Belindy? Ależ tak: widziałem księżniczkę i pozwoliłem, by pozostała uśpiona, bo zapewnienie jej szczęścia wymagało piekielnie dużego wysiłku.
Nie zrobiłem nic w chwili, gdy uświadomiłem sobie, że ją straciłem. Nie czułem miłości, nagłego żalu ani rozpaczy. Kilka godzin przesiedziałem przy jej łóżku, patrząc na jej słabe, bezradne ciało, teraz pozbawione ducha. Chciałem, żeby otworzyła oczy i powiedziała:
- Hej, nie uwierzyłbyś, co mi się śniło! Zrobiłam cię w konia, prawda? Ledwo wytrzymałam, gdy kłułeś mnie szpilkami, ale jednak cię przechytrzyłam.
Tymczasem wcale mnie nie oszukała.
Wreszcie pochyliłem się nad nią i z rozpaczy, nie zaś z miłości, położyłem ręce po obu stronach jej ciała, przytuliłem policzek do jej policzka i zacząłem jej szeptać do ucha. Obiecywałem jej wszystko, co tylko przyszło mi do głowy: że już nigdy nie będzie deszczu, że do woli będzie mogła patrzeć na drzewa, kwiaty i wzgórza, słuchać ptaków i wiatru. Obiecałem, że zabiorę ją z domu opieki, że pokażę jej rzeczy, o których dotąd nawet nie śniła.
Wreszcie głosem ochrypłym od próśb, z oczami pełnymi łez, obiecałem jej jedyną rzecz, która mogła sprowadzić ją z powrotem. Obiecałem siebie. Przyrzekłem jej wieczną miłość, silniejszą od śpiewu Anansy.
I wtedy straszna pieśń ucichła. 
Elaine nie obudziła się, ale przestała śpiewać i poruszyła głową. Sprawiała wrażenie pogrążonej w normalnym, nie katatonicznym śnie. Całą noc czuwałem przy jej łóżku. Zasnąłem na krześle i któraś z pielęgniarek okryła mnie kocem. Rano obudził mnie głos Elaine:
- Ale z ciebie kłamczuch! Dalej pada.

Świadomość, że sprowadziłem kogoś ze świata mroczniejszego od śmierci, dawała mi poczucie siły. Życie Elaine było pasmem udręk, ale widocznie moja obietnica, że będę się nią zawsze opiekował, stanowiła dla niej jakąś rekompensatę. W każdym razie tak to rozumiałem. Dlaczego czułem radość i pozostałem głuchy i ślepy na to, co rzeczywiście się wydarzyło.
Nie tylko ja szalałem z radości. Pielęgniarki robiły mnóstwo szumu wokół Elaine, a kierownik obiecał napisać pochwalny raport.
- Niech pan to opublikuje – poradził mi.
- Nie, to zbyt osobiste – odparłem. Jednak w głębi duszy korciło mnie, by opublikować tak interesujący opis przypadku i osiągnąć coś w karierze zawodowej. Na myśl, że mógłbym umieścić na liście swoich osiągnięć coś, co było szczerym porywem serca, odczuwałem wstyd. Nie mogłem nie zauważyć szacunku, jakim nagle zaczęli obdarzać nie ludzie, którzy niedawno uważali mnie za przeciętniaka.
- To jest zbyt osobiste – powtarzałem z uporem. – Nie mam zamiaru tego publikować.
Poczułem do siebie odrazę, kiedy przyłapałem się na tym, że szacunek kierownika sprawia mi przyjemność. Nie mogłem jednak uniknąć nadmiernego wzrostu samozadowolenia dopóki otaczali mnie ludzie, bez przerwy wygłaszający pochwały. Instynkt psychologa kazał mi zwrócić się do Elaine, jedynej osoby, która zamiast podziwu czuła do mnie wdzięczność. Zapracowałem na tę wdzięczność, przyszło mi na myśl.
- Cześć – przywitała mnie. – Zastanawiałam się, gdzie się podziewałeś.
- Nie byłem daleko – odparłem. – Wpadłem tylko na spotkanie z komisją przyznającą nagrody Nobla.
- Chcą ci dać Nobla za to, że mnie tutaj sprowadziłeś?
- Ależ nie. Zamierzali mi wręczyć nagrodę za kontakt z prawdziwą istotą z kosmosu. Tymczasem ja dałem jej w łeb i ściągnąłem cię na Ziemię. Są niepocieszeni.
Elaine zmieszała się. Nigdy przedtem nie bywała zmieszana. Na moje żarty też odpowiadała żartami.
- W takim razie co z tobą zrobią?
- Pewnie usmażą mnie w oleju. To u nich normalne. Chociaż może wynaleźli sposób, żeby mnie usmażyć w energii słonecznej. Tak jest taniej.
Dowcip był cienki. Elaine go nie podchwyciła.
- Ona mówiła, że jest inaczej... ona mówiła, że...
Ona. Ścisnęło mnie w żołądku, zignorowałem jednak nagły przypływ niepokoju. Myśl analitycznie, powiedziałem sobie w duchu. Nie wiesz, z kim masz naprawdę do czynienia.
- Ona powiedziała? Czyli kto? – zapytałem.
Elaine milczała. Dotknąłem jej czoła i stwierdziłem, że jest mokre od potu.
- Co ci jest? Zdenerwowałaś się.
- Powinnam była wiedzieć.
- Co takiego?
Potrząsnęła głową i odwróciła się ode mnie.
Zrozumiałem, co się stało. Wszystkiego się domyśliłem, ale bez problemu mogliśmy sobie z tym poradzić.
- Elaine – powiedziałem. – Nie jesteś jeszcze zupełnie zdrowa, prawda? Nie pozbyłaś się całkiem Anansy, tak? Nie musisz tego przede mną ukrywać. Pewnie wolałbym, żebyś już całkiem wyzdrowiała, ale to byłby cud. Czy wyglądam na takiego, co czyni cuda? Zrobiliśmy pewien postęp i to na razie wszystko. Wyciągnąłem cię z katalepsji. W końcu uwolnimy cię i od Anansy.
Dziewczynka w milczeniu wpatrywała się w poszarzałe od deszczu okno.
- Nie musisz udawać, że jesteś zupełnie wyleczona i niech ci nie będzie przykro, że tak jeszcze nie jest. To miło z twojej strony, że chciałaś mi sprawić przyjemność. Przez jakiś czas rzeczywiście cieszyłem się. Ale przecież jestem dorosły i potrafię sobie poradzić z małym niepowodzeniem. Najważniejsze, że obudziłaś się, że jesteś tutaj z nami, tylko to się liczy.
Cholera, jaki tam ze mnie dorosły! Byłem straszliwie rozczarowany i czułem wstyd, że nie umiałem zdobyć się na szczerość w tym, co mówiłem. Nie wyleczyłem jej. Żaden ze mnie bohater ani magik, tylko ot, taki sobie najzwyczajniejszy psycholog, który niczego wyjątkowego nie dokonał.
Starałem się jednak nie ulegać emocjom. Zachowuj się jak profesjonalista, nakazałem sobie. Ona potrzebuje twojej pomocy.
- Nie czuj się winna z tego powodu. Spojrzała na mnie oczami pełnymi łez.
- Winna? - spytała i nieomal się uśmiechnęła. - Winna... Nie spuszczała wzroku z mojej twarzy, wątpiłem jednak, czy widziała mnie wyraźnie oczami pełnymi łez.
- Chciałaś dobrze - powiedziałem.
- Doprawdy?
Uśmiechnęła się gorzko. Dotąd nie uśmiechała się w ten sposób i przez krótką, straszną chwilę zdawało mi się, że nie patrzę na Elaine, moją małą, radosną pacjentkę.
- Miałam zamiar z nią zostać - powiedziała. - Chciałam ją mieć przy sobie. Była tak pełna życia. Kiedy wreszcie złączyła się ze statkiem, zaczęła śpiewać i tańczyć, i machać ramionami. Powiedziałam sobie: mam to, czego chciałam; mam to, za czym tęskniłam przez całe wieki śpiewania. Lecz wtedy usłyszałam ciebie.
- Anansa - powiedziałem.
W tej chwili zdałem sobie sprawę, z kim rozmawiam.
- Usłyszałam, jak do niej wołałeś. Myślisz, że natychmiast się zdecydowałam? Ona też cię słyszała, ale nie chciała wrócić. Za nic nie oddałaby swoich nowych rąk i nóg. Nie zdążyła się jeszcze nimi nacieszyć. A ja miałam je już wystarczająco długo. Tym, czego nigdy nie miałam... byłeś ty.
- Gdzie ona jest? - spytałem.
- Daleko w przestrzeni kosmicznej - odparła. - Śpiewa lepiej niż ja robiłam to kiedykolwiek.
Zadumała się na chwilę, a potem rzekła ze smutnym uśmiechem:
- A ja jestem tutaj. Tylko że popełniłam błąd, prawda? Nie nabrałam cię. Teraz już nie będziesz mnie chciał. Ty chcesz Elaine, a ona odeszła. Zostawiłam ją tam samą. Długo jeszcze nie poczuje do mnie żalu. Ale kiedyś... kiedyś tak się stanie. W końcu zorientuje się, że ją oszukałam.
Jej głos był głosem Elaine, a kaleki korpusik jej ciałem. Teraz jednak wiedziałem już, że moje usiłowania spełzły na niczym. Elaine odeszła w nieogarnioną przestrzeń kosmiczną, gdzie umysł próbuje uciec od samego siebie. Na jej miejscu zaś znalazła się obca Anansa.
- Oszukałaś ją? - zapytałem. - W jaki sposób?
- Tam nic się nigdy nie zmienia. Po pewnym czasie znasz już wszystkie piosenki, a one nigdy się nie zmieniają. Nic się nie porusza. Lecisz i lecisz w nieskończoność, aż spadną wszystkie gwiazdy, a mimo to nic się nie porusza.
Przeganiałem ręką włosy. Przeraziłem się, gdy poczułem, że moja dłoń drży.
- Mój Boże - westchnąłem.
To były tylko nic nie znaczące słowa.
- Nienawidzisz mnie - powiedziała.
Czy mogłem ją nienawidzić? Moją małą, szaloną Elaine? Och, nie. Miałem inne przedmioty nienawiści. Nienawidziłem deszczu, który odciął ją od wszystkiego, co trzymało ją przy zdrowych zmysłach. Nienawidziłem jej rodziców za to, że nie zostawili jej w domu tamtego dnia, gdy znaleźli śmierć w samochodzie. Najwyraźniej jednak pamiętałem, jak unikałem Elaine i nie reagowałem na jej wołanie o pomoc. Udawałem, że o niej nie pamiętam, że nie jest mi potrzebna. Zastanawiała się pewnie, dlaczego nie przychodzę. Myślała i myślała, aż wreszcie straciła nadzieję, wreszcie zdała sobie sprawę, że nikt nie będzie jej zatrzymywał. Odeszła więc, a kiedy w końcu się pojawiłem, jedyną osobą, która czekała na mnie w jej ciele, była Anansa, wyimaginowana przyjaciółka, która w jakiś przerażający sposób ożyła. Wiedziałem, kogo powinienem nienawidzić.
Chciało mi się płakać. Wtuliłem nawet twarz w prześcieradła tam, gdzie powinny znajdować się nogi Elaine. Ale nie płakałem. Siedziałem, czując szorstkość prześcieradła na twarzy i nienawidząc siebie z całej duszy.
- Odwróciłabym wszystko, gdybym tylko mogła - powiedziała łagodnie i wydawało mi się, że jej delikatny głos jak ręka głaszcze mnie błagalnie. - Ale nie mogę. Ona odeszła, a ja jestem tutaj. Przyszłam ze względu na ciebie. Przyszłam zobaczyć drzewa, trawę, ptaki i twój uśmiech. Żeby być szczęśliwą. Po to właśnie żyła, tylko po to. Proszę, uśmiechnij się do mnie.
Poczułem ciepło na włosach. Uniosłem głowę. Za oknami nie padał deszcz. Wstało słońce i jego promienie padły na pogniecione prześcieradło.
- Wyjdźmy na dwór - zaproponowałem.
- Przestało padać - powiedziała.
- Trochę późno, no nie? - odparłem i uśmiechnąłem się do niej.
- Możesz na mnie mówić Elaine. Nie powiesz nikomu, prawda?
Potrząsnąłem głową. Nie, nikomu bym nie powiedział. Mogła czuć się bezpieczna. Nikomu nie powiedziałbym prawdy, bo wtedy zabraliby ją do miejsca, gdzie rządzą psychiatrzy, ale wiedzą zbyt mało, by dobrze sprawować rządy. Wyobraziłem ją sobie pośród innych ludzi, którzy również uciekli od rzeczywistości i zrozumiałem, że nie potrafiłbym tego zrobić. Wiedziałem też, że przynajmniej na razie nie umiałbym się przyznać do popełnionego błędu.
Z drugiej strony nie poniosłem całkowitej klęski. Wciąż pozostawała nadzieja. Elaine nie odeszła naprawdę. Ciągle tu była, schowana we własnym umyśle i patrzyła na świat oczami wyimaginowanej osoby, którą stworzyła na swoje miejsce. Pewnego dnia mogłem odnaleźć ją i sprowadzić do domu. Przecież nawet prosiaczek Chrum-chrum w końcu się stopił.
Zauważyłem, że Elaine kręci głową.
- Nie odnajdziesz jej - powiedziała. - Nie sprowadzisz jej do domu. Ja nie stopię się ani nie zniknę. To ona odeszła. A ty i tak nic nie mogłeś na to poradzić.
- Elaine - powiedziałem z uśmiechem. I wtedy uświadomiłem sobie, że odpowiedziała na moje myśli, których nie wyraziłem słowami.
- Otóż to - powiedziała. - Bądźmy wobec siebie szczerzy. Ty także. Nie możesz przede mną skłamać.
Potrząsnąłem głową. Przez chwilę, w pomieszaniu i rozpaczy, wierzyłem we wszystko, co opowiadała mi kiedyś Elaine, wierzyłem, że Anansa istnieje naprawdę. To jednak nie miało sensu. Rzecz jasna Elaine wiedziała, o czym myślę. Znała mnie lepiej niż ja sam.
- Wyjdźmy na dwór - powtórzyłem.
Nieudacznik życiowy i kaleka wyszli na dwór, by cieszyć się słońcem świecącym tak samo dla tych, którzy mieli po co żyć, jak i dla tych, którzy żyli bez celu.
- Możesz wierzyć w którąkolwiek z nas - powiedziała. - W Elaine albo w Anansę. Może to i lepiej, że będziesz nadal szukał Elaine. Może stałoby się lepiej, gdybyś dał mi się zmylić.
Najgorsze w fantazjach umysłowo chorych jest to, że są one diabelnie spójne. Chorzy nigdy nie popadają w sprzeczność. W ich obecności ciągle trzeba zachowywać czujność.
- Jestem Elaine - powiedziała z uśmiechem. - Tak naprawdę to jestem Elaine, ale udaję, że jestem Anansa. Kochasz mnie. Dlatego wróciłam. Obiecałeś, że zabierzesz mnie do domu i dotrzymałeś słowa. Dla mnie sprawiłeś, że przestał padać deszcz. Zrobiłeś wszystko, co przyrzekłeś, ja zaś obiecuję, że nigdy cię nie opuszczę.
Nie opuściła mnie. Odwiedzam ją w każdą środę, bo to moja praca i w każdą niedzielę, bo to najlepsza rzecz w moim życiu. Czasami zabieram ją na przejażdżkę samochodem, rozmawiam z nią i przynoszę książki, które pielęgniarki czytają jej pod moją nieobecność. Żadna z sióstr nie wie, że dziewczynka nadal nie jest zdrowa. Dla nich to Elaine, szczęśliwa, zachwycona każdym widokiem, dźwiękiem, zapachem, smakiem i dotykiem każdej rzeczy, którą przykładają jej do policzka. Tylko ja wiem, że ona wierzy, iż nie jest Elaine. Tylko ja wiem, że nie poczyniłem żadnych postępów i że w chwilach straszliwej szczerości nazywam ją Anansa, a ona ze smutkiem odpowiada.
Na swój sposób jestem jednak zadowolony. Tak naprawdę niewiele zmieniło się między nami. Po kilku tygodniach upewniłem się, że Elaine jest teraz szczęśliwsza niż kiedykolwiek przedtem. W końcu w swojej opinii żyje w najlepszym z możliwych światów. Mogła sobie powiedzieć, że prawdziwa Elaine jest gdzieś daleko w przestrzeni, gdzie tańczy, śpiewa i słucha piosenek, gdzie ma wreszcie ręce i nogi, podczas gdy nieszczęsna dziewczyna skazana na kalectwo i pobyt w domu opieki jest w rzeczywistości kosmitką bardzo, ale to bardzo szczęśliwą z powodu posiadania tego kalekiego ciała.
Jeśli chodzi o mnie, to nadal darzę ją uczuciem i daje mi to dużo szczęścia. Nadal jestem człowiekiem - od czasu do czasu idę do łóżka z jakąś kobietą. Ale Anansa nie ma mi tego za złe. Sama mi to nawet zasugerowała zaledwie kilka dni po swoim przebudzeniu.
- Wracaj czasem do Belindy. Ona też cię kocha, wiesz? Ja nie mam nic przeciwko temu.
Nie mogę sobie przypomnieć, czy kiedykolwiek wspomniałem jej o Belindzie, ale przynajmniej nie miała mi niczego za złe, więc w moim życiu nie ma żadnych przykrych napięć. Może poza tym, że...
Poza tym, że nie jestem Bogiem. A chciałbym Nim być. Dokonałbym wtedy paru zmian.
Kiedy przyjeżdżam do Domu Opieki w okręgu Miliard, nie wchodzę od razu do budynku. Ona nigdy nie jest w środku. Spaceruję na zewnątrz i patrzę na trawnik pod drzewami. Zawsze stoi tam jej wózek. Odróżniam go od innych wózków, bo są na nim poduszki, które bielą się w blasku słońca. Nigdy do niej nie wołam. Po chwili zawsze mnie zauważa, a siostry obracają wózek i pchają go przez trawnik w moją stronę.
Podjeżdża do mnie jak setki razy wcześniej. Zbliża się, a ja skupiam na niej wzrok, żeby nie dopuścić do umysłu obrazu Elaine zanurzonej w ciemności, mknącej przez przestrzeń, zbierającej gwiezdny pył i pieśni, skaczącej i tańczącej za pomocą swych nowych rąk i nóg, które kocha bardziej niż mnie. Patrzę na wózek i na jej uśmiechniętą twarz. Mój widok sprawia jej radość i jest tak zachwycona otaczającym ją światem, że nie posiada się ze szczęścia. Kiedy zaś moja wyobraźnia wyrywa się z ograniczających ją pęt, staję się na chwilę Bogiem. Widzę, jak biegnie do mnie i wymachuje rękami. Daję jej lewą rękę i prawą rękę, obie smukłe i silne. Przydaję jej długą dziewczęcą nogę po lewej stronie i tak samo muskularną po prawej stronie.
A potem po kolei odejmuję jej ręce i nogi.
8. OSTATECZNA CENZURA
Doca Murphy'ego poznałem na zajęciach dla przyszłych pisarzy, prowadzonych przez szalonego Francuza na Uniwersytecie Stanu Utah w Salt Lake City. Właśnie zakończyłem karierę chadzającego pod krawatem redaktora w konserwatywnym magazynie rodzinnym i miałem pewne kłopoty z przyzwyczajeniem się do faktu, że znów jestem niechlujnym studentem. Z długowłosej gromadki słuchaczy Doc był najbardziej długowłosy, dlatego nastawiłem się, że właśnie on będzie mnie denerwować, a ja zamierzałem ignorować jego opinie. Jednak jego opinii nie dało się lekceważyć. Na początku z powodu tego, co zrobił dla mnie. Później zaś z powodu tego, co zrobiono jemu. To mnie ukształtowało; jego przeszłość staje mi przed oczyma, ilekroć zasiadam do pisania.
Armand, wykładowca, którego akcent wcale nie zyskał na zastąpieniu francuskiego bostońskim, z nieodgadnionym wyrazem twarzy potrząsnął moją pracą.
- Da się sprzedać - oznajmił słuchaczom. - Ale poza tym to gówno. Cóż więcej mógłbym dodać?
To Doc miał jeszcze coś do powiedzenia. Z gwoździem w jednej ręce i z młotem w drugiej, ukrzyżował mnie i moje opowiadanie. Zważywszy, że już postanowiłem nie poświęcać mu uwagi i dodając do tego dumę, jaka wiązała się z godną pozazdroszczenia pozycją jedynego studenta, któremu naprawdę udało się sprzedać powieść, sam byłem zaskoczony, że go wysłuchałem. Ale pod niemalże złośliwym atakiem na moją pracę kryło się coś innego: zalążek szacunku dla dobrego pisarza.
Dlatego słuchałem. I uczyłem się. I stopniowo, podczas gdy Francuz popadał w coraz większy obłęd, zwracałem się do Doca, aby to on nauczył mnie pisać. Chociaż był wyjątkowo niechlujny, umysł miał dużo żywszy i bardziej racjonalny niż ktokolwiek w eleganckim garniturze.
Zaczęliśmy się spotykać poza salą wykładową. Żona odeszła ode mnie dwa lata wcześniej, miałem więc mnóstwo wolnego czasu, a poza tym dość duży wynajęty dom. Piliśmy, czytaliśmy albo rozmawialiśmy przed kominkiem, nad upichconą przez Doca zniewalającą cielęciną z parmezanem lub przy wycinaniu zdradzieckiej winorośli, która chciała zarosnąć cały świat, poczynając od mojego podwórka. Po raz pierwszy od czasu odejścia Denae poczułem się jak we własnym domu - Doc chyba instynktownie zgadywał, które części mieszkania budzą we mnie złe wspomnienia, i starał się, żeby to uległo zmianie. Postępował tak, żeby było mi przyjemnie.
Lub nieprzyjemnie. Nie zawsze mówił miłe rzeczy.
- Zaczynam rozumieć, dlaczego żona cię zostawiła - oznajmił pewnego razu.
- Chyba nie sądzisz, że jestem kiepski w łóżku? - (To był żart; ani Doc, ani ja nie mieliśmy żadnych nietypowych preferencji seksualnych.)
- Traktujesz ludzi jak neandertalczyk, w tym rzecz. Jeśli ktoś idzie nie tam, gdzie chcesz, walisz go pałką w łeb i siłą ciągniesz w swoją stronę.
Nieco mnie zirytował. Nie lubię wspominać swojej żony. Byliśmy małżeństwem tylko trzy lata, i nie układało się nam najlepiej, jednak na swój własny sposób kochałem Denae i tęskniłem za nią, a gdy odchodziła, chciałem ją zatrzymać. Nie lubię, gdy ktoś mi coś wytyka.
- Nie przypominam sobie, żebym walił po głowie ciebie.
Tylko się uśmiechnął. A ja, oczywiście, natychmiast przemyślałem tę rozmowę i zrozumiałem, że miał rację. Nie cierpiałem jego cholernego uśmiechu.
- W porządku - powiedziałem - jesteś jedynym długowłosym w kraju ostrzyżonych na zapałkę. Powiedz, dlaczego lubisz Swapa Morrisa?
- Nie lubię go. Myślę, że Morris jest dziwką kupczącą wolnością innych, byle tylko zdobyć głosy.
Wtedy mnie zatkało, bo sam nie pozostawiłem suchej nitki na starym, dobrym Swapie Morrisie, komisarzu okręgu Davis, który wywalił na zbity pysk naczelną bibliotekarkę za to, że mimo jego obiekcji ośmieliła się włączyć do księgozbioru “pornograficzną" książkę. Morris przejawiał wszelkie oznaki analfabetyzmu i faszyzmu, a w dodatku cierpiał na wyjątkowy kompleks popularności. Z ogromną przyjemnością powiesiłbym go na suchej gałęzi.
- Skoro też go nie lubisz, o co właściwie chodzi? - zapytałem na koniec.
- Jesteś zdania, że jakakolwiek cenzura jest niewybaczalna i nieusprawiedliwiona.
- A tobie podoba się cenzura?
I wówczas na poły żartobliwa sprzeczka przemieniła się w jak najbardziej poważną dyskusję. Nagle nie chciał na mnie patrzeć. Spojrzał w ogień, a ja dostrzegłem płomienie tańczące we łzach lśniących w jego oczach i po raz kolejny zrozumiałem, że przy Docu jestem wyprany z treści.
- Nie - powiedział. - Nie podoba mi się.
A potem zapadła długa cisza. Doc wypił dwa kieliszki wina, po prostu tak sobie, i pojechał do domu. Mieszkał w Emigration Canyon, na końcu wąskiej krętej drogi. Bałem się, że wypił zbyt wiele, żeby siadać za kierownicę, ale on, stojąc w drzwiach, powiedział:
- Jesteś tak cholernie trzeźwy, że po godzinie spędzonej w twoim towarzystwie człowiek musiałby wypić pół galona wina, aby osiągnąć zamierzony stan.
W któryś weekend zabrał mnie ze sobą do pracy. Doc zarabiał na życie w Newadzie. W piątkowy wieczór wyjechaliśmy z Salt Lake do Wendover, pierwszego miasta poza granicą stanu. Sądziłem, że jest pracownikiem kasyna, przy którym się zatrzymaliśmy. Jednak nie podbił karty, tylko rzucił swoje nazwisko jakiemuś facetowi, a następnie usiadł ze mną w kącie sali i czekał.
- Nie musisz pracować? - zapytałem.
- Pracuję.
- Miałem podobne podejście, ale mnie wylali.
- Czekam na swoją kolej przy stole. Mówiłem ci, że żyję z pokera. W końcu dotarło do mnie, że był wolnym strzelcem, profesjonalistą - graczem - rekinem kart.
Tej nocy zebrało się, aż czterech facetów o przydomku Doc. Doc Murphy był trzecim zaproszonym do stołu. Grał spokojnie i przez dwie godziny stale, choć niewiele, przegrywał. Potem nagle w czterech rozdaniach odrobił straty, a nadto wygrał prawie półtora tysiąca dolarów. Zgodnie z wymogami przyzwoitości przebrnął przez parę kolejnych przegranych rozdań, podziękował za grę i ruszyliśmy z powrotem do Salt Lake.
- Zwykle muszę przyjeżdżać jeszcze w sobotę - oznajmił, szczerząc zęby w szerokim uśmiechu. - Tej nocy miałem szczęście. Jednemu idiocie wydawało się, że umie grać w pokera.
Wspomniałem stare powiedzenie: Nigdy nie jadaj w knajpie “U mamy", nigdy nie grywaj w pokera z człowiekiem zwanym Doc i nigdy nie sypiaj z kobietą, która ma więcej problemów niż ty. Święta prawda. Doc obserwował stoły, znał wszystkie rozdania na pamięć; nie było takiej twarzy pokerzysty, której nie potrafiłby przejrzeć.
Pod koniec trymestru dotarło do mnie wreszcie, że przez cały dotychczasowy kurs ani razu nie widziałem jego prac. Nie napisał ani jednego opowiadania, cholera. A na tablicy ogłoszeń pyszniła się jego ocena - najwyższa.
Pogadałem z Armandem.
- Och, Doc pisze - zapewnił. - Lepiej od ciebie, choć ty też dostałeś najwyższą notę, Bóg wie, dlaczego. Nie masz do tego drygu.
- Dlaczego nic nam nie przeczytał? Armand wzruszył ramionami.
- A niby po co? Miałby rzucać perły przed wieprze?
Nadal nie dawało mi to spokoju. Niejeden raz obserwowałem, jak Doc wypruwa bebechy z kolejnych pisarzy i nie sądziłem, by wymigiwanie się od położenia własnej pracy na katowskim pniu było uczciwe.
W następnym trymestrze pojawił się razem ze mną na seminarium magisterskim i wówczas go zapytałem. Roześmiał się i powiedział, żebym sobie odpuścił. Ja roześmiałem się również i oznajmiłem, że nie ma mowy. Chciałem przeczytać jego materiał. W następnym tygodniu dał mi trzystronicowy rękopis. Niedokończony fragment historii o człowieku, który był szczerze przekonany, że żona go rzuciła, choć codziennie zastawał ją w domu. Była to jedna z najlepszych prac, jakie w życiu czytałem. Niezależnie od przykładanej miary. Dość jasna i dość ekscytująca, żeby wciągnąć każdego durnia, który lubi Harolda Robbinsa, prezentowała zarazem styl wystarczająco oryginalny i poruszała temat na tyle głęboki, wnosząc tylko z tych trzech stron, by wielu “wielkich" pisarzy poczuło się jak neptki. Przeczytałem fragment pięć razy, żeby zyskać pewność, iż dobrze go zrozumiałem. Za pierwszym razem uznałem, że to metaforyczne ujęcie mojej sytuacji. Za trzecim wiedziałem, że chodzi o Boga. Za piątym razem utwierdziłem się w przekonaniu, iż opowiadanie dotyczy wszystkiego, co w ogóle ma znaczenie, i chciałem przeczytać więcej.
- Gdzie reszta? - zapytałem. Wzruszył ramionami.
- To wszystko.
- Wydaje się niedokończone.
- Bo nie jest.
- Więc je dokończ! Doc, mógłbyś to sprzedać wszędzie, nawet “New Yorkerowi". Choć prawdopodobnie dla nich nie musiałbyś kończyć.
- Nawet “New Yorkerowi". Ja cię kręcę!
- Nie wierzę, żebyś myślał, że jesteś za dobry dla wszystkich wydawców, Doc. Dokończ to. Chcę poznać zakończenie. Potrząsnął głową.
- Masz tu wszystko. Nie dopiszę ani słowa.
I uznał dyskusję za zakończoną.
Ale od czasu do czasu pokazywał mi inne fragmenty. Zawsze lepsze od poprzednich. Wtedy też zbliżyliśmy się do siebie, nie dlatego, że był takim dobrym pisarzem - nie przyklejam się do ludzi tylko dlatego, że są ode mnie lepsi - ale ponieważ był Dokiem Murphym. Zwiedziliśmy wszystkie przyzwoite, w miarę spokojne piwiarnie w Salt Lake City. Obejrzeliśmy trzy dobre filmy i tuzin tak marnych, że obejrzenie ich okazało się niezłą zabawą. Nauczył mnie grać w pokera na tyle, że spłukiwałem się w każdy weekend. Bez słowa skargi znosił moje kolejne przyjaciółki i przepowiadał, iż najprawdopodobniej znów skończę przed ołtarzem.
- Po prostu masz zbyt słabą wolę, żeby próbować to zmienić - poinformował mnie radośnie.
Wreszcie, kiedy już na dobre zrezygnowałem z wypytywania, sam mi powiedział, dlaczego nigdy niczego nie skończył.
Byłem w połowie trzeciego piwa, a on pociągał straszliwą mieszankę Tab i soku pomidorowego - czynił tak zazwyczaj, gdy chciał się ukarać za grzechy, uznawszy, że jest to wielokroć gorsze od hinduskiej praktyki wypijania własnego moczu. Moje opowiadanie właśnie wróciło z redakcji pewnego czasopisma. Byłem pewien, że je przyjmą. Zastanawiałem się, czy nie zrezygnować z pisania. Wyśmiał mnie.
- Poważnie - powiedziałem.
- Nikomu, kto jest dobry, nie wolno rezygnować.
- I kto to mówi! Król zagorzałych pisarzy - do szuflady! Na jego twarzy odmalowała się, złość.
- Przyganiał kocioł garnkowi.
- Mam dość.
- No to skończ. Nie ma sprawy. Ustąp pola kompletnym beztalenciom. Sam zapewne też się do nich zaliczasz.
Doc nie wypił tyle, żeby zachowywać się agresywnie, w każdym razie nie na pijacką modłę.
- Hej, Doc, proszę o zachętę.
- Jeśli potrzebujesz zachęty, to znaczy, że na nią nie zasługujesz. Dobrego pisarza można powstrzymać od pisania tylko w jeden sposób.
- Chyba nie chcesz mi wmówić, że cierpisz na pisarską blokadę. Nie uwierzę, wbrew tym brakującym zakończeniom.
- Blokada? Jezusie, nigdy w życiu mnie nie zablokowało. Bloki przytrafiają się wówczas, gdy nie jesteś dość dobry, żeby napisać to, co masz do napisania.
Teraz ja wpadłem w złość.
- A ty, oczywiście, zawsze jesteś dość dobry. Pochylił się w moją stronę, spojrzał mi w oczy.
- Jestem najlepszym pisarzem anglojęzycznym.
- Zgadzam się z tobą w zupełności. Jesteś najlepszym, który nigdy niczego nie dokończył.
- Wszystko dokończyłem - powiedział. - Wszystko kończą, umiłowany przyjacielu, a potem palę, poza trzema pierwszymi stronami. Czasami kończę w ciągu tygodnia. Napisałem trzy powieści i cztery sztuki. Nawet scenariusz. Przyniósłby mi miliony dolarów i stałby się klasyką.
- Kto tak mówi?
- Mówi.. .nieważne, kto mówi. Został kupiony, już skompletowano obsadę, w ogóle wszystko przygotowano do kręcenia. Miał budżet w wysokości trzydziestu milionów. Ludzie z wytwórni byli przekonani, że powstanie przebój. O ile mi wiadomo, to jedyne, co można policzyć im na plus. Nie mogłem w to uwierzyć.
- Żartujesz.
- Jeśli żartuję, to kto się śmieje? Mówię prawdę. Nigdy nie widziałem go takiego strutego. To musiała być prawda, o ile znałem Doca Murphy'ego, a myślę, że znałem. Znam.
- Dlaczego? - zapytałem.
- Urząd Cenzury.
- Co? W Ameryce nie ma czegoś takiego. Roześmiał się.
- Przynajmniej nie w pełnym wymiarze.
- A cóż to takiego, do diabła, ten Urząd Cenzury?
I wtedy mi opowiedział:
Kiedy miałem dwadzieścia dwa lata, mieszkałem na wsi w Oregonie, niedaleko Portland. Wiesz, wiejska droga, przy drodze skrzynki pocztowe. Pisałem, byłem dramaturgiem, myślałem, że zrobię karierę; stawiałem też pierwsze kroki w beletrystyce. Pewnego ranka zobaczyłem listonosza i wyszedłem do skrzynki pocztowej. Mżyło, ale nie przejmowałem się tym. W skrzynce znalazłem kopertę od mojego hollywoodzkiego agenta. Kontrakt. Nie opcję - umowę kupna. Sto tysięcy dolarów. Przyszło mi właśnie na myśl, że moknę i chyba powinienem wrócić do domu, kiedy z krzaków wyszli dwaj mężczyźni - tak, wiem, prawdopodobnie liczyli na dramatyczne wejście. Obaj w eleganckich garniturach. Boże, nienawidzę ludzi, którzy noszą takie mundurki. Jeden wyciągnął rękę.
- Proszę to oddać, a zaoszczędzi pan sobie mnóstwa kłopotów - powiedział.
Oddać umowę? Powiedziałem mu, co myślę o jego propozycji. Wyglądali na ludzi mafii, a dokładniej, na ich komiczną parodię.
Byli tego samego wzrostu i wyglądali wręcz identycznie, do jednakowych błysków zawziętości w oczach włącznie, ale po chwili zdałem sobie sprawę, że moje pierwsze wrażenie było fałszywe. Przede wszystkim różnili się kolorem włosów, a poza tym blondyn miał lekko cofnięty podbródek, co nadawało jego twarzy od nosa w dół, dziwnie potulny wyraz, bruneta zaś szpeciła brzydka cera i szyja potężna jak kloc - wyglądał trochę głupio, jakby nie miał głowy, a jego twarz została wymalowana z przodu tego kloca. Nie mafiosi. Zwyczajni ludzie.
Z wyjątkiem oczu. Błyski w oczach nie były fałszywe i to sprawiło, że na początku dałem się zwieść. Te oczy widziały płaczących ludzi i współczuły im, ale ich właściciele mimo wszystko nadal zadawali ból. Ludzkie oczy nigdy nie powinny tak wyglądać.
- Na miłość boską, to tylko kontrakt - powiedziałem, ale ten ciemny, z dziobami po trądziku, w odpowiedzi powtórzył, że mam go oddać.
W tym czasie mój pierwszy strach przeminął; nie mieli broni i mógłbym się ich pozbyć bez uciekania się do przemocy. Ruszyłem w stronę domu. Poszli za mną.
- Po co wam mój kontrakt? - zapytałem.
- Ten film nigdy nie zostanie zrealizowany - oznajmił Potulny, blondyn z cofniętą szczęką. - Nie pozwolimy na to.
Pomyślałem: kto im pisze dialogi, czyżby zrzynali je z Fenimore'a Coopera?
- Ich sto tysięcy dolarów mówi, że chcą spróbować. A ja chcę, żeby spróbowali.
- Nigdy nie dostanie pan tych pieniędzy, Murphy. A pański kontrakt i scenariusz przestaną istnieć w ciągu najbliższych czterech dni. Masz pan na to moje słowo.
- A kim jesteś, krytykiem? - zapytałem.
- W pewnym sensie.
Teraz stałem już za drzwiami, oni zaś sterczeli po drugiej stronie progu. Należało zamknąć drzwi, ale jestem hazardzistą. Musiałem się dowiedzieć, co mają na ręku.
- Zamierzacie wydrzeć mi go siłą?
- Nieuchronnością - powiedział Dziobaty. A potem: - Widzi pan, panie Murphy, jest pan niebezpiecznym człowiekiem, ze swoją maszyną do pisania IBM Self-Correcting Selective II, w której zacina się dźwignia powrotnika, więc czasami ostatnie linijki idą skosem w prawo. I z ojcem, który kiedyś oznajmił: “Billy, Bogiem a prawdą, nie wiem, czy faktycznie jestem twoim ojcem. Nie byłem jedynym facetem, z którym twoja mama zadawała się po ślubie, więc ni cholery nie obchodzi mnie twój los".
Słowo w słowo, dokładnie to, co ojciec powiedział mi, gdy miałem cztery lata. Nigdy nikomu o tym nie mówiłem. A on zacytował słowo w słowo.
CIA, Jezusie. Wzruszające.
Nie, nie byli z CIA. Po prostu chcieli, żebym przestał pisać, albo raczej żebym nie publikował.
Powiedziałem, że nie interesują mnie ich sugestie. I miałem rację, nie byli typowymi mięśniakami. Zamknąłem drzwi, a oni po prostu odeszli.
A następnego dnia, kiedy jechałem swoją starą galaxy, grubo poniżej dozwolonej szybkości, wypadł mi przed maskę chłopak na rowerze. Nie miałem szans, żeby wyhamować. W jednej sekundzie go nie było, w następnej już był. Potrąciłem go. Rower wpadł pod koła, a on wyleciał w górę. Jedną stopą zakleszczył się w zderzaku wykrzywionym przez rower i całym ciałem uderzył maskę - miał pęknięte biodro i kręgosłup złamany w trzech miejscach. Emblemat na masce rozpruł mu brzuch, krew chlusnęła na szybę. Widziałem jego twarz, przyciśniętą do szyby, z otwartymi oczami. Oczywiście zginął na miejscu. Ja też chciałem umrzeć.
Bawił się z bratem w Marsjan czy w coś podobnego. Brat stał na skraju drogi z plastikowym pistoletem w ręce i ogłupiałym wyrazem twarzy. Matka z wrzaskiem wybiegła z domu. Ja też wrzeszczałem. Dwóch sąsiadów widziało wypadek. Jeden wezwał gliny i ambulans. Drugi próbował uspokoić matkę i powstrzymać ją od zadania mi śmierci. Nie pamiętam, dokąd wtedy jechałem. Pamiętam tylko, że tego ranka silnik długo nie chciał zapalić. Męczyłem się z nim chyba z półtorej minuty - długo, jak na uruchomienie samochodu. Gdyby zaskoczył jak zwykle, nie potrąciłbym tego dzieciaka. Cały czas o tym myślałem - tylko na skutek zbiegu okoliczności znalazłem się tam akurat w tej chwili. Pół sekundy wcześniej, a byłbym go zobaczył. Zbieg okoliczności... Dziesięć minut później wrócił do domu ojciec chłopca. Nie zabił mnie jedynie dlatego, że tak rozpaczliwie płakałem. Sprawa nigdy nie trafiła do sądu, bo sąsiedzi poświadczyli, że nie miałem szans się zatrzymać, a inspektor policji uznał, iż nie przekroczyłem dozwolonej prędkości. Nie było nawet mowy o niebezpiecznej jeździe. Po prostu okropny, niewiarygodny traf.
Przeczytałem notatkę w gazecie - istny wyciskacz łez dla subskrybentów. Chłopiec miał tylko dziewięć lat, ale w szkole uczestniczył w dodatkowych zajęciach i w ogóle był bardzo bystry. Taki dobry dzieciak, roznosił gazety i zawsze opiekował się rodzeństwem... A potem wrócili ludzie w garniturach. Mieli cztery kopie mojego scenariusza. Sporządziłem tylko cztery kopie - oryginał przechowywałem w swoich papierach.
- Jak pan widzi, panie Murphy, posiadamy wszystkie kopie scenariusza. A pan odda nam oryginał.
Nie byłem w nastroju. Zacząłem zamykać drzwi.
- Jesteście ogromnie taktowni - warknąłem. Nie obchodziło mnie, skąd wzięli kopie, nie wtedy. Marzyłem tylko o jednym: chciałem zasnąć, a po przebudzeniu stwierdzić, że chłopiec nadal żyje.
Pchnęli drzwi i weszli do mojego domu.
- Widzi pan, panie Murphy, gdybyśmy wczoraj nie pomajstrowali przy pańskim wozie, nie doszłoby do wypadku. Musieliśmy próbować aż cztery razy, aby właściwie dobrać czas, ale wreszcie udało się. To jest właśnie przyjemna strona podróży w czasie. Jak się coś zawali, zawsze można wrócić i naprawić.
Nie mogłem uwierzyć, że ktoś chce wziąć na siebie winę za śmierć chłopca.
- Po co? - zapytałem.
Powiedzieli mi. Jak się wydaje, chłopiec był zdolniejszy niż ktokolwiek przypuszczał. Miał dorosnąć i zostać pisarzem. Dziennikarzem i krytykiem. I za jakieś czterdzieści lat sprawić mnóstwo kłopotów pewnemu rządowi. Zwłaszcza trzy jego książki zmieniłyby sposób myślenia mnóstwa ludzi. Na gorszy.
- Wszyscy jesteśmy pisarzami - powiedział mi Potulny. -I nie powinno pana dziwić, że traktujemy nasze pisarstwo bardzo poważnie. Poważniej niż pan. Pisarze, dobrzy pisarze, mogą zmieniać ludzi. A niektóre z tych zmian wcale nie muszą być korzystne. Widzi pan, zabijając wczoraj tego chłopca, zapobiegł pan krwawej wojnie domowej, która wybuchłaby za mniej więcej sześćdziesiąt lat. Już sprawdziliśmy - są pewne nieprzyjemne efekty uboczne, ale nic, z czym nie moglibyśmy sobie poradzić. Uratował pan siedem milionów istnień. Nie powinien pan mieć do siebie pretensji.
Przypomniałem sobie, co o mnie wiedzieli. Czego nikt nie mógł wiedzieć. Czułem się głupio, bo zacząłem wierzyć, że mówią prawdę. I bałem się, bo o śmierci chłopca mówili z całkowitym spokojem. Zapytałem:
- A jaką ja gram w tym rolę? I dlaczego ja?
- Och, to proste. Jest pan bardzo dobrym pisarzem. A zgodnie z przeznaczeniem może pan zostać najlepszym w swoich czasach. Beletrystyka. I ten scenariusz. Za trzysta lat będą pana porównywać do Szekspira i biedny stary bard odejdzie w niepamięć. Kłopot w tym, panie Murphy, że jest pan obmierzłym hedonistą i pesymistą do kwadratu, i jeśli zdołamy powstrzymać pana od publikowania, duch artystyczny przyszłych dwóch stuleci będzie dużo bardziej optymistyczny. Nie mówiąc o zapobieżeniu klęsce głodu, która grozi światu za siedemdziesiąt lat. Historia miewa dziwne powiązania, Murphy, i pana twórczość spowoduje rozliczne cierpienia. Jeśli zaniecha pan publikowania, świat stanie się dużo lepszy. Dla wszystkich.
Nie było cię tam, nie słyszałeś ich. Nie widziałeś, jak siedzą na mojej kanapie, założywszy nogę na nogę, i gestykulują, jakby mówili rzeczy najnormalniejsze pod słońcem. Od nich nauczyłem się opisywać czysty obłęd. Nie delikwenta z pianą na ustach - po prostu kogoś siedzącego jak dobry przyjaciel, mówiącego niestworzone rzeczy, okrutne rzeczy, z uśmiechem albo przejęciem i... Jezu, nie masz o tym pojęcia. I uwierzyłem im. Bo wiedzieli, rozumiesz? I byli zbyt obłąkani; zwyczajny wariat wymyśliłby coś dużo bardziej wiarygodnego. Może myślisz, że przekonała mnie ich logika? Wcale nie. Nie sądzę, że zdołam cię przekonać, ale wierz mi - umiem poznać, czy ktoś blefuje, czy mówi prawdę, i wiem, że ci dwaj nie blefowali. Zginęło dziecko, a poza tym wiedzieli, ile razy musiałem przekręcić kluczyk w stacyjce. I prawda widniała w ich straszliwych oczach, kiedy Potulny powiedział:
- Jeśli dobrowolnie zrezygnuje pan z publikowania, pozwolimy panu żyć. Jeśli pan odmówi, wówczas umrze pan w ciągu trzech dni. Zabije pana kolejny pisarz - przypadkiem, rzecz jasna. Mamy, prawo posługiwać się wyłącznie autorami.
Zapytałem ich, dlaczego. Odpowiedź przyprawiła mnie o śmiech. Jak się wydaje, byli zrzeszeni w Cechu Autorów.
- To kwestia odpowiedzialności. Jeśli odmówi pan przyjęcia odpowiedzialności za konsekwencje swoich czynów, będziemy musieli przenieść ją na kogoś innego.
Zapytałem ich wtedy, dlaczego po prostu mnie nie uśmiercili, zamiast tracić czas na rozmowy.
Odpowiedział Dziobaty i, wyobraź sobie, sukinsyn płakał.
- Ponieważ pana kochamy. Uwielbiamy to, co pan pisze. Od pana nauczyliśmy się wszystkiego, co wiemy o pisarstwie. Dużo stracimy, jeśli pan umrze.
Próbowali mnie pocieszyć opowiadając, w jakim doborowym towarzystwie się znajduję. Na przykład Thomas Hardy - zmusili go do zrezygnowania z powieści i zajęcia się poezją, której nikt nie czytał, więc to było bezpieczne. Potulny powiedział:
- Hemingway wolał się zabić niż czekać, aż my to zrobimy. A paru innych musiało powstrzymać się tylko od napisania konkretnej książki. Cierpieli, ale Fitzgerald zrobił jednak przyzwoitą karierę dzięki kilku innym pozycjom, a Perelman roześmiał się nam w twarz, ponieważ i tak nie było mu wolno napisać swojego prawdziwego dzieła. Zajmujemy się wyłącznie wielkimi pisarzami. Kiepscy dla nikogo nie stanowią zagrożenia.
Dobiliśmy targu. Mogłem dalej pisać, lecz po skończeniu musiałem wrzucać swoje utwory w ogień. Oprócz trzech pierwszych stron.
- Jeśli pan ukończy swoje prace - powiedział Potulny - będziemy mieli kopie. Mamy bibliotekę... uch, chyba najłatwiej powiedzieć, że istnieje ona poza czasem. W pewien sposób pańskie książki będą wydawane, lecz nie w pana czasach. Ani nie w ciągu ośmiuset lat. Ale przynajmniej może pan pisać. Inni musieli na zawsze schować pióro do szuflady. Wie pan, to nam łamie serca.
Wiedziałem wszystko o złamanych sercach, dobrze wiedziałem. Spaliłem wszystko poza trzema pierwszymi stronami.
Istnieje tylko jeden powód rezygnacji z pisania - kiedy do pisarza dobiera się Urząd Cenzury. Ci, którzy przestają z własnej woli, są tylko żałosnymi dupkami. Swap Morris nie ma pojęcia, na czym polega prawdziwa cenzura. Nie odbywa się w bibliotekach. Ma miejsce na maskach samochodów. Śmiało, bądź sobie agentem handlu nieruchomościami, sprzedawaj ubezpieczenia, wierz w świętego Mikołaja i sprzątaj po reniferze - twoja sprawa. Ale jeśli zrezygnujesz z tego, co mnie zostało odebrane, to ruszaj swoją drogą. Nie ma w tobie nic, co by mnie interesowało.
Tak więc piszę. A Doc to czyta i drze na strzępy; podarł wszystko z wyjątkiem tej historii. Nigdy jej nie zobaczy. Prawdopodobnie zabiłby mnie za nią, ale do diabła z tym. Ta historia nigdy nie ukaże się w druku. Nie, nie jestem taki zadufany. Przecież ją czytasz, prawda? Widzisz, jak narażam swoją dumę? Gdybym naprawdę był niezłym pisarzem, gdyby moja praca okazała się na tyle dobra, że mógłbym odmienić świat, wówczas dwóch facetów w eleganckich garniturach złożyłoby mi propozycję nie do odrzucenia i nie przeczytałbyś niczego, ale przecież czytasz, prawda? Dlaczego to sobie robię? Może łudzę się, że przyjdą i dostarczą mi pretekstu do zarzucenia pisania, zanim odkryję, że już piszę tak dobrze, jak zawsze chciałem. Ale mam w nosie tych cholernych krytyków z przyszłości, a oni mają w nosie mnie, dając tym samym do zrozumienia, ile warta jest moja praca.
A może nie? Może naprawdę jestem dobry, tylko moja twórczość przypadkiem wywiera pozytywny efekt, przypadkiem nie wzbudzi żadnej nieprzyjemnej fali w przyszłości? Może jestem jednym z tych szczęściarzy, którzy mogą zrobić coś wartościowego i nie podlegającego cenzurze w celu ochrony przyszłości?
A może świnie mają skrzydła?
9. CZŁOWIEK, KTÓRY ULEGŁ PRZEMIANIE I KRÓL SŁÓW
Był sobie człowiek, który nad życie kochał syna. Był sobie chłopiec, który kochał ojca nad śmierć.
To dwie różne historie, ale nie mogę opowiedzieć wam jednej, nie opowiadając zarazem drugiej.
Wspomnianym człowiekiem był doktor Alvin Bevis, a chłopcem - jego syn Joseph. Obaj kochali jedną kobietę, która nazywała się Connie i w tysiąc dziewięćset siedemdziesiątym siódmym roku, pełna nadziei i radości, poślubiła Alvina. W tysiąc dziewięćset siedemdziesiątym ósmym mało nie umarła, wydając na świat syna, Joego. Connie świata nie widziała poza mężem i synem. Tworzyli kochającą się rodzinę, a to niemal z całą pewnością zapowiadało katastrofę.
Po urodzeniu Joego Connie nie mogła mieć więcej dzieci. Nie powinna była urodzić nawet jego. Kiedy w czwartym miesiącu ciąży wystąpiły komplikacje, a ona nie zgodziła się na aborcję, lekarz uznał, że jest skończoną idiotką.
- Dziecko przyjdzie na świat upośledzone - zawyrokował. - A pani umrze podczas porodu.
- Jeśli nie urodzę tego dziecka - odparła - nigdy nie uwierzę, że kiedykolwiek naprawdę żyłam.
W siódmym miesiącu ciąży wyjęto z niej Joego i natychmiast wycięto macicę i całą resztę. Dziecko było drobne i słabe, więc zdaniem lekarza mieli się spodziewać, że będzie upośledzone umysłowo i ułomne fizycznie. Po wysłuchaniu lekarza Connie skinęła głowa i zapomniała o diagnozie. Była szczęśliwa: Joe żył, a tym, którzy jej żałowali, odpowiadała w duchu:
- Jestem bardziej kobietą niż którakolwiek z was, bezdzietnych, które ciągle musicie przejmować się fazami księżyca.
Ani Alvin, ani Connie nigdy nie uwierzyli, że Joe będzie upośledzony. Wkrótce okazało się, że mieli rację. Zaczął chodzić w wieku ośmiu miesięcy i mówić, gdy miał roczek. W wieku osiemnastu miesięcy opanował alfabet. Kończąc trzy lata, potrafił już czytać podręczniki dla dzieci z drugiej klasy. Był dociekliwy, wymagający, niezależny, nieposłuszny i piękny jak z obrazka - z czupryną miedzianych włosów, delikatną buzią i oczami jak głębokie stawy pełne lodowatej wody.
Rodzice widzieli, jak garnie się do nauki i czasami z trudem udawało im się zaspokoić jego ciekawość.
- Na pewno zostanie wielkim człowiekiem - szeptali do siebie wieczorami w zaciszu sypialni.
Mieli świadomość, że jego nauka i bezpieczeństwo, z powodu zrządzenia losu lub jakiegoś ukrytego wielkiego planu, leży w ich rękach. Stanowiło to powód do dumy i obawy zarazem.
Spośród mnóstwa rzeczy, które Bevisowie zaoferowali synowi w pierwszych latach jego życia, najbardziej upodobał sobie opowieści. Bez przerwy przynosił książki i żądał, by Connie lub Alvin czytali mu. Jeśli nie trafił na książkę z opowiastkami, szybko biegł poszukać następnej, aż wreszcie znajdował właściwą. Wtedy siadał i urzeczony słuchał, jak rozwija się fabuła. Nie odzywał się, dopóki historyjka się nie skończyła. Alvin i Connie bez końca powtarzali: “Dawno dawno temu..." albo “Był sobie kiedyś...", albo “Pewnego dnia król rozesłał gońców z wieścią...", aż w końcu znali na pamięć wszystkie książki z opowieściami, jakie mieli w domu. Joe najbardziej lubił bajki, ale z czasem przerzucił się na filmy, współczesne powieści, a nawet opracowania historyczne.
Jednak nie głód książek z opowieściami stał się powodem nieporozumień, lecz to, iż Joe odgrywał swoje historyjki w życiu. Budził się rano i mówił, że mamusia jest mamą misiem, tata - papą misiem, a on - dzieckiem misiem. Kiedy się złościł, zostawał złotym dzieckiem i uciekał w świat. Innym razem tata był Titeliturym, mama - młynarzówną, a Joe - królem. Albo Joe był Jasiem, mama - Małgosią, a Alvin - złą czarownicą.
- Dlaczego nie mogę być ojcem Jasia i Małgosi? - chciał wiedzieć Alvin.
Nie podobała mu się rola złej czarownicy. Nie sądził, by to coś symbolizowało. Uznał, że jest jedynie zdenerwowany tym, że jego syn ciągle dyktuje mu, jak ma mówić i zachowywać się przez cały dzień. Alvin wiecznie żył pełen obaw, kto tym razem pojawi się w jego własnym domu.
Po jakimś czasie lekkie zdenerwowanie zmieniło się w jawną irytację; jeśli to miała być faza rozwoju, przez którą przechodził Joe, już dawno powinna się skończyć. Alvin dał wreszcie do zrozumienia, że syna trzeba zabrać do psychologa dziecięcego. Ten stwierdził, że Joe przechodzi taką właśnie fazę rozwojową.
- Czy to znaczy, że prędzej czy później z tego wyrośnie? - zapytał Alvin. - Czy po prostu nie wie pan, co się z nim dzieje?
- Jedno i drugie - odparł wesoło psycholog. - Będzie pan musiał nauczyć się jakoś z tym żyć.
Jednak Alvin nie zamierzał z tym żyć. Chciał, żeby syn nazywał go tatą. W końcu, jak by na to nie patrzeć, był jego ojcem. Dlaczego miał znosić fanaberie swojego dziecka, które kazało mu odgrywać głupie role, kiedy tylko wrócił do domu? Nieważne, jak mądre było to dziecko. Alvin przyjął zdecydowaną postawę. Przestał reagować na wszystkie imiona poza tatą. Joe z początku wpadał w złość i próbował postawić na swoim, wreszcie jednak przestał nakłaniać ojca do odgrywania ról. Alvinowi wydawało się, że Joe całkowicie zrezygnował ze swoich historyjek.
Oczywiście, w rzeczywistości wcale tak się nie stało. Joe odgrywał teraz historyjki z Connie, gdy Alvin wychodził z domu, by dzielić DNA na kawałki i jak twórca składać go znowu w całość. W ten właśnie sposób Joe nauczył się ukrywać różne sprawy przed ojcem. Nie uciekał się do kłamstwa, czekał jedynie na stosowny moment. Był pewny, że tata znowu zacząłby grać, gdyby udało mu się znaleźć wystarczająco dobre historyjki.
Kiedy więc tata przebywał w domu, Joe rezygnował z historyjek. Zamiast tego grał z tatą w liczby i słowa, uczył się podstaw hiszpańskiego jako wstępu do nauki łaciny, klecił proste programy na Atari, śmiał się i swawolił, aż w końcu przychodziła mama i mówiła swoim dwóm chłopcom, że mają się uspokoić, zanim rozniosą dom na kawałki.
- To właśnie znaczy być ojcem - mówił sobie Alvin. - Jestem dobrym ojcem.
I była to prawda, chociaż od czasu do czasu Joe z nadzieją pytał matkę:
- Myślisz, że tata zechce grać tę historyjkę?
- Tata po prostu nie lubi udawać. Podobają mu się twoje historyjki, ale nie lubi brać w nich udziału.
W tysiąc dziewięćset osiemdziesiątym trzecim roku Joe skończył pięć lat i poszedł do szkoły. Tego samego roku doktor Bevis stworzył bakterię, która żyła na kwaśnych osadach i neutralizowała je. W tysiąc dziewięćset osiemdziesiątym siódmym Joe opuścił szkołę, ponieważ umiał więcej niż jego nauczyciele. Dokładnie w tym samym czasie doktor Bevis zaczaj hodować swoją bakterię na skalę przemysłową, żeby używać jej do punktowego czyszczenia obiektów w kwaśnej wodzie, i zarabiał na tym pieniądze. Władze uniwersytetu przeraziły się nagle, że Bevis może odejść z uczelni i odebrać jej swoje imię, by żyć z dochodu osiąganego z hodowli bakterii. Otrzymał więc laboratorium i dwudziestu asystentów, sekretarki i asystenta do spraw administracyjnych. Od tego czasu doktor Bevis mógł spędzać czas na robieniu tego, co najbardziej lubił.
Lubił zaś mieć pewność, że badania trwają i są prowadzone tak starannie i metodycznie, jak trzeba, i w zaaprobowanym przez niego kierunku. Potem wracał do domu i zamieniał się w profesora wykładającego w prywatnej uczelni swego syna.
Dla Alvina to był okres sielanki.
Dla Joego ten okres był piekłem.
Joe kochał ojca, żeby nikt nie miał wątpliwości. Bawiła go nauka i wspaniale spędzał czas, czytając Pochwałę głupoty po łacinie, powtarzając słynne eksperymenty i wymyślając własne. Wystarczy wspomnieć, że Alvin nigdy nie miał magistranta, który tak szybko pojmował nowe idee ani tak chętnego do wymyślania własnych. Skąd Alvin mógł wiedzieć, że na jego oczach syn kona z głodu?
A tak się działo, bo kiedy ojciec wrócił do domu, Joe i matka nie mogli grać.
Zanim Alvin zabrał syna ze szkoły, Joe czytywał razem z matką książki. Connie przez cały dzień czytała Dziwne losy Jane Eyre, a Joe czytał tę samą książkę w szkole, chowając ją pod Sąsiadami i przyjaciółmi. Homer. Chaucer. Shakespeare. Twain. Mitchell. Galsworthy. Elswyth Thane. Potem, po powrocie Joego ze szkoły, na kilka cennych godzin, zanim ojciec przyszedł z pracy, syn i matka stawali się Ashleyem i Scarlett, Tibby i Julianem, Huckiem i Jimem, Walterem i Gryzeldą albo Odyseuszem i Kirke. Joe nie wyznaczał już ról, jak wówczas, gdy był mały. Oboje wiedzieli, co czytają i żyli tak, jak w epoce, w której działa się akcja książki. Każde z nich musiało zgadnąć na podstawie zachowania drugiego, jaką rolę wybrało danego dnia. Chwila, w której Connie zdobywała się wreszcie na to, by rozszyfrować imię Joego lub gdy on odgadywał, jaką postacią jest matka, była chwilą tryumfu. Przez wszystkie lata ich zabawy Joe nigdy nie wcielił się w tę samą osobę; zawsze też każde z nich zdołało odgadnąć rolę odgrywaną przez drugie.
Teraz Alvin wrócił do domu i położył kres zabawie. Historią popierał. Kłamstwa i pozy - nie. Alvinowi wydawało się, że wreszcie nastała radość, podczas gdy dla Joego i Connie radość właśnie umarła.
Życie matki i syna stało się ciągiem aluzji, cytowaniem sobie nawzajem fraz z książek i dyskretnym odgrywaniem ról bez wspominania imion. Tak perfekcyjnie wywiązywali się ze swojego zadania, że Alvin nie zorientował się, co robili. Czasami miał wrażenie, że coś się dzieje, ale tego nie rozumiał.
- Co to za pogoda, jak na styczeń? - rzekł pewnego dnia Alvin, spoglądając przez okno na strugi deszczu.
- Wspaniała - odparł Joe, a potem, mając na myśli Opowieść kupca, rzekł z uśmiechem do matki: - W maju chodzimy po drzewach.
- Co? - zdziwił się Alvin. - Co to ma do rzeczy?
- Po prostu lubię chodzić po drzewach.
- To zależy - dodała Connie - czy słońce świeci w oczy.
Gdy matka wyszła z pokoju, Joe niewinnie spytał o coś z teologii i Alvin zapomniał o dziwnej wymianie zdań.
Albo raczej usiłował zapomnieć. Nie był głupcem. Chociaż Joe i Connie prowadzili swoją grę bardzo dyskretnie, stopniowo zorientował się, że nie zna języka, którym mówi się w jego własnym domu. Był na tyle oczytany, że czasem chwytał jakąś aluzję. Zamiana ludzi w świnie. Dotykanie różdżką.
- Szczerze mówiąc, nic mnie to nie obchodzi - myślał Alvin.
Wtręty, które nie pasowały do rozmowy, dziwnie brzmiące frazy... Im bardziej zdawał sobie sprawę z tego, że żona i syn porozumiewają się swoim własnym, prywatnym językiem, tym bardziej czuł się osamotniony. Jego lekcje z Joem nie były już ekscytujące, teraz panowała na nich atmosfera sztuczności, jakby obaj odgrywali role.
Jakby brali udział w jakiejś historyjce. W historyjce o kochającym ojcu-nauczycielu oraz jego pilnym i zdolnym synu-uczniu. Okres ten, najlepszy w życiu Alvina, cieszył go bardziej niż jakiekolwiek życie, które stworzył w laboratorium, działo się tak jednak tylko dopóki wierzył, że uczy syna naprawdę. Teraz zobaczył, że to jedynie gra. Prawdziwe życie jego syna toczyło się gdzie indziej.
Przed laty nie lubiłem odgrywać ról, które mi dawał, myślał Alvin. A czy jemu podoba się rola, którą ja mu wyznaczyłem?
- Nauczyłem cię już wszystkiego, czego mogłem - powiedział Alvin pewnego dnia przy śniadaniu. - Oczywiście poza biologią. Pokieruję więc twoimi studiami przyrodniczymi, a do wszystkich innych przedmiotów zatrudnię wybitnych studentów z różnych wydziałów uniwersytetu. Każdego dnia będzie przychodził inny.
Joe spojrzał na niego nieprzeniknionym, niewidzącym wzrokiem.
- To znaczy, że już nie będziesz mnie uczył?
- Nie mogę nauczyć ciebie tego, czego sam nie umiem - odparł Alvin.
I wrócił do laboratorium. Tam, z subtelnym okrucieństwem, rozerwał dziesiątki komórek i uczynił je innymi organizmami niż były, czy tego chciały, czy nie.
Joe i Connie, którzy zostali w domu, patrzyli na siebie ze zdziwieniem. Joe skończył trzynaście lat. Rósł i czuł się niezdarnie i nieśmiało w obecności matki. Przez trzy lata nie mogli wspólnie odgrywać historyjek. Gdy Alvin przebywał w domu, bawili się w więźniów, przesyłających sobie wiadomości pod samym nosem strażnika. Teraz strażnik odszedł, a kiedy znikła potrzeba konspiracji, nie mieli czego sobie przekazywać. Joe zaczął wychodzić z domu i czytać albo obsesyjnie grać w gry komputerowe. W domu Bevisów zamknęło się więcej drzwi niż kiedykolwiek.
Joe miewał w nocy przerażające koszmary. Śnił bez przerwy o tym samym. Otoczenie zmieniało się, ale historia zawsze się powtarzała. Śniło mu się, że jest na łódce i że burta kruszy się, gdziekolwiek jej dotyka. Próbował ostrzec rodziców, lecz nie chcieli go słuchać. Przechylili się przez burtę, ta pękła w ich rękach, wpadli do morza i utopili się. Śnił, że zaplątał się w pajęczynę jak owad, ale pająk nie przychodził, by go zjeść. Zostawił go, żeby zasuszył się w swoim więzieniu. Krzyczał i szarpał się, ale to nie pomagało. Jak mógł wyjaśnić te sny rodzicom? Przypomniał sobie Józefa z Księgi Rodzaju, który mówił zbyt dużo o snach, przypomniał sobie Kasandrę i Jokastę, która chciała zabić swoje dziecko z lęku przed przepowiedniami.
Zostałem schwytany przez historyjkę, pomyślał Joe. I nie mogę z niej uciec. Każda zmiana oznacza upadek, a każdy upadek odrywa ode mnie jakąś część mnie samego. Jeśli nie mogę wcielić się w postacie bohaterów z opowieści, to kim jestem?
Tymczasem życie trwało nadal. Śniadanie, obiad, kolacja, sen, pobudka, praca. Mimo zbliżania się nieuniknionego końca, sprawy toczyły się normalnym rytmem. Pewnego dnia Alvin wybrał się z synem do księgami Gryphon, która sprzedawała wszystkie klasyczne pozycje Pinguina. Alvin przeglądał tytuły, żeby sprawdzić, czy jest coś ciekawego i nagle zauważył, że nie ma z nim Joego.
Jego syn, smukły, mierzący metr sześćdziesiąt, stał w innej części księgarni, pochylony nad ladą, i czytał coś z ogromnym zainteresowaniem. Alvin poczuł wielką tęsknotę za synem. Był taki piękny, a w ciągu minionych trzynastu lat Alvin utracił go. Teraz Joe stawał się mężczyzną i wkrótce będzie za późno. Kiedy przestał być mój? - ' zastanawiał się. Od kiedy zaczął należeć wyłącznie do matki? Dlaczego jest piękny jak ona, a jednocześnie ma taki umysł? To jest Apollo, pomyślał.
I w tej chwili zrozumiał, co Joe stracił. Nazywając go Apollem, przyznał się przed sobą, co odebrał synowi. Istniał związek między historyjkami, które odgrywał i tym, kim był. Związek rzeczywisty i niemal namacalny. Jednak Alvin nie potrafił ująć go w słowa, nie potrafił pogodzić się ze swoim odkryciem.
W chwili, gdy miał już pewność, że poznał istotę rzeczy, prawda mu umknęła. Pozostała nie ujęta w słowa, więc nie mógł zachować jej w pamięci i w tej samej chwili przestał ją rozumieć.
- Wszystko zrozumiałem, ale już niczego nie pamiętam. Zły na siebie podszedł do syna i zobaczył, że Joe nie zajmuje się niczym mądrym. Stał nad talią kart do tarota. Wróżył sobie z kart.
- Cyganka prawdę ci powie - odezwał się Alvin.
To miał być żart, jednak w jego głosie dała się wyczuć złość. Joe spojrzał na ojca z zakłopotaniem.
Zraniłem cię samym odezwaniem się do ciebie, pomyślał z rozpaczą Alvin. Chciał przeprosić syna, lecz nie miał pojęcia, jak to
zrobić, więc znowu zażartował, usiłując utwierdzić go w przekonaniu, że nie mówił poważnie.
- Odkrywasz tajemnice wszechświata? Joe rzucił mu lekki uśmieszek, szybko pozbierał karty i odłożył je na bok.
- Nie - zaprotestował Alvin. - Zainteresowały cię. Nie musisz ich odkładać.
- To bez sensu - odparł Joe. Kłamiesz, pomyślał Alvin.
- Symbole są tak wieloznaczne, że mogą pasować do wszystkiego - zaśmiał się ponuro Joe.
- Ale to cię chyba wciągnęło.
- Zastanawiałem się tylko, jak napisać do tego program komputerowy. Myślałem właśnie, czy potrafiłbym napisać program, który nadawałby jakiś sens wróżbom. Który nie pokazywałby przypadkowo wybranych kart. Ciekawe, czy mógłby reagować na osobowość tego, komu stawia karty. Czy zdołałby przeniknąć przez wszystkie...
- Tak?
- Tak się tylko zastanawiałem.
- Przeniknąć przez wszystkie... ?
- Historyjki, które tworzymy. Przez wszystkie kłamstwa o sobie, w które wierzymy. Kłamstwa o tym, kim naprawdę jesteśmy.
Alvin wiedział, że Joe nie mówi zupełnie szczerze. Coś było nie tak. A ponieważ w świecie Alvina nic nie mogło długo pozostać bez wyjaśnienia, zdecydował, że chłopakowi zrobiło się głupio, bo ojciec sprawił, że zawstydził się z powodu własnej ciekawości. To ja się wstydzę, że ciebie zawstydziłem, pomyślał Alvin. I dlatego kupię dla ciebie te karty.
- Kupię te karty. I książkę, którą oglądałeś.
- Nie, tato - zaprotestował Joe.
- Daj spokój, kupię, czemu nie? Pobaw się komputerem. Może uda ci się zrobić coś sensownego z tego bezsensu. Do diabła, przecież możesz zrobić dobrą grafikę i zarobić na tym programie - zaśmiał się Alvin.
Joe także się zaśmiał. Lecz nawet jego śmiech kłamał.
Alvin nie wiedział jednej rzeczy: Joe nie poczuł się zawstydzony. On się bał. Rozłożył karty zgodnie z instrukcją podaną w książce, ale nie potrzebował wyjaśnień, nie musiał czytać, jak się nazywają postacie, które widział. Od pierwszej chwili znał ich imiona i twarze. Oto Kreon, który trzyma miecz i wagę. Naga Ofelia opleciona zielenią, a przy niej mężczyzna i sokół, byk i lew. Ofelia w szaleńczym tańcu. A ja byłem kiedyś chłopcem z gwiazdą betlejemską w szóstym kielichu i dawałem go matce, kiedy jeszcze mogliśmy dawać sobie prezenty. Karty to nie kości -miały nazwy i Joe ułożył je w historyjki. Wyjął je po kolei z talii, a powstały układ opowiedział historię jego życia. Na kartach czaiły się wszystkie imiona, które przyjmował, wszystkie postacie z przeszłości i przyszłości. Czekały, by je odkrył. To właśnie go przeraziło. Na długi czas pozbawiono go historyjek, jego własna opowieść o ojcu, matce i synu była tak wątła, że rozpaczliwie chwytał się wszystkiego, czego tylko mógł. Ojciec drwił, ale Joe spojrzał na historię, którą opowiedziały karty, i uwierzył.
Nie chcę ich brać do domu. To tak jakbym zaplątał się w jedwabną sieć i oddał siebie we własne ręce, pomyślał.
- Proszę, nie - rzekł do ojca.
Jednak Alvin, który wszystko wiedział lepiej, kupił karty, sądząc, że sprawi tym synowi radość.
Przez cały dzień Joe nie zbliżał się do kart. Raz już ich dotknął i nie chciał znowu zmierzyć się ze swoim strachem. Mówił sobie, że to wszystko jest irracjonalne, że to jedynie myślenie życzeniowe.
- Karty nic nie znaczą. Nie ma się czego bać. Mogę je wziąć i dowiedzieć się z nich prawdy.
Wiedział jednak, że cały jego racjonalizm, cała pewność, iż karty nic nie znaczą, były kłamstwem, które wmawiał sobie, żeby znowu wziąć je do ręki, tym razem na poważnie.
- Po co przyniosłeś coś takiego do domu? - spytała matka w drugim pokoju.
Ojciec nie odpowiedział. Po tym milczeniu Joe poznał, że ojciec nie chce, żeby on usłyszał wyjaśnienia.
- To głupie - ciągnęła matka. - Myślałam, że jesteś naukowcem i sceptykiem. Nie sądziłam, że wierzysz w takie rzeczy.
- Kupiłem je dla zabawy - skłamał ojciec. - Dla Joego, żeby przy nich podłubał. On chce napisać program komputerowy, dzięki któremu karty reagowałyby na osobowość ludzi. Przecież chłopak ma prawo zabawić się od czasu do czasu.
Tymczasem w salonie, gdzie na półce stał wyłączony dziecinny komputer, Joe starał się nie myśleć o Odyseuszu, który odchodzi od ośmiu kielichów i wędruje brzegiem plaży nad oceanem, a za jego plecami pieni się wino.
Czterdzieści osiem kilobajtów i dwie małe dyskietki nie wystarczą do tego, co chciałbym zrobić - pomyślał Joe. - Oczywiście i tak tego nie zrobię. Ale na komputerze ojca w gabinecie na piętrze, z twardym dyskiem i odpowiednim interfejsem, może byłoby dosyć miejsca i czasu na wszystkie operacje. Oczywiście, nie zrobię tego. Nie zależy mi. Nie mam odwagi tego zrobić.
O drugiej w nocy wstał z łóżka, w którym daremnie usiłował zasnąć, zszedł na dół i zaczął programować na ekranie grafikę talii tarota. Każdą kartę zmieniał, bo wiedział, że ten, kto je zaprojektował, chociaż zdolny, popełnił jednak błędy. Nie rozumiał, że Walet Kielichów to błazen z ogromnym fallusem, z którego wypływa morze. Nie wiedział, że Królowa Mieczy jest posągiem, a żywą istotą jest jej tron, anioł jęczący pod ciężarem, który musi dźwigać. Dziecko u Bramy Dziesięciu Gwiazd pożerają przez psy starca. Człowiek wiszący głową w dół ze skrzyżowanymi nogami i spokojem na twarzy nie ma nad głową aureoli, to płoną jego włosy. A Królowa Pentagramu właśnie powiła krwawą gwiazdę, której ojcem nie jest nieszczęsny rogacz, Król Pentagramu.
Kiedy stanęły mu przed oczami karty i ich historyjki, zaczął także słyszeć echa innych opowieści, które czytał. Kasandra, Królowa Mieczy, rzuciła swoje słowa ostre jak miecze, a ludzie oganiali się od nich niczym od roju much. Gdyby zaś wzięli je do rąk, przyszłość nie zastałaby ich bezbronnych. Przez chwilę przywiązany do masztu Odyseusz był Wisielcem. W odpowiednich okolicznościach Makbet mógłby pokazać się na Walecie Kielichów albo zostać zmiażdżony przez ambitną Królową Pentagramu, Królową Denarów. Karty kryły opowieści o władzy i o bólu, powiązanych ze sobą w niewidzialny sposób. Chociaż nie było tego widać, Joe wiedział, że są ze sobą powiązane, musiał więc prawidłowo narysować obrazki i napisać program, aby podczas czytania z kart zobaczyć prawdziwe historie.
Pracował przez całą noc, aż poprawił każdą kartę. Zanim w końcu zasnął, wykonał jedynie początek pracy. Rodzice zmartwili się, gdy znaleźli go rano przy komputerze, lecz nie mieli serca go budzić. Kiedy się przebudził, był sam w domu i natychmiast znowu zaczął rysować karty i zapisywać je w pamięci komputera. On sam nie musiał sobie niczego przypominać, bo znał wszystkie nazwy kart i ich historie. Zaczynał też rozumieć, w jaki sposób nazwy ulegają zmianie za każdym razem, gdy znajdą się wśród innych.
Wieczorem wszystko było gotowe, łącznie z krótkim programem, który tasował karty. Obrazki wyglądały tak, jak trzeba. I miały właściwe nazwy. Kiedy jednak komputer rozłożył dla niego karty - ta reprezentuje ciebie, ta karta cię przykrywa, a ta leży w poprzek - nic nie miało sensu. Komputer nie potrafił tego, co umiały ręce. Nie potrafił zrozumieć i podświadomie rozłożyć kart. I mijał się z celem program, który losowo rozdaje karty, bo rozkładanie kart w tarocie wcale nie jest losowe.
- Mogę pogrzebać w twoim komputerze? - spytał Joe.
- W twardym dysku? - odparł ojciec z powątpiewaniem w głosie. - Joe, nie chcę, żebyś go otwierał, bo nie mam zamiaru wykładać w tym tygodniu tysiąca dolarów, jeśli coś ci się nie uda.
Za tym słowami kryła się troska:
“Ta zabawa z kartami do tarota zaszła za daleko. Żałuję, że je dla ciebie kupiłem i nie chcę, żebyś używał mojego komputera, zwłaszcza jeśli to miałoby wzmocnić twoją obsesję".
- Tylko interfejs, ojcze. I tak nie używasz równoległego portu. Potem mogę wszystko włożyć z powrotem.
- Przecież Atari nie jest nawet kompatybilny z twardym dyskiem.
- Wiem - odparł Joe.
Nie mieli o czym dłużej dyskutować. Joe znał się na komputerach lepiej niż Alvin i obaj wiedzieli, że Joe potrafi złożyć to, co rozłożył na części. Przez kilka dni chłopiec grzebał w komputerze i dłubał w programie. W tym czasie nie zajmował się niczym innym. Z początku próbował. Przy obiedzie mówił z matką o tym, jakie książki powinni przeczytać, a przy kolacji dyskutował z ojcem o Newtonie i Einsteinie, aż wreszcie Alvin musiał mu przypomnieć, że jest biologiem, a nie matematykiem. Nikogo jednak nie zmyliły te próby skończenia z obsesją. Program do tarota ciągnął Joego z powrotem po każdym posiłku i po każdej przerwie. Wreszcie przestał jeść i robić jakiekolwiek przerwy w pracy.
- Musisz coś jeść. Nie możesz umrzeć z powodu tej głupiej gry - powiedziała matka.
Joe milczał. Postawiła obok niego kanapkę i trochę zjadł.
- Joe, tego już za wiele. Zacznij nad sobą panować - powiedział ojciec.
- Panuję nad sobą - odparł Joe, nie podnosząc wzroku, i pracował dalej.
Po sześciu dniach Alvin stanął między synem i monitorem.
- Ta bzdura musi się skończyć - powiedział. - Zachowujesz się jak mały chłopiec. Najlepszym wyjściem będzie odłączenie komputera od prądu i zaraz to zrobię, jeśli nie przestaniesz pracować nad tym idiotycznym programem. Staramy się dać ci swobodę, ale jeśli robisz coś takiego nam i sobie, to...
- W porządku - przerwał mu Joe. -I tak już z grubsza skończyłem. Wstał i poszedł do łóżka. Przespał czternaście godzin. Alvin odetchnął z ulgą.
- Już myślałem, że traci rozum.
Connie była zdenerwowana bardziej niż zwykle.
- Jak myślisz, co zrobi, jeśli ten program nie będzie działał?
- Działał? Jak to może działać? Jakim cudem? Cyganka prawdę ci powie...
- Nie słyszałeś, co mówił?
- Od paru dni nic nie mówił.
- On wierzy w to, co robi. Jest przekonany, że jego program będzie mówił prawdę. Alvin zaśmiał się.
- Może ten twój doktor, “Jak mu tam", miał rację. Może Joe ma uszkodzony mózg?
Connie spojrzała na niego z przerażeniem.
- Mój Boże, Alvinie.
- Na Boga, żartowałem tylko.
- To nie było śmieszne.
Więcej nie poruszali tego tematu, ale kilka razy w środku nocy każde z nich wstawało i szło popatrzeć na śpiącego syna.
Kim jesteś? - pytała w myślach Connie. - Co zrobisz, jeżeli twój projekt okaże się fiaskiem? Co zrobisz, jeśli się powiedzie?
Alvin tylko kiwał głową. Uznał, że nie warto się denerwować. To tylko taka faza rozwojowa. Dorastające dzieci przechodzą przez okresy szaleństwa.
- Jeśli musisz, Joe, bądź trzynastoletnim szaleńcem. Wkrótce znowu wrócisz do rzeczywistości. Jesteś moim synem i wiem, że w końcu wybierzesz rzeczywistość.
Następnego wieczoru Joe nalegał, by ojciec pomógł mu przetestować program.
- Nie zechce na mnie działać - zaprotestował Alvin. - Nie wierzę we wróżby. To tak jak wiara czyniąca cuda i branie witaminy C na przeziębienia. Nigdy nie działają na sceptyków.
Connie stała przygarbiona obok lodówki. Alvin zauważył, że unika brania udziału w rozmowie.
- A ty spróbowałaś? - zwrócił się do niej. Przytaknęła.
- Mama testowała go cztery razy - rzekł Joe poważnym głosem.
- A co, za pierwszym razem były błędy? - spytał ojciec. To miał być żart.
- Nigdy nie było błędów - odparł chłopiec.
Alvin spojrzał na Connie. Z początku na niego patrzyła, potem odwróciła wzrok. Bała się? Wstydziła się czegoś? Była zmieszana? Alvin nie wiedział. Czuł jednak, że podczas jego pobytu w pracy wydarzyło się coś bolesnego.
- Mam to zrobić? - spytał Connie.
- Nie - wyszeptała.
- Proszę - powiedział Joe. - Jak mam go przetestować, skoro nie chcesz mi pomóc? Nie wiem, czy działa dobrze, czy źle, chyba że przetestuję go na ludziach, których znam.
- Cóż z ciebie za wróżka? - zdziwił się Alvin. - Masz przecież przepowiadać przyszłość obcych ludzi.
- Nie przepowiadam przyszłości - zaprotestował Joe. - Program po prostu mówi prawdę.
- Ach, prawdę! - powtórzył Alvin. - Prawdę o czym?
- O tym, kim się naprawdę jest.
- Czy ja udaję kogoś innego?
- Program podaje imiona człowieka. Opowiada jego historię. Spytaj mamę.
- Dobrze - powiedział Alvin - Zagram dla ciebie w tę twoją grę. Ale nie oczekuj, że będę to uważać za prawdę. Zrobiłbym dla ciebie prawie wszystko, ale nie będę kłamał.
- Wiem.
- A więc zrozumiałeś?
- Tak.
Alvin usiadł za klawiaturą. Z kuchni dobiegł go jęk, przypominający skomlenie bitego psa. To była Connie. Przerażona. Jej strach, cokolwiek go wywołało, okazał się zaraźliwy. Alvin zadrżał i natychmiast zadrwił z samego siebie, że dał się wyprowadzić z równowagi. Panował nad sobą i wszelkie obawy nie miały sensu. Nie da się ogłupić przez własnego syna.
- Co mam robić?
- Po prostu wstukaj coś.
- Co takiego?
- Cokolwiek przyjdzie ci do głowy.
- Słowa? Liczby? Skąd mam wiedzieć, co napisać, jeśli mi nie powiesz?
- To nie ma znaczenia. Napisz, na co masz ochotę.
Nie mam ochoty nic pisać, pomyślał Alvin. Nie mam najmniejszej ochoty zajmować się tą bzdurą.
Nie mógł jednak powiedzieć tego synowi. Musiał być cierpliwym ojcem, który daje uczciwe szansę nawet absurdalnemu przedsięwzięciu. Zaczął wymyślać jakieś liczby i słowa. Po chwili jednak z tego, co pisał, zniknęła przypadkowość i wolne skojarzenia. W naturze Alvina nie leżało dać się prowadzić przypadkowi. Zaczął wprowadzać kod genetyczny ostatnio wyhodowanej przez siebie bakterii: fragmenty nazw i danych liczbowych, które odzwierciedlały strukturę DNA. Wiedział, że w ten sposób oszukuje syna, przecież Joe chciał, by napisał coś od siebie. Powiedział sobie jednak: cóż może być bardziej częścią mnie niż to, co sam stworzyłem?
- Wystarczy? - zapytał. Joe wzruszył ramionami.
- A myślisz, że tak?
- Mogłem napisać pięć słów i też byłbyś zadowolony?
- Jeśli uważasz, że skończyłeś, to skończyłeś - powiedział cicho Joe.
- Jesteś naprawdę dobry - stwierdził Alvin. - Nawet w hokus pokus.
- A więc skończyłeś?
- Tak.
Joe uruchomił program. Pochylił się i czekał. Czuł, że ojciec się niecierpliwi i czekanie sprawiało mu przyjemność. Stacja dysków w komputerze furczała i stukała. Wreszcie na ekranie zaczęły się pojawiać karty. Ta karta reprezentuje ciebie. Ta cię przykrywa. Ta leży w poprzek. Ta jest nad tobą. Ta jest pod tobą, za tobą, przed tobą. Oto kim jesteś, oto twój dom, twoja śmierć i twoje imię. Joe spodziewał się, że zobaczy to, co przedtem, co było łatwe do przewidzenia - historie, które pojawiały się, gdy wielokrotnie stawiał karty dla matki i dla siebie. Tymczasem historie wcale się nie pojawiły. Wszystkie karty były jednakowe. Wszędzie Król Mieczy.
Joe natychmiast zrozumiał, co się stało. Ojciec skłamał. Świadomie sprawował kontrolę nad tym, co wystukał na klawiaturze, nadał temu jakiś porządek, który przekazał programowi, i kartom narzucono odpowiedź. Program nie popełnił błędu. Po prostu nie mógł przejrzeć ojca. Król Mieczy symbolizował siłę, jak wszyscy Królowie. Król Pentagramu symbolizował siłę pieniądza, siłę przekupstwa. Król Buław - siłę życia, tworzenia nowych rzeczy. Król Pucharów był siłą zaprzeczania i wymazywania, potęgą morderstwa i snu. A Król Mieczy symbolizował potęgę słów, w które wierzą inni. Miecze mogły powiedzieć: “Zabiję cię" i dawano im wiarę, i słuchano ich. Mogły mówić: “Kocham cię" i wierzono im, i uwielbiano je. Miecze mogły kłamać. I wszystko, co zaoferował mu ojciec, okazało się kłamstwem. Alvin nie wiedział, że nawet sposób, w jaki kłamał, wyjawił prawdę.
- Edmund - powiedział Joe.
Edmund był kłamliwym niegodziwcem w Królu Learze.
- Co takiego? - spytał ojciec.
- Jesteśmy tacy, jakimi stworzyła nas natura. I niczym więcej.
- Czytasz to z kart?
Joe patrzył na ojca, a jego twarz niczego nie wyrażała.
- To ciągle ta sama karta - zauważył Alvin. .- Wiem - odparł jego syn.
- I co niby ma znaczyć?
- To strata czasu - powiedział Joe, wstał i wyszedł z pokoju.
Alvin został i wpatrywał się w ekran z kartami tarota. Po chwili ekran zmienił się: każda karta otaczała się cienka linią i rosła, zajmując niemal cały ekran. Za każdym razem Król Mieczy. Z jego ust wychodził koniec miecza, ręce zaciskały się na kroczu. Tego na pewno nie było w oryginalnej talii, pomyślał Alvin.
Przy drzwiach do kuchni, opierając się o lodówkę, stała Connie.
- To wszystko? - zapytała.
- A powinno być coś więcej? - zdziwił się Alvin.
- Boże - westchnęła.
- Co ci się stało?
- Nic - odparła i wyszła z kuchni.
Alvin usłyszał, że wbiega po schodach na górę. Zastanawiał się, w jaki sposób sprawy mogły aż tak wymknąć się spod kontroli.
Alvin nie wiedział, co ma myśleć o projekcie syna. Sam pomysł uznał za głupi i nie chciał mieć z nim nic wspólnego. Żałował, że kupił synowi karty. Kilka dni z rzędu do późna przesiadywał w laboratorium i z samego rana pędził tam z powrotem. Nie miał nawet czasu zjeść śniadania z rodziną. Wreszcie, wycieńczony brakiem snu, zaczął wstawać późno; schodził na dół i udawał, że nie dzieje się nic nadzwyczajnego. Rozmawiał wtedy z synem o jego lekturach albo o swoich eksperymentach z genetyki. Czasami, gdy atmosfera sztucznej wesołości trwała na tyle długo, że rodzina zaczynała w nią wierzyć, Alvin dyskutował nawet z Joem o jego programie do tarota. Oferował mu wtedy instrukcje, lepsze komputery do pracy i rady, jak udoskonalić i sprzedać program. Zawsze potem żałował, że pomógł synowi, bo Joe tylko marnował czas, który przy swoim błyskotliwym umyśle mógł wykorzystać bardziej pożytecznie. A chłopak nie darzył go z tego powodu większą miłością.
Z czasem jednak Alvin zauważył, że inni ludzie traktują Joego serio. Grupa psychologów zbadała serią testów sto osób, które także wprowadziły przypadkowe dane do programu Joego. Korelacja między wynikami testów i interpretacją kart pacjentów okazała się statystycznie istotna. Joe odrzucił te wyniki, bo jego zdaniem testy psychologiczne same w sobie nie były trafnymi narzędziami. Dla niego większe znaczenie miały miesiące pracy w klinikach i interpretacja kart ludzi, których lekarze znali osobiście. Nawet najbardziej sceptyczni z psychologów biorących udział w badaniu przyznali, że Joe wie o ludziach takie rzeczy, których w żaden sposób nie mógł się dowiedzieć. Większość psychologów powiedziała otwarcie, iż Joe nie tylko potwierdził wiele z tego, co dotąd wiedzieli o pacjentach, lecz także dał im nowe, interesujące spojrzenie na psychikę chorych.
- Jakby zaglądał do umysłu pacjenta - powiedział Alvinowi jeden z nich.
- Mój syn jest wyjątkowo bystry, doktorze Fryer, i chcę, żeby osiągnął coś w życiu, ale ta cała abrakadabra jest tylko hitem szczęścia.
Doktor Fryer uśmiechnął się tylko i pociągnął łyk wina.
- Joe mówi, że pan sam nigdy nie poddał się testowi.
Alvin już chciał zaprotestować, ale musiał przyznać, że to prawda. Nigdy nie poddał się programowi, chociaż w sensie fizycznym wykonał wszystkie wymagane ruchy.
- Widziałem, jak to działa - powiedział.
- Doprawdy? Widział pan jego działanie na kimś, kogo pan dobrze zna?
Alvin potrząsnął głową i odparł z uśmiechem:
- Stwierdziłem, że skoro nie wierzę w ten program, nie będzie działał w mojej obecności.
- To nie jest magia, doktorze Bevis.
- Ale także nie nauka - odparł Alvin.
- Ma pan rację. Co wcale nie znaczy, że nie ma w tym prawdy.
- Albo coś jest nauką, albo nią nie jest.
- W jakimże klarownym świecie pan żyje - odparł doktor Fryer. - Wszystko jest czarne albo białe. Sprawdzamy program pańskiego syna za pomocą ślepych testów. Nie wiedząc o tym, analizował dane tego samego pacjenta, zebrane w różnych dniach i w różnych warunkach - w niektórych próbach pacjenci otrzymywali inne instrukcje, aby wykluczyć przypadek. I wie pan, co wyszło?
Alvin wiedział, ale nic nie mówił.
- Program nie tylko dał te same wyniki dla losowo wprowadzonych danych tego samego pacjenta, ale także wykrył fałszywe alarmy. Z łatwością. Okazało się, że fałszywe alarmy pochodziły od kobiety, która napisała test, którym się posłużyliśmy w przypadkach nie losowego wstukiwania danych. Program działał nawet wtedy, gdy nie powinien.
- Imponujące - rzekł Alvin, starając się zachować obojętny ton głosu.
- Istotnie, imponujące.
- Nie jestem w stanie tego stwierdzić - odparł Alvin. - A więc karty konsekwentnie mówią zawsze to samo. Skąd jednak wiadomo, czy to, co mówią, ma jakiś sens albo czy mówią prawdę?
- Nie przyszło panu do głowy, że to pański syn jest przyczyną ich prawdomówności?
Alvin zaczął uderzać łyżeczką w serwetę; w tle rozmowy pojawiło się rytmiczne, stłumione stukanie.
- Program pańskiego syna nadaje przypadkowym informacjom wprowadzonym do komputera obiektywny charakter. Jednak tylko on potrafi je zinterpretować. Dla mnie to znaczy tyle, że cała metoda działa dzięki jego umysłowi, a nie dzięki programowi, który napisał. Doktorze Bevis, gdyby nam się udało zrozumieć procesy zachodzące w głowie pańskiego syna, ta metoda stałaby się nauką. Do tego czasu pozostanie sztuką. Jednak niezależnie, czy metoda ta jest nauką, czy sztuką, pański syn mówi prawdę.
- Proszę mi wybaczyć, jeśli uzna pan to za obrazę dla swojej profesji - rzekł Alvin - ale skąd, na Boga, pan wie, że on mówi prawdę?
Doktor Fryer uśmiechnął się i skłonił głowę.
- Bo w żaden sposób nie mogę tego podważyć. Nie możemy poddać testowi jego interpretacji, jak to robimy z programem. Próbowałem znaleźć jakieś obiektywne testy. Na przykład sprawdzałem, czy jego wyniki zgadzają się z moimi notatkami. Jednak moje notatki nic nie znaczą, bo dopóki pański syn nie zdiagnozuje moich pacjentów, sam tak naprawdę niewiele rozumiem. A kiedy już ich zdiagnozuje, nie przychodzi mi go głowy żadna inna interpretacja. Zanim posądzi mnie pan o kompletny subiektywizm, doktorze Bevis, proszę wziąć pod uwagę, że mam wszelkie powody, by obawiać się wyników pańskiego syna i zwalczać je. Ponieważ podważają wszystko, w co dotąd wierzyłem. Podważają efekty pracy całego mojego życia. Tymczasem Joe jest taki jak pan. Również nie uważa psychologii za naukę. Proszę mi wybaczyć, jeśli to zabrzmi jak obraza dla pańskiego syna, ale on ma trudny charakter, jest chłodny i ciężko się z nim pracuje. Nie przepadam za nim. Dlaczego więc mu wierzę?
- To już pański problem.
- Wprost przeciwnie, doktorze Bevis. Każdy, kto zetknął się z programem Joego, wierzy mu. Z wyjątkiem pana. I sądzę, że na rym z całą pewnością polega pański problem.
Doktor Fryer mylił się. Nie wszyscy wierzyli Joemu.
- Nie - powiedziała Connie.
- Co nie? - spytał Alvin.
Jedli śniadanie. Joe jeszcze nie zszedł na dół. Alvin i Connie nie zamienili dotychczas ani słowa oprócz: “Proszę jajka" i “Dziękuję". Connie rozmazywała widelcem żółtko na talerzu.
- Nie pozwól Joemu znowu eksperymentować na tobie z kartami.
- Nie miałem zamiaru.
- Doktor Fryer przekonywał cię, żebyś w to uwierzył, prawda? - zapytała, odkładając widelec.
- Ale ja nie uwierzyłem doktorowi Fryerowi. Connie wstała od stołu i zaczęła zmywać naczynia. Uderzała talerzem o talerz i robiła przy tym mnóstwo hałasu. Wszystko zdecydowanie odbiegało od normalności. Connie była wściekła. Mieli zmywarkę do naczyń, lecz ona szorowała je ręcznie. Nic nie działo się tak. jak powinno. Alvin zastanawiał się, dlaczego jest tak przerażony.
- Weźmiesz udział w czytaniu z kart - stwierdziła Connie - właśnie dlatego, że nie wierzysz doktorowi Fryerowi. Zawsze musisz wszystko sam zweryfikować. Jeśli w coś wierzysz, musisz tę wiarę zakwestionować. Jeśli w coś wątpisz, wątpisz nawet we własne zwątpienie. Nie mam racji?
- Nie masz - powiedział i pomyślał: Masz.
- Proszę cię, żebyś choć raz uwierzył w swoje wątpliwości. W tym przeklętym przez Boga tarocie nie ma żadnej prawdy.
Alvin nie przypominał sobie, by Connie przez wszystkie lata ich małżeństwa używała tak ordynarnego języka. Nie powiedziała jednak “cholerny" tylko “przeklęty przez Boga", z całym teologicznym podtekstem.
- Chodzi mi o to - dodała, przerywając ciszę - chodzi mi o to, że nie można brać na serio tego, co mówi Joe. Jest karta, którą nazywa Mocą - to kobieta zamykająca paszę lwa. No i dobrze, ale on wymyśla przy okazji przeklętą przez Boga historię, że lew chciał pożreć dziecko kobiety i ona dała mu je na pożarcie.
Spojrzała z przerażeniem na Alvina.
- To chore, nieprawdaż?
- Joe tak powiedział?
- Albo o Diable, który zmusił kochanków do pozostania razem. Że niby on jest pierworodnym dzieckiem, które połączyło Adama i Ewę. I dlaczego Jokasta i Lajos usiłowali zabić Edypa? Bo nienawidzili się nawzajem, a dziecko zmuszało ich do tego, żeby pozostali razem. Zostali jednak ze sobą i tak, ze wstydu z powodu tego, co zrobili niewinnemu dziecku. A potem wmawiali wszystkim idiotyczne kłamstwo o przepowiedni.
- Przeczytał za dużo książek. Connie drżała.
- Boję się, co może się stać, jeśli będzie ci czytał z kart.
- Jak mi będzie wciskał tego rodzaju głupoty, zacisnę zęby. Nie pobijemy się, przyrzekam.
Dotknęła jego piersi. Piersi, a nie koszuli. Jej dotyk palił, jakby wywierciła palcem dziurę w ubraniu.
- Nie boję się, że się pobijecie - powiedziała. - Tylko tego, że mu uwierzysz.
- Dlaczego miałbym mu uwierzyć?
- Nie mieszkamy w wieży!
- Pewnie, że nie.
- Nie jestem Jokasta!
- Oczywiście, że nie jesteś.
- Nie wierz mu. Nie wierz w ani jedno jego słowo.
- Connie, nie denerwuj się tak. Niby dlaczego miałbym mu uwierzyć?
Potrząsnęła głową i wyszła. Z kranu nad zlewem dalej leciała woda. Nic nie powiedziała. Jednak jej słowa rozległy się w kuchni, jakby je wymówiła:
- Bo to prawda.
Alvin przez wiele godzin analizował rozmowę z Connie. Edyp i Jokasta. Adam, Ewa i Diabeł. Matka dająca swoje niemowlę na pożarcie lwu. Doktor Fryer powiedział, że to nie kwestia kart ani programu, tylko Joego. Joe i opowieści w jego głowie. Czy istnieje opowieść, której jeszcze nie czytał? Wszystkie historie stworzone przez ludzi, wszystkie wizje świata Joe już znał. Znał je i wierzył w nie. Joe, składnica kłamstw całego świata, teraz opowiadał kłamstwa innym, a oni mu wierzyli, wszyscy mu wierzyli.
Chociaż Alvin za wszelką cenę starał się traktować tę bzdurę z pogardą, na jaką zasługiwała, jednego nie mógł brać pod uwagę. Program Joego wiedział, że Alvin kłamał, że grał i nie mówił prawdy. Pod tym więc przynajmniej względem program okazał się wiarygodny. A jeśli metoda przeszła test negatywny, jak mógłby nazywać siebie naukowcem, skoro w nią nie wierzył nie poddawszy jej także testowi pozytywnemu?
Tego wieczoru, gdy Joe oglądał powtórkę serialu M*A *S*H, Alvin przyszedł do salonu porozmawiać z nim. Zawsze doznawał wstrząsu, gdy widział syna oglądającego normalne filmy w telewizji, zwłaszcza te z jego własnej młodości. Ten chłopiec, który przeczytał Ulissesa i zrozumiał go bez zerkania na słowo komentarza, śmiał się głośno przed telewizorem.
Dopiero kiedy usiadł obok syna i przez chwilę razem oglądali film, zorientował się, że Joe nie śmieje się w momentach sugerowanych przez śmiech nagrany na ścieżce dźwiękowej. Nie śmiał się z gagów. Śmiał się z samego Hawkeye'a.
- Co w tym znalazłeś zabawnego? - zapytał Alvin.
- Hawkeye'a - odparł Joe.
- Był poważny.
- Wiem. Ale jest tak pewny tego, że ma rację i wszyscy mu wierzą. Nie wydaje ci się to zabawne?
Prawdę mówiąc, nie, pomyślał Alvin i powiedział, zmieniając temat:
- Chciałbym spróbować jeszcze raz.
Joe od razu zrozumiał, co ojciec ma na myśli, jakby długo czekał na tę chwilę. Wsiedli do samochodu i pojechali na uniwersytet. Informatycy natychmiast zwolnili jeden z kolorowych terminali. Tym razem Alvin całkowicie zdał się na przypadek, nie myślał podczas wstukiwania słów i nie starał się nadać im żadnego sensu. Gdy miał już dość pisania, spojrzał na syna, czekając na znak, że może już skończyć. Joe wzruszył ramionami. Alvin wstukał jeszcze kilka liter i powiedział:
- Skończyłem.
Wpisał komendę, która kazała komputerowi rozpocząć analizą materiału. Ojciec i syn siedzieli obok siebie i czekali, aż ukaże się historyjka.
Po chwili, która wydawała się wiecznością, a upływała w całkowitym milczeniu, na ekranie komputera pojawiła się karta.
- Ta karta reprezentuje ciebie - powiedział Joe. Na ekranie był Król Mieczy.
- Co to znaczy? - zapytał Alvin.
- Samo w sobie niewiele.
- Dlaczego z jego ust wychodzi miecz?
- Bo zabija słowami. Ojciec skinął głową.
- A dlaczego trzyma się za krocze?
- Nie wiem.
- Myślałem, że wiesz.
- Nie, dopóki nie zobaczę pozostałych kart.
Joe nacisnął klawisz enter i pierwszą kartę prawie całkowicie zasłoniła następna. Nową otoczyła cienka niebieska linia, a potem karta zajęła cały ekran. To był Sąd Ostateczny: anioł dął w trąbę i budził zmarłych, którzy wstawali z mogił, poszarzali od toczącego ich ciała rozkładu.
- Ta karta cię pokrywa - powiedział Joe.
- Co to znaczy?
- Tak spędzasz życie. Sądząc umarłych.
- Jak Bóg? Sugerujesz, że wydaje mi się, iż jestem Bogiem?
- Tak właśnie robisz, ojcze. Wszystko osądzasz. Jesteś naukowcem. Nie mam wpływu na to, co mówią karty.
- Badam życie.
- Rozkładasz życie na kawałki. A potem wydajesz sąd. Ale dopiero wtedy, gdy żywa istota zostanie podzielona na fragmenty, jak ciało umarłego.
Alvin próbował doszukać się w głosie Joego złości lub goryczy, lecz ten mówił spokojnie i rzeczowo, jak lekarz, który zachowuje dobre maniery przy łóżku chorego. Albo jak historyk zdający relację z prawdziwych wydarzeń.
Joe nacisnął klawisz i na tle dwóch poprzednich pojawiła się następna karta, tym razem w pozycji poziomej.
- Ta leży w poprzek - powiedział Joe.
Karta otoczyła się niebieską obwódką i zajęła cały ekran. To był Szatan.
- Co znaczy to, że leży w poprzek?
- Oznacza twojego wroga, przeszkodę. Syna Lajosa i Jokasty. Alvin przypomniał sobie, że Connie wspomniała coś o Jokaście.
- Jak bardzo moja historia jest podobna do tego, co mówiłeś matce? - zapytał.
Joe spojrzał na niego obojętnie.
- Skąd mogę wiedzieć, skoro widziałem dopiero trzy karty? Alvin dał mu znak, by odsłonił następną. Ta karta znajdowała się nad poprzednią.
- To twoja korona.
Dwójka Buław, człowiek trzymający w rękach świat spogląda w dal, a z kamiennego gzymsu za nim wyrastają dwa młode drzewka.
- Korona oznacza to, czym myślisz, że jesteś. Historię, którą tworzysz o sobie dla siebie samego. Dawca życia, Bóg Stworzyciel, królewicz, którego pocałunek budzi Śpiącą Królewnę i Królewnę Śnieżkę.
Karta na dole.
- To jest pod tobą. Najbardziej boisz się, że tym się staniesz. Człowiek leży na ziemi, a jego pierś przeszywa dziesięć mieczy. Nie krwawi.
- Nigdy nie budziłem się w nocy ze strachu, że ktoś mnie zadźga na śmierć.
Joe uważnie przyglądał się twarzy ojca.
- Powiedziałem matce i od tego czasu przestała ze mną normalnie rozmawiać.
A więc nie była to jedynie kwestia wyobraźni. Program do tarota oddalił od siebie Connie i Joego. Alvin miał rację.
- Ja będę rozmawiał z tobą normalnie bez zmian, obiecuję - powiedział.
- Tego się właśnie obawiam - odparł Joe.
- Synu - kontynuował Alvin - doktor Fryer mówił, że historie, które opowiadasz i sposób, w jaki zestawiasz informacje, są bliższe prawdy niż cokolwiek, z czym miał do czynienia. Więc nawet jeśli nie potrafię uwierzyć, czyż nie mam prawa usłyszeć prawdy?
-Nie wiem, czy to jest prawda. Czy w ogóle istnieje coś takiego jak prawda.
- Istnieje. Prawdą jest to, jak się mają rzeczy.
- A jak się mają rzeczy z ludźmi? Co sprawia, że czuję to, co czuję i robię to, co robię? Hormony? Rodzice? Wzorce społeczne? Wszystkie przyczyny i cele naszych działań są historyjkami, które dla siebie tworzymy, w które wierzymy lub nie i które wciąż się zmieniają. Jednak nadal żyjemy, działamy i każde nasze działanie ma jakąś przyczynę. A wzorce naszego działania pasują do siebie, tworząc pajęczynę, która łączy ze sobą wszystkich ludzi żyjących kiedykolwiek na ziemi. Każda nowa osoba zmienia tę pajęczyną, coś do niej dodaje, zmienia wzajemne połączenia i całość staje się nieco inna. To właśnie odkrywam dzięki mojemu programowi - jak twoim zdaniem pasujesz do pajęczyny.
- No i jak pasuję?
Joe wzruszył ramionami.
- Skąd mogę wiedzieć? Jak miałbym to zmierzyć? Odkrywam historie, w które wierzysz w głębi serca i które wyznaczają twoje działania. Jednak samo opowiadanie historii zmienia to, w co wierzysz. Niektóre sprawy wychodzą na światło dzienne i stajesz się kimś innym. W ten sposób niweczę efekty swojej pracy.
- Zniwecz je więc w moim przypadku i powiedz mi prawdę.
- Nie chcę tego zrobić.
- Dlaczego?
- Bo ja też jestem w twojej historii.
- Więc, na Boga, opowiedz mi tę historię, bo nie mam pojęcia, kim jesteś - poprosił Alvin o wiele bardziej szczerze niż planował.
Joe wrócił na swoje miejsce i usiadł.
- Jestem Gonerylą i Reganą, bo sprawiłeś, że działałem zgodnie z kłamstwem, które chciałeś słyszeć. Jestem Edypem, ponieważ przebiłeś mi pięty i zostawiłeś mnie na zboczu, żeby ratować własną przyszłość.
- Kochałem cię nad życie.
- Zawsze się mnie bałeś, ojcze. Jak Lear bałeś się, że nie zaopiekuję się tobą, kiedy nadal jeszcze będę pełen życia, a ty staniesz się kruchym starcem. Jak Lajosa przerażało cię to, że moja potęga może cię przesłonić. A więc zacząłeś mnie kontrolować; wyrzuciłeś mnie z należnego mi miejsca.
- Przez wiele lat kształciłem cię...
- Kształciłeś mnie, żebym stale pozostawał w twoim cieniu, żebym zawsze był twoim uczniem. Podczas gdy ja kochałem tylko historie, jedyną rzecz, która mogła mnie od ciebie uwolnić.
- To idiotyczne wymysły.
- Nie bardziej niż to, w co ty wierzysz. Niż twoje opowieści o komórkach i DNA albo o istnieniu czegoś takiego jak rzeczywistość, która może być obiektywnie postrzegana. Boże, co to za pomysł, żeby patrzeć nie jak człowiek, bez interpretacji. Tak właśnie widzą kamienie, bez interpretacji, bo bez niej nie ma widzenia.
- Sądzę, iż wiem przynajmniej tyle - rzekł Alvin, starając się mówić pogardliwie. - Nigdy nie twierdziłem, że jestem obiektywny. ,
- Ale używałeś słowa “naukowy". Naukowe jest coś, co można zweryfikować. Więc pozwoliłeś mi studiować jedynie to, co można zweryfikować. Problem w tym, ojcze, że rzeczy, które naprawdę coś znaczą, nie da się w ogóle zweryfikować. To, co czyni nas tym, czym jesteśmy, na zawsze pozostanie subtelne i kruche jak pajęczyna, którą pająk każdego dnia pożera i przędzie na nowo. Nie umiem patrzeć na świat twoimi oczami. Nie potrafię widzieć świata inaczej niż oczami każdego twórcy opowieści, który nauczył mnie, jak patrzeć. Taką właśnie krzywdę mi wyrządziłeś, ojcze. Zabroniłeś mi słuchać innych twórców. To była twoja rzeczywistość i ja się jej poddałem. Musiałem wierzyć w twoją wersję opowieści o świecie.
Alvin czuł, że cała przeszłość wymyka mu się z rąk.
- Gdybym wiedział, że te zabawy w odgrywanie postaci miały dla ciebie takie znaczenie, nigdy nie....
- Dobrze wiedziałeś - przerwał mu chłodno Joe. - Bo inaczej dlaczego tak byś mi ich zabraniał? Matka zanurzyła mnie całego
w wodzie, prócz pięty i otrzymałem całą moc, którą chciałeś mi odebrać. Widzisz, matka nie była Gryzeldą. Nie zabiłaby swoich dzieci przez wzgląd na męża. Kiedy mnie wygnałeś, wygnałeś również ją. Dopóki byliśmy wolni, razem przeżywaliśmy nasze opowieści.
- Czyli do kiedy?
- Do czasu, gdy wróciłeś do domu, żeby mnie uczyć. Przedtem byliśmy wolni. Odgrywaliśmy wszystkie opowieści, które zdołaliśmy. Bez ciebie.
Alvinowi stanął przed oczami komiczny widok: Connie i Joego bawiących się codziennie, całymi latami w złote dziecko i trzy misie. Zaśmiał się mimo woli. Jego śmiech był ostry i krótki.
Joe źle zrozumiał ten śmiech. Albo może właśnie dobrze go zrozumiał. Chwycił ojca za nadgarstek i ścisnął tak mocno, że Alvin się przestraszył. Joe okazał się silniejszy niż ojciec sądził.
- Grendel czuje dotyk Beowulfa na ręku - wyszeptał Joe - i myśli sobie: “Może powinienem był zostać dziś wieczorem w domu. Może wcale nie jestem głodny.”
Alvin próbował wyszarpnąć rękę z uścisku syna, ale nie udało mu się. Joe, co ja ci zrobiłem? - krzyczał w duchu.
Potem przestał się szarpać i poddał się opowieści.
- Opowiedz mi historyjkę z kart - powiedział. - Proszę cię. Nie puszczając ręki ojca, Joe zaczął mówić.
- Jesteś Learem, a twoje królestwo jest wielkie. Całe twoje życie toczy się tak, żebyś na zawsze żył w kamieniu, w pamięci potomnych. Marzysz o tym, by stworzyć życie. Myślałeś, że ja będę takim życiem, równie podatnym na kształtowanie jak małe światy, które stwarzasz z DNA. Jednak od chwili, gdy się urodziłem, bałeś się mnie. Nie mogłeś rozłożyć mnie na części i poskładać na nowo, jak swoje małe zwierzątka. Bałeś się, że skradnę miecze z twojego grobowca. Bałeś się, że pozostaniesz w pamięci jako ojciec Josepha Bevisa, podczas gdy to ja miałem na zawsze pozostać synem Alvina Bevisa.
- Byłem więc zazdrosny o własne dziecko - podsumował Alvin, starając się, by zabrzmiało to sceptycznie.
- Jak stary szczur, który pożera swoje młode, bo wie, że w przyszłości mogą zagrozić jego dominacji. Tak dzieje się od wieków; to historia stara jak świat.
- Mów dalej, coraz bardziej mnie zaciekawiasz - rzekł Alvin i pomyślał: Nie będę się tym przejmował.
- Każdy gawędziarz wie, jak kończy się ta opowieść. Za każdym razem, gdy ojciec próbuje zmienić przyszłość, kontrolując los swoich dzieci, koniec wygląda tak samo. Albo dzieci kłamią, jak Goneryla i Regana, i udają, że ojciec zdołał ukształtować je wedle swojej woli, albo mówią prawdę, jak Kordelia, a wtedy ojciec wyrzeka się ich. Ja próbowałem powiedzieć ci prawdę, jednak potem razem z matką okłamywaliśmy cię. Tak było łatwiej i dzięki temu mogłem żyć. Ona ocaliła mi życie.
Jokasta, Lajos i Edyp, pomyślał Alvin i powiedział:
- Widzę, dokąd zmierzasz. Sądziłem, że nie jesteś tak głupi, by wierzyć we freudowskie brednie o kompleksie Edypa.
- Freud myślał, że opowiada historię całej ludzkości, podczas gdy mówił tylko o własnej. A faktu, że opowieść o Edypie nie okazała się prawdziwa dla wszystkich ludzi, wcale nie wynika, że nie jest prawdziwa dla mnie. Ale nie bój się, ojcze. Nie muszę cię zabijać, żeby przejąć twój tron.
- Nie boję się - skłamał Alvin.
- Lajos zginął jedynie dlatego, że nie chciał przepuścić swojego syna.
- Ależ proszę bardzo: jedź, którędy zechcesz.
- Jestem Diabłem. Ty i matka byliście w raju, dopóki się nie pojawiłem. Przeze mnie zostaliście stamtąd wypędzeni. Teraz jesteście w piekle.
- Jak to wszystko pięknie do siebie pasuje.
- Abyś mógł zrealizować swoje marzenie, musiałeś zabić mnie swoją opowieścią.
Tylko gdy leżę z twoimi ostrzami wbitymi w plecy, możesz mieć pewność, że twój grobowiec jest bezpieczny. Myślałeś, że będziesz bezpieczny, jeśli wyślesz mnie na morze w łodzi, która miała zatonąć. Lecz ja jestem młodym Hornem i łódź zaniosła mnie przez morze do mojego królestwa.
- Nie bierzesz tego wszystkiego z komputera - stwierdził Alvin. - Jesteś normalnym nastolatkiem, który wścieka się na rodziców. To faza, przez którą każdy przechodzi.
Joe mocniej ścisnął nadgarstek ojca.
- Nie zginę ani nie przepadnę. Jestem teraz silny, a ty przestałeś być bezpieczny. Twój dom się rozpadł, a ty i matka zostaliście z niego wyrzuceni i podążacie prosto ku swojej zgubie. Wiesz o tym. Po co do mnie przyszedłeś, jeśli nie dlatego, że wiedziałeś, co cię czeka?
Alvin chciał znowu odeprzeć historię Joego kpinami. Tym razem nie mógł jednak tego zrobić. Joe przebił się przez jego tarczą i zbroję, i ugodził go w serce.
- Na Boga, Joe, jak to wszystko się skończy? - zapytał, niemal krzycząc.
Syn przestał wreszcie ściskać jego nadgarstek. Krew znowu zaczęła krążyć w ręce Alvina. Czuł ból. Pomyślał, że mógłby zmierzyć, ile krwi przepływa przez jego tętnice.
- Są dwa wyjścia - odparł Joe. - Jeśli wybierzesz pierwsze, możesz się uratować.
Alvin popatrzył na karty na ekranie komputera.
- Tułaczka.
- Po prostu odejdź. Wyjedź na trochę. Zostaw nas na trochę samych. Pozwól mi przejść, przestań rządzić, przestań narzucać mi swoją historię, a po jakimś czasie zobaczymy, czy coś się zmieniło.
- Cudownie. Syn rozwodzi się z ojcem. Raczej mało prawdopodobne.
- Drugim wyjściem jest śmierć. Jako posłaniec. Jako spełnienie twojego marzenia. Jeśli teraz umrzesz, pokonasz mnie. Tak jak Lajos ostatecznie zniszczył Edypa.
Alvin wstał i chciał odejść.
- Czysty melodramat. Nikt nie umiera z tego powodu.
- Więc dlaczego wciąż drżysz? - zapytał Joe.
- Bo jestem wściekły - odparł Alvin. - Jestem wściekły, że tak mnie oceniasz. Kocham cię bardziej niż jakikolwiek ojciec kochał syna, a ty patrzysz na mnie w taki sposób. O ile dotkliwiej niż ukąszenie zjadliwego gada...
- O ile dotkliwiej niż ukąszenie zjadliwego gada boli niewdzięczność dziecka! Precz stąd! Precz stąd!
- To Król Lear, tak? Podsunąłeś mi tekst, a ja wypowiedziałem te cholerne słowa.
Joe uśmiechnął się tajemniczo jak sfinks.
- To dobre zakończenie, prawda?
- Joe, nie mam zamiaru odejść. Nie zamierzam też paść trupem. Wiele się od ciebie dowiedziałem. Tak jak mówisz, nie jest to prawda, ani rzeczywistość, lecz twój punkt widzenia na sprawy. Fakt, że wiem, jak widzisz różne rzeczy, bardzo mi pomoże.
Joe potrząsnął głową z rozpaczą.
- Nic nie rozumiesz, ojcze. To twoje karty pokazały się na ekranie. Nie moje. Moje są zupełnie inne. Zupełnie inne, ale nie lepsze.
- Skoro ja jestem Królem Mieczy, to kim ty jesteś?
- Wisielcem - odparł Joe. Alvin pokręcił głową.
- Stworzyłeś sobie paskudny świat.
- Nie jest ładny i gładki jak twój, nie rządzą w nim reguły, jak w twoim świecie. Prawa i zasady, teorie i hipotezy, które zakrywają ci oczy klapkami i sprawiają, że jesteś szczęśliwy.
- Joe, myślę, że potrzebujesz pomocy.
- Nie bardziej niż my wszyscy.
- Ja też. Może powinniśmy porozmawiać z terapeutą rodzinnym. Chyba potrzebujemy pomocy z zewnątrz.
- Powiedziałem ci, co możesz zrobić.
- Joe, ja nie ucieknę, niezależnie od tego, jak bardzo tego chcesz.
- Już uciekłeś. Uciekasz od wielu miesięcy. To twoje karty, ojcze, nie moje.
- Joe, chcę ci pomóc wydostać się z tego... nieszczęśliwego świata.
Joe zmarszczył brwi.
- Ojcze, ty nic nie rozumiesz? Wisielec się śmieje. Wisielec zwyciężył.
Alvin nie wrócił do domu. Nie mógł teraz spojrzeć w oczy Connie, nie miał ochoty mówić jej, co myśli o opowieść Joego. Poszedł więc do laboratorium i aby zająć czymś umysł, przeglądał dane na temat różnych badanych przez siebie organizmów. Miał ciekawe wyniki. Jeśli dobrze pójdzie, Alvin Bevis pozwoli ludzkości uczynić wielki krok naprzód w dziedzinie odczytywania łańcucha DNA. Może dostanie Nobla. Ale przede wszystkim, dokona prawdziwej zmiany.
Zmienię świat, pomyślał.
Wtedy ujrzał człowieka, który trzyma w dłoniach świat i wpatruje się w przestrzeń. Dwójka Buław. Jego marzenie. Tu Joe miał rację. Alvin naprawdę bardzo pragnął zasłużyć na wiecznotrwały pomnik.
Nagle doznał olśnienia i stwierdził, że Joe miał rację we wszystkim. Czyż nawet teraz nie robił tego, co radziły karty, by mógł siebie ocalić? Czyż nie chciał ukryć się za Ósemką Kielichów? Jego dom się rozpadał, wszystko tracił, a tymczasem wybierał się w daleką drogę, która miała go zawieść do samotności. Sława, lecz samotność.
Pozostała jeszcze jednak karta, której Joe nie wplótł w swoją historyjkę. Czwórka Kielichów.
- To odpowiedź - powiedział wtedy.
Ręka Boga wyłaniając się z chmury. Eliasz u strumyka.
- Gdyby Bóg miał do mnie przemówić, co by powiedział? - zastanowił się. - Powiedziałby, że w tym, co robi Joe, tkwi jakieś potężne, ukryte zło. Połączył rzeczy, których żaden inny umysł na świecie nie potrafiłby zebrać w sensowną całość. Jak mówił doktor Fryer, Joe znajduje się na krawędzi prawdy. Lecz, na Boga, w tym tkwi coś złego, coś, co doktor przeoczył. Nie chodzi nawet o pomyłkę. W pewnym punkcie własnego życia Joe nie dodał do siebie dwóch prawd: że historie w jakiś sposób nas kształtują i że skoro program do tarota odkrywa historie, w które wierzymy, słysząc opowieść snutą przez karty, zmieniamy się i dlatego... Dlatego nikt nie wie, czy w historie Joego wierzy się, bo są prawdą, czy też stają się prawdą, ponieważ się w nie wierzy. Joe nie jest naukowcem. Jest twórcą opowieści. Uzdolniony, przekonujący twórca wkrótce zaczyna żyć w świecie, który stworzył, bo coraz więcej ludzi wierzy w jego opowieści i stają się one prawdą.
Nie musimy być rodziną Lajosa. Nie muszę odgrywać Leara. Mogę sprzeciwić się tej opowieści i zadać jej kłam. Joe nie zdoła opowiedzieć innej historii, bo wierzy właśnie w tę. Jednak ja mam szansę zmienić to, w co on wierzy, zmieniając wymowę kart, jeśli stanę się kimś innym.
Król Mieczy. Narzucam swą wolę innym, sprawiam, że żyją w świecie stworzonym przez moje słowa. Teraz zaś robi to także mój syn. Ale mogę się zmienić i on także, a wtedy może jego intelekt i wyobraźnia stworzą świat lepszy od tego zwyrodniałego, w którym każe nam żyć.
W miarę jak ogarniało go coraz większe podniecenie, Alvin czuł się wypełniony światłem, płynącym z kielicha wysuwającego się z chmury. Uwierzył, że już uległ przemianie, że stał się kimś innym, niż twierdził Joe.
Zadzwonił telefon. Zadzwonił jeszcze raz i drugi, zanim Alvin go odebrał. To była Connie.
- Alvinie? - spytała cicho.
- Tak.
- Alvinie, dzwonił Joe.
Sprawiała wrażenie zagubionej i odległej.
- Naprawdę? Nie martw się, Connie, wszystko będzie dobrze.
- Och, tak, wiem - odparła. - W końcu wszystko przemyślałam. Zrozumiałam coś, na co nigdy nie wpadła Helena, czego nigdy nie miała odwagi zrobić Jokasta. Tylko Enid wiedziała. I potrafiła to zrobić. Kocham cię, Alvinie.
Odłożyła słuchawkę.
Równe pół minuty Alvin siedział z ręką na słuchawce. Tyle czasu minęło, zanim zdał sobie sprawę, że Connie mówiła sennym głosem. Ona także próbowała zmienić karty. Chciała się zabić.
Przez całą drogę do domu Alvin obawiał się, że traci rozum. Bez przerwy pilnował się, by jechać ostrożnie. Gdyby miał po drodze wypadek, nie mógłby uratować Connie. Nagle usłyszał głos, jakby szept Joego: “To jest historyjka, którą tworzysz na swój użytek, ale w rzeczywistości jedziesz wolno i ostrożnie, bo masz nadzieję, że ona umrze i wszystko znowu będzie proste. To najlepsze rozwiązanie. Connie je wymyśliła, a ty jedziesz powoli, żeby udało jej się wcielić ten plan w życie i mówisz sobie, że jedziesz ostrożnie, żebyś mógł żyć, gdy ona umrze".
- Nie - powtarzał Alvin raz po raz. Przycisnął pedał gazu, wyprzedził kilka samochodów, ale potem nakazał sobie zwolnić, żeby nie zginąć, próbując zyskać kilka sekund. Tabletki nasenne nie działają aż tak szybko. Poza tym mógł się mylić; może nie wzięła żadnych tabletek. A może myślał tak dlatego, by jechać wolniej, żeby Connie umarła i wszystko znowu stało się proste...
- Zamknij się - powiedział sobie. - Po prostu dojedź do domu.
Dotarł na miejsce, przekręcił szybko klucz w drzwiach i wpadł do środka.
- Connie! - zawołał.
W przejściu między kuchnią i salonem stał Joe.
- Wszystko w porządku - powiedział. - Wróciłem, gdy rozmawiała z tobą przez telefon. Zmusiłem ją do wymiotów. Większość tabletek nie zdążyła się jeszcze rozpuścić.
- Jest przytomna?
- Mniej więcej.
Joe odsunął się i Alvin wszedł do salonu. Connie siedziała na krześle i sprawiała wrażenie osłupiałej. Kiedy jednak podszedł bliżej, odwróciła głowę. To go zraniło, ale również przyniosło ulgę. Przynajmniej nie oszalała do reszty. A więc nie było jeszcze za późno na zmiany.
- Joe - powiedział Alvin, nie odrywając wzroku od Connie. - Dużo myślałem o tym, co wyczytałeś z kart. Joe stał za nim i nie odzywał się.
- Wierzę w to. Mówiłeś prawdę. Wszystko jest dokładnie tak, jak powiedziałeś.
Joe milczał. Cóż on może powiedzieć? - pomyślał Alvin. - Nic. Ale przynajmniej słucha.
- Joe, miałeś rację. Rzeczywiście spieprzyłem sprawę z rodziną. Wszystko musiało być po mojemu, no i spieprzyłem sprawę. Słyszysz mnie, Connie? Do ciebie też mówię. Zgadzam się z Joem, co do przeszłości. Ale nie w kwestii przyszłości. W tych kartach nie ma nic magicznego. Nie przepowiadają przyszłości. Przewidują jedynie wynik na podstawie tego, jak się mają rzeczy. Mówią, co się wydarzy, jeśli niczego nie zmienimy. Ale my możemy coś zmienić, prawda? Connie właśnie próbowała to zrobić za pomocą tabletek - chciała zmienić obrót spraw. No cóż, ja mogę wszystko zmienić, zmieniając siebie. Rozumiecie? Już się zmieniłem. Zupełnie jakbym napił się z kielicha, który wysunął się do mnie z chmury, Joe. Nie muszę już wszystkiego kontrolować, jak do tej pory. Teraz będzie inaczej, lepiej. Możemy wszystko odbudować z ... odbudować z ...
Przyszło mu na myśl, że właściwe słowo to “popioły". Czuł jednak, że to niewłaściwe słowo. Wszystko, co mówił, było niewłaściwe. Kiedy rozmyślał w laboratorium, brzmiało prawdziwie. Teraz wypadło nieszczerze. Desperacko. Czuł popiół w ustach. Odwrócił się. Joe nie słuchał go spokojnie. Jego twarz wykrzywiła złość, drżały mu ręce i łzy spływały po policzkach.
Gdy Alvin na niego spojrzał, Joe wrzasnął:
- Nie możesz po prostu zostawić spraw ich własnemu biegowi, prawda?! Znowu musisz to robić, znowu, znowu!
Ach tak, rozumiem, pomyślał Alvin. Usiłując nadać sprawom inny bieg, powoduję, że pozostaną takie, jak były. Nadal kontroluję świat, w którym żyją Connie i Joe. Niezbyt dobrze to przemyślałem. Bóg sobie ze mnie zadrwił, podając mi kielich z chmury.
- Przepraszam - powiedział Alvin.
- Nie! - krzyknął Joe. - Nie powinieneś nic mówić!
- Masz rację - zgodził się Alvin, próbując uspokoić syna. - Po prostu powinienem...
- Nic nie mów! - wrzasnął Joe. Twarz miał czerwoną ze złości.
- No dobrze, dobrze - odparł Alvin - Nic już nie powiem...
- Zamilcz! Zamilcz! Zamilcz!!!
- Chciałem tylko powiedzieć, że zgadzam się z tobą, że... Joe rzucił się naprzód i wrzasnął ojcu prosto w twarz:
- Do diabła, przestań mówić!
- Rozumiem - powiedział Alvin, nagle coś sobie uświadamiając. - Teraz rozumiem... Kiedy staram się wszystko ująć w słowa, narzucam wam swój pogląd na sprawy, a jeśli bym...
Joe nie miał już nic do powiedzenia. Użył wszystkich słów, jakie znał, żeby ojciec zamilkł, ale żadne nie podziałało. A gdzie zawodzą słowa, pozostają czyny. Jedyną rzeczą, jaką miał pod ręką, była ciężka szklana misa stojąca na stoliku. Joe nie zamierzał jej podnieść, nie chciał uderzyć ojca w głowę. Pragnął jedynie, żeby ten zamilkł. Jednak wszystkie jego zaklęcia zawiodły, a ojciec wciąż mówił, stał mu na drodze i nie chciał go przepuścić. Więc uderzył go w głowę szklaną misą.
Naczynie roztrzaskało się. W ręku Joego pozostał kawałek szkła, którym z rozpędu uderzył ojca. Ostra krawędź weszła w gardło Alvina. Przecięła tętnicę szyjną, żyły i tchawicę tak, że do krtani Alvina przestało docierać powietrze. Alvin zamilkł i upadł. Z jego gardła tryskała krew. Złapał za kawałki szkła, które wbiły mu się w policzek.
- Uuaa - jęknęła Connie dziecinnym głosem.
Alvin leżał na podłodze z głowa opartą o kanapę. Czuł silne pulsowanie w gardle i dziwną ciszę w uszach, w których już nie płynęła krew. Aż do tej chwili nie miał pojęcia, że krew może tak głośno dudnić w głowie. Nie mógł jednak nikomu o tym powiedzieć. Mógł jedynie leżeć bez ruchu, nie poruszając głową, i patrzeć.
Widział, jak Connie wpatruje się w jego gardło i chwyta się za włosy. Widział, jak Joe starannie i metodycznie bierze zakrwawiony kawałek szkła i wykłuwa mu najpierw prawe, potem lewe oko.
- Teraz rozumiem - pomyślał. - Przykro mi, że nie zrozumiałem tego wcześniej. Ty, mój Edypie, znalazłeś rozwiązanie zagadki, która zniszczyła nas wszystkich. Obawiam się, że ja nie jestem dobry w zagadkach.
10. WSPOMNIENIA MOJEJ GŁOWY
Obawiam się, że nawet mając przed sobą dowody, nie uwierzysz w moją relację z własnego samobójstwa. Albo raczej uwierzysz, że ją napisałem, lecz na pewno nie w możliwość, iż uczyniłem to po fakcie. Założysz, że skreśliłem ten list przed, może nie do końca pewien, czy ścisnę strzelbę między kolanami, a potem oprę linijkę na spuście i pchnę ją zaskakująco spokojną dłonią, aż młoteczek opadnie, proch eksploduje i niewielki pocisk wystrzelony z bliskiej odległości rozwali mi głowę, rozsmarowując na ścianie za moimi plecami mózg, odpryski kości, skórę i kilka kosmyków zwęglonych włosów. Zapewniam cię jednak, że nie napisałem niczego przed, ani w formie zawoalowanej groźby, ani w żadnym innym celu, lecz po, aby ci wyjaśnić przyczynę tego postępku.
Musiałaś już znaleźć moje pozbawione głowy ciało usadowione przy biurku w najciemniejszym kącie piwnicy, gdzie jedynym źródłem światła jest stara stojąca lampa, która nie przypadła do gustu dekoratorowi urządzającemu salon. Ale wyobraź sobie mnie nie takiego, jakim mnie znalazłaś, sztywnego i pozbawionego życia, lecz takiego, jakim jestem w tej chwili, przytrzymującego starannie papier lewą ręką, podczas gdy prawa wędruje płynnie po stronicy, od czasu do czasu zanurzając pióro we krwi, której kałuża zebrała się w poszarpanej masie mięśni, żył i kości między moimi ramionami.
Dlaczego robię to martwy, czemu zadaję sobie trud pisania do ciebie? Skoro nie miałem ochoty napisać przed odebraniem sobie życia, może powinienem obstawać przy tej decyzji po śmierci, ale, prawdę mówiąc, dopiero po zrealizowaniu swojego planu wreszcie mam ci coś do powiedzenia. Piszę, bo tylko do tego zostały ograniczone moje możliwości komunikowania się, bo zwyczajna mowa jest nieosiągalna dla kogoś, komu brakuje krtani, ust, warg, języka i zębów. Wszystkie moje narządy artykulacji zostały rozdarte na strzępy i wbite w tynk. Osiągnąłem stan kompletnej niemoty.
Dziwisz się, że ruszam rękami po utracie głowy? Ja nie jestem zaskoczony: mój mózg odłączył się od ciała wiele lat temu, a wszystkie poczynania już dawno przerodziły się w nawyki. Bodziec wędruje od nerwów do rdzenia kręgowego i nigdzie dalej. Witasz mnie rano albo zasypujesz przez pół nocy swoimi komentarzami, ja wyrzucam z siebie zwykłe odpowiedzi - zero wymiany zdań prowokujących narodziny choćby jednej myśli. Ledwie pamiętam życie z minionych lat - albo raczej pamiętam życie, lecz nie mogę odróżnić jednego dnia od drugiego, jednego Bożego Narodzenia od każdego innego, jednego wyrzeczonego przez ciebie słowa od wszystkich pozostałych, które powiedziałaś. Twój głos stał się monotonnym brzęczeniem, podobnie jak mój własny, i nie wysłuchałem niczego, co do ciebie powiedziałem od ostatniego razu, kiedy to upokorzyłem się przed tobą, a ty skrzywiłaś się z niesmakiem i odkryłaś trzy następne karty w swoim pasjansie. Nie pamiętam też, które z wykrzywień ust i odkrywań kart zawartych w mojej pamięci było tym szczególnym, które zbiegło się z moim ostatnim samoupodleniem. Teraz moje ciało, podporządkowane sile przyzwyczajenia, nadal zachowuje się tak, jak przez wszystkie te lata, i pisze spowiedź z mojego samobójstwa dzięki mimowolnym, wyuczonym skurczom mięśni ramienia, dłoni i palców.
Jestem pewien, że wykryłaś niekonsekwencję. Zawsze umiałaś zniweczyć moje rozpaczliwe próby wyrażania się w sposób zrozumiały. Po prostu czekałaś cierpliwie, aż wreszcie wyłapywałaś jakąś pozorną sprzeczność w moich słowach i używałaś jej jako pretekstu, aby nie słuchać niczego innego, bo nie jestem logiczny, a tym samym i rozsądny, ty zaś nie rozmawiasz z nikim, komu brakuje rozsądku. Tutaj zauważyłaś zapewne następujący brak konsekwencji: skoro jestem tak bezgranicznie uwarunkowany nawykami, dlaczego udało mi się popełnić samobójstwo, które przecież było dla mnie czymś nowym i tym samym niezwyczajnym?
Ale widzisz, nie ma tu absolutnie żadnego braku logiki. Wyszkoliłaś mnie we wszystkich sztukach autozniszczenia. Tak, jak lewa ręka w pewnej mierze opanowuje czynności wykonywane jedynie ręką prawą, tak ja wyrobiłem w sobie silny nawyk podciągania własnej tożsamości pod twoją i w pewnej chwili akt mojej fizycznej anihilacji stał się niemalże odruchem.
O ironio, prawdziwą kulminacją długotrwałego nawyku jest fakt, że kiedy zdobyłem się na złożenie najbardziej wymownego oświadczenia w moim życiu, na najbardziej oszałamiające przedstawienie, na swoją najświetniejszą setną część sekundy, dokładnie w tej samej chwili straciłem oczy i nie będę w stanie poznać reakcji widowni. Piszę do ciebie, lecz ty nie napiszesz ani nie przemówisz do mnie, a gdyby nawet, nie mam już oczu, żeby to zobaczyć, ani uszu, by cokolwiek usłyszeć. Krzykniesz? (A może znajdzie mnie ktoś inny i ta osoba krzyknie? Ale to musisz być ty). Wyobrażam sobie pogardę, może odrazę. Osunięcie się na kolana i wymiotowanie na stary dywanik, bo tylko taki mogliśmy położyć w moim kącie piwnicy.
A później, kto zerwie tynk z sufitu? Kto zedrze tapetę? A kiedy ściana zostanie odsłonięta do gołych cegieł, co się stanie z tymi wielkimi płatami okładziny, przeoranymi pociskiem i oblepionymi strzępami mojego mózgu i czaszki? Czy te kawałki okładziny zostaną ze mną pochowane w moim grobie? Czy wystawią je w otwartej trumnie, starannie połamane i ułożone na kupkę w miejscu, gdzie zwykle bywała moja głowa? Byłoby to stosowne, jak sądzę, skoro jest w nich znaczący procent moich zwłok, nie związany z resztą ciała. A gdyby został ze mną pochowany jakiś fragment twojego cennego domu, może przychodziłabyś czasami, by uronić parę łez na moim grobie.
Stwierdzam, że w stanie śmierci nie jestem wolny od trosk. Niemota oznacza, iż nie zdołam poprawić żadnej błędnej interpretacji. A jeśli ktoś powie: “To nie było samobójstwo: broń upadła i wypaliła przypadkowo"? Albo ktoś zasugeruje morderstwo? Czy aresztują jakiegoś przypadkowego włóczęgę? Przypuśćmy, że oto idzie ulicą, słyszy strzał i wbiega do piwnicy, a potem zostaje znaleziony ze strzelbą, bełkocący i wlepiający oczy we własne, zbrukane krwią dłonie lub, co gorsza, przyłapany na przetrząsaniu mojego ubrania i kradzieży studolarowego banknotu, który zawsze nosiłem przy sobie. (Pamiętasz, jak zawsze żartowałem, że trzymam go na autobus, na wypadek, gdybym postanowił cię opuścić, dopóki nie zakazałaś mi tego mówić, bo inaczej przestaniesz za siebie odpowiadać? Milczałem - zauważyłaś? - bo chciałem, żebyś zawsze była odpowiedzialna za to, co robisz).
Biedny włóczęga nie zdołałby udzielić mi pierwszej pomocy - jestem całkowicie pewien, że w żadnym Podręczniku skauta nie ma wzmianki o ratowaniu osoby pozbawionej głowy tak dokładnie. Poza tym kikut szyi byłby za krótki, by utrzymać opaskę uciskającą. A skoro ten biedny facet nie mógłby pospieszyć mi z pomocą, czemu nie miałby pomóc sobie? Nie żałuję mu stu dolarów - niniejszym zapisuję mu wszystkie pieniądze i inne dobra, jakie znajdzie przy mojej osobie. Nie można oskarżać o kradzież czegoś, co daję z własnej woli. I oświadczam, że on mnie nie zabił i nie zanurzał pióra we krwi w resztkach mojego gardła, nie złapał też mojej ręki, aby napisać list na kartce, którą właśnie czytasz. Ty też zdajesz sobie z tego sprawę, bo rozpoznajesz mój charakter pisma. Nie wolno karać za moją śmierć nikogo, kto nie był zamieszany w jej spowodowanie.
Ale źródłem mojego największego niepokoju nie jest lęk o los jakiegoś nieznajomego, który znajdzie moje ciało, lecz raczej to, że nikt mnie nie odnajdzie. Po oddaniu strzału miałem aż nadto czasu, by zapisać wszystkie te stronice. Ma się rozumieć, stawiam duże litery i zostawiam szerokie odstępy między liniami - celowo, bo pisząc na ślepo muszę uważać, żeby słowa i linie nie zlały się ze sobą. Jednak to nie zmienia faktu, że od wystrzału minęło sporo czasu. Z pewnością któryś z sąsiadów musiał usłyszeć huk, z pewnością też wezwał policję i teraz policjanci wysłuchują nerwowych relacji o strzale w naszym domku, jakby żywcem wyjętym z książki z obrazkami. Myślę, że na ulicy wyją już syreny, a ciekawscy sąsiedzi gromadzą się na trawnikach, żeby zobaczyć, jakie brzemię wyniosą policjanci... Niestety, choć odczekałem dłuższą chwilę, z piórem zawieszonym nad kartką, nie odczułem wibracji spowodowanej przez ciężkie kroki na schodach. Niczyje ręce nie sięgnęły pod moje pachy, aby oderwać mnie od biurka. Wnoszę z tego, że nie było żadnego telefonicznego wezwania. Nikt nie przyszedł, nikt nie przyjdzie dopóki ty się nie pojawisz.
Czyż nie byłoby to ironicznym zbiegiem okoliczności, gdybyś właśnie dziś postanowiła mnie opuścić? Gdybym tylko zaczekał do pory, o której zwykle wracasz do domu, a ty byś nie przyszła, zamiast wrażać zimne żelazo lufy w swoje usta mógłbym po raz pierwszy przemaszerować przez dom z uczuciem, że choć po części należy on do mnie. W miarę pogłębiania się ciemności nocy nabierałbym coraz większej pewności, że nie wrócisz; jakiż byłbym wówczas śmiały! Mógłbym rozkopać schludne rządki butów na podłodze szafy. Albo skłębić zawartość moich szuflad bez obawy, że po wykryciu przestępstwa będę narażony na wysłuchanie twojego kazania. Mógłbym czytać gazetę w miejscu najświętszym ze świętych, a gdybym musiał odpowiedzieć na zew natury, zostawiłbym ją rozłożoną na stoliku do kawy, zamiast starannie doprowadzać do stanu, w jakim została dostarczona przez gazeciarza. I aż do mojego powrotu, leżałaby rozpostarta, dokładnie tak jak ją zostawiłem, a mnie ominęłoby tupanie nogami, warczenie i litania narzekań na ludzi, którzy nie nadają się do życia w cywilizowanym społeczeństwie.
Ale nie opuściłaś mnie. Wiem. Wrócisz wieczorem. To po prostu jedno z tych popołudni, kiedy musisz zostać w biurze, i gdybym był produktywną istotą ludzką, wiedziałbym, że nie zawsze można rzucić robotę i iść do domu tylko dlatego, iż zegar arbitralnie wskazał godzinę piątą. Przyjdziesz o siódmej albo o ósmej, po zmroku, i stwierdzisz, że nie wpuściłem kota. Będziesz bardzo oburzona, bo przetrzymałem go na patio długo powyżej zwykłej godziny. Ale przecież nie mogłem zabić się w towarzystwie kota, prawda? Czy zdołałbym napisać taką klarowną i elokwentną epistołę, moja droga, gdyby twoja ukochana kocia towarzyszka wspinała się po moich ramionach, wiedziona ochotą polizania krwi, której w tej chwili używam zamiast atramentu? Nie, jak widzisz, kot musiał pozostać na dworze; naprawdę miałem ważny powód do pogwałcenia zasad cywilizowanego współżycia.
Kot nie kot, krew zakrzepła i teraz posługuję się długopisem. Oczywiście nie mogę zobaczyć, czy jest w nim tusz. Pamiętam wypisujący się długopis, ale to wspomnienie dotyczy wielu długopisów wypisujących się wiele razy i nie mogę sobie przypomnieć, kiedy miał miejsce ostatni przypadek wypisywania się i czy ostatni przypadek kupowania długopisu nastąpił przed ostatnim przypadkiem wypisywania się czy, też po nim.
Prawdę mówiąc, najbardziej niepokoi mnie kwestia pamięci. Jak to jest, że, bez głowy, w ogóle cokolwiek pamiętam? Rozumiem, iż moje palce kierowane siłą przyzwyczajenia potrafią jeszcze kreślić litery, ale dlaczego pamiętam sztukę literowania słów, w jaki sposób przetrwała we mnie znajomość języka, jakim cudem mogę hołubić w sobie myśli na tyle długo, aby je zapisać? I dlaczego mam mgliste wspomnienie tego, co teraz robię, jakbym robił to wszystko już wcześniej, w odległej przeszłości?
Usunąłem swoją głowę w najbrutalniejszy z możliwych sposób, a jednak pamięć przetrwała. To wyjątkowa ironia losu, bo o ile dobrze pamiętam, właśnie pamięć jest tym, co najbardziej pragnąłem zabić. Pamięć jest pasożytem, który żeruje wewnątrz mnie, zmutowanym stworzeniem, które pełznie w górę mojego kręgosłupa, przysiada na rozszarpanym karku i urąga mi, wysnuwając lepką nić z własnego brzucha jak pająk, a potem tka z niej kształty, które twardnieją w powietrzu i stają się kością. Zostałem oszukany; ciało ludzkie niby nie jest zdolne do regenerowania części choć odrobinę bardziej skomplikowanych od paznokci czy włosów, a przecież czuję palcami, że kość ulega zmianie. Mój kręgosłup znów jest kompletny, a na jego szczycie zaczyna się formować podstawa czaszki.
Tak szybko? Zbyt szybko! W dodatku wewnątrz kości rośnie coś miękkiego, okropne małe stworzenie, które kiedyś zamieszkiwało moją głowę i nawet teraz nie chce zdechnąć. Ta mała gałka na czubku kręgosłupa jest nowym układem limbicznym; poznaję go, bo kiedy lekko naciskam palcami, odczuwam dziwny popęd, na wpół zapomniane namiętności. Jednak już niedługo ta zwierzęcość znajdzie się poza moim zasięgiem, bo tkanki nabrzmieją i utworzą móżdżek, i pomięty szary mózg; potem wokół niego zamknie się czaszka, pokryta pomarszczoną skórą i rzadkimi włosami.
Moje plany własnej zguby obróciły się wniwecz, i to o wiele za szybko. A jeśli głowa znajdzie się z powrotem na miejscu przed twoim powrotem do domu? Wtedy zastaniesz mnie w piwnicy z krwawą miazgą za plecami, bez żadnego racjonalnego wyjaśnienia jej obecności. Wyobrażam sobie, jako opowiadasz o tym swoim przyjaciółkom. Nie można mnie zostawić nawet na godzinę, jakaś ty biedna, życie z kimś, kto stale robi bałagan, a potem tylko łże w żywe oczy, jest nie do wytrzymania. I wyobraźcie sobie, powiesz, list, na tyle stron, wyjaśniający jak się zabiłem - to byłoby nawet zabawne, gdyby nie było takie smutne.
Wystawisz mnie na szyderstwa swoich przyjaciół, ale to niczego nie zmieni. Prawda pozostaje prawdą, nawet kiedy jest śmieszna. Choć właściwie niby dlaczego miałbym dostarczać rozrywki tym wrednym, bezdusznym stworzeniom, które żyją tylko po to, żeby śmiać się z kogoś, komu niegodne są rozwiązać rzemyka u sandałów? Skoro nie jest mi dane, byś mnie znalazła bez głowy, nie pozwolę, abyś się dowiedziała, co zrobiłem. Przeczytasz tę relację dopiero pewnego dnia, kiedy wreszcie uda mi się umrzeć i zostanę zabalsamowany. Znajdziesz te stronice przyklejone taśmą do dna szuflady w moim biurku, gdzie zajrzysz nie w nadziei na ostatnie słowo ode mnie, tylko szukając studolarowego banknotu, który schowam między kartkami.
A krew, mózg i kości na ścianie? Nawet się o nich nie dowiesz, bo zatrę ślady. Zdrapię, zedrę papierem ściernym; zamaluję. Wrócisz do domu i stwierdzisz, że w piwnicy jest pełno pyłu i śmierdzi. Z miną męczennicy, weźmiesz farbę i wyślesz mnie do mojego pokoju, jakbym był dzieckiem przyłapanym na gryzmoleniu po ścianach. Nie będziesz miała najmniejszego pojęcia, jakie katusze przechodziłem pod twoją nieobecność, nie dowiesz się o krwi rozlanej wyłącznie w nadziei na uwolnienie się od ciebie. Będziesz myślała, że ten dzień był jak każdy inny. Ale ja będę wiedział, że tego dnia, tego jednego dnia, ważnego jak granica między naszą erą a czasami ją poprzedzającymi, znalazłem w sobie odwagę, by wypełnić nagły i straszliwy plan, który uknułem, nie pytając cię o zgodę.
A może to też wydarzyło się już wcześniej? Czyżbym, zagubiony w labiryncie pamięci, nie potrafił sobie przypomnieć, który z wielu strzałów w łeb był tym szczególnym. Który doprowadził mnie do napisania tego listu? Czy po wysunięciu szuflady znajdę na spodzie gruby plik papierów owiniętych wokół studolarowego banknotu? Nic nowego pod słońcem, powiedział stary Salomon w Eklezjastesie. Marność nad marnościami i wszystko marność. Nic nie przypomina tej bzdury z nauk Lemuela pod koniec Księgi Przysłów: Wiele niewiast pilnie pracuje, lecz ty przewyższasz je wszystkie.
Niech w bramie chwalą jej czyny, ha! Ja mówię: niech jej głowa przyozdobi mury.
11. ZAGINIENI CHŁOPCY
Długo wahałem się, czy przedstawić tę historię jako fikcję, czy coś, co wydarzyło się naprawdę. Gdybym ją opowiedział posługując się zmyślonymi imionami, pewnym osobom byłoby łatwiej ją znieść. Również mnie. Gdybym jednak ukrył mojego zaginionego chłopca pod fikcyjnym imieniem, to tak, jakbym wymazał go z pamięci. Opiszę więc wszystko, co się wydarzyło, nawet jeśli nie okaże się to łatwe.
Pierwszego marca tysiąc dziewięćset osiemdziesiątego trzeciego roku Krystyna, dzieci i ja przeprowadziliśmy się do Greensboro. Byłem raczej zadowolony z mojej dotychczasowej pracy, choć i bez tego starczało nam na utrzymanie. Jednak recesja wpędziła wydawców w panikę i żaden nie proponował mi na tyle wysokiej zaliczki, abym miał wystarczająco dużo czasu, by napisać książkę. Mogłem wprawdzie wystukiwać siedemdziesiąt pięć tysięcy słów miesięcznie i wydawać grafomańskie powiastki pod różnymi pseudonimami, jednak Krystyna i ja doszliśmy do wniosku, że lepiej będzie, jeśli znajdę jakąś posadę i przeczekam recesję. Poza tym diabli wzięli mój doktorat. Robiłem go w Notre Dame i szło mi całkiem nieźle, ale kiedy musiałem wziąć parę tygodni wolnego w środku semestru, by skończyć Nadzieję, wydział anglistyki okazał mi tyle wyrozumiałości, ile można spodziewać się po ludziach, którzy cenią jedynie pisarzy już nieżyjących lub klasyków. Musi pan utrzymać rodzinę.
Przykro nam. Jest pan pisarzem? Ach, tak, jednak nie na tyle sławnym, by pisano o panu. W takim razie do widzenia!
Tak więc cieszyła mnie perspektywa zmiany, lecz przeprowadzka do Greensboro poniekąd oznaczała dla mnie porażkę. Wtedy nie wiedziałem, że moja kariera jako autora powieści jeszcze się nie skończyła. Myślałem, iż już do końca życia będę wydawał i pisał książki o komputerach; że może pisanie powieści stanowiło dla mnie jedynie przejściową fazę przed rozpoczęciem prawdziwej pracy.
Greensboro było ładnym miastem, szczególnie dla rodziny pochodzącej z pustynnego zachodu. Rosło tam takie mnóstwo drzew, że nawet zimą prawie nie odnosiło się wrażenia, że mieszka się w mieście. Krystyna i ja z miejsca zapałaliśmy miłością do Greensboro. Oczywiście, jak każde miasto, również ono miało swoje problemy: mieszkańców nękała zwiększona liczba przestępstw, konflikty rasowe i tak dalej, lecz my dopiero co przybyliśmy z ponurego miasta przemysłowego, leżącego na pomocy kraju, gdzie zamieszki na tle rasowym w szkołach średnich były na porządku dziennym, więc dla nas Greensboro wydawało się rajem. Krążyły pogłoski, że w mieście grasuje porywacz dzieci i że kilku chłopców padło już jego ofiarą, lecz w tym właśnie czasie we wszystkich miastach nastała moda na umieszczanie zdjęć zaginionych dzieci na kartonach od mleka.
Trudno nam było znaleźć przyzwoity dom za sumę, na którą mogliśmy sobie pozwolić. Na samą przeprowadzkę musiałem wziąć w firmie pożyczkę na poczet moich przyszłych zarobków. Zamieszkaliśmy w najbrzydszym domu na Chinqua Drive. Wyobraźcie sobie parterowy domek obity tanim drewnem, stojący w sąsiedztwie dwupoziomowych i dwupiętrowych domów z cegły. Nasz dom sypał się ze starości, nie był jednak zabytkowy. Miał za to duże podwórko ogrodzone płotem i wystarczającą ilość pokojów na sypialnie dla dzieci i mój gabinet do pracy (nie daliśmy jeszcze zupełnie za wygraną i nie pogrzebaliśmy nadziei na moją karierę pisarską).
Młodsze dzieci, Geoffrey i Emilka, uważały przeprowadzkę za ekscytującą zabawę, jednak Scotty, nasz najstarszy syn, miał z nią pewien problem. W South Bend, gdzie poprzednio mieszkaliśmy, skończył zerówkę i połowę pierwszej klasy we wspaniałej prywatnej szkole, która znajdowała się ulicę dalej od naszego domu. Teraz stracił wszystkich przyjaciół, bo w połowie roku szkolnego rozpoczął naukę w nowej klasie. Musiał jeździć do szkoły autobusem pełnym nie znanych mu dzieci. Od samego początku nie podobał mu się nasz plan przeprowadzki i teraz nie zmienił zdania.
Rzecz jasna, nie zauważyłem tego. Pochłonęła mnie praca i bardzo szybko zrozumiałem, ze sukces w firmie Compute! Books oznacza rezygnację z paru drobnych rzeczy, jak na przykład widywanie własnych dzieci. Spodziewałem się, że będę przygotowywał do druku książki napisane przez ludzi, nie umiejących sklecić poprawnego zdania. Ku mojemu zaskoczeniu okazało się, że wydają książki autorów, którzy potrafią pisać programy komputerowe. Nie wszyscy, oczywiście, jednak wystarczająco wielu, żebym musiał spędzać więcej czasu spędzał na poprawianiu pomyłek w programach, niż na poprawianiu błędów językowych. Siadałem do pracy o ósmej trzydzieści lub dziewiątej i pracowałem bez przerwy do dziewiątej trzydzieści albo dziesiątej trzydzieści wieczorem. Żywiłem się balonikami i chipsami z automatu w holu. Moje jedyne ćwiczenia ruchowe stanowiło pisanie na klawiaturze. Zdążałem na czas, jednak każdego tygodnia przybywało mi ponad pół kilograma, a mięśnie znajdowały się w stanie atrofii. Młodsze dzieci - Geoffreya i Emily - widywałem tylko rano, gdy wychodziłem do pracy. Scotty miał autobus do szkoły o szóstej czterdzieści pięć, ja zaś rzadko kiedy zwlekałem się z łóżka przed siódmą trzydzieści, tak więc w ciągu tygodnia w ogóle nie widywałem najstarszego syna.
Gały ciężar obowiązków domowych spadł na Krystynę. Kiedy pracowałem na zlecenia, między tysiąc dziewięćset siedemdziesiątym ósmym i tysiąc dziewięćset osiemdziesiątym trzecim rokiem, rodzina przywykła do tego, że tata był w domu. Żona mogła wyskoczyć, żeby coś załatwić i zostawić dzieci pod moją opieką. Jeśli któreś z nich źle się zachowywało, ja zawsze byłem pod ręką. Teraz, kiedy miała pełne ręce roboty i potrzebowała czegoś ze sklepu, kiedy zapchała się ubikacja lub zacięło ksero, musiała radzić sobie sama. Doświadczyła, czym jest robienie zakupów z gromadką dzieci. Na dodatek była w ciąży i ciągle miała mdłości. Dlatego czasem sam nie wiedziałem, czy wkrótce pójdzie do nieba czy do wariatkowa.
Newralgiczne sfery życia dzieci pozostawały w tamtym czasie poza naszym zasięgiem. Krystyna wiedziała, że Scotty nie potrafi przystosować się do szkoły, cóż jednak mogła na to poradzić? Albo co ja mogłem zrobić?
Scotty nigdy nie był tak rozmowny, jak Geoffrey - rzadko dzielił się z innymi swoimi przeżyciami. Teraz jednak zupełnie zamknął się w sobie. Milczał lub odpowiadał monosylabami. Stał się ponurakiem. Tak jakby o coś się złościł, jednak nawet jeśli rzeczywiście tak było, nie zdawał sobie z tego sprawy lub nie chciał się do tego przed sobą przyznać. Wracał do domu, odrabiał lekcje (czy za moich czasów też tyle zadawali pierwszakom?), a potem snuł się po domu.
Gdyby więcej czytał albo nawet oglądał telewizję, nie martwilibyśmy się tak bardzo. Jego młodszy brat, Geoffrey, bez przerwy czytał w wieku zaledwie pięciu lat. Scotty też kiedyś taki był. Teraz jednak brał do ręki książkę i odkładał nie przeczytawszy jej. Nie towarzyszył nawet matce w domowej krzątaninie ani nic w tym rodzaju. Kiedy szła zmienić pościel lub wyjąć rzeczy z pralki, widziała, jak siedział w salonie, a w drodze powrotnej zastawała go w tym samym miejscu. Siedział i patrzył przed siebie.
Próbowałem z nim rozmawiać. To były takie klasyczne gadki:
- Scotty, wiemy, że nie chciałeś się przeprowadzać. Ale nie mieliśmy wyboru.
- Wiem. Nie ma sprawy.
- W końcu będziesz miał nowych przyjaciół.
- Wiem.
- Ani trochę ci się tu nie podoba?
- Nie jest źle.
Tak, wszystko w porządku.
Nie mieliśmy jednak czasu, by uporządkować nasze problemy. Może gdybyśmy wtedy wiedzieli, że to był ostatni rok życia Scotty'ego, poświęcilibyśmy mu więcej czasu, nawet kosztem utraty pracy. Jednak takich rzeczy nigdy się nie wie. Zawsze dowiadujemy się o czymś takim za późno, gdy już nic nie można zmienić.
Sprawy ułożyły się nieco po zakończeniu roku szkolnego.
Po pierwsze, widywałem Scotty'ego rano. Po drugie, mój syn nie musiał jeździć do szkoły z dziećmi, które były dla niego nieprzyjemne lub go ignorowały. Scotty nie snuł się wciąż po domu. Teraz snuł się po podwórku.
Początkowo Krystyna myślała, że bawi się z siostrą i bratem jak wtedy, gdy jeszcze nie chodził do szkoły. Po pewnym czasie zauważyła jednak, że Geoffrey i Emilia zawsze bawią się razem, a Scotty prawie nigdy nie przyłącza się do nich. Widziała, jak młodsze dzieci ganiają z pistoletami na wodę, przebiegają pod zraszaczami lub ścigają mieszkającego w sąsiedztwie dzikiego królika. Jednak Scotty'ego nigdy z nimi nie było. Zamiast bawić się z rodzeństwem, wtykał gałęzie w pajęczyny na drzewach albo dłubał w ziemi we wnęce pod domem. Raz albo ze dwa razy w tygodniu wracał do domu tak brudny, że Krystyna z miejsca musiała wsadzać go do wanny, co wcale nie przekonywało jej, że Scotty zachowuje się normalnie.
Dwudziestego ósmego lipca żona poszła do szpitala i wydała na świat nasze czwarte dziecko. Charlie Ben urodził się siny i miał drgawki. Pierwszych pięć tygodni życia spędził na intensywnej terapii. Lekarze ostukiwali go i osłuchiwali, by w końcu dojść do wniosku, że nie mają pojęcia, co mu jest. Dopiero po kilku miesiącach usłyszeliśmy diagnozę - porażenie mózgowe. Jednak już przedtem nasze życie całkowicie się zmieniło. Bez reszty skoncentrowaliśmy się na dziecku potrzebującym nas najbardziej - to obowiązek rodziców, a w każdym razie tak się nam wtedy wydawało. Jak jednak można ocenić potrzeby dziecka? Jak porównać potrzeby kilkorga dzieci i stwierdzić, które wymaga największej troski?
Kiedy wreszcie doszliśmy jako tako do siebie, zauważyliśmy, że Scotty znalazł jakichś przyjaciół. Krystyna niańczyła Charliego Bena, a Scotty wracał z podwórka i opowiadał, jak to bawił się w wojsko z Nickiem albo w piratów z innymi chłopcami. Z początku żona myślała, że mówi o dzieciach z sąsiedztwa, lecz pewnego dnia, gdy opowiadał, jak buduje z kolegami fort pośród trawy (nie strzygłem zbyt często trawnika), widziała, że buduje fort sam. Wtedy nabrała podejrzeń i zaczęła wypytywać go o kolegów. Jak ma Nicky na nazwisko? Nie wiem, mamo. Po prostu Nicky. Nicky i tyle. A gdzie on mieszka? Tu niedaleko. Sam nie wiem. Pod naszym domem.
Jednym słowem Scotty miał wyimaginowanych przyjaciół.
Od jak dawna ich znał? Nicky to pierwszy z nich, ale potem było ich już ośmiu - Nicky, Van, Roddy, Peter, Steve, Howard, Rusty i Dawid. Krystyna i ja nigdy nie słyszeliśmy, żeby ktoś miał więcej niż jednego wymyślonego przyjaciela.
- Mój syn jeszcze zostanie lepszym pisarzem ode mnie - zauważyłem. - Wymyślił aż osiem postaci naraz. Żonie nie wydało się to zabawne.
- Scott, on jest strasznie samotny - odparła. - Boję się, że traci rozum.
To, co powiedziała, przeraziło mnie. Lecz jeśli Scotty zaczynał wariować, to co można było zrobić? Spróbowaliśmy nawet zabrać go do psychologa, chociaż ani trochę nie wierzę ludziom tej profesji.
Ich dziwaczne wyjaśnienia ludzkiego zachowania nie są szczególnie przekonujące, a procent wyleczonych pacjentów - śmiesznie niski. Gdyby jakiś hydraulik albo fryzjer mógł się pochwalić podobną efektywnością, po miesiącu wyleciałby z pracy. Przez cały sierpień brałem wolne w pracy, żeby co tydzień zawozić syna do kliniki. Jednak Scotty nie lubił tych wizyt, a terapeuta nie powiedział nam nic poza tym, co już wiedzieliśmy - iż Scotty jest samotny i przygnębiony, że ma do nas trochę żalu i jest nieco zalękniony. Jego diagnoza różniła się od naszej tylko tym, że terapeuta użył mądrych określeń. Potrzebowaliśmy pomocy, a zamiast tego udzielono nam lekcji terminologii. Jedyną rzeczą, która odniosła jakikolwiek skutek tamtego lata, była terapia, którą sami wymyśliliśmy.
Polegała ona na tym, że staraliśmy się trzymać syna w domu. Tak się złożyło, że ojciec naszego najemcy, który mieszkał tu przed nami, zabrał się za malowanie domu. To było dla nas dobrą wymówką. Przyniosłem z pracy mnóstwo gier komputerowych, które rzekomo miałem sprawdzić dla Compute! Books. Naprawdę jednak chodziło mi o to, żeby Scotty zajął się czymś, co oderwałoby go od wyimaginowanych przyjaciół.
Zadziałało. W każdym razie przynajmniej częściowo. Syn nie marudził, że nie może wyjść na dwór (z tym, że on nigdy nie marudził) i całymi godzinami grał w przyniesione przeze mnie gry. Krystyna nie była do końca przekonana, czy cieszy ją zachowanie Scotty'ego. Stanowiło to jednak jakiś postęp; tak w każdym razie sądziliśmy.
Potem znowu naszą uwagę zaprzątnęły inne sprawy i przez jakiś czas nie poświęcaliśmy Scotty'emu zbyt dużo czasu. Przeżywaliśmy inwazję owadów. Pewnej nocy zbudził mnie krzyk Krystyny. Skoro krzyczała, wiedziałem, że wszystko jest mniej więcej w porządku. Gdy dzieje się coś naprawdę strasznego, wtedy cicho i spokojnie stara się zapanować nad sytuacją. Kiedy jednak pojawi się mały pajączek albo ogromna ćma, albo plamka na bluzce, wtedy Krystyna krzyczy. Spodziewałem się, że zaraz wróci do sypialni, by mi opowiedzieć, jak ogromnego owada musiała zatłuc w łazience.
Tylko że tym razem nie przestała krzyczeć. Wstałem więc i poszedłem sprawdzić, co się dzieje. Usłyszała moje kroki na schodach - ważyłem już wtedy ponad sto kilo, więc dudniłem jak oddział kawalerii.
- Najpierw włóż buty! - zawołała.
Włączyłem światło na korytarzu. Wszędzie aż roiło się od świerszczy. Wróciłem do pokoju, żeby się obuć.
Gdy setki świerszczy skaczą człowiekowi po gołych nogach i wiją się w zamkniętych dłoniach, po pewnym czasie znika odruch wymiotny - chwyta się owady garściami i pakuje do torby na śmieci. Potem można szorować się przez sześć godzin i nadal z obrzydzeniem wyobrażać sobie, że czuje się gdzieś na ciele łaskotanie maleńkich nóżek. Do tego czasu jednak wyłącza się myślenie i jedynie machinalnie wykonuje swoją pracę.
Źródłem inwazji było piętrowe łóżko w pokoju chłopców. Scotty zajmował górną pryczę, a Geoffrey spał na dolnej. W łóżku Geoffreya było kilka świerszczy, lecz chłopiec nie obudził się nawet wtedy, gdy zmienialiśmy mu powłoczkę i wytrzepywaliśmy jego koc. Nikt oprócz nas nawet nie widział świerszczy. Znaleźliśmy szczelinę w tylnej części łóżka, napsikaliśmy do środka płynu na owady, po czym zatkaliśmy dziurę starym prześcieradłem.
Później wzięliśmy prysznic żartując, że mogliśmy posłużyć się mewami, by pożarły owady tak, jak Mormoni zrobili na Salt Lake. Potem wróciliśmy do łóżka.
Czekała nas jednak nie tylko plaga świerszczy. Następnego ranka Krystyna zawołała mnie do kuchni: w oknie nad zlewem między szybą i siatką znajdowała się dziesięciocentymetrowa warstwa czerwcowych chrabąszczów. Otworzyłem okno, żeby wciągnąć martwe chrząszcze odkurzaczem i wszystkie trupki wysypały się na ladę kuchenną. Przy wciąganiu do odkurzacza każdy wydał leciutki nieprzyjemny furkot.
Następnego dnia w oknie znowu była dziesięciocentymetrowa warstwa chrząszczy i kolejnego dnia to samo. Potem coraz mniej. Wakacyjna rozrywka.
Zadzwoniliśmy do właściciela, żeby spytać, czy pomoże nam zapłacić za dezynsekcję. W odpowiedzi przysłał nam swojego ojca ze środkiem na owady. Starszy pan wlewał płyn pod fundamenty z takim zapałem, że musieliśmy pośpiesznie opuścić dom i całą sobotę krążyliśmy po okolicy, aż dopiero późnym popołudniem po burzy smród na tyle zelżał, że mogliśmy wrócić do domu.
W każdym razie, mając na głowie plagę owadów i ciągłe problemy ze zdrowiem Charliego Bena, Krystyna w ogóle nie zauważyła, co działo się z grami. Pewnego niedzielnego popołudnia piłem w kuchni dietetyczną kole. Wtedy z salonu usłyszałem głośny śmiech Scotty'ego.
To był dźwięk na tyle rzadki w naszym domu, że opuściłem kuchnię, stanąłem w drzwiach pokoju i patrzyłem na swojego syna. Gra, którą się bawił, miała wspaniałą animację: dzieci na statku walczyły z piratami, usiłującymi dostać się na pokład, i strzelały do olbrzymich ptaków, które chciały roznieść dziobami żagiel. Gra nie wyglądała na mechaniczną, jak większość gier komputerowych. Zdecydowanie podobało mi się w niej to, że gracz nie był sam - inne komputerowe dzieci pomagały mu pokonać wrogów.
- Dalej, Sandy! - powiedział Scotty. - Dalej!
Właśnie jedno z dzieci na ekranie wbiło nóż w serce herszta i piraci uciekli.
Żywo zainteresowany chciałem zobaczyć, jaki następny etap przewiduje scenariusz gry, jednak wtedy Krystyna zawołała mnie, żebym przyszedł jej pomóc przy Charlie'em. Kiedy wróciłem do pokoju, Scotty'ego już tam nie było, a Geoffrey i Emilia bawili się inną grą.
Chyba jeszcze tego samego dnia albo może jakiś czas później zapytałem Scotty'ego, jak nazywa się gra z dziećmi na statku pirackim.
- Po prostu gra, tato - odparł Scotty.
- No, ale musi mieć jakąś nazwę.
- Nie wiem, jak się nazywa.
- Jak w takim razie znajdujesz odpowiednią dyskietkę, żeby załadować ją do komputera?
- Nie wiem.
Scotty patrzył na mnie niewidzącym wzrokiem, więc dałem spokój i nie zadawałem już więcej pytań.
Wakacje dobiegły końca i Scotty wrócił do szkoły. Geoffrey zaczął chodzić do przedszkola, więc razem jechali każdego ranka szkolnym autobusem. Najważniejsze, że jakoś wreszcie ułożyło się z Charlie'em. Nie było wprawdzie lekarstwa na porażenie mózgowe, ale przynajmniej wiedzieliśmy, na czym stoimy. Nie miało mu się, na przykład, pogorszyć. Nie miał także nigdy wyzdrowieć. Mógł kiedyś zacząć mówić i chodzić, ale wcale nie musiał. Naszym zadaniem - możliwym do wykonania - było stymulowanie syna, żeby mimo kalectwa mógł się rozwijać umysłowo, gdyby okazało się, że nie jest upośledzony. Przestaliśmy się bać i mogliśmy znowu w miarę normalnie żyć.
W połowie października zadzwoniła do mnie moja agentka i powiedziała, że wcisnęła moją serię Alvin Maker Tomowi Doherty'emu z TOR Books i że Tom proponuje zaliczkę, z której można wyżyć. Biorąc pod uwagę to i nową sumkę na Ender's Game, uznałem, że skończyły się dla nas złe czasy. Przez kilka tygodni zostałem jeszcze w Compute! Books, głównie dlatego, że miałem wiele projektów w toku i nie mogłem tak po prostu ich zostawić. Potem jednak uświadomiłem sobie, jak ta praca niszczy moją rodzinę i mnie, więc uznałem, że to zbyt wysoka cena. Złożyłem dwutygodniowe wypowiedzenie, żeby dokończyć projekty, które tylko ja znałem. Szefowie zareagowali paranoidalnie: nie chcieli przyjąć dwutygodniowego wypowiedzenia i kazali mi sprzątnąć moje biurko tego samego popołudnia. Tak chamskie zachowanie pozostawiło we mnie niesmak, ale co tam. Byłem wolny. I wreszcie miałem czas dla rodziny.
W domu wszyscy odetchnęli z ulgą: Geoffrey i Emilia od razu stali się tacy, jak dawniej, ja miałem wreszcie okazję poznać tak naprawdę Charliego Bena. Zbliżały się święta (zaczynam nastawiać kolędy, gdy tylko spadną liście z drzew) i wszystko było w najlepszym porządku. Oprócz Scotty'ego. Jak zwykle oprócz Scotty'ego.
Wtedy właśnie zauważyłem coś, o czym nie miałem dotąd pojęcia. Scotty nigdy nie grał w gry, przynoszone przeze mnie z Compute! Books. Domyśliłem się tego, bo kiedy zwróciłem wszystkie gry, młodsze dzieci przystały na to niechętnie i z żalem, a Scotty nawet nie wiedział, że zniknęły. Co więcej, tamtej gry z dziećmi na pirackim okręcie nie było pośród tych, które zwróciłem Compute!. Nie było jej też wśród naszych własnych. A jednak Scotty nadal w nią grał.
Grał w nią pewnego wieczora przed pójściem spać. Cały dzień pracowałem nad Ender's Game, próbując skończyć wszystko przed Gwiazdką. Kiedy po raz trzeci usłyszałem wołanie Krystyny: “Scotty, masz natychmiast iść do łóżka!", wyszedłem z mojego gabinetu.
Z jakiegoś powodu zawsze potrafiłem skłonić dzieci do posłuszeństwa, nie uciekając się do krzyków i bicia, podczas gdy na Krystynę czasem nie chciały nawet zwracać uwagi. Tak musi działać męski głos: niski i głęboki. Na przykład zawsze potrafiłem uśpić śpiewaniem Geoffreya, gdy był niemowlęciem, a tymczasem Krystynie nigdy się to nie udawało. Kiedy więc stanąłem w drzwiach i powiedziałem:
- Scotty, zdaje się, że mama prosiła cię, żebyś kładł się spać - nie zdziwiłem się, iż syn natychmiast wyciągnął rękę, żeby wyłączyć komputer.
- Ja wyłączę - powiedziałem - Idź już do łóżka. Scotty nadal chciał wyłączyć komputer.
- Idź już! - powtórzyłem głębokim, stanowczym głosem. Wstał i nie patrząc na mnie wyszedł z pokoju.
Podszedłem do komputera, żeby go wyłączyć, i ujrzałem animowane dzieci, zupełnie jak te, które widziałem wcześniej. Tylko że tym razem nie znajdowały się na pirackim okręcie, lecz na starej lokomotywie parowej, pędzącej po szynach. Co to za gra? - pomyślałem. Jednostronne dyskietki nie mogły pomieścić nawet stu kilobajtów, a tymczasem ta gra miała dwa scenariusze i całą tę animację, a ...
A w stacji dysków nie było żadnej dyskietki.
To znaczy, że to była gra, którą ładuje się do komputera i wyciąga dyskietkę, czyli w całości mieściła się w pamięci operacyjnej, a w takim razie jej wyszukana animacja musiała zajmować jedynie czterdzieści osiem kilobajtów. Wiedziałem wystarczająco dużo o pisaniu gier, by uznać to za cud.
Rozejrzałem się wokół w poszukiwaniu dyskietki. Nie było jej. Pomyślałem, że Scotty gdzieś ją odłożył. Tylko że nigdzie nie widziałem dyskietki, której bym nie znał.
Usiadłem, żeby pobawić się grą, jednak dzieci znikły. Pozostał tylko pociąg samotnie pędzący po szynach. Całe bogate otoczenie gdzieś przepadło. Pozostał tylko pociąg na niebieskim tle. Znikły także tory. A potem sam pociąg. Miałem przed sobą czysty, niebieski ekran. Dotknąłem klawiatury. To, co wystukałem, pojawiło się na ekranie. Dopiero, gdy parę razy wcisnąłem klawisz enter, zorientowałem się, co się dzieje: komputer chodził w trybie nieedycyjnym, czyli przejął sterowanie klawiaturą. Z początku pomyślałem, że gra ma wspaniały system zabezpieczania przed kopiowaniem: gdy się kończy, każe komputerowi przejść w tryb, w którym nie ma dostępu do pamięci. W tym trybie nie można zrobić nic, tylko wyłączyć komputer i tym samym wymazać kod programu z pamięci operacyjnej. Po chwili jednak uświadomiłem sobie, że firma, która potrafiła stworzyć tak dobrą grę, z tak dobrze zabezpieczonym kodem dostępu, na pewno dodałaby do niej jakiś znak symbolizujący koniec gry. A poza tym, dlaczego gra się skończyła? Scotty nie dotknął komputera po tym, jak kazałem mu iść spać. Ja również go nie dotykałem. Dlaczego dzieci znikły z ekranu? Dlaczego zniknął pociąg? Komputer w żaden sposób nie mógł “wiedzieć", że Scotty zakończył grę, zwłaszcza że trwała ona jeszcze przez chwilę, gdy Scotty wyszedł z pokoju.
Nie wspomniałem o niczym Krystynie, w każdym razie aż do czasu, gdy było już po wszystkim. Żona nie znała się w ogóle na komputerach. Potrafiła tylko włączyć komputer i odpalić wordstara. Nigdy nie przyszło jej do głowy, że w grze syna jest coś niesamowitego.
Dwa tygodnie przed świętami wróciła plaga owadów. To, że mogły przeżyć w panującym na zewnątrz chłodzie, wydawało się zupełnie nieprawdopodobne. Jedyne wytłumaczenie, jakie nam się nasunęło, brzmiało: w niszy pod domem było dość ciepło. W każdym razie spędziliśmy kolejną ekscytującą noc, pakując świerszcze do toreb na śmieci. Stare prześcieradło nadal tkwiło w szparze łóżka - tym razem świerszcze wychodziły spod szafki w łazience. Następnego dnia zamiast czerwcowych chrabąszczy między szybami, w wannie pojawiły się długonogie pająki.
- Tylko nic nie mów właścicielowi - zastrzegłem. - Nie mógłbym znieść po raz kolejny cuchnących pestycydów.
- To chyba ojciec właściciela sprowadza te plagi owadów - powiedziała Krystyna. - Pamiętasz? Był tutaj i malował dom, gdy to się stało po raz pierwszy. A dzisiaj znowu przyszedł, żeby zawiesić lampki.
Zachichotaliśmy w łóżku na myśl o tak absurdalnym przypuszczeniu. Uważaliśmy, iż to niezbyt mądre, chociaż dość miłe ze strony ojca właściciela, że uparł się zawiesić na naszym domu gwiazdkowe lampki. Scotty wyszedł na dwór i przez cały czas go obserwował. Pierwszy raz widział lampki na naszym dachu: miałem lęk przestrzeni i za nic w życiu nie wszedłbym na drabinę na tyle wysoko, żeby przyczepić światełka, dlatego zawsze obywaliśmy się bez nich, mieliśmy tylko lampki na choince, które widać było przez okno. Tymczasem oboje, Krystyna i ja, uwielbiamy gwiazdkowy kicz. Jesteśmy tak zdesperowani, że nawet puszczamy bożonarodzeniowy album Carpentersów. Uznaliśmy więc, iż to wspaniale, że ojciec właściciela chce nam zawiesić lampki.
- Przez wiele lat to był mój dom - powiedział. - Moja żona i ja zawsze mieliśmy lampki. Bez tego ten dom nie wyglądałby jak należy.
Ojciec właściciela był sympatycznym, wzbudzającym zaufanie staruszkiem. Pracował powoli, lecz wytrwale i wciąż miał wiele sił. Po paru godzinach światła znalazły się na dachu.
Gwiazdkowe zakupy. Wysyłanie kartek. Przedświąteczne zamieszanie. Byliśmy zajęci.
Pewnego ranka, chyba jakiś tydzień przed świętami, Krystyna czytała poranną gazetę i nagle zrobiła się chłodna i spokojna - jak zawsze wtedy, gdy naprawdę dzieje się coś złego.
- Scott, przeczytaj to - powiedziała.
- Powiedz mi, co tam piszą.
- To jest artykuł o zaginionych dzieciach z Greensboro.
Zerknąłem na nagłówek: DZIECI, KTÓRE NIE BĘDĄ W DOMU NA ŚWIĘTA.
- Nie chcę o tym słyszeć - odparłem.
Nie mogę czytać o molestowaniu i porywaniu dzieci. To mnie doprowadza do szału. Mam potem kłopoty z zaśnięciem. Zawsze taki byłem.
- To musisz przeczytać - nalegała. - Są tu imiona chłopców, którzy zaginęli w ciągu ostatnich trzech lat. Russel DeYerge, Nicholas Tyler...
- Do czego zmierzasz?
- Nicky. Rusty. Dawid Roddy. Peter. Czy mówią ci coś te imiona? Na ogół nie pamiętam zbyt dobrze imion.
- Nie.
- Steve, Howard, Van. Tylko jedno imię nie pasuje, ostatnie: Alexander Booth. Zaginął tego lata.
Z jakiegoś powodu ogarnął mnie niepokój. Krystyna była bardzo zaaferowana tym, co mówiła, ale wyjaśniła, o co jej chodzi.
- No i co z tego? - zapytałem.
- To wszystko wyimaginowani przyjaciele Scotty'ego.
- Daj spokój.
Krystyna jednak przeczytała mi wszystkie imiona. Miała całą listę w dzienniku, który prowadziła, gdy terapeuta polecił nam notować, jak zachowuje się Scotty. Imiona zgadzały się, a w każdym razie na to wyglądało.
- Scotty na pewno czytał wcześniej ten artykuł - powiedziałem. - Musiał się nim przejąć. Zawsze był wrażliwym dzieckiem. Może zaczął utożsamiać się z tymi chłopcami, bo miał wrażenie, że... ja wiem?... że jego też uprowadzono z South Bend i przewieziono do Greensboro.
Przez chwilę takie wyjaśnienie wydawało się całkiem prawdopodobne; taki pozór prawdopodobieństwa mają teorie psychologiczne.
Krystyna natychmiast obaliła moją teorię.
- Piszą, że w tym artykule po raz pierwszy zamieszczono imiona i nazwiska wszystkich zaginionych chłopców.
- A pewnie. Każdy brukowiec tak napisze.
- Scott, nasz syn zna imiona tych chłopców.
- Poza jednym.
- No to mi ulżyło.
A jednak wcale tak nie było. Zaraz przypomniałem sobie, co słyszałem, gdy Scotty grał w piratów. “Dalej, Sandy". Powiedziałem o tym Krystynie. Sandy to Aleksander. Tak jak Rusty to Russell. To nieprawda, że Scotty znał jedynie osiem z dziewięciu imion zaginionych chłopców. Znał je wszystkie.
Trudno opisać, co czuje rodzic drżący o los swoich pociech; mogą tylko powiedzieć, że nigdy nie bałem się tak o własną skórę, jak o życie moich dzieci: gdy jedno wybiegło na ulicę, kiedy miało dwa lata, a inne dostało drgawek, gdy było niemowlęciem. Zdałem sobie sprawę, że istnieje jakiś związek między porwaniami dzieci i moim synem. Nigdy nie znalazłem się w samolocie uprowadzonym przez terrorystów, nikt mi nie przystawiał pistoletu do głowy i nigdy nie spadałem w przepaść. Może więc istnieją gorsze lęki. Wpadłem kiedyś w poślizg na oblodzonej drodze, a także z całej siły trzymałem się fotela w samolocie, koziołkującym wysoko nad ziemią. Jednak wtedy nie czułem się tak, jak po przeczytaniu tego artykułu. Dzieci, które zniknęły. Nikt nie widział, żeby je ktoś porywał. Nikt nie widział, żeby ktoś czaił się w pobliżu ich domów. Dzieci zwyczajnie nie wróciły ze szkoły do domu albo bawiły się na podwórku i nie przybiegły, gdy je wołano. Po prostu przepadły. Tymczasem Scotty znał imiona ich wszystkich. Bawił się z nimi w wyobraźni. Skąd wiedział, kim są? Dlaczego do tego stopnia zafascynował się zaginionymi dziećmi?
Ostatni tydzień przed świętami uważnie go obserwowaliśmy. Widzieliśmy, że był nam obcy. Że się nam wymykał. Nie pozwalał się dotykać i ucinał każdą rozmowę. Wiedział, że idą święta, ale o nic nie poprosił, nie okazywał podniecenia i nie chciał iść do sklepu. Chyba nawet nie sypiał. Zaglądałem do niego, zanim kładłem się spać - o drugiej albo trzeciej w nocy - długo po tym, jak wdrapał się na swoją pryczę. Leżał odkryty, z szeroko otwartymi oczami. Jego bezsenność była poważniejsza od problemów z zasypianiem, jakie miał kiedyś Geoffrey. W ciągu dnia Scotty chciał jedynie siedzieć przed komputerem albo kręcić się na mrozie na podwórku. Krystyna i ja nie wiedzieliśmy, co robić. Czy go już w jakimś sensie utraciliśmy?
Próbowaliśmy wciągnąć go w domowe sprawy. Nie chciał wybrać się z nami na gwiazdkowe zakupy. Wyłączyłem nawet komputer i schowałem wszystkie dyskietki i kartrydże, ale ucierpieli na tym jedynie Geoffrey i Emilia. Scotty nadal grał w swoją nieprawdopodobną grę.
O nic nie poprosił aż do samej Wigilii.
Pisałem właśnie scenę, w której Ender znajduje wyjście z problemu Giant's Drink, gdy Krystyna weszła do mojego gabinetu. Może właśnie z powodu tego, co działo się ze Scottem, tak bardzo fascynują mnie w tej książce gry komputerowe dla dzieci. Może udawałem, że one mają sens. Do dziś dokładnie pamiętam zdanie, którego pisanie przerwałem, gdy stojąca w drzwiach Krystyna odezwała się do mnie bardzo chłodnym i przerażonym głosem.
- Scotty chce, żebyśmy zaprosili na Wigilię jego przyjaciół - powiedziała.
- Czy starczy nam dodatkowych nakryć dla wyimaginowanych przyjaciół?
- Oni nie są wyimaginowani - odparła. - Czekają na podwórku.
- Żartujesz sobie. Przecież tam jest potwornie zimno. Jacy rodzice pozwoliliby dzieciom wyjść z domu na Wigilię?
Nic nie odpowiedziała. Wstałem i razem podeszliśmy do drzwi. Otworzyłem je.
Za nimi stało dziewięcioro dzieci. Były w różnym wieku, od jakichś sześciu do może dziesięciu lat. Sami chłopcy. Niektórzy mieli na sobie koszulki bez rękawów, inni płaszcze, a jeden był w kostiumie kąpielowym. Nie mam pamięci do twarzy, ale Krystyna tak.
- To właśnie oni - odezwała się cicho za moimi plecami. - Ten ma na imię Van. Pamiętam go.
- Van? - spytałem.
Chłopiec podniósł na mnie wzrok i zbliżył się nieśmiało.
Usłyszałem za sobą głos Scotty'ego:
- Czy mogą wejść, tato? Powiedziałem, że pozwolicie im spędzić z nami Wigilię. Tego im najbardziej brakuje.
- Scotty - zwróciłem się do syna - ci chłopcy są na liście zaginionych? Gdzie oni byli przez cały czas?
- Pod domem - odparł Scotty.
Przyszła mi na myśl wnęka pod budynkiem. Przypomniałem sobie, ile to razy Scotty przychodził latem do domu umorusany ziemią.
- Jak się tam znaleźli?
- Stary człowiek ich tam wsadził. Kazali nikomu nie mówić, bo stary człowiek pogniewałby się, a oni nie chcieli, żeby znowu się na nich zdenerwował. Ale ja powiedziałem, że będzie w porządku, jak powiem wam.
- To dobrze - odparłem.
- Ojciec właściciela domu - wyszeptała Krystyna. Skinąłem głową.
- Ale jak mógł ich tam trzymać przez cały czas? Kiedy ich karmi? Kiedy...
Wiedziała już, że stary człowiek ich nie karmił. Nie chciałbym, byście myśleli, że Krystyna nie domyśliła się tego od razu. Lecz w coś takiego nie chce się uwierzyć i zaprzecza się temu, jak długo można albo i jeszcze dłużej.
- Niech twoi koledzy wejdą - zgodziłem się.
Spojrzałem na Krystynę. Skinęła głową. Wiedziałem, że też się zgodzi. Nie odmawia się przyjęcia zagubionych dzieci na Wigilię. Nawet jeśli są martwe.
Scotty uśmiechnął się. Jego uśmiech wiele dla nas znaczył. Minęło tak dużo czasu, od chwili gdy ostatni raz się uśmiechał. Chyba nie widziałem takiego uśmiechu od kiedy przeprowadziliśmy się do Greensboro.
- W porządku! Możecie wejść! - zawołał do chłopców. Krystyna przytrzymała drzwi, a ja usunąłem się z przejścia. Dzieci weszły; jedne uśmiechnięte, inne zbyt nieśmiałe, by okazać radość.
- Wejdźcie do salonu - powiedziałem.
Scotty poprowadził kolegów jak gospodarz dumny ze swojej wspaniałej rezydencji. Rozsiedli się na podłodze. Nie było wiele prezentów; jedynie podarunki od dzieci; my kładziemy upominki dopiero wtedy, gdy one idą spać. Stała jednak choinka; ozdobiona lampkami i ręcznie robionymi zabawkami. Wisiały na niej nawet ozdóbki, które Krystyna sama przygotowywała, gdy leżała w łóżku walcząc z porannymi mdłościami, kiedy była w ciąży ze Scottym. Znalazły się też małe pluszowe zwierzątka, pamiętające pierwszą choinkę w życiu Scotty'ego. Mieliśmy nie tylko drzewko - cały pokój ozdobiony był czerwonymi i zielonymi wstążeczkami, i małymi drewnianymi szopkami. Obok sanek z wikliny siedział pluszowy hipopotam w czapce Mikołaja i duży dziadek do orzechów w kształcie kominiarza. Było też wiele innych rzeczy, które kupiliśmy lub zrobiliśmy sami, bo nie potrafiliśmy się oprzeć czarowi świąt.
Zawołaliśmy Geoffreya i Emilię, a Krystyna przyniosła Charliego Bena. Trzymała go na kolanach, podczas gdy ja opowiadałem o narodzinach Dzieciątka Jezus: o pasterzach i trzech królach i jedną opowieść z Księgi Mormonów o tym, jak minął dzień i noc, i jeszcze jeden dzień - i nie zapadała ciemność. Potem mówiłem o tym, po co Jezus przyszedł na ten świat. O tym, że będzie nam wybaczone każde zło, które czynimy.
- Każde? - spytał jeden z chłopców.
- Nie! - zaprotestował Scotty. - Nie zabijanie.
Krystyna zaczęła płakać.
- To prawda - zgodziłem się. - Wierzymy, że Bóg nie przebacza ludziom, którzy celowo zabijają innych. A w Nowym Testamencie Jezus mówi, że jeśli ktoś skrzywdzi dziecko, lepiej niech przywiąże sobie kamień młyński do szyi i rzuci się do morza.
- Tato, to bolało - powiedział Scotty. - Oni mi tego nie powiedzieli.
- To była tajemnica - odparł jeden z chłopców.
Krystyna orzekła, że to Nicky, bo ma pamięć do imion i twarzy.
- Powinniście mi powiedzieć - ciągnął Scotty. - Nie pozwoliłbym mu się dotykać.
Wtedy zrozumieliśmy ponad wszelką wątpliwość, że było za późno, by ratować syna. Scotty także już nie żył.
- Przepraszam, mamusiu - powiedział. - Powiedziałaś, żebym się z nimi więcej nie zadawał, ale to moi przyjaciele i chciałem się bawić. - Spuścił głowę. - Nawet nie potrafię już płakać. Wypłakałem wszystkie łzy.
Pierwszy raz powiedział tak dużo od czasu, gdy przeprowadziliśmy się do Greensboro. Gdzieś na dnie całego natłoku myśli i uczuć kryła się gorycz: cały ten rok, nasze troski i niepokoje, wszystkie próby nawiązania z nim kontaktu i nic. Dopiero jego śmierć sprawiła, że zaczął z nami rozmawiać.
Teraz jednak myślę, że powodu należy upatrywać w czym innym. Gdy zapukał do drzwi tamtego wieczoru, otworzyliśmy je, a kiedy o to poprosił, przyjęliśmy do siebie jego przyjaciół. Mimo obcości, jaka była między nami przez cały rok, zaufał nam, a my go nie zawiedliśmy. To właśnie wzajemne zaufanie stało się przyczyną, że tę ostatnią Wigilię spędziliśmy z naszym synem.
Nie próbowaliśmy wtedy niczego zrozumieć. Byli dziećmi i potrzebowali tego, czego w taki wieczór pragną wszystkie dzieci. Krystyna i ja snuliśmy opowieści wigilijne i mówiliśmy o gwiazdkowych tradycjach w innych krajach i dawnych czasach. Chłopcy nabrali śmiałości, każdy z nich opowiedział o tym, jak w jego domu obchodzi się Boże Narodzenie. Mieli same dobre wspomnienia. Śmiali się, szturchali łokciami i żartowali. I chociaż było to najbardziej przerażające Boże Narodzenie w naszym życiu, okazało się zarazem najlepsze - doskonała Gwiazdka, podczas której jedynym prezentem, jaki miał znaczenie było to, że mogliśmy znaleźć się razem. Dotąd pamiętamy każdą chwilę i każda jest dla nas cenna. Chociaż dzisiaj nie rozmawiamy o tym z Krystyną otwarcie, oboje pamiętamy tamtą Wigilię. Geoffrey i Emilia także ją pamiętają. Mówią, że to była “Gwiazdka, na którą Scotty przyprowadził swoich przyjaciół". Nie sądzę, by zrozumieli, co się naprawdę wtedy wydarzyło i będę szczęśliwy, jeśli nigdy tego nie zrozumieją.
Wreszcie Geoffrey i Emilia zasnęli. Zaniosłem ich do łóżek, a Krystyna porozmawiała z chłopcami i poprosiła, by nam pomogli. Mieli poczekać w salonie, aż przyjedzie policja, i pomóc w powstrzymaniu starego człowieka, który wykradł ich rodzinom i pozbawił przyszłości. Chłopcy zgodzili się. Poczekali, aż zjawili się oficerowie policji i wysłuchali relacji Scotty'ego.
Powiadomiono rodziców. Ci zjawili się natychmiast, przerażeni, bo przez telefon policjanci mieli odwagę powiedzieć jedynie, że matki i ojcowie mają się stawić w sprawie zaginionego dziecka. I oto przybyli: podnieceni i z przerażeniem w oczach. Stali przy schodach, a policjanci próbowali wytłumaczyć im, co się stało. Spod naszego domu wynoszono rozkładające się zwłoki. Nie było już żadnej nadziei. Kiedy rodzice weszli do salonu, przekonali się, że okrutna Opatrzność okazała się również łaskawa - otrzymali to, na co wielu innych rodziców czekało na próżno: mogli się pożegnać z dziećmi. Nie opiszę scen radości i bólu, jakie tego wieczoru miały miejsce w naszym domu, bo te stały się udziałem tamtych rodzin.
Kiedy już wszystko wyjaśniono, padły słowa pożegnania i popłynęły łzy, a uwalane ziemią ciała ułożono na trawniku na prześcieradłach i zidentyfikowano na podstawie strzępków ubrań, przyprowadzono starego człowieka zakutego w kajdanki. Towarzyszył mu właściciel domu i rozespany prawnik. Kiedy starzec ujrzał ciała na trawniku, nie usiłował się wykręcać, a jego przyznanie się do winy zostało nagrane. Żadne z rodziców nie musiało na niego patrzeć i żaden z chłopców nie musiał znowu znosić jego widoku.
Jednak rodzice i dzieci wiedzieli, że już jest po wszystkim, że już żadna rodzina nie zostanie rozdzielona, jak rozdzielono nas. Wtedy chłopcy zniknęli, jeden po drugim, tak, jak się zjawili. Odeszli też rodzice. Oddalali się w milczeniu, przejęci bólem i nabożną czcią, bo koszmar skończył się w tę noc litości i sprawiedliwości.
Scotty odszedł jako ostatni. Siedzieliśmy w trójkę w salonie, chociaż światła na zewnątrz świadczyły o tym, że policja nadal wykonuje swoją pracę. Krystyna i ja dokładnie pamiętamy wszystko, co wtedy zostało powiedziane, jednak najbardziej wryły nam się w pamięć ostatnie słowa naszego najstarszego syna.
- Przepraszam, że byłem taki wściekły przez całe lato - powiedział Scotty. - Wiedziałem, że tak naprawdę ta przeprowadzka to nie wasza wina. Nie powinienem się złościć, ale stało się.
To nas po prostu przerastało: on prosił nas o wybaczenie. Wyrzuty sumienia, które nas dręczyły, były bez porównania poważniejsze. Obwinialiśmy się o wszystko to, co zrobiliśmy źle lub czego nie zrobiliśmy, a co mogło ocalić mu życie. Kiedy wreszcie umilkliśmy, Scotty ujął wszystko we właściwe proporcje.
- W porządku. Cieszę się tylko, że nie jesteście na mnie źli.
I wtedy zniknął.
Wyprowadziliśmy się jeszcze przed świtem. Przyjęli nas dobrzy przyjaciele. Geoffrey i Emilia rozpakowali prezenty, na które tak długo czekali. Z Utah przylecieli rodzice Krystyny i moi. Na pogrzeb przyszli także ludzie z naszej parafii. Nie udzieliliśmy żadnych wywiadów, podobnie jak inne rodziny zaginionych chłopców. Policja podała jedynie, że znaleziono ciała i że morderca przyznał się do winy. Nie zgodziliśmy się na wywiady: każdy wprowadzony w sprawę miał świadomość, że sensacyjne nagłówki gazet w supermarkecie byłyby czymś niestosownym.
Wszystko szybko wróciło do normy. Życie toczyło się dalej. Większość ludzi nie wie nawet, że mieliśmy jeszcze jedno dziecko przed Geoffreyem. Nie robiliśmy z tego tajemnicy. To było po prostu coś, o czym trudno jest mówić. Jednak teraz, po latach, myślę, że o tym należy opowiedzieć, jeśli zachowa się godność i wyzna to ludziom, którzy potrafią wszystko zrozumieć. Inni muszą sobie uświadomić, że nawet w najbardziej mrocznym miejscu można znaleźć światło. Że chociaż doświadczyliśmy największego bólu w całym naszym życiu, Krystyna i ja potrafiliśmy cieszyć się z tego ostatniego wieczoru, spędzonego z naszym pierworodnym, że podarowaliśmy dobrą gwiazdkę tamtym zaginionym dzieciom, one zaś odpłaciły się nam tym samym.
POSŁOWIE
W sierpniu 1988 roku zaniosłem to opowiadanie na warsztaty Sycamore Hill Writers. Na końcu pierwszej wersji opowiadania znajdowała się notka wyjaśniająca, że opowiadanie jest fikcją, mój najstarszy syn to Geoffrey i że nigdy żaden właściciel wynajmujący dom nie skrzywdził mojej rodziny. Inni pisarze uczestniczący w warsztatach przyjęli moje opowiadanie z oburzeniem, a nawet z furią.
Karen Fowler ujęła to najzwięźlej, gdy powiedziała, o ile dobrze pamiętam: “Opowiadając tę historię w pierwszej osobie i podając tyle szczegółów z własnego życia, przywłaszczyłeś sobie coś, co do ciebie nie należy. Udawałeś, że odczuwasz żal ojca, który stracił dziecko, a tymczasem nie miałeś prawa odczuwać tego żalu".
Kiedy to powiedziała, przyznałem jej rację. Przedstawiona przeze mnie historia chodziła mi po głowie od lat, lecz dopiero poprzedniej jesieni opowiedziałem ją w pierwszej osobie. Miało to miejsce na przyjęciu z okazji Halloween, zorganizowanym przez studentów Watauga College w Apallachach. Tamtego wieczoru wszyscy opowiadali historyjki o duchach, więc wpadłem na pomysł, że opowiem tę właśnie historię. Przyszło mi na myśl, by zrelacjonować ją w pierwszej osobie, po części dlatego, że opowiadając prawdziwe szczegóły z własnego życia nie musiałem się wysilać i wymyślać bohatera opowiadania, po części zaś - ponieważ historyjki o duchach robią większe wrażenie, gdy słuchacze do pewnego stopnia wierzą, że opowieść może być prawdziwa. Historia okazała się lepsza od wszystkich, jakie kiedykolwiek wymyśliłem. Dlatego gdy przyszło mi ją spisać, również posłużyłem się pierwszą osobą.
Wtedy jednak słowa Karen Fowler sprawiły, że zmodyfikowałem ocenę moralną mojego czynu i postanowiłem niezwłocznie zmienić sposób narracji. Kiedy jednak pomyślałem o zmianie historyjki, o pozbawieniu jej epizodów z mojego życia i zastąpieniu ich szczegółami z życia fikcyjnego bohatera, natychmiast poczułem paraliżujący strach. Jakaś część mnie burzyła się przeciwko temu, co powiedziała Karen. Nie, mówiła, ona się myli, z całą pewnością masz prawo opowiedzieć tę historię i odczuwać żal.
W tamtej chwili wiedziałem już, o czym naprawdę mówi to opowiadanie i dlaczego miało dla mnie tak wielkie znaczenie. To nie była wcale zwykła historyjka o duchach i nie napisałem jej dla zabawy. Powinienem był wpaść na to wcześniej - przecież nigdy nie piszę niczego dla zabawy. Historia nie mówiła o moim fikcyjnym najstarszym dziecku o imieniu Scotty. Mówiła o moim prawdziwym najmłodszym dziecku, Charliem Benie.
O Charliem, który przez pięć i pół roku nie odezwał się do nas ani słowem. O Charliem, który nie potrafił się do nas uśmiechać, dopóki nie skończył roku, który nie potrafił się do nas przytulić, dopóki nie skończył czterech lat, który wciąż spędza dnie i noce w bezruchu, leżąc tam, gdzie się go zostawi, zdolny jedynie wić się  na łóżku, lecz niezdolny do biegania, zdolny do krzyku, lecz niezdolny do mówienia, zdolny do rozumienia, co robią jego brat i siostra, lecz niezdolny spytać dlaczego. Jednym słowem - o dziecku, które nie jest martwe, lecz może zaledwie odrobinę poczuć smak życia, mimo całej naszej miłości i tęsknoty.
Przez całe życie Charliego, aż do tamtego dnia w Sycamore Hill, nigdy nie przelałem ani jednej łzy nad jego losem, nigdy nie pozwoliłem sobie na wybuch żalu. W tak przekonujący sposób kryłem się pod maską spokoju i akceptacji, że sam zacząłem w to wierzyć. Jednak w historiach przez nas opowiadanych, zawsze wychodzą na jaw kłamstwa, na których opieramy swoje życie. Ja nie jestem w tej kwestii wyjątkiem. Historia ta początkowo wydała mi się jedynie żartem, oryginalnym dowcipem pośród tradycyjnych opowieści o duchach. Okazała się jednak najbardziej osobistą i bolesną historią, jaką stworzyłem w swojej karierze pisarskiej. Podświadomie dałem temu wyraz, czyniąc ją najbardziej autobiograficznym spośród moich opowiadań.
Wiele miesięcy później siedziałem w samochodzie na zaśnieżonym cmentarzu w Utah i patrzyłem, jak człowiek, którego kocham z całego serca stanął, klęknął i znowu stanął nad grobem swojej osiemnastoletniej córki. Natychmiast przypomniałem sobie, co powiedziała Karen: rzeczywiście, nie miałem prawda udawać, że należy mi się szacunek i zrozumienie, jakie okazujemy ludziom, którzy stracili dziecko. Wiedziałem jednak, że nie mogłem nie opowiedzieć mojej historii, bo to także byłaby jakaś forma kłamstwa. Wtedy zdecydowałem się na kompromis: miałem opublikować tę historię tak, jak czułem, że należy ją przedstawić, ale na końcu postanowiłem zamieścić to wyjaśnienie jako posłowie, żebyście dokładnie wiedzieli, co jest prawdą, a co od niej odbiega. Osądźcie sami; moim zdaniem to najlepsze, co mogłem zrobić.
POSŁOWIE
Pisarze nie mają więcej pomysłów na opowiadania niż inni ludzie. Każdego dnia przeżywamy albo słyszymy z tysiąc tematów nadających się na opowiadania. Pisarze mają po prostu większą wprawę w rozpoznawaniu pomysłów, które mogą stać się opowiadaniami.
Prawdziwym wyzwaniem jest dalsza droga: od pomysłu do nadania kształtu postaciom i ich otoczeniu, stworzenia struktury opowiadania, narratora i jego punktu widzenia, a wreszcie - spisanie wszystkiego w sposób zrozumiały i wymowny dla czytelnika. Na tym właśnie etapie okazuje się, kto tylko chciałby być pisarzem lub pragnie pewnego dnia napisać książkę, a kto rzeczywiście przelewa słowa na papier i oddaje do druku z nadzieją, że inni je przeczytają.
Jeśli mnie pamięć nie myli, oto skąd wzięło się każde z opowiadań zawartych w tej książce:

ERYNIE W UBIKACJI NA CZWARTYM PIĘTRZE
Pracowałem dla pisma “The Ensign" jako asystent redaktora, a czasem jako publicysta. Jay A. Parry był tam redaktorem technicznym, tak samo jak przedtem w Brigham Young University Press, gdzie rozpoczęła się moja kariera redaktorska. To Jay zachęcił mnie, żebym się starał o pracę w “The Ensign" i pomógł mi przejść przez ten cały proces.
On, ja i jeszcze jeden redaktor, Lane Johnson, marzyliśmy o tym, by zostać pisarzami. Ja miałem pewne osiągnięcia jako autor sztuk teatralnych, ale w epice wszyscy byliśmy nowicjuszami. Zaczęliśmy chodzić razem na obiady do stołówki w LSD Church Office Building w Salt Lake City. Zjeżdżaliśmy windą z dwudziestego trzeciego piętra, chwytaliśmy naprędce jakąś sałatkę, a potem, przycupnięci przy stole, opowiadaliśmy sobie różne historyjki.
Rzecz jasna, kiedy w końcu udało się je spisać, każdy pokazywał rezultaty pozostałym dwóm. Działaliśmy jak głuchy wiodący ślepca - żaden z nas niczego jeszcze nie sprzedał. Wszyscy jednak byliśmy profesjonalnymi redaktorami; co dzień przez nasze ręce przechodziły setki źle napisanych tekstów, które poprawialiśmy i przerabialiśmy tak, że stawały się jasne i łatwe do czytania. Może nie mieliśmy pojęcia, jak sprzedać powieść, lecz z całą pewnością wiedzieliśmy, jak należy pisać. Wiedzieliśmy także, jak rozumieć to, co napisali inni i jak wyławiać z tego główną myśl, żeby ją zachować w kolejnych wcieleniach tekstu.
Pewnie dlatego jestem taki sceptyczny w odniesieniu do współczesnych krytyków, traktujących tekst jako cud, którego nie wolno zmieniać, lecz jedynie wielbić lub poddawać drobiazgowej analizie jak samą opowieść. Tymczasem każdy wydawca i redaktor wie, że tekst nie jest opowieścią, jest zaledwie jedną z prób wprowadzenia opowieści do pamięci odbiorcy. Każdy tekst można zastąpić nieskończoną ilością innych, lepszych lub gorszych, jednak żaden nie okaże się “odpowiedni" dla każdego odbiorcy, żaden też nie będzie “doskonały". Opowieść istnieje jedynie w pamięci czytelnika i stanowi pewną wersję tego, co zamierzył (świadomie lub nie) autor. Czytelnik może sam sobie stworzyć lepszą opowieść niż pisarz. Do serc czytelników trafił nędznie napisany Tarzan, władca małp Edgara Rice'a Burroughsa, bo to, co otrzymali, wychodziło daleko poza tekst. Tymczasem wiele pięknie napisanych rzeczy zniknęło bez śladu, bo choć piękne, nie zdołały przejąć słuchaczy.
O tym, jak nasza przyjaźń i spotkania przy obiedzie przyczyniły się do powstania innych opowiadań z tego zbioru, wspomnę w swoim czasie. To, o którym teraz piszę, powstało stosunkowo późno. Odszedłem już wtedy z redakcji pisma “The Ensign" i zaczynałem karierę jako wolny strzelec. Nadal miałem kontakty z ludźmi z “The Ensign", bo kończyłem projekt, który nie był jeszcze gotowy, gdy zrezygnowałem z pracy pierwszego stycznia tysiąc dziewięćset siedemdziesiątego ósmego roku. Podczas jednej z rozmów Jay Parry opowiedział mi swój koszmarny sen.
- Możesz to wykorzystać w opowiadaniu, jeśli chcesz - zakończył - Myślę, że nadaje się na opowiadanie, ale spisanie go byłoby dla mnie zbyt przerażające.
Jayowi brak pewnej dozy podłości, którą mam ja. Albo może mówił tak dlatego, że był już ojcem, a ja jeszcze nie. Wcale nie jestem już taki pewny, czy potrafiłbym napisać to opowiadanie po urodzeniu się moich dzieci. Wtedy jednak koszmarny sen Jaya - dziecko z płetwami zamiast rąk, topiące się w ubikacji - wydał mi się fascynujący, a nawet przejmujący.
Byłem wówczas świeżo po lekturze jednego ze zbiorów opowiadań Harlana Ellisona i dostrzegłem motyw grzechu i kary pojawiający się w jego najokrutniejszych opowiadaniach, w których straszne rzeczy przytrafiają się tylko pewnym ludziom. Wydało mi się oczywiste, że aby wizja zdeformowanego dziecka przekształciła się w opowiadanie, stwór ten musi zjawić się w życiu kogoś, kto zasłużył na to, by go oglądać.
Kiedy napisałem pierwszą wersję opowiadania, pokazałem ją Francois Camoinowi, profesorowi, który prowadził kurs pisania na Uniwersytecie w Utah. Uczestniczyłem już wcześniej w takich zajęciach i zdążyłem się zorientować, że poza sporadycznymi wskazówkami, jedynie zmuszały mnie do systematycznego pisania opowiadań i do przestrzegania terminów ich oddawania. Francois był inny - nie tylko naprawdę wiedział, jak pisać, lecz także, jak uczyć innych pisania; tymczasem ta druga umiejętność jest obecnie prawie niespotykana u prowadzących zajęcia z pisania w Ameryce. Francois nie wiedział wszystkiego, nikt zresztą wszystkiego nie wie, ale w porównaniu ze mną był wtedy niemal wszechwiedzący. Chociaż udawało mi się regularnie publikować opowiadania z fantastyki naukowej, nadal miałem jedynie mętne pojęcie, dlaczego niektóre z nich robią wrażenie na czytelnikach, a inne nie. Francois pomógł mi zrozumieć zalety i słabości mojego ówczesnego pisarstwa.
Jako twórca sztuk teatralnych zauważyłem, że mam skłonność do pisania epigramów. Jeden z krytycznych przyjaciół stwierdził, iż bohaterowie moich sztuk wypowiadają słowa, które można wyryć w kamieniu nad wejściem do gmachu publicznego. Owa skłonność do dydaktyki była (i pewnie nadal jest) widoczna także w mojej prozie. Francois pomógł mi zrozumieć, że wprawdzie akcja opowiadania - wydarzenia i ich przyczyny - powinna być jasna, jednak jego znaczenie musi pozostać subtelne, enigmatyczne. Powinno znajdować się między linijkami tekstu, żeby czytelnik mógł je odkryć, nie może jednak nasuwać mu się zbyt jednoznacznie.
- To jest opowiadanie o winie - powiedział Francois. - Tę winę potwierdza dziecko, mała Erynia. Jeśli pewne słowo jest kluczowe dla całości, samo nie powinno się pojawić. Więc w żadnym miejscu tego opowiadania nie używaj słowa “wina".
Od razu wiedziałem, że ma rację. Rzecz jasna, nie chodziło jedynie o to, by wykreślić z tekstu słowo “wina". Musiałem usunąć także większość zdań, w których to słowo występowało, a czasem nawet całe akapity. Było to zadanie przyjemne, aczkolwiek nieco bolesne - jak zdzieranie spalonej słońcem martwej skóry. To, co zostało, było dużo silniejsze.
Opowiadanie ukazało się w raczej skromnej antologii Chryzalis Roya Torgesona, w serii Zebra. Jednak Terry Carr uznał ją za najlepszą antologię fantastyki roku, co trochę podniosło jej rangę. Na opowiadaniu widnieje moje nazwisko, lecz sporą jego część zawdzięczam innym: Jayowi - wizję, która mnie natchnęła; Harlanowi - jego strukturę i Francois - że nie ma w nim zbędnych słów.

WIECZNY ODPOCZYNEK
Podobnie jak Erynie, to opowiadanie również zapoczątkował czyjś senny koszmar. Pewnego ranka moja żona obudziła się zdenerwowana dziwacznym snem. Mieszkaliśmy wtedy w wynajętym wiktoriańskim domu na J Street w dzielnicy Avenues Salt Lake City. Nasz dom znajdował się o jedną przecznicę od przytułku dla emigrantów domu modlitwy LSD, gdzie chodziliśmy na nabożeństwa. Krystynie przyśniło się, że zadzwonił do nas z przytułku biskup i powiedział, że następnego dnia odbędzie się pogrzeb pewnego człowieka, jednak nie ma gdzie zostawić trumny na noc. Spytał, czy zgodzilibyśmy się przechować ją w naszym salonie do rana.
Krystyna nie potrafi odmawiać, gdy ktoś prosi o pomoc, więc się zgodziła. Obudziła się w momencie, gdy otwierała wieko trumny.
To było wszystko - trumna z obcym człowiekiem w salonie. Jednak ja od razu wiedziałem, że ten pomysł kryje w sobie opowieść i jak ta opowieść ma wyglądać. Trumna w salonie może mieścić tylko jedne zwłoki: gospodarza. Napisałem więc opowieść o człowieku, który nie zdając sobie z tego sprawy, nawiedzał swój dom, aż wreszcie otworzył trumnę, wszedł do środka i pogodził się ze śmiercią.
Gdy zacząłem pisać, nie wiedziałem jeszcze, dlaczego ten człowiek na jakiś czas opuścił trumnę i dlaczego w końcu pogodził się ze śmiercią. Zacząłem więc notować ile się dało, z nadzieją, że reszta jakoś przyjdzie mi do głowy. Opisałem chwilę jego śmierci, która miała miejsce w biurze, chociaż on nie wiedział, że umarł, a także jego powrót do domu, ale ostateczny sens opowieści objawił mi się przez przypadek. Nie pamiętam już teraz, jaki błąd popełniłem w pierwszej wersji opowiadania. W scenie biurowej napisałem, że mężczyzna nie miał dzieci, jednak gdy doszedłem do opisu jego powrotu do domu, zapomniałem o tym i kazałem mu słyszeć głosy dzieci lub ujrzeć ich rysunki na lodówce, czy coś podobnego. Sprzeczność tę dostrzegliśmy (a właściwie dostrzegła Krystyna), dopiero gdy pokazałem żonie pierwszą wersję opowiadania.
To była jedna z głupich pomyłek, jakie przytrafiają się każdemu pisarzowi. Pierwsza myśl, która przyszła mi do głowy, dotyczyła pewnych zmian w tekście, żeby zlikwidować sprzeczność.
Kiedy jednak przystąpiłem do poprawek, intuicyjnie poczułem, że moja “pomyłka" wcale nie była pomyłką, lecz raczej nieświadomą odpowiedzią na podstawowe pytanie: dlaczego bohater opowieści początkowo nie mógł pogodzić się ze śmiercią? Zamiast usunąć sprzeczność, jeszcze bardziej ją wyeksponowałem, raz pisząc, że mają dzieci, innym razem - że nie. Bohater nie mógł pogodzić się ze śmiercią, dopóki nie pojawiły się dzieci.
Gdybyście chcieli zabawić się w psychologów, dodam, że Krystyna była wtedy w ciąży z naszym pierwszym dzieckiem. Moja “pomyłka" okazała się tradycyjną pomyłką freudowską i świadczyła o ambiwalentnych odczuciach względem nieodwracalnego kroku życiowego, jakim jest powołanie na świat i wychowanie dzieci. Dla mnie znacznie ważniejsze od uświadomienia sobie, co kierowało moimi uczuciami, było to, czego dowiedziałem się o pisaniu: należy ufać swoim pomyłkom. Od tego czasu zawsze, gdy miałem wrażenie, że w pierwszej wersji opowiadania jest coś “złego", nie usuwałem tego natychmiast. Zastanawiałem się, czy błąd, który popełniłem, można jakoś wyjaśnić, uwypuklić lub uczynić częścią opowieści. Zacząłem wierzyć, że najlepsze opowiadania powstają nie jako realizacja świadomego planu, lecz na skutek ulegania impulsom i błędom. Wtedy dochodzi do głosu podświadomość pisarza. W ten oto sposób wkłada on w opowieść nie to, w co wydaje mu się, że wierzy, lecz to, w co wierzy ponad wszelką wątpliwość i co go do głębi przejmuje. W ten oto sposób opowiadanie nabiera prawdziwości.

STATNIE TCHNIENIE
Pomysł na to opowiadanie zjawił się w dość prosty sposób. Mój syn, Geoffrey, od urodzenia cierpiał na bezsenność. Każdej nocy musiało minąć wiele godzin, zanim zasnął. Zauważyliśmy, że Geoffrey najszybciej zasypiał, gdy brałem go na ręce i śpiewałem mu kołysankę. (Z jakiegoś powodu bardziej na niego działał baryton niż mezzosopran). Trwało to, dopóki nie skończył czterech czy pięciu lat. Co noc spędzałem parę godzin, leżąc obok jego łóżka, czytając w słabym świetle dochodzącym z korytarza i nucąc: Aaa, kotki dwa. Kiedy Geoffrey był niemowlęciem, stałem w jego pokoju, kołysałem się w przód i w tył, i śpiewałem bezsensowne tkliwe wierszyki w rodzaju: Ach śpij kochanie, bo tatuś świra dostanie. Zorientowałem się, że czasem syn zwodzi mnie, jedynie udając, że zasnął i jeśli zbyt szybko kładłem go do łóżka, natychmiast wybuchał płaczem. Bardzo sobie cenię, gdy publiczność prosi mnie o bis, ale wszystko ma swoje granice. Zwłaszcza, że w pokoju obok spała sobie Krystyna. Zazwyczaj nie miałem do niej o to żalu - od rana ona zajmowała się Geoffreyem (zawsze budził się wcześnie, niezależnie od tego, kiedy zasnął), podczas gdy ja odsypiałem zaległości, więc było sprawiedliwie. Wiele nocy spędziłem jednak, kołysząc się w przód i w tył. W przerwach między nuceniem kołysanki wsłuchiwałem się w oddechy żony i syna. Pewnej nocy uświadomiłem sobie, że śpiący na moim ramieniu Geoffrey oddycha w tym samym rytmie, co moja żona w drugim pokoju. Oboje wdychali i wydychali powietrze idealnie unisono. W mojej głowie natychmiast zrodziła się pewna myśl: nieważne, jak długo tata kołysze się i śpiewa dziecku, bo więź dziecka z matką zawsze jest najsilniejsza i dotyczy nawet rytmu ich oddychania. Matka i dziecko tak długo oddychają jak jedna istota, że nie ma nic dziwnego w tym, iż po wydostaniu się z jej łona dziecko próbuje nadal oddychać w tym samym rytmie co ona, tak jak w pierwszym i najlepszym z jego domów. Moje myśli powędrowały dalej i przyszło mi do głowy, że nienarodzone dziecko jest tak ściśle związane z matką, iż jeśli ona umiera, ono ginie razem z nią.
Zanim Geoffrey zasnął, opowiadanie zostało napisane w mojej głowie. Oddychanie unisono jest sygnałem, który mówi nie o tym, że ludzie razem się rodzą, lecz, że są nieodwołalnie skazani na wspólną śmierć.

FARMA DLA GRUBASÓW
Całe moje życie było nie kończącym się zmaganiem z własnym ciałem. Jako dziecko nie zaliczałem się do wyjątkowo niezręcznych. Potrafiłem zamachnąć się kijem baseballowym albo trafić piłką do kosza. Sądzę, że gdybym nieco więcej popracował, dałbym sobie radę na zawodach atletycznych dla dzieci. Zauważyłem, że jedni rodzą się łamagami, inni stają się nimi z własnej woli, a z jeszcze innych łamagi robi otoczenie. Ja zostałem łamagą na własne życzenie. Po prostu zupełnie nie interesował mnie sport ani żadna aktywność fizyczna. W dzieciństwie zawsze wolałem poczytać książkę. Niebawem przekonałem się, że popełniłem błąd. Gdy zacząłem uczęszczać do szkoły średniej, zorientowałem się, że wartość młodego Amerykanina mierzy się jego udziałem w zawodach sportowych. Tak przynajmniej mi się wydawało. Dlatego jedynym wyjściem stało się dla mnie unikanie sytuacji, w których trzeba wykazać się sprawnością fizyczną. Tak też robiłem.
Gdy miałem piętnaście lat, zaszła we mnie jakaś przemiana metaboliczna. Zawsze byłem strasznie chudym dzieckiem - można mi było policzyć żebra. Nagle zacząłem przybierać na wadze, chociaż jadłem tak samo jak dawniej. Nie przytyłem wiele - jedynie trochę zaokrąglił mi się brzuch. Stawałem się pulchny i rozlazły, co rzadko jest atrakcyjne i modne, zwłaszcza u nastoletnich chłopców. W miarę upływu lat przybywało mnie coraz więcej i wreszcie stwierdziłem, że krzywda, jaka spotyka łamagi w dzieciństwie, jest niczym w porównaniu z jawną wrogością okazywaną otyłym dorosłym. Ludzie, którym nigdy nawet nie przyszłoby na myśl, żeby naśmiewać się z kaleki albo robić komuś przytyki z powodu rasy lub narodowości, nie mieli żadnych oporów przed naigrywaniem się z grubasów, szczypaniem ich w brzuch i robieniem pod ich adresem wstrętnych wycieczek osobistych. Takich ludzi darzyłem niewymowną nienawiścią. Niektórzy moi znajomi w tamtych czasach nie mieli pojęcia, że znajdują się o krok od nagłej śmierci.
Jedynym powodem, który powstrzymuje grubych ludzi przed odgryzaniem się, jest fakt, że w głębi duszy większość z nas obawia się, iż nasi dręczyciele mają rację i w jakiś sposób zasługujemy na ich bezgraniczną pogardę. Ich pogarda ustępuje jedynie tej, jaką odczuwamy względem siebie samych.
Bywało ze mną raz lepiej, raz gorzej. W tysiąc dziewięćset siedemdziesiątym pierwszym roku, gdy zostałem wysłany do Brazylii na misję zorganizowaną przez LSD, ważyłem sto dziesięć kilo. Dzięki spacerom, ćwiczeniom i ograniczeniu jedzenia (chociaż brazylijskie lody są wyśmienite) po dwóch latach wróciłem do domu, ważąc osiemdziesiąt osiem kilo. Wyglądałem i czułem się wspaniale. Utrzymałem tę wagę przez kilka lat. Miałem budowę niemal atletyczną. Przez dwa letnie sezony prowadziłem teatrzyk i letni amfiteatr o nazwie “Castle", który zbudowano na wzgórzu za państwowym szpitalem dla chorych psychicznie. Do “Castle" nie wolno było podjeżdżać samochodem, więc przed każdą próbą wspinaliśmy się na wzgórze po torach kolejki górskiej. Po kilku tygodniach byłem w tak dobrej formie, że przebiegałem najbardziej stromą część drogi razem z młodszymi dziećmi, a po dotarciu do sceny teatrzyku nie miałem zadyszki. Korzystaliśmy z pianina, które przechowywaliśmy w metalowej skrzyni pod amfiteatrem i które musieliśmy na próby i przedstawienia musicali (Camelot, Człowiek z La Manchy i mój własny Father, Mother, Mother, and Mom) wnosić - nie wtaczać - po stromej ścieżce na scenę. W krótkim czasie sam trzymałem pianino z jednej strony. Czerpałem przyjemność z tego, że moje ciało może być smukłe i umięśnione, a nie budyniowate.
Wkrótce jednak zacząłem pracę w wydawnictwie, teatrzyk został zamknięty, a ja miałem masę ogromnych długów. Prowadziłem siedzący tryb życia i każdego dnia byłem spięty. Za rogiem znajdował się automat ze słodyczami. Moje ćwiczenia sprowadzały się więc do wrzucania ćwierćdolarówek do automatu. Gdy się ożeniłem w tysiąc dziewięćset siedemdziesiątym siódmym roku, znowu ważyłem sto dziesięć kilo. Fakt, że byłem wolnym strzelcem, jeszcze pogarszał sprawę. Kiedy miałem ochotę na przerwę, szedłem parę metrów do kuchni, robiłem sobie tosta i nalewałem soku pomarańczowego. Wszystko bardzo zdrowe. Tylko że przyjmowałem z bilion kalorii dziennie. Gdy napisałem Farmę dla grubasów, ważyłem sto trzydzieści dwa kilo. Pisanie tego opowiadania było aktem pogardy dla samego siebie i przejawem rozpaczliwej nadziei. Wiedziałem, że nogę mieć silne i zdrowe ciało, ale brakowało mi dyscypliny, by to osiągnąć. Przeżyłem transformację ciała. Zajęło mi to jednak więcej czasu niż bohaterowi opowiadania. Wydaje mi się, że po części stanowiło ono wyraz mojego pragnienia, by ktoś mnie zmienił.
Jak na ironię, kilka miesięcy po napisaniu Farmy dla grubasów w naszym życiu zaszły zmiany. Przenosiliśmy się do większego domu. Na początek pozbierałem wszystkie ubrania, które nosiłem, gdy byłem szczupły i oddałem je ubogim. Wiedziałem, że nigdy już nie zeszczupleję. Miałem zostać grubasem do końca życia. Moim idolem był Orson Welles.
Potem zacząłem pakować nasze setki książek i przenosić kartony. Każdego dnia czynność ta trwała dłużej. Jadłem coraz mniej, bo nie robiłem sobie ciągłych przerw w pisaniu. Gdy przeprowadziliśmy się do nowego domu, straciłem pięć kilo. Ot, tak po prostu, bez żadnego starania.
Tak trzymałem. Mało jadłem - przeszedłem na dietę tysiąc kalorii dziennie - i coraz więcej ćwiczyłem. Po roku ważyłem dziewięćdziesiąt dwa kilo i pokonywałem na rowerze wiele kilometrów dziennie. I przez kilka lat pozostałem szczupły. Aż do czasu, gdy przeniosłem się do Pomocnej Karoliny i z powodu pracy znowu zacząłem wieść siedzący tryb życia i żyć w ciągłym napięciu. Znowu przybrałem na wadze. Gdy siedzę teraz i piszę to posłowie, ważę sto dwadzieścia siedem kilo. Ale to i tak o pięć mniej niż mój rekord, jeżdżę na rowerku treningowym i przez cały czas czuję głód. Więc kto wie...?
Krótko mówiąc, Farma dla grubasów nie jest fikcją. To moja cielesna autobiografia.
Nie przypadkiem opowiadanie kończy się tym, że bohater jedzie wypełniać nieprzyjemną i brutalną pracę. Brutalny podtekst jest w tym opowiadaniu prawdziwy. W ten sposób ostrzegam wszystkich, którym się wydaje, że mogą przywitać przyjaciela słowami:
- Przytyłeś nieco, no nie?
Nigdy nie przyszłoby wam do głowy rzec mu na powitanie:
- Jej, ale masz pryszcza na nosie - albo - Nie stać cię na porządne ubranie, czy po prostu masz zły gust?
Gdybyście tak zrobili, zapewne stracilibyście przyjaciela. Cóż, bądźcie na to przygotowani. Niektórzy z nas tracą już cierpliwość z powodu waszego karygodnego grubiaństwa. Pewnego dnia któryś z was spojrzy na brzuch jednego z nas, wyszczerzy zęby w złośliwym uśmieszku, a wtedy, zanim zdąży otworzyć usta, by wyjechać z jakąś obraźliwą uwagą, jeden z nas złamie go wpół jak zapałkę. Żaden sąd grubasów nie wyda na niego wyroku.
WIEKO CZASU
Wydaje mi się, że to podczas rozmowy z Jayem i Lane'em zaczęliśmy się zastanawiać, jak to jest, gdy się umiera. Może mimo całego związanego ze śmiercią strachu, sama chwila śmierci, nie zaś obrażenia ciała do niej prowadzące, jest największą przyjemnością, jaką można sobie wyobrazić. Myśl ta snuła mi się po głowie przez parę miesięcy, po czym wpadłem na pomysł wykorzystania podróży w czasie, aby dać ludziom możliwość przeżycia śmierci bez umierania.
Podróże w czasie są pomysłem, który w fantastyce naukowej wykorzystuje się w każdym niemal celu. W zależności od tego, jakie reguły się ustanowi, można z nimi zrobić wszystko. W moim opowiadaniu wymyśliłem taką zasadę, że ciało podróżującego materializuje się w przeszłości i może tam zostać uszkodzone, ale przy powrocie do właściwego czasu powraca też do pierwotnego stanu. Odczuwa jednak wszystko, co czuło przed powrotem. Wymyślanie nowych zasad podróżowania w czasie jest zabawnym ćwiczeniem dla pisarzy parających się fantastyką naukową. Każda nowa kombinacja może dać początek setkom opowieści. Dlatego przykrością napawa fakt, że w tak wielu z nich wykorzystuje się te same, oklepane chwyty. Pisarze przypominają turystów z aparatami fotograficznymi. W ogóle nie zwiedzają krainy, do której dotarli. Po prostu robią sobie nawzajem zdjęcia i jadą dalej. Taka fotograficzna literatura fantastycznonaukowa mogłaby w ogóle nie powstawać. Po cóż pisać opowiadanie o podróżach w czasie, jeśli nie przemyśli się najpierw mechaniki stworzonego przez siebie świata i nie wyciągnie wniosków z praw rządzących możliwymi w nim wędrówkami w czasie? Skoro i tak poruszamy się pośród rzeczy niemożliwych, dlaczego nie uczynić ich ciekawymi i świeżymi?
Zbaczam jednak z tematu. Doszedłem do wniosku, że będąc w głębi duszy moralistą, napisałem opowiadanie, które jest kazaniem na temat destrukcyjnego działania hedonizmu. Chociaż zachowanie bohaterów może się wydawać absurdalne, ich obsesyjne poszukiwanie perwersyjnej przyjemności nie jest wcale dziwaczniejsze niż dążenie do innych przyjemności, które także przenosi swoich amatorów poza nawias społeczeństwa. Narkomani, homoseksualiści, ekscentryczni artyści, faszerujący się sterydami kulturyści i atleci - wszyscy oni w swoim czasie tworzą społeczności obierające sobie za jedyny cel dążenie do jednego rodzaju przyjemności; podporządkowują temu całe życie i oddziela ich to od reszty świata, której prawami i wartościami pogardzają. Co więcej, dążenie do przyjemności wiąże się dla nich z ciągłym zagrożeniem życia. Tymczasem dziwi ich, że inni patrzą na nich z przerażeniem i odrazą.

GRY AUTOSTRADOWE
Pomysł tego opowiadania był bardzo prosty. Nauczyłem się prowadzić samochód, mając dwadzieścia kilka lat (w stanie Utah wymaga się, aby przed przystąpieniem do egzaminu na prawo jazdy, zaliczyć kurs jazdy; w mojej szkole go nie zorganizowano, a mnie zawsze brakowało czasu, żeby się samemu na niego zapisać), więc byłem już pełnoletni, gdy wszedłem w fazę agresywnej jazdy samochodem, którą przechodzą nastolatki. Gdy szalałem na autostradzie albo ścigałem się z innymi kierowcami, byłem na tyle dojrzały intelektualnie, by zdawać sobie sprawę, jak wariackie jest moje zachowanie. A jednak rozsądek rzadko potrafił pohamować we mnie wiele idiotycznych pomysłów. Na przykład na długo przed strzelaniną na autostradach w Kalifornii doszedłem do wniosku, że jeśli oślepi się jakiegoś gościa długimi światłami, ryzykuje się życiem. Nie, znacznie lepiej zemścić się na chamskim kierowcy w inny sposób, należy go śledzić. Po prostu śledzić. Nie chodzi o to, żeby wjeżdżać mu zderzakiem w bagażnik. Tylko go śledzić. Jeśli nas znacznie wyprzedzi, nie należy natychmiast rzucać się za nim w pościg. Wystarczy powoli do niego dobić i pokazać mu się znowu po paru minutach. Jeżeli kierowca porządnie zasłużył na to, żeby go nastraszyć, można poświęcić mu trochę swego cennego czasu i zjechać za nim z autostrady. Pojeździć za nim po uliczkach. Popatrzyć, jak ogarnia go panika.
Nigdy nie posunąłem się aż tak daleko - nigdy nie zjechałem za nikim z autostrady. Ale śledziłem kilku gości na tyle długo, że wyraźnie się zdenerwowali. Nie okazałem im jednak w żaden sposób agresji, nie dałem powodu do złości. Tak naprawdę nie byli do końca pewni, czy rzeczywiście ich śledzę. To była najokrutniejsza rzecz, jaką zrobiłem w życiu.
Przez jakiś czas myślałem o napisaniu śmiesznego kawałka o zabawach na autostradzie, o sposobach spędzania czasu na dalekich trasach. Kiedy jednak pokazałem pierwszą wersję tekstu Krystynie, powiedziała:
- To wcale nie jest śmieszne, tylko przerażające.
Więc dałem spokój.
Później, w trakcie kursu pisania u Francois Camoina, postanowiłem napisać opowiadanie, które nie zawierałoby elementów fantastyki naukowej ani fantazji. Gdy zastanawiałem się nad tematem, natrafiłem na kawałek o “zabawach na autostradzie" i uświadomiłem sobie, że skoro dla Krystyny to było przerażające, należało się domyślić, iż mam pomysł na horror, na opowiadanie grozy, w którym nie ma żadnego potwora z wyjątkiem człowieka za kierownicą. Kogoś, kto nie wiedział, kiedy przestać. Kto bawił się tak długo, aż inny zginął. Jednym słowem - ja sam, który straciłem kontrolę nad sobą. Napisałem więc opowiadanie o normalnym, sympatycznym człowieku, który nagle odkrywa, że tak naprawdę jest potworem.

PIEŚŃ Z GŁĘBI GROBU
Przeczytałem mnóstwo opowiadań o istotach ludzkich zamienionych w cyborgi. Ich mózgi umieszczono w maszynach, wskutek czego gdy podnosiły rękę, otwierały się drzwi do komory z ładunkiem, a kiedy próbowały chodzić, odpalały silnik rakiety. Miałem wrażenie, że prawie wszystkie z tych opowiadań, a także wiele innych o robotach i androidach, były wersjami Pinokia. Bohaterowie zawsze marzyli o tym, żeby stać się prawdziwymi ludźmi.
Po latach moda uległa zmianie i obecnie więcej pisarzy zajmujących się fantastyką naukową raczej wychwala mechaniczne ciało niż nad nim ubolewa. W każdym razie wtedy interesowała mnie wizja posiadania mechanicznego ciała. Czy dla kogoś takie ciało mogło oznaczać wyzwolenie? Napisałem więc opowiadanie i przeciwstawiałem w nim sobie dwie postacie: odpowiednik Pinokia jako statek kosmiczny, cyborga, który chce zaznać prawdziwego życia i kaleką istotę ludzką uwięzioną w ciele, które nie może działać, istotę marzącą o potędze, jaką mogłoby jej dać mechaniczne ciało. Zamieniają się miejscami i obie są szczęśliwe.
To bardzo prosta historyjka, ale nie mogłem jej opowiedzieć w taki sposób. Być może po to, by opowiadanie wyglądało na prawdziwsze, przedstawiłem historyjkę z punktu widzenia ludzkiego obserwatora, który nie wie, czy zmiana miejsc wydarzyła się naprawdę, czy wszystko było jedynie fantazją, która miała dziewczynce bez rąk i nóg uczynić życie znośniejszym. Tak więc napisałem o historyjkach, które sami sobie tworzymy, byśmy mogli żyć nawet wtedy, gdy nic nie mamy.
Miało to miejsce wiele lat przed narodzeniem mojego czwartego syna, Charliego. Nigdy nie myślałem, że pewnego dnia będę miał dziecko, które wstaje z łóżka tylko wtedy, gdy sadzamy je na krześle i wychodzi z domu, kiedy myje zabieramy na dwór. Pod pewnymi względami Charlie znajduje się w lepszym położeniu niż bohaterka Pieśni z głębi grobu - nauczył się chwytać przedmioty i potrafi trochę wpływać na otoczenie, bo jego ręce i nogi nie są całkowicie bezużyteczne. Pod innymi jednak jego położenie jest gorsze - dotąd nie może mówić, jest więc dużo bardziej samotny i bezradny niż ktoś, kto może przynajmniej rozmawiać z drugim człowiekiem. Czasami, gdy trzymam go w ramionach albo siedzę i patrzę na niego, wracam myślami do mojego opowiadania i uświadamiam sobie, że zawarta w nim podstawowa prawda nie ma nic wspólnego z tym, czy silne mechaniczne ciało byłoby czymś lepszym od kalekiego ciała z krwi i kości.
Prawda ta jest następująca. Dziewczynka w opowiadaniu wnosiła radość i miłość do życia innych ludzi, a kiedy opuściła swoje ciało (jakkolwiek się to zinterpretuje), nie mogła już tego robić. Oddałbym niemal wszystko, żeby zobaczyć, jak Charlie biega. Budzę się czasem rano przepełniony wielką radością, bo we śnie Charlie odezwał się do mnie i słyszałem słowa wychodzące z jego ust. Jednak, mimo tych pragnień, wiem coś jeszcze: Życie tylko wtedy ma sens, gdy dajemy coś innym i otrzymujemy od nich radość. Wiele osób o zdrowych ciałach to ludzie przegrani, którzy niszczą radość, gdziekolwiek się pojawią, nie są także w stanie otrzymać wiele od innych. Natomiast Charlie daje i bierze mnóstwo radości, a nasza rodzina byłaby uboższa, gdyby on nie był jej częścią. Kiedy udaje się wywołać na jego twarzy uśmiech, czujemy, że to jest coś dobrego. Nic też nie cieszy go bardziej, niż wywoływanie naszych uśmiechów i pochwał oraz nasza radość z jego powodu. Jeśli jakiś cyborg w postaci statku kosmicznego przelatywałby obok naszego domu i zaproponował Charliemu, że zamieni się z nim na ciała, zrozumiałbym go, gdyby postanowił odejść. Lecz mam nadzieję, że nie zrobiłby tego, a gdyby tak się jednak stało, strasznie bym za nim tęsknił.

OSTATECZNA CENZURA
Opowiadanie to jest nieco dziwaczne, po części oparte na przemyśleniach dotyczących cenzury, po części na moich przeżyciach związanych ze znajomością z Dokiem Murdockiem, kolegą z kursu pisania prowadzonego przez Francois Camoina. Doc faktycznie utrzymywał się czasem z hazardu, chociaż ostatnio doszły mnie słuchy, że nieźle zarabia, pisząc instrukcje obsługi różnych urządzeń. Że też spotkało to tak sympatycznego gościa.
Prawie nigdy nie tworzę moich postaci w sposób świadomy wzorując się na prawdziwych ludziach. Nie wykorzystuję też w opowiadaniach autentycznych zdarzeń. Nie robię tego częściowo dlatego, że wspomniana w opowiadaniu osoba prawie zawsze się obraża, chyba iż potraktuje się ją jako bohatera romantycznego, jak to zrobiłem z Dokiem Murdockiem. Jednak najważniejszym powodem jest to, że prawdziwych ludzi w rzeczywistości się nie zna - to znaczy nigdy się nie wie, dlaczego robią to, co robią. Nawet jeśli zaczną wyjaśniać swoje postępowanie, nie pomaga to w żaden sposób, bo sami nigdy do końca nie rozumieją jego pobudek. Kiedy więc próbuje się prześledzić życie prawdziwej, znanej nam osoby, ciągle dochodzi się do wniosku, że brak nam informacji albo coś źle zrozumieliśmy. Przekonałem się, że piszę bardziej prawdziwe i przekonujące opowiadania, jeśli ich bohaterami są zupełnie fikcyjne postacie, ponieważ znam je od podszewki i nigdy nie powstrzymują mnie myśli: "Ależ on by tego nie zrobił" lub, co gorsza, “Lepiej, żeby tego nie robił w opowiadaniu, bo mnie zabije".
Ostateczna cenzura jest, przynajmniej dla mnie, w pewnym sensie dowodem, że wzorowanie bohaterów opowiadania na prawdziwych ludziach to zły pomysł. Bo chociaż uważam to opowiadanie za zabawne, należy ono do najpłytszych, jakie napisałem. Prawie nic nie kryje się pod powierzchnią. Jego temat nie sięga głębiej niż świadomy zamysł, na którym zostało oparte.
Nawiasem mówiąc, minęło wiele czasu, zanim je opublikowałem. Pierwszą wersję napisałem na początku mojej kariery pisarskiej. Ben Bova nie przyjął tekstu, twierdząc, że pisanie o ludziach piszących opowiadania nie jest dobrym pomysłem. Mimo wytkniętych wad Ostateczna cenzura podobało mi się, toteż wysłałem je Charliemu Ryanowi do “Galileo". Przyjął tekst, lecz wkrótce potem “Galileo" zostało zamknięte. Charlie napisał, że odeśle mi opowiadanie. Wiedziałem jednak, że nie uda mi się go sprzedać Benowi Bova ani najprawdopodobniej nikomu innemu.
Kiedy więc Charlie stwierdził, iż mógłby je zatrzymać na wypadek, gdyby znowu otworzył “Galileo" albo inne pismo, zgodziłem się.
Minęło prawie dziesięć lat, gdy nagle ni z tego, ni z owego przyszedł list z wiadomością, że Charlie zamierza wydawać “Aboriginal SF" i pytaniem, czy nie mógłby wydrukować w nim Ostateczna cenzura. Wtedy miałem już niezłe pojęcie o wadach tego opowiadania, zważywszy, czego zdążyłem się nauczyć o pisaniu. Jednak Charlie przyjął je w czasach, gdy większość wydawców nie reagowała na moje telefony lub odsyłała teksty razem z obraźliwymi uwagami pod moim adresem. Dlaczego więc nie miał odnieść z tego jakiejś korzyści, kiedy sprawy wzięły inny obrót? O ile oczywiście opowiadanie nie było żenująco nieudolne. Poprosiłem zatem Charliego, żeby mi je przysłał, bym mógł rzucić okiem na tekst i stwierdzić, czy nadal mi się podoba.
No i nadal mi się podobało. Sam pomysł nie był może zbyt wyrafinowany, ale całkiem przyzwoity. Po paru poprawkach mających na celu usunięcie nadmiaru środków stylistycznych, którymi posługiwałem się w tamtym okresie, uznałem, że można je wydrukować i nie będę się czuł zażenowany. Sam nie wiem, czy powinienem się martwić, czy odczuwać ulgę, że nikt nie zauważył różnicy między Ostateczną cenzurą i innymi opowiadaniami, że nikt nie powiedział: “Ostateczna cenzura to wczesny Card". Może w ciągu minionych lat nie nauczyłem się tyle, ile myślałem.

CZŁOWIEK, KTÓRY ULEGŁ PRZEMIANIE I KRÓL SŁÓW
Geneza tego opowiadania jest dość prosta. Mieszkałem w South Bend w Indianie i pracowałem nad doktoratem w Notre Dame. Jednym z moich profesorów był Ed Vasta, wspaniały nauczyciel, jaki tylko czasem trafia się w życiu. Obaj uwielbialiśmy Chaucera, a Ed był otwarty na moje zawiłe poglądy o literaturze. Poza tym również zajmował się fantastyką naukową, więc łączyła nas dodatkowa więź. Pewnego wieczoru byłem na przyjęciu u niego w domu. Po godzinie zrzędzenia na temat głupoty Hesburgha, który wybrał na trenera drużyny piłki nożnej w szkole średniej nauczyciela o nazwisku Geny Faust, zeszliśmy na temat tarota. Ed trochę wierzył, a trochę nie wierzył w tarota. Nie dawał wiary żadnym zjawiskom nadprzyrodzonym, sądził jednak, że karty stwarzają swego rodzaju układ odniesienia, pozwalający osiągnąć wgląd w sprawy rozumiane intuicyjnie.
Krystyna i ja nieufnie podchodzimy do praktyk okultystycznych. Jednak Ed Vasta był człowiekiem racjonalnym, więc zgodziłem się, żeby mi powróżono. Pamiętam, że byłem zafascynowany, bo nie zdarzyło się nic, czego Vasta nie potrafiłby wyjaśnić, bazując na tym, co wiedział dzięki naszej znajomości, a jednak karty pozwoliły mu zestawić całą wiedzę o mnie w zaskakujący i wnoszący wiele nowego sposób.
Pod wpływem tego przeżycia napisałem opowiadanie, w którym połączyłem tarota z moją obsesją na punkcie komputerów. To historia l celowo wzorowana na kompleksie Edypa, napisana przez kogoś, kto uważa, iż Freudowska interpretacja tego kompleksu była całkowicie nieudolna. Opowiadanie jest jednym z nielicznych, w których machinalnie podążałem za strukturą symboliczną i dlatego mnie nie satysfakcjonuje. Kiedy je pisałem, naprawdę interesowały mnie tylko dwie sprawy - komputer i karty tarota. Od tego czasu udało mi się zbadać wzajemne relacje między opowiadającymi historie komputerami i ludźmi w takich powieściach, jak: Ender's Game i Speaker for the Dead.

WSPOMNIENIA MOJEJ GŁOWY
To opowiadanie zacząłem pisać wkrótce po wysłuchaniu uwagi Lee Zacharias, mojej profesorki na kursie pisania na University of North Carolina w Greensboro, że tylu młodych pisarzy porusza temat samobójstwa, a ona straciła już nadzieję na przeczytanie dobrego opowiadania o samobójstwie. Sam, ucząc w Elon College w poprzednim semestrze, miałem tak dość samobójczych zakończeń, że oświadczyłem studentom, iż zakazuję im kończyć opowiadania w taki sposób. Powiedziałem, że dla mnie to jest wykręt, przyznanie się pisarza, do braku wiedzy, jak naprawdę powinno się kończyć opowiadanie.
Teraz jednak czułem, że rzucono mi wyzwanie. Sam mówiłem, że opowiadania o samobójcach są głupie, a teraz Lee powiedziała to samo. Dlaczego nie miałbym się przekonać, czy ja potrafię napisać dobre opowiadanie o samobójcy? I dlaczego nie miałbym utrudnić sobie zadania, pisząc w pierwszej osobie i w czasie teraźniejszym - tylko dlatego, że nie cierpię czasu teraźniejszego i uznałem pierwszą osobę za zły pomysł?
W efekcie powstał jeden z najdziwniejszych tekstów, jakie kiedykolwiek napisałem. Ale mnie on się podoba. Bawiło mnie posługiwanie się formą epistolarną, aby opowiedzieć o potwornie zwyrodniałym związku łączącym ludzi, którzy żyli ze sobą o wiele dłużej niż powinni.

ZAGINIENI CHŁOPCY
To opowiadanie ukazało się z własnym posłowiem. Dodam też, że od dnia publikacji krytykowano je za oszustwo - na wstępie obiecuję, że opowiem prawdę, a potem kłamię. Mogę jedynie powiedzieć, że udawanie, iż będzie się mówić prawdę, to tradycyjny chwyt stosowany w opowieściach o duchach. Utrzymywanie czytelnika w niepewności, czy tym razem opowieść nie jest aby prawdziwa, należy do przyjemności. Najbardziej podobały mi się i najlepiej pamiętam te opowieści o duchach, które zostały opowiedziane tak, jakby były prawdziwe i rzeczywiście mogły się przydarzyć opowiadającemu. Uchylam kapelusza przed Jackiem McLaughlinem, wspaniałym studentem wydziału teatralnego w BYU. Nastraszył całą masę nas, młodszych studentów, historią o duchach, która naprawdę mu się przytrafiła.
Zadowoleniem napawa mnie również fakt, że krytyka pod adresem mojego opowiadania za niespełnienie oczekiwań pochodzi od bardziej “eksperymentalnego" skrzydła twórców fantastyki naukowej. Zdaje się, iż skrzydło to uwielbia eksperymenty i bogactwo stylu, ale pod warunkiem zachowania poprawnego kierunku. Jeśli ktoś ośmieli się zrobić coś zaskakująco szokującego zamiast przewidywalnie szokującego, wtedy jest be! W taki oto sposób wyłazi na wierzch ortodoksyjność radykałów.
Pozostaje faktem, że Zaginieni chłopcy to najbardziej biograficzne i najbardziej bolesne opowiadanie, jakie kiedykolwiek stworzyłem. Napisałem je w jedyny możliwy sposób, w jaki mogłem je napisać. Moim zadaniem jest opowiadanie prawdziwych historii najlepiej jak umiem. Nigdy nie pomogła mi żadna z reguł zalecanych przez moich krytyków. Gdybym zaś miał posłużyć się w tym opowiadaniu ich regułami, nigdy bym go nie napisał.