PHILP K. DICK

CZAS POZA CZASEM

(Przełożył: Robert Reszke)

Victor Nielson pchnął wózek wyładowany po brzegi ziemniakami. Gdy zamknęły się drzwi chłodni, wjechał na zaplecze sklepu, przystanął przy piramidzie prawie pustych skrzynek i zaczął rozładowywać warzywa, odrzucając zgniłe i uszkodzone. Dorodna bulwa wymknęła mu się z ręki. Schylił się, aby ją podnieść, rzucając przy tym spojrzenie na pełne kontenery. Spojrzał na uchylone drzwi, prowadzące na ulicę. Kilku przechodniów przeszło obok sklepu, jakiś klient wsiadł do volkswagena zaparkowanego przy latarni. Od wypolerowanych zderzaków odbijało się letnie słońce.
- Czy to była może moja żona? - zapytał Lizę, korpulentną kasjerkę rodem z Texasu.
- Nie, z pewnością poznałabym ją - odpowiedziała, podając dwa kartony mleka i funt chudej wołowiny. Jakiś starszy jegomość obmacywał się po kieszeniach w poszukiwaniu portfela.
- Chciała wpaść do mnie - ciągnął Vic. - Jeśli przyjdzie, niech mnie pani zawoła.
Margo miała dzisiaj zaprowadzić Sammy'ego na prześwietlenie zęba. Był kwiecień. Gdy patrzył w kalendarz, nie mógł się uwolnić od dręczącej myśli o konieczności uiszczenia podatku dochodowego. Właśnie mijał termin płatności, a stan konta niepokojąco opadł.
Nie mógł znieść przeciągającego się oczekiwania.
Podszedł do automatu obok półki z zupami w puszkach. Wrzucił dziesiątaka.
- Hallo - zgłosiła się Margo.
- Już go zaprowadziłaś na zdjęcie? Margo była zdenerwowana.
- Musiałam zadzwonić do doktora Milesa i przesunąć termin. W południe przypomniałam sobie, że właśnie dzisiaj z Annę Rubinstein miałyśmy pójść do Wydziału Zdrowia i zanieść nasze petycje. Musimy to zrobić dzisiaj, bo, jak słyszałam, teraz wchodzą w życie kontrakty.
- Jakie petycje?
- Chcemy zmusić magistrat do uprzątnięcia resztek z wyburzonych w zeszłym roku ruin. W zwalisku bawią się dzieci, a przecież nietrudno o wypadek. Pełno tam przerdzewiałego żelastwa i betonowych kloców.
- Nie możecie wysłać tego pocztą? - zapytał zniecierpliwiony, lecz jednocześnie poczuł, że ciężar spadł mu z serca.
- Jak długo zamierzasz tam siedzieć? Czy to znaczy, że nie przyjedziesz po mnie?
- Nie wiem. W domu mam teraz zebranie sąsiadek. Nanosimy ostatnie poprawki. Jeśli nie będę mogła cię odwieźć do domu, zadzwonię, o’kay? Pa kochanie, muszę już lecieć.
Odwiesił słuchawkę i powlókł się do kasy. W sklepie było pusto. Liza miała czas na szybkiego papierosa. Uśmiechnęła się współczująco, pyzata jak księżyc w pełni.
- Jak z małym?
- W porządku. Pewnie się cieszy, że wizyta u dentysty odwlokła się do następnego miesiąca.
- Znam takiego starszego, miłego lekarza - zaszczebiotała Liza - ma chyba ze sto lat. A jaki zręczny: nigdy mnie nie bolało, gdy wyrywał zęby. Ot, po prostu wyciąga i po strachu.
Czerwono wylakierowanym paznokciem podniosła górną wargę. Z lewej strony błysnęła złota koronka. Vica owionęła chmura dymu tytoniowego i zapach cynamonu.
- Widzi pan? Był taki wielki, ale nic nie bolało. W ogóle żadnego bólu!
Ciekawe, co powiedziałaby na to Margo, pomyślał. Jak by zareagowała, gdyby weszła teraz przez automatycznie rozsuwające się szklane drzwi i zobaczyła, jak wiszę przy ustach Lizy. Przyłapany na gorącym uczynku... Cóż to za osobliwy sposób podniecania się... Zaglądać kobiecie w zęby.
Po południu sklep się wyludnił. Na ogół o tej porze klienci tłoczyli się przy kasie, lecz dzisiaj było prawie pusto. Recesja, to na pewno skutki recesji. Victor próbował wyjaśnić przyczynę zastoju w interesie. W lutym było pięć milionów bezrobotnych. To się daje odczuć.
Podszedł do wyjścia i obserwował przechodniów. Z pewnością jest dzisiaj mniej ludzi niż zwykle. Wszyscy siedzą w domach i gorączkowo przeliczają oszczędności.
- Nie ma co liczyć na prosperity - odwrócił się w stronę kasy.
- A czym się pan przejmuje? - odpowiedziała Liza. - W końcu to nie pański sklep. Jest pan tylko pracownikiem, tak jak i cała reszta. A w dodatku mamy mniej roboty.
Jakaś klientka zaczęła wykładać na ladzie zakupy. Liza przebierała palcami po klawiszach kasy, nie przerywając rozmowy.
- Nie wierzę w żaden kryzys. To tylko straszenie demokratów. Pewnie skończyliby tę ponurą śpiewkę, gdyby gospodarka znowu wpadła w ich łapy.
- Nie jest pani demokratką? - zdziwił się. - Pochodzi pani z Południa i nie jest pani demokratką?
- Już mam ich dosyć. Od kiedy tu zamieszkałam, zerwałam z nimi. Ponieważ jest to stan republikanów, ja także jestem republikanką.
Zadźwięczał dzwonek, Liza oderwała paragon, wydała resztę i zaczęła wkładać towary do papierowej torby.
Reklama „American Diner Cafe" z naprzeciwka przypomniała mu o filiżance kawy. Teraz był najbardziej stosowny czas na popołudniowy odpoczynek.
- Za dziesięć minut będę z powrotem. Poradzi sobie pani sama?
- Oh, skąd te wątpliwości... - Liza ciągle zmagała się ze stosem zakupów, które upychała w firmowej torbie. - Proszę tylko tak się uwinąć, żebym i ja mogła później wyjść. Chcę jeszcze przejść się po sklepach. Niech pan już idzie.
Wyszedł ze sklepu z rękoma w kieszeniach. Przez chwilę stał na skrzyżowaniu, wypatrując jakiejś przerwy w korowodzie samochodów tłoczących się na ulicy. Nigdy nie szedł do przejścia ze światłami, lecz przekraczał jezdnię w miejscu tuż naprzeciwko kawiarni, nie oszczędzając zresztą czasu, gdyż długo musiał czekać na jakiś przesmyk w sznurze wozów. Lecz należało to do poobiedniego rytuału, świadczyło o męskości, nie poddającej się wymogom przepisów ruchu drogowego, wymyślonych dla starszych kobiet i dzieci.
Usiadł przy stoliku, który zajmował od lal. i z roztargnieniem mieszał brunatną, parującą ciecz.
- Marny dzień - odezwał się Jack Barnes. sprzedawca butów w Domu Mody Samuela, przysiadając się do stolika Vica. Jack był jak zwykle ospały i niemrawy, gdyż miał za sobą kilka godzin tkwienia w nie klimatyzowanym pomieszczeniu w nie przepuszczającej powietrza koszuli nylonowej.
- Wszystkiemu winna ta pogoda - ciągnął sennie.
- Ale jeszcze tylko kilka ciepłych wiosennych dni, a zacznie się wykupywanie rakiet tenisowych i kocherów.
Vic wygrzebał z kieszeni najnowszą broszurę Klubu Książki Miesiąca. Zapisali się do niego wraz z Margo przed paroma laty. gdyż mieszkali w dzielnicy, gdzie do lego rodzaju rzeczy przywiązuje się dużą wagę. Trzeba trzymać fason. Położył książkę na stoliku w ten sposób, aby i Jack mógł obejrzeć. Lecz sprzedawca butów nie wykazywał żadnego zainteresowania.
- Niech pan się zapisze do Klubu Książki Miesiąca
-zaproponował. - Trzeba się rozwijać intelektualnie
- Czytam przecież książki.
- Tak, pewnie te broszury z kiosku Beckera.
- Nie, naukowe. Dobrze pan wie, że Klub kupczy powieściami pornograficznymi, babrzącymi się w tych wszystkich wyuzdanych obrzydliwościach. Nie sądzę, żeby tego rodzaju lektura mogła być pomocna w dociekaniach naukowych.
- Dostałem z Klubu Zarys historii Toynbee'go. To z pewnością będzie odpowiadać pańskim zainteresowaniom.
Tom, którym się tak chwalił, otrzymał jako premię przy zapisywaniu się do Klubu. Co prawda, nie przeczytał go jeszcze w całości, lecz wiedział, że jest to książka w rodzaju tych, które z powodzeniem można ustawić na honorowym miejscu regału w salonie.
- Poza tym - dodał - wspomniana przez pana seria, choć nie należy do literatury najwyższego lotu, niewątpliwie jest mniej szkodliwa dla moralności niż pełne seksu filmy o nastolatkach, te z Jamesem Deanem i spółką.
Jack poruszając wargami przeliterował tytuł "Książki miesiąca".
- Powieść historyczna... O Południu i Wojnie Domowej. Zawsze to reklamują. Czy te starsze panie, wysiadujące godzinami w klubowych fotelach, nie nudzą się czytając ciągle to samo?
Vic nie miał jeszcze sposobności, aby dokładniej przejrzeć broszurę.
- Nie biorę wszystkiego, co oferują - wyjaśnił. Spojrzał na tytuł: Chata wuja Toma. O autorze nie słyszał. Tak, nazwisko Harriet Beecher Stowe było mu obce. Książkę reklamowano jako niezwykle plastyczne przedstawienie historii handlu żywym towarem w Kentucky, sprzed wojny secesyjnej. Dokumentalny zapis najbardziej okrutnych i nieludzkich praktyk, uderzających przede wszystkim w bezradne, niewinne czarne dziewczyny.
- O, to byłoby coś dla mnie - ucieszył się Jack.
- Ee... nie można się dać złapać na taki prosty chwyt. Wszystko, cokolwiek dzisiaj się pisze, reklamują tak samo.
- To prawda - zgodził się handlarz butami. - Nie ma dzisiaj żadnych zasad. Niech pan przypomni sobie te piękne dobre czasy sprzed wojny i porówna z naszymi. Cóż za różnica! Nie było wtedy mowy o nieuczciwości i przestępcach, i w ogóle o tych wszystkich brudach, których pełno wokół nas. Samochody, autostrady, bomby wodorowe... wszystko dla młodzieży. Ciągłe podwyżki... Kto na tym zarabia?
Rozpoczęli niemrawą dyskusję. Popołudnie mijało wolno i sennie, nie działo się nic godnego uwagi albo zgoła nic.
O siedemnastej Margo Nielson założyła płaszcz, wzięła kluczyki od samochodu i wyszła przed domu. Rozejrzała się wokół, lecz nigdzie nie mogła wypatrzeć Sammy'ego. Z pewnością gdzieś się bawi. Nie miała czasu go szukać. Spieszyła się, by zdążyć przywieźć Vica. Gdyby spóźniła się choć kilka minut, wróciłby autobusem.
Weszła z powrotem do domu. W pokoju siedział Ragle, jej brat, popijając z puszki piwo. Nieprzytomnie spojrzał na nią. Uniósł głowę i wymamrotał:
- Już wróciłaś?
- Nie mogę się zebrać. Sammy gdzieś przepadł. Mógłbyś zwrócić na niego uwagę, gdy mnie nie będzie?
- Oczywiście.
Z twarzy Ragle'a wyzierało takie zmęczenie, że na moment zapomniała o swoim pośpiechu. Patrzył na nią przekrwionymi, załzawionymi oczami, co chwila mrugając. Krawat zwisał niedbale, rękawy wysoko podwinięte, ręka drżała podnosząc do ust puszkę. Na podłodze rozesłane były notatki i wyciągi, z których korzystał w pracy. Otaczały go, a on siedział w środku. Dobrze zrobiłaby mu krótka przechadzka, lecz ciągle był zbyt zajęty.
- Ale nie zapomnij, że przed szóstą muszę zdążyć z tym wszystkim na pocztę.
Z segregatorów wystawały setki zapisanych kartek. Już od lat zbierał materiał: poradniki, diagramy, tabelki, przeróżne kompendia, encyklopedie. W tej właśnie chwili zapatrzył się w poszeregowane według kolejności wysyłki kopie diagramów, sporządzone na przepuszczającej światło folii. Przesuwał je tak długo, aż otrzymał coś, co nazywał 10 „wzorem". Margo już parę razy próbowała zorientować się, na czym polega ta metoda, lecz nigdy nie dokonała lej sztuki. I dlatego nigdy nie wygrała.
- Jak daleko już zaszedłeś?
- Właśnie ustaliłem czas. Czwarta po południu. Teraz muszę jeszcze... - skrzywił się - ustalić współrzędne w przestrzeni.
Na długim kawałku dykty rozłożył papiery z dzisiejszym zadaniem dostarczonym przez poranne gazety. Setki malutkich, chaotycznie ponumerowanych kwadratów. Ragle znalazł element określający czas, oznaczony kratką z liczbą 344. Widziała szpilkę z czerwoną główką. Ale miejsce...
Najwyraźniej było to dużo trudniejsze do rozwiązania.
- Daj sobie spokój na parę dni - usiłowała wpłynąć na nieustępliwego brata. - Ciężko pracowałeś przez ostatnie dwa miesiące i zasłużyłeś na jakiś relaks.
- Jeśli przestanę, wypadnę z formy. Stracę wszystko - wzruszył ramionami. - Stracę wszystko, co już wygrałem od 15 stycznia.
Za pomocą suwaka logarytmicznego znalazł punkt przecięcia kilku linii.
Każdą wysyłkę, wyjaśniał siostrze, opatrywał datą, kopię zaś składał w archiwum. Dzięki temu rosły szansę na zagarnięcie najwyższej stawki. Im dłuższą miał praktykę i więcej danych, tym prostszą stawała się cała ta zabawa. Takie przynajmniej wnioski należało wysnuć beznamiętnie obserwując grę, lecz ostatnio wydawało mu się że odnajdywanie właściwych liczb i miejsc staje się coraz trudniejsze. Dlaczego? - zapytała go pewnego razu widząc, jak brat marnieje w oczach.
- Ponieważ nie mogę sobie pozwolić na przegraną - wyjaśnił. - Im częściej trafiam, tym więcej pracy muszę wkładać w to, aby ciągle być bezbłędnym.
Konkurencja deptała mu po piętach. Zapewne już dawno stracił trzeźwy osąd zysków i strat. Zwyciężał zawsze. Miał talent i umiał go właściwie używać. Lecz to, co w przeszłości rozpoczynał jako niewinną zabawę w rozwiązywanie wyrafinowanych zagadek, z biegiem lat stało się codziennym przykrym obowiązkiem lub, w najlepszym wypadku, czynnością pozwalającą zarobić parę dolarów. W tej chwili nie umiał już przestać.
Zapewne na tym polega cała ta sztuczka, rozmyślała Margo, wyślesz raz i już wpadłeś w ich sidła, mają cię na całe lata i nawet życia nie starczy, by odebrać przy kasie nędzne parę centów.
Lecz nie - Ragle ustawiał się często po wypłatę, gazeta sumiennie wywiązywała się ze zobowiązań. Nie miała pojęcia, jak wysokie mogły być te sumy, lecz najwidoczniej sięgały co najmniej stu dolarów tygodniowo. W każdym razie było to tyle, że mógł się z tego utrzymać.
Pracował jednak zbyt dużo. Więcej, niż gdyby miał jakąś regularną pracę. Od ósmej rano, gdy chłopak rzucał gazety na werandę, aż do dziewiątej lub dziesiątej w nocy. Nieustanne poszukiwania. Wysubtelnianie metod. A przede wszystkim - stała obawa przed popełnieniem błędu. Jeden jedyny błąd i wszystko przepadnie. Wcześniej lub później i tak nadejdzie ta chwila. Oboje o tym wiedzieli.
- Przynieść ci kawę? - zapytała Margo. - Zanim wyjdę, zrobię ci kanapkę. Przecież nie jadłeś obiadu... Kiwnął głową, błądząc myślami gdzieś daleko. Zdjęła płaszcz, odłożyła torebkę i poszła do kuchni. Otworzyła lodówkę, wypatrując czegoś, co szybko można byłoby podać na stół. Gdy stawiała talerz, drzwi wejściowe skrzypnęły, w progu zaś stanął Sammy wraz z psem sąsiadów, obaj ciężko zdyszani, z trudem łapiący oddech.
- Pewnie słyszałeś, jak otwierałam lodówkę?
- Jestem strasznie głodny - powiedział Sammy. - Czy dostanę mrożonego hamburgera? Nie musisz odgrzewać, zjem zimnego. Taki jest lepszy. Je się dłużej!
- Wsiadaj do samochodu. Zaraz zrobię podwieczorek dla wujka Ragle'a i pojedziemy do supermarketu po ojca. Przy okazji zabierz stąd tego psa. To nie jego dom.
- W porządku - powiedział Sammy. - Założę się, że w sklepie dostanę coś do jedzenia. Drzwi trzasnęły.
- W końcu go znalazłam - postawiła przed bratem talerz i szklankę soku jabłkowego. - Już nie musisz zaprzątać sobie głowy. Biorę go ze sobą. Ragle wziął kanapkę.
- Wiesz, myślę, że byłoby lepiej, gdybym zaczął grać na wyścigach konnych. Uśmiechnęła się.
- Nic byś nie wygrał.
- A może...
Już od godziny pociąga ciepłe piwo z tej samej puszki. W jaki sposób może zajmować się tymi skomplikowanymi rachunkami pijąc ciepłe piwo? - zastanawiała się w duchu, biorąc płaszcz i torebkę. Wyszła do samochodu. Przecież to działa jak narkoza. Mijała rabatki, pchnęła furtkę, podeszła do wozu. Przyzwyczaił się pewnie w wojsku. Razem z kolegą stacjonował przez dwa lata na małym rozkosznym atolu na Pacyfiku, konserwując urządzenia meteorologiczne i radionadajnik.
Popołudniowy ruch był jak zwykle duży. Lecz wysłużony volkswagen zręcznie lawirował między pojazdami i parł naprzód. Większe, niezgrabne auta stały w miejscu niczym żółwie na plaży. To najlepszy nasz zakup, pomyślała. Bardzo praktyczne posunięcie z tym kupnem zagranicznego wozu. Prawie wieczny. Ci Niemcy mają wyczucie. Budują niezwykle precyzyjnie. Tylko skrzynia biegów trochę nie pasuje do wzorca idealnego samochodu... ale po piętnastu tysiącach mil na liczniku... wszystko może się wydarzyć. Świat też nie jest bez skazy. Bomby wodorowe, Rosja, wzrost cen... Sammy, z nosem przylepionym do szyby, przerwał te rozmyślania.
- Dlaczego nie mamy mercedesa? Czemu ciągle jeździmy tym przysadzistym kufrem na czterech kółkach?
Oto, czego się doczekała. Własną piersią wykarmiła zdrajcę.
- Posłuchaj, młody człowieku. Nie znasz się na samochodach. Nie płacisz podatku drogowego, nie musisz się przeciskać zatłoczonymi ulicami i nie myjesz wozu. A skoro tak, to możesz zatrzymać te poglądy dla siebie.
Sammy skrzywił się pogardliwie.
- Taka zabawka, zupełnie jak samochód dla dzieci...
- Powiedz to ojcu!
- Nie dbam o jego zdanie.
Patrząc ciągle na chłopaka nie zauważyła nadjeżdżającego z naprzeciwka autobusu. Zatrąbił. Przeklęte pudło. Zręcznie wyminęła olbrzyma, przez trotuar przejechała obok neonu „Penny Supermarket" i zaparkowała przed wejściem.
- Nareszcie jesteśmy - odwróciła się do syna. - Mam nadzieję, że nie przybyliśmy za późno.
- Wejdźmy do środka! - krzyknął.
- Nie, poczekamy tutaj.
Obserwowali długą kolejkę wolno przeciągającą przed kasami. To ostatnie chwile robienia zakupów. Klienci pchali załadowane po brzegi wózki i wychodzili na parking. Automatyczne drzwi otwierały się i zamykały. Słychać było warkot uruchamianych silników, trzaskały klapy bagażników.
Przepiękna, lśniąca, czerwona limuzyna majestatycznie zawinęła przed garbusem. Oboje przypatrywali się z podziwem.
- Zazdroszczę tej kobiecie - westchnęła Margo. Krążownik szos był tak piękny, jak jej volkswagen. Ale oczywiście zbyt wielki, by mógł być praktyczny. W każdym razie...
Być może w przyszłym roku będzie okazja, żeby wymienić garbusa na nowy wóz. Na szczęście, używane volkswageny są ostatnio w cenie. Koszty prawie się zwrócą... Czerwona limuzyna płynnie włączyła się w ruch.

Tego samego wieczoru o pół do ósmej Ragle Gumm wyjrzał przez okno w salonie i dostrzegł zbliżające się ciemne sylwetki Black'ów. Blade światło latarni pozwalało dostrzec jakiś przedmiot, który dźwigała Junie - skrzynkę albo karton. Ragle jęknął.
- Co się stało? - zaniepokoili się Margo i Victor, gapiący się w telewizor. Na ekranie widniał profil Sida Caesara.
- Wizyta - podniósł się z fotela. W tej samej chwili u drzwi zadźwięczał dzwonek. - Sąsiedzi. Niestety, nie da się ukryć, że jesteśmy w domu.
- Może się wyniosą, gdy zobaczą, że oglądamy film - z nadzieją odezwał się Vic. Blackowie, rozpierani ambicją, przekonani, że wdrapali się na wyższy szczebel drabiny społecznej, utrzymywali, że wzięli rozbrat z telewizją i wszystkim, co od niej pochodzi, niezależnie od tego, czy na ekranie można było podziwiać wygłupy clownów, czy transmisję beethovenowskiego Fidelia z Wiener Staat-soper.
Vic powiedział kiedyś, że nawet gdyby telewizja obwieściła ponowne przyjście Jezusa, Blackowie woleliby nie mieć z tym nic wspólnego. Ragle zaś dorzucił, że wiadomości o wybuchu trzeciej wojny światowej i reportaż z wybuchu bomby H także spotkałyby się z niedowierzaniem tej rozsądnej, wysubtelnionej rodziny, reagującej z jednakową obojętnością na wszystko, co zostało utrwalone na taśmie filmowej.
Prawo przeżycia. Ci wszyscy, którzy nie reagują na nowe bodźce, mogą mieć stuprocentową pewność, że raczej prędzej niż później pójdą do piachu. Być uważnym, albo przeminąć... nowa wersja ponadczasowej reguły.
- Pójdę otworzyć drzwi - poderwała się z fotela Margo. - Chyba nie mogę liczyć, że któryś z was zechce się pofatygować.
- Hallo! - pospieszyła z powitaniami. - Co to jest? Co to ma znaczyć? Och, jakie to gorące!
Ragle usłyszał młody, pewny siebie głos Billa Black'a.
- Lasagne. Zanurzyć w gorącej wodzie...
- Zaraz będą gotowe - Junie podreptała do kuchni. - Zrobię expresso.
Przechlapane, pomyślał Ragle. Na dzisiaj koniec z jakimkolwiek sensownym zajęciem. Dlaczego ci idioci, gdy nauczą się czegoś nowego, nie mogą znaleźć nikogo innego, na kim mogliby wypróbowywać te sztuczki?
W tym tygodniu expresso. W ubiegłym lasagne. Dziś wieczorem jedno i drugie. Niewątpliwie, superelegancki zestaw. Pasuje jak ulał. Prawdopodobnie smakuje też nieźle, choć nigdy nie mógł się przyzwyczaić do mocnej włoskiej kawy. Zawsze było ją czuć spalenizną.
Bili Black pojawił się w salonie.
- Hallo, Ragle, hallo, Vic.
Jak zwykle, elegancko ubrany. Kołnierzyk spięty guziczkami, wąskie spodnie... i, oczywiście, fryzura, którą Ragle tak dobrze pamiętał z wojska.
Zapewne leżało w intencjach młodych ludzi delikatnie dać do zrozumienia przypadkowemu widzowi, że funkcjonują jako tryby potężnej machiny. W pewnym sensie rzeczywiście byli funkcjonariuszami. Nieprzyzwoicie dobrze ubrani młodzieńcy pracowali najczęściej w biurach jako przeciętni urzędnicy na państwowych średnio wysoko opłacanych posadach. Bili Black był typowym reprezentantem tej kasty dorobkiewiczów. Każdego bezdeszczowego dnia maszerował w eleganckiej jednorzędówce do Wodociągów Miejskich, przypominając chodzącą tyczkę do fasoli, a to z racji superwąskich spodni i opiętej marynarki.
Wyglądał jak postać z przedwojennego filmu. Nagłe wtargnięcie do salonu wzmocniło jego osąd. Choćby sam głos, rozmyślał Ragle. Mówi tak szybko. Zbyt wysokim tonem. Wręcz krzykliwym.
Ale dzięki temu dojdzie do czegoś, uświadomił sobie. To obrzydliwe, że tacy zapaleńcy, typki bez własnych pomysłów, małpujące przełożonych we wszystkim, od sposobu wiązania krawata po sposób strzyżenia wąsów, zawsze zostają zauważeni. Wybrańcy. Pną się w górę. Trafiają do banków, towarzystw ubezpieczeniowych, elektrowni, fabryk zbrojeniowych, uniwersytetów. Widział już takich w roli profesorów wykładających coś mało zrozumiałego - na przykład historię sekt chrześcijańskich w piętnastym wieku - a jednocześnie pnących się w górę z całych sił i umiejętności. Wszystkie środki dobre do osiągnięcia celu, nawet jeśli trzeba było posłać do rektoratu żonę na przynętę...
Mimo to Ragle raczej lubił Billa Blacka. Ten człowiek wydawał mu się taki młody. Ragle miał czterdzieści sześć lat, Black nie więcej niż dwadzieścia pięć - sprawiał wrażenie rozsądnego i zdolnego do przeżycia. Uczył się, przyswajał nowe fakty i przystosowywał się. Można go było przekonać. Nie miał sztywnych wyobrażeń na temat moralności i prawdy. Dawał się porywać przez bieg wypadków.
Niech no tylko telewizja zostanie zaakceptowana w wyższych sferach, pomyślał Ragle, a Bili Black już następnego dnia rano sprawi sobie kolorowy odbiornik. Coś za nim przemawia. Nie można go nazwać osobnikiem bez zdolności przystosowawczych tylko dlatego, że nie chce oglądać Sida Cesara. Gdy zaczną spadać bomby wodorowe, alarm nikomu nie pomoże. Wszyscy jednakowo znikniemy.
- Jak idzie, Ragle? - Black usiadł z dystynkcją na brzeżku sofy. Margo i Junie szwargotały w kuchni, Vic wpatrzył się w telewizor z ponurą miną, wściekły, usiłując zrozumieć coś z ostatniej sceny z Cesarem i Carlen Reinerem.
- Przykuty do pudła dla debili - Ragle wskazał na jarzące się srebrną poświatą pudło w rogu pokoju, chcąc pociągnąć sąsiada za język. Lecz Black nabrał wody w usta.
- Wielka narodowa strata czasu - mruknął, wykręcając się do ściany, aby nie patrzeć w ekran. - Myślałem, że ten jazgot przeszkadza panu w pracy - dodał.
- Już skończyłem na dzisiaj - odrzekł Ragle, który punktualnie o szóstej stał przed okienkiem pocztowym z gotowym rozwiązaniem.
Scena właśnie dobrnęła do finału i pojawiła się reklama. Nie zdążył zorientować się, co tym razem poleca kupić obnażona panienka, gdyż Vic gniewnie wyłączył aparat. Jego wściekłość skierowała się przeciwko reklamie.
- Wiecznie tak samo. Dlaczego przy tych bzdurnych kawałkach z pastą do zębów dźwięk jest zawsze silniejszy niż przy normalnych programach? Ciągle muszę przyciszać!
- Reklamy nadają na ogół lokalne stacje, zaś wszystko inne leci kablem ze Wschodu - wyjaśnił Ragle.
- Z pewnością można byłoby znaleźć radykalne rozwiązanie tego problemu - odezwał się Black. Przeczuwając, z czym chce wystrzelić, Ragle postanowił przystopować te zamiary.
- Black, dlaczego nosi pan ciągle te śmieszne wąskie spodnie? Wygląda pan w nich jak tyczka. Bili uśmiechnął się.
- Nigdy pan nie widział New Yorkera! Nie wymyśliłem tego kroju. Nie jestem specem od męskiej mody, nie można więc obarczać mnie winą za fason moich spodni. Znalazłem to w gazecie...
- Ale przecież niekoniecznie trzeba podążać za ostatnimi nowościami.
- Każdy człowiek ma do czynienia z ludźmi, nie jest panem samego siebie, lecz musi dbać o pozory - odpowiedział Black. - I dlatego noszę to, w co ubierają się wszyscy. Victor przyznaje mi rację, prawda? Pan też musi dbać o fason...
- Już od dziesięciu lat noszę zwyczajną białą koszulę 18
i normalne wełniane spodnie - odparł Vic. - W mojej branży to zupełnie wystarcza.
- Nosi pan jeszcze fartuch.
- Tylko wtedy, gdy czyszczę sałatę.
- Jak jest właściwie z obrotami w tym miesiącu?
- Black postanowił nie dopuścić do spięcia. - Ciągle jeszcze spadają?
- Częściowo - powiedział Vic. - Całe szczęście, nie jest to tendencja postępująca. Sądzimy, że za cztery, sześć tygodni wszystko wróci do normy. Przynajmniej zawsze tak było. To zjawisko cykliczne, powtarza się co roku.
Ragle dobrze znał szwagra. Gdy tylko gadka schodziła na interesy - na jego sklep - miał się na baczności i dawał wyważone odpowiedzi. Tak naprawdę obroty ciągle spadały i nie było widać nadziei na poprawę. Rynek pracy oferował coraz mniej miejsc zatrudnienia, pobory malały, ceny rosły. To tak samo, jak z pytaniem o zdrowie. Zawsze się mówi, że wszystko w porządku, myślał Ragle. Zapytaj szwagra, co słychać w interesie, a odpowie ci, że wspaniale lub marnie. A przecież obie odpowiedzi nic nie znaczą. To tylko frazesy.
- A jak z wodą? Sprzedaje się dobrze? - zwrócił się do Billa. - Rynek stabilny?
Black uśmiechnął się, poznawszy dowcip.
- Tak, ludzie się jeszcze kąpią i zmywają naczynia. Weszła Margo.
- Ragle, chcesz expresso?) A ty, kochanie?...
- Ja dziękuję - odparł Ragle. - Zbyt dużo kawy wypiłem na kolację. Jestem wystarczająco przytomny.
- Tak, poproszę filiżankę - potwierdził Vic.
- Lasagne... - to pytanie dotyczyło trzech mężczyzn.
- Nie, dziękuję - Ragle był nieustępliwy.
- Chętnie spróbuję - odpowiedział Vic. Bili Black potakująco skłonił głową.
- Mam wam pomóc?
- Nie trzeba - Margo zniknęla w kuchni.
- Tylko nie zapchaj się tym włoskim paskudztwem
- ostrzegał Ragle. - To ciężkostrawne. Ciasto i przyprawy. Chyba wiesz dobrze, jak to działa na twój żołądek.
- Ma pan rzeczywiście lekko obrzmiały brzuch, Vic - zauważył Black.
- A czego innego można oczekiwać od faceta, który pracuje w delikatesach? - zażartował Ragle.
Victor lekko się uniósł. Łypnął na szwagra i mruknął:
- Przynajmniej mam jakąś uczciwą pracę.
- Jak mam to rozumieć?
Doskonale wiedział, co Vic chciał powiedzieć. Tak, z pewnością wiódł ustatkowany żywot. Dzień w dzień wychodził rano do sklepu i wieczorem powracał do domu z poczuciem dobrze spełnionego obowiązku głowy rodziny. Nie można było tego porównać z jego loterią. Codzienny obrządek z gazetą i stertą papierów... Jak dziecko, powiedział kiedyś Vic, gdy się kłócili.
Victor wzruszył ramionami.
- Nie wstydzę się, że pracuję w supermarkecie.
- Nie o tym pomyślałeś.
Z bliżej nieokreślonych powodów zmierzał do starcia ze szwagrem. Chciał, żeby ten wygarnął mu, co myśli o jego zabawie z gazetowymi łamigłówkami.
Tak, to było o wiele lepsze niż obnoszenie się z tym niepokojem, niepewnością własnej wartości, codzienne samooskarżenia.
Za chwilę jednak pomyślał, że te parę dolarów było sumą o wiele większą od dochodów Vica. W dodatku mógł spać do ósmej i nie wlec się do miasta zatłoczonym autobusem.
Bili Black wstał, przysunął sobie krzesło, usiadł obok niego.
- Chciałbym wiedzieć, czy już pan to widział? Podał mu egzemplarz dzisiejszej gazety. Niemal z szacunkiem otworzył ją na stronie 14. Na górze ujrzał długi szereg zdjęć mężczyzn i kobiet. Ze środka patrzyła uśmiechnięta jego własna twarz, zaś podpis głosił:

Ragle Gumm. Mistrz naszych konkursów „Gdzie jutro będzie się znajdował mały zielony czlowieczek?”. Od dwóch lat narodowy rekordzista, rekordzista wszechczasów.

Pozostałe zdjęcia to podobizny pomniejszonych wielkości. Konkurs objął zasięgiem cały kraj i inne czasopisma, gdyż jedna gazeta nie mogłaby wypłacić obiecanych nagród. Sumy te znacznie przekroczyły budzę sławnej zgadywanki Old-Gold modnej w latach trzydziestych oraz wiecznie żywe Myje się tylko mydłem  oxydolowym, gdyż... (i tu czytelnik powinien wstawić od powiędnie wyrazy, nie więcej jednak niż dwadzieścia pięć).
Najwyraźniej w dzisiejszych czasach poziom inteligencji odgadywaczy znacznie wzrósł. Nic dziwnego, przy takie poczytności komiksów...
Niedługo upodobnię się do Billa Blacka, pomyślą Ragle. Obrazoburca, przeciwnik telewizji. Narodowa strata czasu. Pomyślmy o tych wszystkich mieszkaniach, gdzie ludzie siedzą dumając smętnie: „Co się stało z tym krajem Gdzie podziała się oświata? Moralność? Dlaczego Troci zastąpił wspaniałą Jeanette MacDonald i Eddy'ego Nelsona?"
Bili Black siedział tuż obok, trzymał gazetę i gapił się na zdjęcia. Z pewnością był głęboko poruszony. Chłopie Podobizna starego Ragle'a we wszystkich dziennikach Cóż za honor! Jaka sława mieszka tuż obok niego.
- Rzeczywiście wygrał pan we wszystkich edycjach „Zielonego ludzika"? - zazdrość wykrzywiła mu twarz - No tak, co to za praca?... Kilka godzin łamigłówki i nagroda w kieszeni.
- Oczywiście. Synekura dla obiboków - ironicznie potwierdził.
- Nie, nie to chciałem powiedzieć. Wiem dobrze, ile pan wysiłku wkłada w to zajęcie... To się nazywa by panem samego siebie. Żadna praca dla gryzipiórków.
- Ale ja też siedzę przy biurku.
- To jednak coś więcej niż zwykłe hobby - ciągną Bili. - Nie chciałem pana urazić. Taka praca jest czym poważniejszym od picia biurowej herbatki. Znam dobrze to uczucie. Czasami też coś majstruję w garażu. Ale pan i ja to zupełnie inna sprawa. Cała klasa wyżej.
Zwrócił się do Victora.
- Pan mnie rozumie. Nie ma mowy o żadnym zbijaniu bąków czy groszoróbstwie. To twórcza praca.
- Nie zauważyłem - odciął się Vic.
- Uważa pan, że nie ma tu twórczego wysiłku?
- Nie. Niekoniecznie.
- To jak pan nazwie pracę, gdy w pocie czoła człowiek wykuwa własną przyszłość?
- Sądzę tylko, że Ragle ma talent i trochę szczęścia zgadując prawidłowe liczby.
- Zgadując! - zakrzyknął Ragle, który odczuł to jako osobistą zniewagę. - Mówisz tak, choć dobrze wiesz, w jaki sposób poszukuję rozwiązania? Przecież widziałeś cały ten młyn!
Myśl o zgadywaniu byłaby ostatnią, która przyszłaby mu do głowy, gdy miał komuś opowiadać o swojej katorżniczej pracy. Jeśli mowa o zgadywankach, najprościej byłoby przecież zamknąć oczy i na chybił trafił wymacać palcem jakiś kwadracik, później drugi, zaś otrzymane w ten sposób wyniki wysłać jako prawidłowe rozwiązanie. I czekając na rezultat.
- Czy kiedy składasz do Urzędu Skarbowego oświadczenie o dochodach, także zgadujesz? - użył swego ulubionego porównania. - Jeśli tak, to musisz przyznać, że bawisz się tak tylko raz w roku. Ja tymczasem robię to codziennie.
Zwrócił się do Billa.
- Proszę sobie wyobrazić, że dzień w dzień musi pan składać oświadczenie o dochodach. Ciągle to samo. Codziennie porównuje pan nowy formularz z duplikatami poprzednich. To podstawa całej pańskiej działalności. Czy to jest zgadywanka? To tylko liczby. Dodawanie i odejmowanie. Tabele i liczby. Nic więcej.
Zapanowała cisza.
- Ale pana to bawi? - odezwał się w końcu Bili.
- Zapewne. Przede wszystkim myślę.
- Mógłby pan mnie nauczyć? - naciskał Bili.
- Nie.
Bili już dawniej podchodził go w ten sposób. Lecz za każdym razem nic z niego nie wydobył.
- Proszę się nie obawiać, nie chcę robić panu konkurencji.
Ragle roześmiał się.
- Chciałbym tylko wygrać parę dolarów. Już od dawna noszę się z zamiarem, aby z tyłu domu zbudować mur ochronny, żeby w zimie nie wpadało na taras całe to mokre świństwo z ulicy. Materiał kosztowałby około sześćdziesiąt dolarów. Przyjąwszy, że mógłbym wygrać, ile razy musiałbym zwyciężyć, żeby zebrać tę sumę? Cztery?
- Tak, cztery. Za każdym razem otrzymuje pan dwadzieścia kawałków, zaś pańskie nazwisko trafia na tablicę. Wpadłby pan w wir konkurencji...
- ...i współzawodniczyłby z Charlesem Van Dorem
- dodał Vic.
- To duży komplement - powiedział Ragle, lecz złośliwość nie poprawiła podłego nastroju.
Lasagne nie wystarczyły na długo. Wszyscy spróbowali włoskiej specjalności, lecz Yictor dokonywał cudów w niepohamowanym obżarstwie, które postanowił na przekór przestrogom szwagra i sąsiada. Żona przyglądała się krytycznie, jak pochłaniał porcję za porcją.
- Nie jesz tak łakomie tego, co ja gotuję - powiedziała z wyrzutem.
Gdyby to było możliwe, cofnąłby czas, aby nie dostrzegła tej zdrady domowej kuchni.
- Bo są świetne - nie mógł już wybrnąć. Junie Black zachichotała.
- Jeśli pan chce, może się pan przenieść na nasz wikt - jej mała, zuchwała twarzyczka przybrała wyraz współczucia. Margo zadrżała z oburzenia. Vic pomyślał, że jak na kobietę noszącą okulary, Junie wyglądała na zadziwiająco zepsutą. Nie była brzydka. Gdyby tylko nie te czarne włosy, zwisające w dwóch warkoczach po obu stronach mysiej twarzyczki. Wcale go nie pociągała. Nie znosił małych, czarnowłosych, chichoczących kobieciątek, zrzędliwie krzątających się po mieszkaniu obcych ludzi i wtykających nos w nie swoje sprawy.
Margo powiedziała kiedyś, że Ragle bardzo pasuje do Junie Black. Oboje siedzą cały dzień w domu i mają wystarczająco dużo wolnego czasu. Nie, tak być nie powinno. Cóż to właściwie za facet, przesiadujący ciągle w swoim pokoju, gdy inni mężowie pracują w biurach i tylko kobiety pozostają przy kuchni?
- Żeby nie skłamać - zwrócił się do Margo Bili - to nie jest dzieło Junie. Kupiliśmy to na Plum Street w drodze do domu.
Junie Black roześmiała się, wcale nie zakłopotana.
Po kolacji, gdy panie uprzątały naczynia, Black zaproponował partyjkę pokera. Przez chwilę rozmawiali, wreszcie wyciągnęli żetony i potasowali karty. Ustalili, że żeton równy jest centowi, zaś wszystkie kolory są jednakowej wartości. Vic rozdał karty.
Ten sam rytuał powtarzał się dwa razy w tygodniu. Nikt nie pamiętał już, kiedy zaczęli. Najprawdopodobniej to panie zapoczątkowały rozgrywki. Obie uwielbiały grać w karty.
W połowie partii w drzwiach stanął Sammy.
- Tato, mogę ci coś pokazać?
- Już od dawna zastanawiam się, gdzie przepadłeś. To nie w twoim zwyczaju nie dawać śladu życia. Za oknem ciągle cicho... Czego chcesz?
Może chłopak potrzebował ojcowskiej rady.
- Tylko szybko - spojrzała znad kart Margo. - Nie widzisz, że jesteśmy zajęci?
Spięty wyraz twarzy i lekko drżący głos pozwalały przypuszczać, że ma dobrą kartę.
- Nie mogę dojść, w jaki sposób przyłączyć antenę - poskarżył się Sammy.
Położył na stole obok miseczki z chipsami metalowy przedmiot i coś, co wyglądało na jakieś elektroniczne podzespoły.
- Co to jest? - zapytał Vic.
- Mój detektor - odpowiedział chłopak.
- Co za detektor?... Ragle wpadł w słowo.
- Ja go do tego namówiłem - wyjaśnił. - Kiedyś opowiedziałem mu o wojnie i o urządzeniach radiowych, które obsługiwałem.
- Aaa... radio. Stare wspomnienia?-pokiwała Margo.
- Co to jest w końcu? - zainteresowała się Junie Black. - Radio?
- Prymitywny odbiornik - wyjaśnił Ragle. - Najbardziej pierwotna forma radia.
- Czy to nie jest niebezpieczne? - zaniepokoiła się siostra.
- W żadnym wypadku. Nie ma nic wspólnego z elektrycznością.
- Obejrzyjmy - Vic podniósł metalowy przedmiot i przyjrzał się uważnie. Chciałby umieć chociaż tyle, żeby móc pomóc synowi. Ale o elektronice nie miał najmniejszego pojęcia i można to było zauważyć.
- Hm - mruknął - może tu gdzieś jest zwarcie.
- Przypominacie sobie te audycje radiowe, których słuchaliśmy w czasie wojny? Droga życia. Opery mydlane. Mary Martin.
- Mary Marlin - poprawiła ją Margo. - Dobry Boże, przecież to było przed dwudziestu laty. Trzeba się czerwienić ze wstydu, żeśmy się tak postarzeli...
Junie zanuciła Claire de Lunę - tytułowy szlagier z Mary Marlin.
- Chyba brakuje mi radia - urwała na najwyższej nucie Margo.
- Masz przecież radio i obraz - odparł Bili Black. - Radio to tylko dźwięk z telewizora.
- Co możesz odbierać tym detektorem? - zainteresował się bezradny Vic. - Pracują jeszcze na tych falach jakieś stacje? Zawsze mi się wydawało, że już przed laty zlikwidowano wszelkie audycje na tych falach.
- Prawdopodobnie może słuchać radiostacji statków albo komunikatów wieży kontrolnej lotniska.
- Policji... - dodał Sammy.
- Rzeczywiście. Przecież policja też nadaje na ultrakrótkich.
Oddał sprzęt właścicielowi.
- Obejrzę później. W tej chwili jestem zbyt zajęty. Może jutro rano?
- Pewnie odbiera jeszcze latające spodki - Junie nadal snuła przypuszczenia.
- O, tak - zaniepokoiła się Margo. - Trzeba to sprawdzić.
- O tym jeszcze nie myślałem - ucieszył się Sammy. - Muszę spróbować.
- Żadne latające spodki nie istnieją - zdenerwował się Bili Black. Nerwowo postukał swoją talią o blat.
- Nie?... Nie bądź taki pewny - Junie spodobał się temat. - Zbyt wielu ludzi je widziało, żeby móc zarzucić im łgarstwo. A może dajesz wiarę tylko urzędowym raportom?
- To balony meteorologiczne - nie dał się zbić z tropu Bili. Victor w pełni zgadzał się z poglądami sąsiada.
- Tak - potwierdził. - Albo meteory. Lub jakieś inne zjawiska atmosferyczne.
- Niewątpliwie, nic innego.
- Ale przecież czytałam, że istnieją ludzie, którzy rzeczywiście nimi latali...
Wszyscy, poza Junie, wybuchnęli śmiechem.
- To prawda... Sama słyszałam w telewizji! - zawołała Margo.
Victor przypomniał sobie własne przeżycie z ubiegłych wakacji. Siedząc na campingu zobaczył nagle jaskrawo świecący przedmiot, sunący po niebie z nadzwyczajną szybkością. Z pewnością nie był to samolot ani jakakolwiek znana mu maszyna. Raczej można go było uznać za projekcję wyobraźni. Po chwili zniknął za horyzontem, brzęcząc jak wielki trzmiel. I gdyby nie drganie szyb w campingowej przyczepie istotnie uznałby, że padł ofiarą fatamorgany. Szczęk szkła słyszała jednak także Margo, którą, podobnie jak Vica, chwyciły za chwilę silne bóle głowy. W jakimś artykule jednego z periodyków medycznych wyczytała, że ból i dzwonienie w głowie mogą być spowodowane podwyższonym ciśnieniem krwi pochodzącym od przebywania w terenie wystawionym na działanie fal akustycznych o wysokiej częstotliwości. Postanowiła, że pójdzie do lekarza, aby się przebadać.
Oddał detektor Sammy'emu i wziął karty. Następna partia nie szła mu dobrze i musiał podnieść stawkę.
- Postanowiliśmy, że detektor jest oficjalnym wyposażeniem Klubu i osoby nie upoważnione nie mogą go używać - wyjaśnił chłopak. Od teraz zostanie zamknięty w lokalu Klubu i tylko członkowie będą mogli się nim posługiwać.
Dzieci z sąsiedztwa postanowiły rozwijać instynkt stadny. W tym celu na tyłach osiedla zbudowały szałas z listewek, pokryty sianem i papą. Powstała w ten sposób koszmarnie brzydka, lecz trwała budowla, gdzie co tydzień odbywano posiedzenia.
- Świetnie - powiedział Vic, studiując dłoń.
- Kiedy on mówi, że coś jest „świetnie", to znaczy, że kompletnie się spłukał - wyjaśnił Ragle.
- Już to zauważyłam - odezwała się Junie. - Zaś kiedy rzuca karty i wstaje od stołu, można mieć pewność, że trafiły mu się cztery jednakowe.
Rzeczywiście, miał w tej chwili ogromną ochotę, aby podnieść się z twardego krzesła. Lasagne i expresso robiły swoje. Połączone z tym, co zjadł na obiad, właśnie zaczęły działać.
- Może mam cztery jednakowe...
- Wyglądasz blado - zatroskała się Margo i pochyliła się w stronę Ragle'a. - Może coś mu się stało?
- Z pewnością mam azjatycką grypę - Vic odsunął krzesło i wygramolił się. - Za chwilę wracam. Muszę zażyć coś na żołądek.
- A, to tak. Zjadł za dużo - odezwała się znad kart Junie. - Miałaś rację, Margo. Jeśli kiedyś twój mąż umrze, będzie to moja wina.
- Przecież nie umieram - zaprotestował Vic. - Co powinienem połknąć? - zapytał żonę. która była odpowiedzialna za domową apteczkę.
- Dramaminę - odpowiedziała zmieszana, kładąc karty. - Na półce w łazience.
- Chyba nie używacie środków uspokajających przeciwko bólom brzucha? - zapytał ostro Bili Black, gdy Victor skierował się w stronę łazienki.
- Dramamina nie jest środkiem uspokajającym - wymamrotał obolały. - To pigułka przeciwko chorobie morskiej.
- Wszystko jedno! - zakrzyknął za nim Bili. Vic kwaśno przełknął ślinę. Szukał włącznika.
- Tylko się pospiesz, kochanie! - zawołała Margo.
- Ile chcesz dobrać kart? Chcemy grać, a ty nas powstrzymujesz.
- W porządku, zaraz wracam - mruczał, ciągle poszukując sznura włącznika. - Chcę trzy karty! - wykrzyknął. - Do tych trzech na moim stoliku.
- Nic z tego - zaprotestował Ragle. - Sam sobie dobierz. Bo inaczej za chwilę zarzucisz nam szwindel.
W ciemnościach ciągle nie mógł wymacać włącznika. Z wolna zaczął się denerwować. Wyciągnął obie ręce, wodząc po ścianie w poszukiwaniu sznura lampy. Dłonie krążyły niespokojnie, nadal bez rezultatu. Głową wyrżnął w kant szafki. Zaklął.
- Wszystko w porządku? - z pokoju dobiegł głos Margo. - Co się stało?
- Nie mogę znaleźć włącznika - wysapał gniewnie. Chciał wreszcie połknąć te pigułki i wrócić do towarzystwa.
Wyczuwał kształty przedmiotów... nagle przypomniał sobie, że w łazience był tylko zwykły kontakt, bez sznura. Resztką sił znalazł plastikowy włącznik, zapalił światło i wyjął z szafki tabletki. Napełnił szklankę wodą, połknął lekarstwo. Z ulgą wyszedł na korytarz.
Dlaczego ciągle kołata mi się po głowie ten sznur?
- rozmyślał w drodze do pokoju. I to w dodatku tak dokładnie, na określonej wysokości, w określonym miejscu. Przecież nie poszukiwałem bezwolnie jakiegoś znanego mi przedmiotu w obcym pomieszczeniu. Szukałem sznura, za
który często ciągnąłem w swojej własnej, doskonale znane mi łazience.
- Przydarzyło się wam już coś podobnego? - zapytał wchodząc do salonu.
- Nie. Siadaj i graj - zakomenderowała Margo. Wręczono mu trzy nowe karty, podbił stawkę, straci to, co miał, obrócił się, chcąc zapalić papierosa. Juni Black, pewna zwycięstwa, śmiała się we właściwy sobie sposób.
- A co miało nam się przydarzyć? - zainteresował się Bili.
- Że szukaliście we własnej łazience kontaktu, którego nigdy tam nie było?
- I dlatego tak długo łykałeś tabletki - pokiwała głową Margo, niezadowolona, gdyż właśnie straciła kolejkę
- Gdzie, u licha, mogłem widzieć sznur od lamp) zwisający z sufitu?
- Nie mam pojęcia.
Przebiegł myślami wszystkie lampy, które pamiętał. Te z domu, ze sklepu, od znajomych. Nigdzie nie było takiego włącznika. Odezwała się Junie.
- Nigdzie się już dziś nie używa kontaktów ze sznurkiem. Można było spotkać je dawniej, przy tych staromodnych lampach nad stołami. Ale to lata trzydzieste...
- To dlaczego mnie tak gnębi ten sznurek?...
- Interesujące - mruknął Bili.
- Z pewnością.
Nagle wszyscy zajęli się tym niecodziennym przypadkiem.
- Co można byłoby z tym zrobić? - zastanawiał się głośno Black, który uważał się za znawcę psychoanalizy. Freudowski żargon często można było słyszeć w jego obecności, co miało wystawiać autorowi świadectwo, że sprawy kultury nie były mu obce.
- Następstwa stresu z dzieciństwa. Progresja impulsów nieświadomości. Niechybny to znak, że coś jest nie w porządku z pana osobowością. Wielu dorosłych mężczyzn musi ponosić skutki zaniedbań wieku chłopięcego.
- Cóż za bzdury - przerwał mu Victor.
- Niech pan nie wydaje pochopnych sądów - ostrzegła go Junie. - Z pewnością jest w pańskiej podświadomości jakiś wyłącznik, który teraz daje o sobie znaki życia. Może chodzi tu o stację benzynową, gdzie pan często tankował stary samochód, zużywający nadmierne ilości paliwa. Albo pociągał pan za ten sznurek w jakiejś miejscowości, odwiedzanej w zamierzchłej przeszłości, która odcisnęła się panu w pamięci nieprzyjemnym wspomnieniem. A może pralnia lub restauracja, istniejąca poza obszarem oficjalnego życia...
- Już mam dosyć - odsunął się od stołu.
- Jak tam z brzuchem? - zapytała Margo.
- Jakoś przeżyję.
Wydawało się, że wreszcie stracili zainteresowanie dla jego przygody w łazience. Wszyscy, poza Ragle'm, który spoglądał na niego ostrożnie, lecz z ciekawością. Chętnie zapytałby szwagra o coś jeszcze, lecz z niewyjaśnionych powodów wolał stłumić ciekawość.
- Gra - przypomniała Junie. - Kto rozdaje? Bili rozdał karty. Żetony posypały się do garnka. Z drugiego pokoju popłynęły dźwięki muzyki. To Sammy zabawiał się detektorem.
Mieszkanie tchnęło przyjemnym ciepłem. O co tu chodzi? - zastanawiał się Vic. O co się potknąłem? Gdzie byłem i dlaczego nie mogę sobie przypomnieć?

Baach! Ragle Gumm golił się przed lustrem w łazience. Usłyszał, jak na werandę chłopak rzucił poranną gazetę. Ramię chwycił skurcz. Maszynka gwałtownie przejechała po policzku. Odetchnął głęboko. Zamknął na moment oczy, otworzył, wrócił do golenia.
- Skończysz zaraz? - siostra zawołała zza zamkniętych drzwi.
- Jeszcze chwilę! - odkrzyknął. Wytarł twarz z resztek pianki, skropił się wodą kolońską, osuszył kark i ramiona, otworzył drzwi.
Margo stała w szlafroku. Szybko podeszła do wanny.
- Zdaje się, że słyszałam chłopaka z gazetą - powiedziała w przelocie.
Resztę słyszał już przez zamknięte drzwi.
- Muszę odwieźć Vica do pracy. Czy mógłbyś wypchnąć Sammy'ego z domu? Jest w kuchni...
Głos ucichł zagłuszony grzmiącym strumieniem wody.
Ragle wszedł do sypialni i założył koszulę. Spojrzał na pęk krawatów, wybrał ciemnozielony, wprawnie zawiązał i chwycił marynarkę.
A teraz poczta.
Zanim wyszedł przed dom, uporządkował pomoce naukowe - sterty wyciągów, wykresów, akt, tabeli i przyrządów geometrycznych. Robiąc najpierw porządki, zdołał odwlec pierwszy kontakt z gazetą o całe jedenaście minut. Podniósł blat składanego stołu w salonie. W pokoju było chłodno, rześkie nocne powietrze czuć było lekko zapachem wypalonych wczoraj wieczorem papierosów. Otworzył drzwi na werandę i wyszedł przed front domu.
Na betonowych schodach, jak co rano, leżała zwinięta w gruby rulon gazeta, opatrzona gumową banderolą. Zdjął gumkę i cisnął w zarośla.
Przez chwilę czytał doniesienia ze świata wypełniające pierwszą stronę. Informowano go o zdrowiu prezydenta Eisenhowera, o długu państwowym, konfliktach na Bliskim Wschodzie.
Wreszcie odwrócił pismo na stronę z komiksami. Później przeczytał listy czytelników. Właśnie wybiegł Sammy.
- Do widzenia! - wykrzyknął. - Wracam po południu.
- Cześć - odmruknął, nie zauważając siostrzeńca. Jako następna pojawiła się Margo. Pospiesznie minęła brata i skierowała się ku wyjściu, szukając w torebce klucza od volkswagena. Otworzyła samochód, zapuściła motor i wytarła zawilgocone szyby. Po drugiej stronie ulicy dzieci biegły do szkoły. Z rury wydobywały się smugi spalin.
- Zapomniałem odprowadzić Sammy'ego - odezwał się Ragle znad gazety. - Ale poradził sobie beze mnie.
- Wiecznie to samo - w drzwiach ukazał się Yictor. - Nie przemęczaj się dzisiaj zbytnio z tą łamigłówką.
Przerzuciwszy marynarkę przez ramię zszedł ścieżką do furtki. Wsiadł do samochodu. Margo wrzuciła bieg i za moment znikli w perspektywie drogi wiodącej do miasta.
Taki mały wóz, a robi tyle hałasu, pomyślał zdegustowany Ragle. Stał przed domem zapatrzony w gazetę, aż poczuł, że zmarzł i wrócił do kuchni. Do tej pory nie spojrzał jeszcze na stronę szesnastą, gdzie drukowano „Zielonego człowieczka". Zabawa zajmowała całą szpaltę, gdyż oprócz zadania umieszczano tam zwykle wskazówki pomocne w rozwiązywaniu, nowinki z zakresu gier logicznych oraz wykaz dotychczasowych zwycięzców wraz z wynikami. Każdy, kto stale brał udział w zawodach, mógł przeczytać własne nazwisko. Oczywiście nazwisko Ragle wydrukowano rozstrzeloną czcionką. Jedyny. Miał swój kącik. Oglądał go codziennie. Niezmiennie na tym sań pierwszym miejscu. Fluktuacje, w zależności od szczęścia rozpoczynały się dopiero pod nim. 
Wskazówki i uwagi czytał zawsze na początku, przed przystąpieniem do rozwiązywania, czyli do odnalezienia jednego z 1028 kwadratów. Oczywiście nie można tu też znaleźć żadnej istotnej pomocy, lecz czytał je z przyzwyczajenia, w nadziei, że gdzieś tam, na obrzeżu, znajdują potrzebne dane, które czytając wtłacza do świadomości, je później wydobyć w trakcie wielogodzinnych rozmyślań.
„Nawet mała jaskółka może przefrunąć ocean" - wierny tej dewizie. Zawiły proces kojarzenia... pozwolił drążyć zagadkowo brzmiącej, niejasnej formule, chcąc wyzwolić jakieś świadome przebłyski. Jaskółka i latanie;
Fruwanie jest symbolem seksualności... Jaskółki zawsze powracają do Capistrano, miejscowości w Kalifornii. Może jaskółka wywołuje skojarzenie z czymś, co jest wielkie jak Jaskółka i wieloryb... Tak, to dobra para. Frunąć nad wodą... do Kalifornii.
Później myślał o arce i gołębicy. Gałązka oliwna i Grecja... gotowanie. Tak! Grecy chętnie pracują w restauracjach. Znowu jedzenie!
Gołębie są ulubioną potrawą większości smakoszy.
„Dzwoneczek dzwoni dzyń dzyń..."
Słowa uwięzły w gardle. Z pewnością absurdalny tok skojarzeń. Lecz to znowu każe myśleć o homoseksualizmie.
„Hi hi..." Kobiecy śmiech pedała. Kazanie Jot Donne'a z wersetem „Komu bije dzwon...". Książka Hemingway'a. Małe srebrne dzwoneczki. Budynek kła tomy w Capistrano, gdzie jaskółki wiją gniazda! Pasuje. Gdy tak rozmyślał o wskazówkach, usłyszał przed domem kroki. Odłożył gazetę i pospieszył wyjrzeć do salonu.
Do domu zbliżał się wysoki, szczupły mężczyzna w średnim wieku w obszernym garniturze tweedowym. Palił cygaro. Pod pachą niósł aktówkę. Rozpoznał przedstawicielawydawcy Gazety. Kilkakrotnie widział już tego człowieka, który czasami pojawiał się, by osobiście wręczyć mu czek, dostarczany zazwyczaj pocztą, niekiedy zaś przychodził w celu wyjaśnienia nieporozumień związanych z wysyłką.
Ragle zaniepokoił się - czego tym razem może chcieć Lowery?
Mężczyzna wolno podszedł do drzwi i zadzwonił. Dzwonek - podjął zerwany wątek Ragle. Proboszcz. Może wskazówki mają go powiadomić o tym, że gazeta wysyła do niego Lowery'ego z wizytą.
- Hallo, Mr. Lowery - otworzył drzwi.
- Hallo - jego promienny uśmiech nie zdradzał tłumionej powagi, niczego, co mogłoby wskazywać, że przynosi niepomyślne wiadomości.
- Z czym pan przychodzi dzisiaj? - zapytał, dobre maniery poświęcając w imię pragmatyzmu. Lowery cmoktał cygaro.
- Przynoszę dwa czeki... Wydawca uważa, że powinienem je panu przekazać osobiście. Poza tym i tak miałem przejeżdżać w okolicy, robię to jakby przy okazji...
Weszli do salonu.
- Mam jeszcze pytanie do pana. Tylko na wszelki wypadek. Wysłał pan wczorajsze zadanie?
- Tak. Sześć arkuszy.
- Owszem, sześć. Wszystkie sześć otrzymaliśmy - Lowery zamrugał oczyma - lecz zapomniał pan ponumerować je według ważności.
Otworzył teczkę i położył na stole sześć kartoników. Były to fotokopie wysłanych wczoraj rozwiązań. Lowery podał pióro.
- Rozumiem, że jest to przeoczenie... ale musi je pan ponumerować.
- Cholera - mruknął Ragle. Jak mógł do tego dopuścić? Pospiesznie powstawiał sześć liczb.
- Gotowe - oddał pióro i zdjęcia. Co za idiotyczna pomyłka! Mogłaby go kosztować utratę wszystkiego, co dotychczas zdobył. Spadek na koniec listy!
Lowery usiadł, ujął kartonik oznaczony jedynką i zaczął uważnie studiować odbitkę, zaskakująco długo.
- Dobrze to zrobiłem? - zapytał Ragle, choć doskonale wiedział, że urzędnik nie może znać prawidłowego rozwiązania. Wszystkie współrzędne spoczywały w sejfach centrali w Nowym Jorku albo w Chicago, skąd przesyłano je, gdy opracowano już wszystkie nadesłane odpowiedzi.
- To się dopiero okaże. Ale trzymam w tej chwili to, które oznaczył pan jako pierwsze.
- Tak, prawda.
To była tajemna umowa między nim a stroną wydawcy. Pozwalano mu opracowywać kilka wariantów odpowiedzi, do dziesięciu, pod warunkiem, że ponumeruje je zgodnie z domniemaną hierarchią ważności. Jeśli w pierwszej wersji spudłował, wydobywano drugą, po/niej trzecią, czwartą i tak dalej, aż do wykrycia prawidłowego rozwiązania, które zachowywano w archiwum, zaś resztę niszczono.
Na ogół ograniczał się do trzech lub czterech wersji. Oczywiście im mniej ich było, tym lepiej było to widziane przez organizatorów.
Z tego, co wiedział, nikt poza nim nie miał takich przywilejów. I one to właśnie pozwalały mu tak długo utrzymać sią na pierwszym miejscu.
Zaproponowano mu tę umowę, kiedy pomylił się w rozwiązaniu o kilka kwadratów. Na ogół dochodził w swych przemyśleniach do pewnego niewielkiego obszaru prawdopodobieństwa, gdzie musiała się znajdować poprawna odpowiedź. Lecz nie starczało mu intuicji, która pozwalałaby na wybranie jednego jedynego pola. Tak, to była ryzykowna gra. Ale gdy miał możliwość wyboru kilku wersji, czuł się zabezpieczony. Rozwiązanie powinno się znaleźć jeśli nie w tym, to w sąsiednim kwadracie. W ciągu dwóch i pół roku uczestniczenia w grze osiem razy spudłował. Żadne z wysłanych rozwiązań nie było prawidłowe. Ale organizatorzy okazali się wspaniałomyślni. W umowie znajdowała się klauzula, która po/walała mu wygrywać „na kredyt". To znaczy, że na trzydzieści trafień mogło być jedno pudło. I tak ciągnęło się już od dłuższego czasu. Nikt z konkurencji nie znał tych szczególnych względów, poza samym zainteresowanym i organizatorami, którzy przecież obdarzyli go niezwykłymi forami.
Owe ułatwienie najwidoczniej zawdzięczał gustom czytelników, z upodobaniem oglądających ciągle to samo nazwisko w czołówce listy laureatów. Zaś gazety istnieją przecież, aby schlebiać publiczności. Lecz nie zdawał sobie sprawy z mechanizmów rządzących jego fortuną. Gdy wygrywał, rugował współzawodników. Czytelnicy zaś cieszyli się ich klęską i jego sukcesem. Chciano jego nazwiska na pierwszym miejscu. Jak długo wyróżniał się z długiej kolumny laureatów, tak długo był lubiany i tak długo życzono mu, aby zajmował to miejsce. Gdyby noga mu się podwinęła i spadłby oczko niżej, nikt nie chciałby widzieć go gdzie indziej. Konserwatywne upodobania prenumeratorów działały na jego korzyść i na pohybel konkurencji. „Płynąć z prądem" - tak to zapewne nazwałby Bili Black.
Lowery skrzyżował nogi, zapalił kolejne cygaro i spojrzał na Ragle'a.
- Widział pan już dzisiejsze zadanie?
- Jeszcze nie. Rzuciłem okiem tylko na wskazówki. Mogą się do czegoś przydać?
- Nie w dosłownym brzmieniu.
- Tak, wiem, że nie należy brać literalnego sensu. Oczywiście, ich znaczenie jest ukryte w gąszczu metafor. A może po prostu mają być tylko sygnałem, że tam, na górze jest ktoś, kto zna odpowiedź?
- Co to ma znaczyć? - drgnął Lowery.
- Mam pewną teorię - wyznał Ragle. - Nie trzeba się nią zbytnio przejmować, to raczej tylko żart. Być może w ogóle nie istnieje prawidłowe rozwiązanie?
Lovery uniósł pytająco brwi.
- W jaki więc sposób mielibyśmy weryfikować słuszne i mylne rozwiązania?
- Na przykład przeglądając nadesłane kartki i wybierając tę, która się najbardziej podoba. Całkiem z estetycznego punktu widzenia.
- Powiedziałbym raczej, że w tym momencie przenosi pan swoją własną metodę na nas.
- Moją metodę? - zapytał zmieszany.
- Tak. To właśnie pan konstruując warianty rozwiązań wychodzi z estetycznego, nie zaś z racjonalnego punktu widzenia. Pan poszukuje. Celem są wzorce. Struktury czasu i przestrzeni, model czasoprzestrzeni, który stara się pan wypełnić danymi, wziętymi z naszych zagadek. Ciekawe, do czego doprowadzi ta metoda? Z pewnością jednak nie ma w niej żadnych racjonalnych przesłanek. Nie chcę się wtrącać, przecież to pańska sprawa. Ale w ten sposób do niczego pan nie dojdzie. Wątpię, czy kiedykolwiek zdołał pan rozszyfrować nasze instrukcje. Gdyby tak było, nie pytałby pan o nie.
Słusznie, potwierdził w myśli Ragle, nigdy nie rozumiałem, na czym miałyby polegać ułatwienia zawarte we wskazówkach. W ogóle nigdy nie przypuszczałem, że ktokolwiek przejmuje się tą rubryką. Nie wierzył, żeby można było wyciągnąć z tych kalamburów jakiś konkretny sens. Po prostu brał każdą pierwszą literę co trzeciego słowa, dodawał 10 i otrzymywał dane poszukiwanego kwadratu. Uśmiechnął się.
- Czemu pan się śmieje? - zapytał Lowery z poważną miną. - Nic w tym śmiesznego. Zbyt wiele pieniędzy zainwestowano w tę zabawę.
- Właśnie przed chwilą pomyślałem o Billyrn Black'u.
- Kto to?
- Mój sąsiad. Niedawno prosił mnie, żebym mu wyjaśnił, w jaki sposób dochodzę do prawidłowego rozwiązania.
- Cóż, skoro to kwestia estetyki...
- Niczego nie mogę mu wyjaśnić. Pechowiec. Będzie rozczarowany. Pewnie już widzi góry dolarów, które wygrał.
Gdy Lowery się odezwał, jego głos pobrzmiewał oburzeniem.
- Cieszy pana świadomość całkowitej wyjątkowości i jednostkowości jego talentu? Ma pan satysfakcję, myśląc, że posiada nadzwyczajną technikę, nie do nauczenia się przez przeciętnego śmiertelnika? Zdaje pan sobie sprawę, że tu nie chodzi o zwykłe rachunki, lecz raczej o...
- poszukał odpowiedniego słowa. - Bóg jeden wie, o co. I że przypadek nie gra tu żadnej roli?
- Cieszę się mogąc usłyszeć, że ktoś mi to wreszcie
mówi.
- A czy w ogóle może ktokolwiek myśleć, że pan rzeczywiście spędza cały dzień, łamiąc sobie głowę w zgadywance? Śmieszne. Obliczyliśmy prawdopodobieństwo podawania prawidłowych wyników przy posługiwaniu się tradycyjną dedukcją. Wynik bliski zeru, równy prawdopodobieństwu dosięgnięcia Betelgezy tyczką do podpierania grochu.
- Co to jest?
- Taka odległa gwiazda. Mniejsza o nią, posłużyłem się tylko przykładem. W każdym razie doskonale wiemy. że ze zgadywaniem, kalkulowaniem i dedukcją nie ma pan nic wspólnego... Może dopiero na ostatnim etapie pojawia się ten element. Wtedy, gdy waha się pan między wyborem jednego z dwóch lub trzech kwadratów.
- Wtedy rzucam monetę - podpowiedział Ragle.
- Ale przy wyborze jednego i tysiąca nie spełnia to już swego zadania - Lowery zamyślił się. podrapał się w podbródek i pociągnął cygaro.
- Nikt tego nie zgadnie. Ragle przyznał mu rację.
Junie Black krzątała się w garażu przy pralce, wrzucając B do maszyny brudną bieliznę. Mokra posadzka dawała się jej we znaki bosym stopom, ciągnęła chłodem. Junie trzęsła się z zimna, chcąc więc jak najszybciej wyjść na słońce, pospiesznie wsypała proszek, zatrzasnęła szklane drzwiczki i nacisnęła włącznik. Pralka czknęła. Bęben począł się miarowo obracać, ubrania za szybą zawirowały. Spojrzała na zegarek i wyszła na dwór.
- Oh - drgnęła, przestraszona nieoczekiwanym wynurzeniem się Ragle'a.                                J,
- Pomyślałem sobie, że mogę zajrzeć - usprawiedliwiał się, chcąc zatrzeć nieprzyjemne wrażenie już na samym początku spotkania. - Margo prasuje, w całym domu czuł swąd przypalonego krochmalu... Śmierdzi jakby ktoś smaż kacze pióra i taśmy magnetofonowe na starym oleju. Zauważyła, że kątem oka bacznie jej się przyglądał.
Zmarszczyła silnie umalowane, krzaczaste brwi, podniosła opuszczone ze zmęczenia ramiona. W popołudniowym słońcu wyglądał jak gdyby przed chwilą zszedł z plaży, czekoladowo opalony. Pytała się w duchu, w jaki sposób dokonuje tej sztuki, nieustannie siedząc przy stole zawalonym papierami. Nigdy nie była tak ładnie opalona, choćby nie wiem jak się starała.
- W co się pani ubrała?
- W to, co czyni smukłą i szczupłą.
- Długie spodnie! Właśnie niedawno zastanawiałem się, jakie to względy każą kobietom coraz częściej zakłada męską garderobę. W końcu zrezygnowałem. Niby dlaczego miałoby to być im wzbronione?...
- Dziękuję. Jest pan tolerancyjny.
- Wygląda pani znakomicie. Przede wszystkim do twarzy pani z bosymi nogami. To tak jak w filmie, gdzie bohaterka biegnie po wydmach, wznosząc ręce ku niebu.
- A co z pana konkursem? - Junie przerwała zachwyty.
Wzruszył ramionami. Czasami i od hobby trzeba od począć.
- Chciałem zrobić spacerek.
Chwila ciszy. Ukradkiem mierzył ją wzrokiem. Czuli się dobrze w roli przedmiotu westchnień, lecz pełni zadowolenia mąciła niespokojna myśl, czy gdzieś tam nie ma rozpiętego guzika. Ostrożnie przebiegła wzrokiem od stóp do ramion. Wszystko w jak najlepszym porządku Tylko stopy bose.
- To się nazywa talia - lekko zakołysała biodrami.
- Widzę.
- Podoba się panu? - spytała z błyskiem w oczach Ragle wyglądał jak zbity z tropu.
- Wpadłem, bo chciałem zapytać, czy nie poszłaby pani się wykąpać. Taki ładny dzień. Wcale nie za zimno.
- Mam dużo pracy w domu - zwlekała z odpowiedzią. Pomysł przypadł jej do gustu. W północnym kwartale miasta, na przedmieściach, zaczynały się całe pasma małych, piaszczystych pagórków, gdzie urządzono park wraz z dużym placem zabaw dla dzieci. W niewielkich basenach kąpali się jednak chętnie dorośli. Zawsze czuła się dobrze otoczona hałaśliwymi grupkami szczeniaków. Sama skończyła szkołę - studia - już parę lat temu, ale w duchu ciągle była nastolatką, należała do gangów biegających po rozgrzanym asfalcie dróg, z radioodbiornikami wrzeszczącymi popem... z dziewczynami w sweterkach i bikini, z chłopakami w dżinsach i kaszmirowych golfach.
- Niech pani idzie po strój kąpielowy - zaproponował Ragle.
- W porządku. Ale tylko na godzinę - zawahała się.
- Ale Margo nie widziała, jak wchodził pan do mnie?...
- wiedziała, że sąsiadka lubi plotkować.
- Nie - uspokoił ją. - Jest zbyt zajęta prasowaniem. To jej pasja.
Wyłączyła pralkę, przyniosła strój plażowy, ręcznik i po chwili szli razem w stronę basenu. Dobrze się czuła w towarzystwie barczystego, silnego mężczyzny, który w dodatku nie wyglądał już na podrostka. Ragle był w sam raz, w odpowiednim wieku. I miał doświadczenie życiowe. Tyle czasu spędzonego w czasie wojny na samotnej wysepce po środku Pacyfiku, l w dodatku sława superinteligentnego mózgowca. Lubiła jego kościstą twarz z siateczką zmarszczek. Ten męski profil bez żadnego śladu podwójnego podbródka. Nigdy nie widziała, aby rozczesywał białe, mocno kręcące się pasma włosów. To byłoby zbyt kobiece. Z kolei Bili każdego ranka wystawał pół godziny przed lustrem, nawet gdy nie używał, jak obecnie, zbyt wiele brylantyny. Tak, był bardzo zadbany. Perliście białe zęby z miejsca przywodziły na myśl szczotkę do zębów. Zaś ta obcisła marynarka nie bez powodu mocno opinała ciało
- przecież on właściwie nie miał wcale barów. Jedynym sportem, którego od czasu do czasu się imał, był tenis, ale oczywiście nie ganiał po boisku z miłości do kultury fizycznej. Pociągał go sam rytuał i elegancki strój. I skarpetki, modna koszulka i drogie buty... W najlepszym wypadku utrzymywał się na poziomie studenta, ja poznała go przed laty.
- Nie czuje się pan czasami samotnie?
- Jak?
- Hm... przecież nie jest pan żonaty. Większość kolegów ze studiów już dawno się ożeni
- To niewątpliwie miło mieszkać razem z rod siostry, ale czy nie myślał pan niekiedy o własnym domu i żonie, krzątającej się w kuchni?
Ragle zasępił się.
- W ostateczności mogłoby dojść i do tego. Jego główną przeszkodą jest moje upodobanie do nic nierobienia.
- Nic nierobienie - powtórzyła, myśląc o g pieniędzy, które zarabiał rozwiązując łamigłówkę. jeden wie, ile tego wszystkiego było.
- Nie znoszę monotonii i długotrwałych czynności - wyjaśnił. - Chyba dlatego, że większą część w spędziłem na koczowniczym życiu, włócząc się tu i tam...  rodzice często się przeprowadzali. Aż w końcu się rozwiedli. Nie sądzę, żebym był zdolny prowadzić regularne życie swoje i swojej żony, ze stadkiem dzieci i geranium na oknie...
- Co pan ma przeciwko temu? Rodzina daje poczucie pewności.
- Wątpię... Zwątpiłem, gdy się ożeniłem.
- Oh... To interesujące. Był pan żonaty?
- Dawne dzieje. Jeszcze przed wojną. Miałem w dwadzieścia lat. Najpiękniejszy okres w życiu. Późni dziewczynę, która pracowała w firmie spedycyjnej sekretarka. Dojrzała, mądra dziewczyna... Bardzo r chociaż zbyt serio... Polka z pochodzenia. Wiecznie pożerała ją ambicja, by się wreszcie wybić i móc pozwolić sobie na wystawne kolacje, podwieczorki na tarasie w gronie wiernych znajomych.
- Nie widzę w tym niczego zdrożnego - Junie poczuwała się do solidarności z nieznajomą. - Przecież rzeczą normalną, że ludzie chcą sobie jakoś umilać życie. - zacytowała fragment z Lepiej żyć i mieszkać, prenumerowanego przez Billa.
- Z pewnością. Ale już powiedziałem pani, że jestem z natury leniwy - mruknął Ragle, chcąc wreszcie zmienić temat.
Okolica stała się pagórkowata. Musieli się wspinać. Przed nimi rozciągały się rozległe posiadłości z ukwieconymi tarasami, markizy ciężko opadały nad oknami. Ulica wiła się pośród obsadzonych żywopłotem, wystrzyżonych trawników. W dali, w zwężeniu perspektywy dostrzegli ciemną ścianę lasu. Olympus Drive.
- Nie miałabym nic przeciwko zamieszkaniu tu na
górze - westchnęła Junie.
Komfort był nieporównanie większy niż w ich parterowej, nie podpiwniczonej lepiance. Niech no tylko powieje, a będą bez dachu. Woda zaleje garaż.
Na niebie rozbłysł jakiś srebrzysty punkcik, aby natychmiast zniknąć. W chwilę później Ragle usłyszał delikatne, dalekie brzęczenie.
- Odrzutowiec - odezwała się Junie. Ragle spojrzał w chmury. Dłonią przesłonił oczy. Przystanął, rozstawiwszy nogi.
- A może to rosyjski odrzutowiec? - zapytała nieufnie.
- Dużo bym dał, żeby się dowiedzieć, co to było.
- A jak pan myśli, czym zajmuje się Bóg?
- Nie wiem. Chyba niczym. Mnie interesuje tylko ten
punkcik, drżący wśród chmur.
- Vic mówił wczoraj o sznurku, którego szukał w łazience, choć nigdy go tam nie było. Przypomina pan sobie?
- Tak - weszli na kolejny pagórek.
- Długo o tym myślałam. Nic podobnego mi się nie zdarzyło.
- To dobrze.
- Chociaż nie... Pamiętam, że pewnego dnia stałam na ulicy i nagle zawróciłam w stronę domu. Usłyszałam dzwonek telefonu. Oczekiwałam na ważną rozmowę.
- Oczekiwała na telefon od pewnego młodego człowieka, przyjaciela jeszcze z lat szkolnych, lecz nie uznała za konieczne wprowadzenie sąsiada we wszystkie szczegóły przygody.
 - Przewróciłam miotłę, stojącą przy furtce i wbiegłam na schody. Zauważył pan, ile schodów prowadzi do wejścia?
- Tak. Dwa.
- No właśnie. Dwa. Natomiast w tamtej chwili wiedziałam, że muszę wbiec po trzech stopniach. Nie... to za dużo stów. Ja po prostu wbiegłam po trzech stopniach...
- Chce pani powiedzieć, że weszła pani na trzy schody, nie namyślając się, ile stopni musi pani pokonać?
- Tak.
- I przewróciła się pani, stawiając stopę na domniemanym trzecim?
- Nie. To nie było tak samo, jak w sytuacji, gdy myśli się, że ma się przed sobą dwa schody, zaś w rzeczywistości są trzy. O, to okropne. Zaczepiasz nogą o trzeci stopień, przewracasz się. Ale kiedy myślisz, że powinny być trzy stopnie, zaś realnie są tylko dwa, wtedy stawiasz nogę...
Zamilkła. Zawsze gubiła się we własnych słowach, gdy usiłowała coś wyjaśnić.
- Hm... - przerwał ciszę Ragle.
- Prawda, że właśnie coś podobnego zdarzyło się Vicowi?
- Hm... - powtórzył, nie chcąc podejmować tematu. Nie czuł się w nastroju do podobnych rozważań.
Junie Black rozłożyła się obok niego z zamkniętymi oczami, wystawiając swe wdzięki na żar słońca. Legła na biało-niebieskiej derce. Dwuczęściowy kostium kąpielowy z czarnej wełny przypominał o dawno minionych czasach, krążownikach szos. gumowych piłkach plażowych, orkiestrze Glenna Millera, śmiesznych, ciężkich tranzystorach w drewnianej obudowie... butelkach coca-coli wetkniętych w piasek i dziewczynach o długich, jasnych włosach, leżących na brzuchu na rozgrzanym piasku.
Patrzył na nią aż do chwili, gdy otworzyła oczy. Zdjęła okulary, jak zwykle w jego obecności.
- Jest pani bardzo atrakcyjną kobietą, Junie - powiedział Ragle.
- Dziękuję - uśmiechnęła się i ponownie zamknęła oczy.
Atrakcyjna, lecz ciągle jeszcze bardzo dziecinna, pomyślał. Nie głupia, lecz jakby trochę zapóźniona w dorastaniu. Kurczowo trzymająca się wspomnień ze szkoły... Na trawniku bawiły się dzieci, krzyczały, podskakiwały. W basenach harcuje młodzież, dziewczęta i chłopcy... płeć nie do rozpoznania, gdyż wszyscy jednakowo ociekający wodą, przemieszani, tak samo roześmiani... Tylko te bardziej dojrzałe wstydliwie osłaniają piersi dwuczęściowymi kostiumami. Chłopcy mają tylko kąpielówki.
Tuż obok, na ocembrowaniu, sprzedawca zachwala lody, wyciągając zawiniątka z lodowatych czeluści wózka. Dzwoneczki dzwonią srebrzyście, zwracając uwagę posiadaczy gotówki.
Znowu dzwoneczki. A może wskazówka oznaczała, że powinien dzisiaj wybrać się na basen z Junie Black - z Junie, jak kazała mu się nazywać. Bezguście.
Czy byłbym zdolny zakochać się w małej pensjonarce, od dawna zamężnej, rozmiłowanej w tym karierowiczu, lubiącej bananówkę, whisky i ciemne piwo? Rozsądek wzdraga się przed uznaniem tej rozkosznej istotki za zgodą zaufania partnerkę. Opozycja i koincydencja sprzeczności. Ying i Yang. Stary doktor Faustus zawrócił z drogi spotkawszy słodką, prostą kobietkę, porzucił swoje książki, wiedzę, filozofię.
Na początku było Słowo.
Na początku był Czyn. Oczywiście tylko w przypadku Faustusa.
Bądź rozważny. Pochylił się nad robiącą wrażenie śpiącej dziewczyną i powiedział głośno:
- Im Anfang war die Tat. -  słowa Fausta z dramatu
- Do diabła z tym - wymruczała.
- Wie pani, co to znaczy?
- Nie.
- A interesuje to panią? Podniosła się i otworzyła oczy.
- Przecież pan dobrze wie, że na studiach uczył tylko dwa lata hiszpańskiego, który już dawno zapomniałam. Niechże więc pan nie ujada mi pod nosem niemiecku. I tak nic nie rozumiem.
- To była tylko poezja. Chciałem zobaczyć, sposób można by cię było rozkochać. Odsunęła się i spojrzała na niego.
- Chcesz mnie?
- Muszę się zastanowić... Nie, to nie przejdzie, Bill i Margo szybko się zorientują. Poza tym zacząłby się pan zamartwiać, a nawet mógłby pan wypaść ze współzawodnictwa.
- Nieprawda. Cały świat łaskawym okiem pati kochanków.
Zbliżył się, otoczył ją ramieniem i pocałował. miała suche, małe i zimne. Gwałtownie szarpnęła, próbując umknąć. Musiał przytrzymać ją za kark.
- Na pomoc - wyjąkała cicho.
- Kocham cię.
Patrzyła dziko, oczy miała gorące i ciemne, jak j myślała... Bóg jeden wie, o czym myślała w tej chwili. P o niczym. Wyglądała jak małe, ciężko przestraszone zwierzątko. Była za to spostrzegawcza i miała szybki refleks. Kręciła się, przygnieciona jego ciałem, ostre paznokcie zaciekle wbijały się w jego plecy - ale nic nie planowała, nie rozmyślała, zastanawiała się nad przyszłością. Gdyby zwolnił uścisk, wyrwałaby się, pobiegła kilka metrów, otuliłaby się w płaszcz i szybko zapomniała. Zapomniałaby o strachu, przyszłaby do siebie i nigdy więcej nie przypomniałaby sobie tej chwili. Założę się, że każdego pierwszego jest głęboko zdumiona, gdy przychodzi gazeciarz, aby pobrać należność za prenumeratę. Jak to?... Jaka gazeta?... Dwa dolary
pięćdziesiąt... a dlaczego?...

- Chce pan, żeby nas stąd przegnali? - wyszeptała. Wzrok skierowała przed siebie, w stronę ludzi. Kilku przechodniów gapiło się w ich kierunku, chichocząc.
Móżdżek dziewicy, myślał. Ma w sobie coś irytującego... ta zdolność do natychmiastowego zapominania przywraca jej za każdym razem niewinność. Nieważne, od jak dawna zna mężczyzn. Duchowo nadal jest nie tknięta. Jak mała dziewczynka. Pulower i buty ortopedyczne. Takie są zdrowsze. Niezależnie od wieku. Może zmieni uczesanie lub będzie używać więcej szminki, albo przejdzie na dietę. Lecz
nic poza tym. Na zawsze.
- Pani nie pije? - zapytał. Skwar i niecodzienna sytuacja wysuszyły mu gardło, pomyślał więc o piwie.
- Udałoby mi się namówić panią do poszukania jakiegoś baru w pobliżu?
- Nie. Chcę się opalać.
Puścił chwyt. Usiadła, poprawiła biustonosz i oczyściła
z piasku kolana.
- Co powiedziałaby o tym wszystkim Margo? Tak
lubi pytlować...
- Margo z pewnością na inne kłopoty na głowie, Szturmuje magistrat, aby uprzątnął wreszcie wyburzone
rudery.
- To godne pochwały zajęcie. Daleko lepsze niż
uwodzenie czyjejś żony.
Wyjęła z torebki olejek kosmetyczny i poczęła nacierać sobie ramiona.
Wiedział, że mógłby ją mieć tego dnia. Dobre otoczenie, sprzyjająca atmosfera. Opłaci się zainwestować jeszcze trochę, żeby doprowadzić do perfekcji całą tę otoczkę zetlałych, lecz ciągle użytecznych dekoracji.
Ten dureń Black.
W dali, z tym parku rzucała się w oczy nieregularna, poszarpana zieleń, każąc mu znowu myśleć o Margo. Ruiny. Dobrze widoczne stąd, z góry. Trzy parcele miejskie z pozostałościami betonowych fundamentów, ponadgryzanych przez buldożery. Same domy - lub jakieś budowle,! które tu się wznosiły - już dawno zniszczono. Już przed laty. Z parku wyglądało to całkiem ładnie. Zwłaszcza kolory przyciągały wzrok. Dostrzegł dzieci biegające po rumowisku. Szczególnie przyciągający plac zabaw... Od czasu do czasu także Sańmi) biegał wśród ruin. Piwnice, wyobrażające piekielne otchłanie. Krzywizny sklepień, unoszące się resztką sił, raczej z przyzwyczajenia. Margo prawdopodobnie ma rację. Pewnego dnia któreś z nich może zostać zasypane, lub umrzeć na tężca, zraniwszy się zardzewiałym drutem.
A my ciągle tu siedzimy. Pozwalamy słońcu drażnić skórę. Tymczasem Margo w ratuszu odwala za takich, jak my, brudną robotę.
- Chyba powinniśmy już wracać - zwrócił się do Junie. - Muszę przygotować rozwiązanie dzisiejszej zagadki.
To już mój zawód, pomyślał ironicznie. Victor przerzuca pudła w sklepie. Bili racjonuje miastu wodę, zaś ja obijam się na plaży.
Coraz bardziej" odczuwał pragnienie, które zaspokoić mógł tylko piwem. Tak długo, jak czuł w dłoni chłód metalowej puszki, czuł się beztroski. Teraz jakiś niepokój zakradł się w głąb duszy.
- Pójdę do stoiska z napojami i zapytam, czy nie mają przypadkiem piwa.
- Jeśli pan sobie życzy...
- Przynieść coś pani? Lemoniadę? Colę?
- Nie, dziękuję - wydęła usteczka.
Gdy wspinał się na szczyt pagórka, w kierunku parasola sprzedawcy trunków, rozmyślał o sąsiedztwie. Prędzej czy później będzie się musiał zmierzyć z Billem. Nikt nie może wiedzieć, w jaki sposób reaguje mężczyzna, gdy dojdzie tam, gdzie on. Ciekawe, czy Bill należy do gatunku ludzi, którzy chwytają za flintę i bez słowa stają drodze, aby samowolnie wymierzyć w najświętszy rezerwuar męskości, w owo Elizeum, gdzie tylko Pan i Mistrz może się rozkoszować niespodziewanymi poruszeniami żywota.
Polowanie na łanie.
Doszedł wreszcie do betonowej ścieżki. Po obu stronach stały zielone ławeczki, zajęte na ogół przez starców, zamglonymi oczyma przyglądających się trawnikom i basenom w dole. Jakaś gruba staruszka uśmiechnęła się do niego.
Czy ona wiedziała? Czy ona widziała to wszystko,
co dokonało się parę metrów niżej? To nie były zwykłe wiosenne igraszki młodzianków. Grzech. Dwustronne cudzołóstwo.
- Dzień dobry - skłonił się przyjaźnie.
Odkłoniła się życzliwie.
Poszperał w kieszeni i znalazł jakieś drobne. Na lemoniadę czekał długi ogonek dzieci. Poza tym kupowały hot-dogi, gumę do żucia, lody i sok pomarańczowy. Ustawił się posłusznie na końcu kolejki.
Jak cicho dokoła.
Od dawna już krążące troski znowu go dopadły. Cóż za marnotrawstwo życia. Był tutaj, ze swoimi czterdziestoma sześcioma latami na karku i gazetową zgadywanką, oczekującą w pokoju. Żadnej sensownej, poważnej pozycji. Od urodzenia nieustatkowany. Bez żony. Bez dzieci. Bez własnego domu. Uwodziciel pierwszej lepszej sąsiedzkiej piękności.
Bezsensowna wegetacja. Vic miał rację.
W końcu mogę to wszystko rzucić. Nie wysłać ani razu więcej kuponów zgadywanki. Zrezygnować. Pójść dokądkolwiek. Zacząć coś innego. Na przykład założyć korkowy hełm i pocić się na polu naftowym. Liczyć upływające lata. Albo w jakimś biurze ubezpieczeniowym dodawać kolumnę do kolumny. Lub może kupczyć gruntami.
I wszystko stałoby się bardziej dojrzałe. Nabrałoby od razu sensu i zalśniłoby blaskiem odpowiedzialności jednostki. Aż do tej pory ciągnę za sobą wspomnienia z dzieciństwa... bujane konie, papierowe modele żaglówek...
Dziecko przed nim dostało swoją tabliczkę czekolady i odeszło. Ragle położył na ladę pięćdziesiąt centów. 
- Czy jest piwo? - głos zabrzmiał nieznaną dotychczas
barwą. Śmiesznie. Cieniutko. Naiwnie i głupio. Sprzedawca w białym fartuchu obrzucił go uważnym spojrzeniem, lecz nie zareagował. Nic się nie poruszało. Żadnego dźwięku. Dzieci
w kolejce, wiatr... wszystko, jak ucięte nożem.
Moneta potoczyła się po blacie, zabrzęczała, znikła w jakiejś szczelinie. Umieram, pomyślał, w każdym razie śmierć musi wyglądać podobnie. Ogarnął go paniczna strach. Chciał coś powiedzieć, lecz usta nie poruszyły się, pojmany w ciszy. Tylko nie to, pomyślał.
Tylko nie to!
To znowu mi się przydarza.
Wózek z parasolem rozpadł się w wirującym słonecznym pyle. Molekuły. Widział bezbronne cząsteczki bez właściwości, trzepoczące w jałowym powietrzu, drgające w strumieniach południowego słońca. Widział rzeczy jak gdyby na przestrzał, patrzył przez drzewa, przez pagórki i przez niebo. Widział, jak wózek z parasolem rozsypuje się wraz ze sprzedawcą, kasą, beczką lemoniady, pojemnikiem na colę i ciemne piwo, skrzynką z lodami, opiekaczami do hot-dogów, tubkami musztardy, rzędami okrągłych, ciężkich metalowych pokryw, osłaniających bańki z bitą śmietaną i napojami.
Zauważył jakiś papierek leżący tuż przy jego ręce. Rozwarł dłoń, przykrył świstek, pochwycił i podniósł do oczu. Wykaligrafowany napis: LEMONIADA.
Odwrócił się na pięcie niepewnie przeszedł obok hałasujących dzieci, ławek z wygrzewającymi się starcami. Włożył rękę do kieszeni i wymacał metalową kasetkę.
Przystanął, otworzył skrzyneczkę, spojrzał na karteczki, które już od dawna tam spoczywały. Dołożył jeszcze jedną.
Razem sześć.
Sześć razy.
Wolno stawiał drżące nogi, na twarz wystąpiły krople l-zimnego potu. Rozpiął kołnierzyk i rozluźnił krawat. I głęboko oddychał.
Zszedł na dół w kierunku Junie.

O zachodzie słońca Sammy Nielson bawił się w ruinach. Wraz z Leo Tarskim i Butch'em Cline wpadł na wspaniały pomysł zbudowania wieży oblężniczej z listewek pozostałych po belkowaniu dawno nie istniejących dachów. Mogliby spędzić tu całą wieczność. Następnie planowali zebranie w pryzmy grud ziemi i zlepionych gliną pęczków trawy - idealny materiał strzelniczy.
Przykucnął za okopem. Wieczorny wiatr niósł pierwszy chłód nocy.
Fosy musiały być głębokie. Sięgnął po deskę wystającą z podłogi i szarpnął. Lawina cegieł, listewek, dachówek, zeschłego zielska i ziemi potoczyła się po obrzeżu i spadła tuż pod nogi. Między dwiema betonowymi płytami widniał jakiś otwór. Może przejście do następnej piwnicy lub rozbita ściana kanału ściekowego.
W zmroku musiał szeroko otwierać piekące ze zmęczenia oczy. Jakiś żółty, wilgotny przedmiot potoczył się z góry. Książka telefoniczna. A później przemoknięte gazety.
Gorączkowo zbierał papiery.
Krótko przed kolacją Ragle zapytał siedzącego w salonie Victora, czy nie poświęciłby mu chwili czasu. Chciał pomówić ze szwagrem. Widząc jego poważną minę, Vic zaproponował, że zamknie drzwi.
Margo zaczęła właśnie nakrywać stół w jadalnym Szczęk naczyń napełnił cały dom hałasem, któremu wtórowały sączące się z telewizora wieczorne wiadomości.
- Nie - odpowiedział Ragle.
- Chodzi ci o łamigłówkę?
- Skądże. Zastanawiam się właśnie nad dobrowolnym rozwodem z łamigłówkami. To już za dużo. Zbyt wielkim obciążenie - zamrugał zaczerwienionymi oczami. - Czuję że stanąłem przed kryzysem psychicznym i będę musiał postanowić wreszcie coś rozsądnego o moim przyszłym losie. Dłużej już tak się nie da. Nie mów Margo. Uważam że możemy we dwóch rozstrzygnąć tę sprawę...
Nie było łatwo znaleźć stosowną odpowiedź.
- Myślisz, że to z powodu konkursu?...
- Możliwe - Ragle podniósł rękę i zaraz późnię opuścił.
- Jak długo to trwa?
- Tydzień. Dwa miesiące... nie wiem. Zamilkł i zapatrzył się w podłogę, gdzieś obok fotela Vica.
- Powiedziałeś już tym facetom z gazety?
- Nie.
- Nie będą się złościć?
- Nic mnie to nie obchodzi. Już tak dłużej nie wytrzymam. Chyba powinienem wybrać się w jakąś podróż. A może opuścić na jakiś czas ten kraj.
- Dziecinada.
- Jestem jak wydrążony. Sądzę, że najlepiej mi zrobi pół roku spokoju. Czuję potrzebę pracy fizycznej. Przy taśmie, w fabryce, monotonne, precyzyjne ruchy. Albo wśród przyrody. Mówię o tym ze względu na finansową stronę problemu. Do budżetu dostarczałem miesięcznie około dwieście pięćdziesiąt dolarów i oprócz tego przeciętną z całego roku.
- Tak. Zgadza się.
- Czy moglibyście obyć się bez tych pieniędzy? Płacąc czynsz, za samochód i tak dalej? Tak. Z pewnością.
- Chciałbym ci dać czek na sześćset dolarów. Na wszelki wypadek. Jeśli będziesz potrzebował gotówki, zrealizuj go. Jeśli nie, to nie. Lepiej zostaw tę kwotę na koncie. Czeki są ważne tylko przez miesiąc. Jeśli włożysz te pieniądze do banku, będziesz dostawał procenty...
- Nic nie mówiłeś Margo?
- Do tej pory jeszcze nic. Margo stanęła w drzwiach.
- Jedzenie za chwilę będzie gotowe. Czemu macie
takie uroczyste miny?
- Interesy - odezwał się Vic.
- Mogę posłuchać?
- Nie - powiedzieli obaj jednocześnie.
Wyszła bez słowa.
- Mogę więc mówić dalej, o ile masz ochotę dłużej się
przysłuchiwać - przerwał ciszę Ragle. - Myślałem, żeby pójść do Domu Opieki. Jako weteran mógłbym dostać oficjalne skierowanie. Ale wątpię, czy tak wypada. Naraziłbym was na plotki. Chciałem też wykorzystać swój wojenny staż i pójść na uniwersytet, zapisać się na kilka kursów.
- Jaki fakultet?
- Powiedzmy z filozofii.
Yictor uznał, że to osobliwy pomysł.
- Dlaczego z filozofii?
- Czyż nie jest filozofia ucieczką i pociechą?
- Nic mi nie wiadomo na ten temat. Może kiedyś też w ten sposób myślałem. Lecz teraz odnoszę wrażenie, że jest do dyscyplina konstruująca teorie o rzeczach ostatecznych i sensie życia.
Ragle pochylił się gwałtownie.
- Czy to wyklucza moją hipotezę?
- Nie, jeśli sądzisz, że tak dla ciebie lepiej.
- W swoim czasie przeczytałem pewną książkę - Ragle zanurzył się we wspomnieniach. - Przypominam sobie biskupa Berkeley'a. Idealiści - kiwnął dłonią na fortepian w kącie salonu. - Na to usłyszałbyś od Berkeley'a: „Skąd masz pewność, że w kącie tego pokoju istotnie stoi fortepian"?
- Nie wiem.
- A może fortepian nie istnieje?
- Przykro mi - zniecierpliwił się Vic. - Ale wydaje mi się, że to tylko gra w słówka.
Z twarzy Ragle'a odpłynęły wszystkie kolory. Podbródek zadrżał. Spojrzał na szwagra przenikliwym wzrokiem i podniósł się z krzesła.
- Dobrze się czujesz? - Vic był wyraźnie przestraszony.
- Muszę to rozważyć - z wysiłkiem, jakby nieobecny. odezwał się Ragle. - Przepraszam, mamy jeszcze trochę czasu na rozmowy. Obiad już gotowy.
I znikł w drzwiach jadalni.
Biedny chłop, pomyślał Victor. Rzeczywiście, dał sobie w kość. Tylko do tego mogła doprowadzić samotność i wyobcowanie... bezsensowne.
- Mogę ci pomóc w nakrywaniu stołu? - zapyta) żonę.
- Nie trzeba. Sama sobie już poradziłam. Ragle ruszył przez hali do łazienki.
- Co się stało? - zaniepokoiła się Margo. - Dlaczego on jest taki blady? Wygląda tak mizernie... chyba nie wypadł ze stawki? Z pewnością by mi powiedział...
- Później ci wszystko opowiem.
Objął ją i pocałował. Mocno wtuliła się w jego ramiona.
Gdybyż i Ragle miał podobną pociechę, pomyślał Vic.
Rodzinę, dzieci... Nic na świecie nie może tego zastąpić.
I nikt nie może nikomu tego zabrać.
Przy stole Ragle był ciągle pogrążony w myślach, podczas gdy wszyscy jedli z apetytem. Sammy, siedzący naprzeciwko, paplał bez przerwy o swoim klubie i potężnej machinie wojennej. Nie słyszał szczebiotu .siostrzeńca. Słowa...
Główny problem filozofii. Związek między nazywającym słowem i nazywanym obiektem... Co to jest słowo? Umowny znak. Ale przecież żyjemy przez słowa i w słowach.

Nasza rzeczywistość pęcznieje od stów. Nasza rzeczywistość opiera się na słowach, nie na rzeczach...
Rzeczy właściwie nie istnieją. To tylko figura umysłu. Świat rzeczy... odczuwanie przedmiotu, tworzywa, kształtu... Iluzja. Słowo jest bardziej realną rzeczywistością niż
przedmiot, który nazywa.
Słowo nie istnieje dla rzeczywistości. Ono jest rzeczywistością. W każdym razie, w naszym przypadku musimy na nim poprzestać. Być może jest ono przedmiotem dla Boga.
Ale nie dla nas.
W marynarce wiszącej na wieszaku w przedpokoju
spoczywała metalowa kasetka, a w niej sześć karteczek z sześcioma słowami:
LEMONIADA
DRZWI
FABRYKA
AUTOSTRADA
ZDRÓJ
WAZON KWIATÓW
W rozmyślania ostro wdarł się głos Margo.
- A mówiłam ci, żebyś się tam nie bawił! Piskliwy krzyk wybił go z myśli.
- Żebyś mi tam więcej nie chodził. Zrozumiano?
Mówię poważnie.
- Jak ci poszło z podaniem do magistratu? - dobiegł
go głos Vica.
- Przyjął mnie jakiś urzędniczyna i powiedział, że w tej chwili miasto nie ma pieniędzy. Najbardziej irytujące, że gdybym poszła tam w ubiegłym tygodniu, wniosek zostałby przyjęty i prace rozpoczęłyby się lada dzień. A tak trzeba czekać. Nic nie osiągnąłem. I nic im nie mogę zrobić. Człowiek jest bezradny. Bez poparcia innych nic się nie osiągnie.
- Może należałoby powierzyć tę sprawę Billowi Blackowi, żeby zalał tę działkę wodą.
- Tak. A wtedy dzieci, zamiast połamać sobie karki,
powpadałyby do sadzawki i potonęły. Po obiedzie Margo zabrała się do zmywania naczyń Sam położył się w salonie przed telewizorem, zaś Ragle i Victor podjęli przerwaną rozmowę.
- Powinieneś postarać się w sądzie konkursowym o urlop - zaproponował Vic.
- Nie sądzę, żeby to było możliwe. Znał doskonale reguły gry i nie mógł sobie przypomnieć podobnej klauzuli.
- Spróbuj.
- Być może - zapamiętale zdrapywał jakąś plamę z blatu stołu.
- Ta wczorajsza historia rzeczywiście mnie przeraziła. Mam nadzieję, że to nie ja jestem główną przyczyną tego niepokoju. Nie chciałbym być odpowiedzialny za twoją depresję.
- Nie - zaprzeczył Ragle. - Jeśli już rzeczywiście jest tu ktoś winny, to jedynie konkurs i Junie Black.
- Posłuchaj - Vic konspiracyjnie obniżył głos. - Nie pchaj się do Blacków. Z powodzeniem możesz znaleźć coś lepszego. Poza tym ona nie jest wolna.
- Tak. Wydała się za kretyna.
- To nie ma znaczenia, za kogo. Tu ważna jest przede wszystkim instytucja. Konkretne osoby są tylko załącznikiem do aktu urzędu stanu cywilnego.
- Nie przychodzi mi łatwo wyobrazić sobie Junie i Bila Blacków jako instytucję. Poza tym nie mam nastroju do dyskusji o urzędach.
- Opowiedz mi dokładnie, co się stało - nalegał Vic.
- Nic.
- Opowiedz!
- Halucynacja. To wszystko.
- Chcesz ją opisać?
- Nie.
- Zauważasz jakieś podobieństwa z tym, co przytrafiło mi się wczoraj wieczorem? Ciągle mnie to niepokoi. Myślę, że coś tu nie gra.
- Tak, coś tu nie gra - beznamiętnie potwierdził  Ragle.
- Nie zaprzątam sobie głowy tą czy inną osobą. Chodzi mi raczej o coś bardziej ogólnego.
- Czas wypadł z posad.
- Mam wrażenie, że powinniśmy porównać nasze doświadczenia.
Ragle jakby się obudził.
- Nie powiem ci, co się ze mną stało. Teraz będziesz współczująco kiwał głową, ale jutro czy pojutrze, gdy pójdziesz do pracy i skończą ci się tematy do rozmów z kasjerkami, przypomnisz sobie o mnie. l opiszesz z wszystkimi szczegółami przypadek schizoidalnego szwagra, który zwariował ze strachu, że może nadejść taki dzień, kiedy będzie się musiał pożegnać z pierwszym miejscem w tabeli rekordzistów i straci jedyne źródło utrzymania, jakim dotychczas były krzyżówki. A ja nie pozwolę plotkować o sobie. Nie zapominaj, jestem bohaterem narodowym.
- Jak uważasz - zgodził się Vic. - Ale tracisz jedyną szansę. Razem moglibyśmy coś osiągnąć. Jestem niepocieszony.
Ragle nic nie odpowiedział.
- Nie możesz tak po prostu nabrać wody w usta. Ja jestem człowiekiem odpowiedzialnym. Mam na głowie żonę i syna. A ty? Straciłeś już panowanie nad sobą? Nie umiesz rozsądzić, co jest dla ciebie dobre, a czego powinieneś unikać?
- Nie wpadnę w amok - obruszył się Ragle. - W każdym razie nie mam powodu, by przyjmować to założenie.
- Musimy razem mieszkać w tym domu - stanowczo
stwierdził Vic. - Zakładając, że...
- Jeśli będę miał uczucie, że jestem wam zawadą, wyniosę się - przerwał mu Ragle. - Tak czy owak pójdę sobie stąd, jeśli nie teraz, to za kilka dni. Jeżeli możesz znieść mnie tak długo, wszystko w porządku.
- Margo nie pozwoli ci odejść. Uśmiechnął się.
- Margo będzie musiała pozwolić mi odejść.
- Jesteś pewny, że sam nie jesteś sobie winny życia zmarnowanego dla miłości?
Ragle zignorował pytanie. Wstał od stołu i poszedł do salonu, gdzie Sammy oglądał Dymiący colt. Rzucił się na sofę i zapatrzył się w ekran.
Nie mogę z nim już dłużej rozmawiać, pomyślał. Pech. Potężny pech.
- Jak western? - zapytał siostrzeńca, gdy w telewizorze pokazała się reklamówka.
- Znakomity - odpowiedział Sammy. Z kieszeni koszuli wystawał jakiś pomięty papier. Wyglądał na bardzo zniszczony. Ragle poprawił się na sofie, chcąc dokładniej przyjrzeć się kartce. Sammy nie zwracał uwagi na manewry wuja.
- Co masz w kieszeni?
- Ach - westchnął - gdy budowaliśmy w ruinach schron, znalazłem całą masę starych książek telefonicznych i gazet.
Ragle sięgnął do kieszonki i wyciągnął intrygującą kartkę.
Zbutwiały papier rozdarł się na kilka części. Na każdym kawałku starannie wykaligrafowano po jednym słowie, z trudem dającym się odcyfrować spod nalotu kurzu i plam wilgoci:
STACJA BENZYNOWA
KROWA
MOST
- Znalazłeś to na parceli należącej do magistratu? - zapytał ostro, niezdolny do trzeźwego myślenia. - Wygrzebałeś to?
- Tak.
- Mogę to zatrzymać?
- Nie.
Ragle zatrząsł się gniewnie.
- W porządku - odezwał się tak rozsądnie, jak tylko mógł. - Dam ci w zamian za to coś innego, albo kupię od ciebie tę makulaturę.
- A właściwie czemu chcesz mieć tę kartkę? - Sammy oderwał wzrok od telewizora. - Czy to jest jakaś rzecz wartościowa, czy co?
Odpowiedział zgodnie z prawdą.
- Zbieram takie kartki.
Podszedł do szafy, zdjął marynarkę, wyjął kasetkę i usiadł przy chłopcu. Podniósł metalowe wieczko i pokazał sześć pasków papieru.
- Dziesięć centów za sztukę - Sammy miał zmysł kupiecki.
Wyciągnął z kieszeni następne kawałki. W sumie było ich pięć, lecz dwa były tak zniszczone, że żadną miarą nie dało się odczytać napisu. Mimo to Ragle wyjął pół dolara i wręczył siostrzeńcowi. Po czym oddal się rozmyślaniom.
A może ktoś mi robi głupie kawały? - zastanawiał się. Jestem ofiarą błazeńskich figlów. Konkurencja postanowiła pokpić z mistrza.
Albo czytelnicy gazety.
Bez sensu. Zupełnie bez sensu.
Zmieszany i obolały wygładził pięć pasków papieru tak starannie, jak tylko potrafił, i złożył je w kasecie. Pod niektórymi względami czuł się jeszcze podlej niż przed chwilą.
Późnym wieczorem poszukał latarki, założył płaszcz i skierował się w stronę ruin.
Bolały go nogi, przypominając o wędrówce z Junie. Gdy wreszcie dotarł do miejskich parceli, zaczął się zastanawiać, czy to był szczęśliwy pomysł - cała ta wyprawa w środku nocy. Strumień światła wydarł ciemności kontury betonowych płyt, doły wypełnione deszczówką, sterty desek i gruzu. Przez chwilę chodził, potykając się o nierówności, świecąc to tu, to tam. Wreszcie stanął, zaczepiwszy nogawką o zardzewiały kawał żelaza, wystający z zamaskowanej, prymitywnej ziemianki, najwidoczniej zmajstrowanej przez chłopców, okupujących całymi dniami ruiny.
Przyklęknął, odczepił materiał i skierował światło w podziemia. Gdzieś w dole zaszeleśnił papier. Przycisnął latarkę ramieniem i zaczął grzebać w ziemi, aż dotarł do wpół przysypanej grubej paczki. Z trudem wyciągnął wierzch. Sammy miał rację. Istotnie, była to książka telefoniczna lub przynajmniej jej część. Wraz z opasłym tomem wydobył fragmenty czasopism wydrukowany grubym, kredowym papierze. Później skierował światło na coś, co wydawało się być jakąś cysterną lub częścią instalacji wodociągowej. Zbyt ryzykowne, pomyślał. Lepiej poczekać, aż się rozwidni.
Wziął pod pachę zdobyczne papiery i wrócił do domu. Cóż za rumowisko. Nic dziwnego, że Margo tak go zabiega o jego uprzątnięcie. Nie można czuć się tu bezpiecznym. A swoją drogą, dziwni są ci urzędnicy z magistratu. Przecież byle załamanie, a będą mieli na głowie proces o odszkodowania i sprawę o zaniedbanie obowiązków służbowych.
Domy w pobliżu były ciemne i nie zamieszkane. Trotuar był mocno zdezelowany i pokryty zwałami kurzu. Piękne miejsce dla szczeniackich zabaw. Gdy doszedł do mieszkania, skierował się od razu do kuchni. Vic i Margo siedzieli w salonie. Nie spostrzegli, co za zdobycz przyniósł z ruin. Sammy już dawno w łóżku. Rozłożył papiery na stole i spojrzał uważnie. Czasopisma były zbyt wilgotne, by je przeglądać. Poło przy kaloryferze, niech przeschną. Wrócił do leżącej na stole książki telefonicznej.
Gdy podniósł opasły tom, zauważył, że brakuje okładki oraz pierwszej i ostatniej strony. Zachował się tylko środek.
To nie była zwykła książka telefoniczna, z rodzaju jakie znał. Druk był większy, litery jakby bardziej wyraźbe. Także marginesy były szersze. Najwidoczniej była przeznaczona dla niewielkiego grona ludzi.
Nie znał tych nazwisk. Florian. Edward. Lakeside, Walnut. Przerzucał strony, próbując znaleźć coś szczególnego. Czego można byłoby tu szukać? Czegokolwiek, odpowiedział sobie. Czegoś, co rzucałoby się w oczy. Na przykład, nic nie wskazywało na to, kiedy książkę drukowano. Rok temu? Dziesięć lat? Od jak dawna drukowano tutaj książki telefoniczne?
Do kuchni wszedł Victor.
- Co to?
- Stara książka telefoniczna.
Vic spojrzał przez ramię na żółty, zagrzybiony papier i podszedł do lodówki. Otworzył.
- Chcesz szarlotki?
- Nie, dziękuję.
Zamknąwszy lodówkę zauważył sterty papieru przy
grzejniku.
- To twoje?
- Tak.
Vic zniknął w salonie, wziąwszy talerz z dwoma kawałkami ciasta.
Ragle podniósł rozlatującą się księgę i podszedł do telefonu w hallu. Przystawił stołek, oparł się o ścianę i wykręcił numer międzymiastowej. Po chwili oczekiwania zgłosiła się panienka z centrali.
- Tak, słucham.
- Poproszę Bridgeland 3-4465.
Chwila ciszy.
- Mógłby pan jeszcze raz powtórzyć numer?
- Bridgeland 3-4465. Znowu moment przerwy.
- Bardzo mi przykro. Byłby pan tak łaskaw i sprawdził raz jeszcze numer? - powiedziała panienka tym swoim nonsensownym głosikiem.
- Odłożył słuchawkę, odczekał chwilę, po czym znowu wykręcił numer międzymiastowej.
- Tak, słucham - odezwał się głos innej telefonistki, jak sądził.
Poproszę Bridgeland 3-4465.
- Chwileczkę, sir - powiedziała panienka.
Poczekał.
- Przykro mi, sir - powiedziała telefonistka. - Zechciałby pan sprawdzić, czy to dobry numer?
- Dlaczego? - spytał.
- Chwileczkę - powiedziała panienka i w tym momencie połączenie zostało przerwane. Na drugim końcu linii nikogo nie było. Słyszał, że brak tam żywej istoty. Czekał, lecz nic się nie wydarzyło.
Po jakimś czasie odłożył słuchawkę, poczekał i znowu wykręcił numer.
Tym razem prosto w ucho uderzyła go seria piskliwych tonów. Ogłuszające. Pomyłka.
Wykręcił inne numery. Za każdym razem ten sam pisk. Pomyłka. Wreszcie zamknął książkę telefoniczną i wykręcił międzymiastową.
- Usiłuję się dodzwonić do Bridgeland 3-4465 - powiedział. Trudno orzec, czy miał do czynienia z tą samą panienką. - Mogłaby mnie pani połączyć? Ciągle mam sygnał pomyłki.
- Tak, sir. Chwileczkę - długa przerwa. - Zechce pan powtórzyć numer, sir. Powtórzył.
- Niestety, pod tym numerem nie ma połączenia.
- A czy mogłaby pani sprawdzić kilka innych?
- Oczywiście, sir.
Podyktował kilka cyfr wybranych na chybił trafił z książki. Za każdym razem słyszał, że połączenie nie jest możliwe.
Podziękował i odłożył słuchawkę.
Niczego nie dowiódł i w żaden sposób nie wzbogacił swej wiedzy.
Dla każdego byłoby oczywiste, że w przeciągu zapewne kilkudziesięciu lat, jakie zapewne minęły od czasu ukazania się tej książki, numery co najmniej parę razy zmieniono.
Najprawdopodobniej należały one do kilku okolicznych miast, w których ostatnio wprowadzono centralę automatyczną, co pociągnęło za sobą zmianę całego systemu.
Podniósł się i wrócił do kuchni. Czuł się ogłupiony.
Stos gazet zaczął schnąć. Wziął pierwszą z wierzchu i usiadł przy stole. Przewrócił pierwszą stronę. Ze środka wysypały się następne. Zwykła gazeta dla nudzących się pań domu. Artykuł o papierosach i raku płuc, później o sekretarzu stanu Dullesie i Francji. Reportaż o człowieku, który wraz z rodziną przemierzył Amazonię. Wreszcie

historyjki o Dzikim Zachodzie, kryminały i opowieści o korsarzach z mórz południowych. Ogłoszenia, karykatury.
Przyjrzał się obrazkom i odłożył.
Następna gazeta przyciągała większą ilością zdjęć. Trochę podobna do Life'u. Lecz papier nie był tak dobrej jakości, jak zwykle spotyka się w ilustrowanych magazynach. Brakowało okładki, tak że nie mógł się zorientować, czy to był Look. Zgadywał, że to Look lub Ken, którego
parę razy widział.
Pierwszy artykuł rozpisywał się nad przeraźliwą katastrofą kolejową w Pensylwanii, bogato operując fotosami. Następny - przepiękna blondynka o nordyckich rysach twarzy. Aktorka. Przysunął lampę bliżej.
Dziewczyna miała grube, ciężko opadające na ramiona włosy. Uśmiechała się słodko - znudzony lecz poufały uśmiech. Intrygujący. Nigdy jeszcze nie widział twarzy równie pięknej, ponadto miała głęboki, pełny, zmysłowy podbródek i karczek, nie taki zwykły, jak to u gwiazdeczek, lecz dojrzały, jędrny karczek i wspaniałe ramiona. Nie koścista i nie otyła. Mieszanka. Włosy niemieckie. Ramiona szwajcarskie lub norweskie.
Lecz rzut oka na całą figurę wprawiał w osłupienie.
Dobry Boże, myślał, gdzież mogła się urodzić taka piękność. Wyglądała niezmiernie przyjaźnie. Z ukosa widoczne były prawie całe piersi. Delikatne, pełne, jędrne, najbardziej naturalne piersi w świecie. Strasznie gorące. Zapraszały.
Nie mógł odczytać nazwiska dziewczyny. Lecz wiedział, że jest to odpowiedz na jego potrzebę. To była prawdziwa matka.
- Vic - zakrzyknął jeszcze z korytarza, trzymając
triumfalnie szczątki gazety. - Przypatrz się tylko. Położył zdjęcie szwagrowi na kolana.
- Co to jest? - zapytała Margo z drugiego końca
salonu.
- Z pewnością cię to znudzi - odpowiedział Vic
i odstawił talerz z ciastem. - Bomba. Tak, można się w to gapić... utrzymują się bez podpórek.
- Ona się pochyla - podpowiedział Ragle.
- Dziewczyna, co? - domyśliła się Margo. - Pozwólcie i mnie popatrzeć. Nie będę zrzędziła.
Podeszła, stanęła obok brata i jako trzecia zaczęła się gapić na zdjęcie. Było na całą stronę, kolorowe. Co prawda deszcz, wilgoć i kurz zrobiły swoje, lecz w niczym nie uszczupliły piękna modelki.
- Ma taką subtelną twarz - odezwała się po chwili Margo. - I w ogóle wygląda bardzo cywilizowanie...
- Ale zmysłowo też - dorzucił Ragle.
Wreszcie odcyfrował napis: Marylin Monroe w czasie pobytu w Anglii, gdzie wraz z Sir Laurence Olmerem kręci nowy film.
- Słyszeliście o niej?
- Nie.
- To chyba jakaś angielska gwiazdeczka - przypuszczał Vic.
- Nie, zobacz przecież, że jest tylko z wizytą w Anglii. Nazwisko brzmi z amerykańska.
Razem zaczęli czytać artykuł, chcąc dowiedzieć się czegoś więcej.
- Wygląda na to, że jest sławna - Margo pokazała na następne zdjęcia ze szpalerami policjantów i tłumami ludzi bijących brawo przechodzącej aktorce.
- Możliwe, że w Anglii ją znają. Ale nie w Ameryce.
- Ale tu piszą o Fan-Klubach Marylin Monroe w Ameryce.
- Skąd to wytrzasnąłeś? - zapytał Vic.
- Z ruin. Tych, które powinno uprzątnąć miasto.
- A może jest tego tam więcej... wszystkie roczniki? - zainteresowała się Margo. - Laurence Olivier żyje jeszcze... Przypominam sobie, że w zeszłym roku widziałam go w telewizji. Grał w Ryszardzie III.
Sporzeli po sobie.
- Mogłabyś mi powiedzieć, co za halucynacje właśnie przeżywasz?
- Jakie halucynacje? - zdumiała się Margo patrząc nieprzytomnie na męża i brata. - Czy nie powinnam była usłyszeć tego, o czym wy obaj mówiliście przed chwilą?
Po chwili odezwał się Ragle.
- To ja mialem halucynacje, moja droga.
Próbował się uśmiechnąć pocieszająco, lecz z zasępionej twarzy nie udało się wydobyć nic radosnego.
- Nie rób takiej ponurej miny. Aż tak źle jeszcze ze mną nie jest.
- O czym ty właściwie mówisz? - zdenerwowała się-
- Mam trudności ze słowami.
- Trudności z mową? - powtórzyła. - O mój Boże,
to samo przydarzyło się Eisenhowerowi po ataku apopleksji.
- W tym przypadku chodzi o coś zupełnie innego
- wyjaśnił siostrze.
Margo i Yictor oczekiwali w napięciu na jakieś wyjaśnienie, lecz to, co usłyszeli, nie mogło ich zadowolić.
- Uważam, że rzeczy, w kształcie, w jakim nam się jawią, nie mówią nam pełnej prawdy o rzeczywistości,
Umilkł.
- Wysławia się, jak Gilbert i Sullivan - przerwała
ciszę Margo.
- To wszystko. Lepiej nie potrafię wam tego wytłumaczyć.
- Więc nie sądzisz, że straciłeś zmysły - odezwał się
Vic. - Błędu szukasz wszędzie poza sobą. W rzeczach. To tak samo, jak z moją przygodą w łazience.
- Tak sądzę - dodał po dłuższym wahaniu Ragle. Z bliżej nieokreślonych powodów bronił się przed kojarzeniem przeżycia Victora ze swoim stanem. Wydawało się, że nie ma ono nic wspólnego z tym, czego doświadczył.
A może to tylko snobizm, zdobył się na odrobinę
wewnętrznej samokrytyki.
- Czy nie wydaje ci się, że ktoś nas naciąga? - spytała
powoli drżącym głosem Margo.
- Cóż za dziwne pytanie.
- O czym ty właściwie mówisz? - zdziwił się Vic.
- Nie wiem. Ale Consumer Digest nieustannie przestrzega przed zwracaniem uwagi na ogłupiającą reklamę, fałszywe wiadomości, podrabiane towary itp. Zapewne ta Marylin Monroe jest omamem, drgającym na falach rozgrzanego powietrza. Z pewnością rozdmuchali wrzawę wokół niej. Chcą stworzyć z małej dziewczynki gwiazdę pierwszej wielkości, a to wymaga trochę pompy. Niełatwo jest zrobić wrażenie, że cały świat należy do jednej kobiety. No tak, ci wspaniali aktorzy. Osobiście nie sądzę, by była kimś więcej niż ssakiem.
Nerwowo podrapała się za uchem. Na czole pojawiła się cała siateczka drobnych zmarszczek, jak zwykle, gdy była zatroskana.
- Myślisz, że ktoś ją wyczarował? - Vic z trudem mógł opanować chichot.
- Naciągani - powtórzył Ragle. Głęboko, gdzieś na poziomie pozawerbalnym, rozdzwonił się dzwoneczek.
- Chyba już nie będę myślał o odejściu - powiedział.
- Dokąd chcesz pójść? - zdenerwowała się Margo. - Nikt nie czuje się w obowiązku powiedzieć mi o czymkolwiek. Przypuszczam, że jutro zamierzasz nas opuścić
i nigdy nie wrócisz. Szczęśliwej drogi. Przyślij kartkę z Alaski.
Jej rozgoryczenie domagało się ekspiacji.
- Nic podobnego. Przykro mi, że tak to przyjęłaś. Poza tym nigdzie nie wyjeżdżam.
- Zerwałeś wreszcie z konkursem?
- Nic jeszcze nie postanowiłem w tej kwestii
Victor milczał.
Ragle zwrócił się do szwagra.
- Co, twoim zdaniem, powinniśmy przedsięwziąć?
- Nie mam pojęcia. Przecież to ty masz doświadczenie w dedukcji, poszukiwaniach, aktach, tabelach danych, wykresach i diagramach. Spróbuj zebrać to do kupy. Czyż nie jesteś tym, który umie rozpoznawać struktury na podstawie fragmentu?
- Struktury... Zgadza się.
Jeszcze do tej pory nie myślał, że mógłby wykorzystać Hv tej sprawie swój talent. Może.
Zwiąż to jakoś w przyczynowo-skutkową siateczkę.
Zbierz informacje, ustal, co jest białe, a co czarne, zbuduj model i zobacz, co otrzymasz.
- Niemożliwe - odpowiedział. - Nie mamy punktu odniesienia. Niczego, czym mógłbym się posługiwać jako probierzem prawdy.
- To przecież proste - zaoponował Yictor. - Gazeta z artykułem o światowej sławy kobiecie, której zupełnie nie znamy. Tutaj masz punkt euklidesowy. Możemy przejrzeć te wszystkie czasopisma, cal po calu, słowo po słowie. W ten sposób przekonamy się, ile wiemy, a ile trzeba wydedukować.
- I jeszcze książka telefoniczna - dodał Ragle. Żółte skrawki. Urzędowe spisy. Myślał o ruinach. Może znajdzie tam coś jeszcze. Punkt odniesienia. Ruiny.

Billy Black zaparkował swego forda w miejscu zarezerwowanym dla urzędników Wodociągów Miejskich. Otworzył drzwi i wszedł do budynku, mijając okienko portiera.
Najpierw szeroko otworzył okno, potem zdjął płaszcz i powiesił na wieszaku. Chłodne powietrze poranka wypełniło pomieszczenie. Wziął parę głębokich oddechów, zrobił parę gimnastycznych wygibusów i rzucił się na wyściełane krzesło. Przysunął się do biurka. W szufladzie znalazł dwa nowe pisma. Spojrzał na pierwsze. Aha, jakiś żart.
Był to wyrwany z miesięcznika dla pań domu przepis na kurczaka z masłem orzechowym. Nie zadając sobie trudu przeczytania przepisu, szybko wrzucił kartkę do kosza na śmieci. Sięgnął po następną kartkę.

Jakiś mężczyzna próbował dodzwonić się do Bridgeland, Sherman, Devonshire, Walnut i Kenfield.

Niemożliwe, pomyślał Black, w jaki sposób znalazł ten facet numery. Starannie włożył donos do kieszeni, wstał, wziął płaszcz, zamknął okno i wyszedł z pokoju. Minął drzemiącego portiera, ruszył wzdłuż parkingu do samochodu.
W chwilę później jechał do miasta.

Cóż, nie wszystko może iść zgodnie z planem, dumał, przepychając się przez poranny korek. Ciekawe, co to znaczy? Chciałbym wiedzieć, w jaki sposób mogło do tego dojść.

Jakiś facet z ulicy wszedł do budki i chciał się dodzwonić do Bridgeland? Śmieszne i nie do uwierzenia. Poddaję się. Nie pozostaje nic innego, jak tylko czekać na dalszy rozwój wypadków, badając jednocześnie, co pewnie się stało. Od kogo było wezwanie, po co i w jaki sposób obcy dotarł do numerów. Co za rozgardiasz - skrzywił się z niesmakiem. Zaparkował przed tylnym wejściem do siedziby wydawnictwa Gazette. Zatrzasnął drzwi, włożył monetę do matu parkingowego i tylnymi schodami wszedł do budynku. 
-  Jest pan Lowery? - zapytał dziewczynę z informacji.
- Chyba wyszedł. Ale mogę sprawdzić - podeszła do telefonu.
- Proszę, niech pan poczeka w hallu.
- Dziękuję. Proszę mu powiedzieć, że Bili Black chce się z nim widzieć. Dziewczyna wykręciła po kolei numery różnych pokojów, lecz za każdym razem odpowiedź była negatywna.
- Przykro mi. Niestety, jeszcze go nie ma, ale powinien
rólce się zjawić. Zechce pan poczekać?
- Cóż innego pozostaje - powiedział gniewnie, rzucił się na ławkę, zaplótł dłonie, znudzony zapalił papierosa. Po kwadransie usłyszał jakieś głosy w korytarzu. Ktoś rorzył drzwi i na progu stanęła szczupła, wysoka postać tweedowym garniturze. Stuart Lowery energicznie podszedł do oczekującego Billa.
- Dzień dobry - kordialnie potrząsnął ręką.
- Niech pan spojrzy, co znalazłem przed chwilą na biurku - Black nie miał czasu bawić się w uprzejmości.
- Jestem zaskoczony! - powiedział Lowery, gdy uważnie przeczytał kartkę. - Niesamowity przypadek - ciągnął Bili. - Jeden na miliard. Ktoś sporządził listę dobrych restauracji i włożył do kapelusza. Później wsiadł do ciężarówki. Ponieważ to samochód zaopatrzeniowy, przy rozładunku kartka wypadła; Vic Nielson zauważył jakąś kartkę wśród główek kapusty. Spojrzał i powiedział: „O, to coś dla mnie. Spis dobrych lokali jest jak najbardziej na miejscu dla takiego faceta jak ja". Triumfalnie zaniósł zdobycz do domu i przykleił na ścianie nad telefonem. Lowery uśmiechnął się niepewnie.
- Ciekaw jestem, kto zapisał te numery? - powiedział Bili. - To chyba najważniejsze.
- Wydaje mi się, że jeden z nas musi dokonać wizji lokalnej - zaproponował Lowery. - Niestety, w moim przypadku jest to możliwe dopiero w przyszłym tygodniu. Ale pan, jako sąsiad, może wpaść do Nielsonów jeszcze dziś wieczorem.
- Myśli pan, że jest możliwe, by wśród nas był zdrajca?
- Trzeba sprawdzić. Ciekawe, dokąd zajdziemy?
- Wpadnę tam dziś po kolacji. Wezmę coś, co powinno zainteresować Vica i Ragle'a. Jak na razie mogłem się z nimi dogadać.
Już miał wychodzić, gdy nagle coś sobie przypomniał.
- Aha! Co z rozwiązaniem Gumma za wczoraj?
- W porządku.
- Co za człowiek. Nieustannie trzyma formę! No tak. Przecież w śmietniku jest coraz więcej puszek po piwie. Ależ z niego dziwak. Nie mogę sobie wyobrazić, w jaki sposób można jednocześnie pracować i popijać ciepłe piwo. Obserwuję go już trzy lata i nic z tego nie rozumiem.
- Założę się, że to jego sekret - Lowery niecierpliwie przestępował z nogi na nogę. - A raczej nie tyle jego sekret, ile piwa...
Black wyszedł z biura bez pożegnania.
Wracając po pracy ciągle rozmyślał. Przypadek Ragle'a stanowił dlań nierozwiązalną zagadkę. Nigdy nie mógł uporać się z tym problemem. Wszystkich można byłoby wyobrazić sobie w roli mistrza. Każdy mógłby podać prawidłowe rozwiązanie, zgarnąć nagrodę i więcej nie dawać znaków życia. Jeden raz było to możliwe. Ale od trzech lat? Dzień w dzień? Jak potoczyłyby się wypadki, gdyby Ragle Gumm był normalnym człowiekiem?

Wieczorem zatrzymał się przed sklepikiem z klarnetami leżał się zastanawiać, co kupić. Wreszcie wzrok padł na |z ł kulkowymi długopisami. Wziął kilka i zbierał się do
wyjścia. - Hallo, panie... - krzyknął zaniepokojony sprzedawca.
- Przepraszam, zapomniałem. Wyciągnął z portfela parę banknotów i położył na
ladzie. Wziął resztę i spiesznie wyszedł do samochodu. Wymyślił, że pokaże się u sąsiadów z długopisami. łowiąc, że Wodociągi otrzymały je jako darmowy podarunek od firmy produkującej przybory do pisania. Ponieważ jednak urzędnicy państwowi nie mogą używać podobnych pisaków, z przyjemnością je podaruje. Chcecie mieć te drobiazgi? - ćwiczył po drodze do domu całą scenę, rozpracowując najdrobniejsze szczegóły. : Metoda najprostsza zawsze przynosi najlepsze rezultaty.
Postawił samochód przed garażem i wbiegł po schodkach na ganek. Junie z podwiniętymi nogami siedziała na kanapie, przyszywając guziki do bluzki. Przerwała natychmiast pracę i spojrzała na męża z takim poczuciem winy w oczach, że od razu wiedział, co się stało. Była na spacerku z Ragle'm. Trzymali się za ręce i coś sobie obiecywali.
- Hallo.
- Hallo - odpowiedziała. - Co w biurze?
- Ciągle po staremu.
- Wyobraź sobie, co mi się dzisiaj przydarzyło.
- Co takiego?
- Byłam w pralni, gdzie zaniosłam twoją bieliznę.
Spotkałam Berenice Wilks i rozmawiałyśmy o szkolnych , czasach, kiedy to razem chodziłyśmy do High Cortez. Później pojechałyśmy jej samochodem do kina. a po filmie wpadłyśmy do restauracji. Dopiero wróciłam. W rezultacie na obiad mamy odgrzaną wołowinę.
Sparzała bojaźliwie. - Przepadam za odgrzaną wołowiną - uśmiechnął się wspaniałomyślnie.
Podniosła się z kanapy. W długiej spódnicy, sandałach i w bluzie z szerokim, hiszpańskim kołnierzem, zapiętej na olbrzymie guziki, raczej przypominające medale, wyglądała czarująco. Włosy w artystycznym nieładzie. Z tyłu kok. Klasyczny.
- Jesteś taki miły - najwyraźniej początkowe napięcie opadło. - A myślałam, że będziesz zły i mnie zrugasz.
- Co z Ragle'm?
- Nie widziałam go dzisiaj.
- Powiedz więc - pytał wytrwale - jak się czuł, gdy widziałaś go po raz ostatni?
- Muszę sobie najpierw przypomnieć, kiedy go widziałam ostatni raz.
- Wczoraj. Strzeliła oczami.
- Nieprawda.
- Przecież wczoraj mówiłaś, że go widziałaś.
- Jesteś pewny? - spytała z powątpiewaniem.
Wpadła w ton, który go drażnił. Nie złościł się, że spotykała się z sąsiadem, lecz do białej gorączki doprowadzały go głupie wymówki, które nigdy nie pasowały do zmieszanego wyrazu twarzy i rzadko kiedy pokrywały się z faktami. A teraz jeszcze on musi podreptać do Ragle'a.
Za jakie grzechy musi żyć z tą kobietą.
Ostatecznie można już zamknąć oczy na to, co robi. Ale gdy przyjdzie konieczność, by wyciągnąć z niej jakąś wiadomość, w żaden sposób nie uda się zwalczyć jej wrodzonej skłonności do łgania. Potrzebował żony, która nie posiadałaby rzadkiej cnoty dyskrecji i nie trzeba byłoby wyłazić ze skóry, aby się dowiedzieć, jaka jest pogoda i usłyszeć prawdę.
Lecz w tej chwili było już na późno, aby żałować decyzji sprzed lat.
- Wobec tego opowiedz mi coś o Ragle'u Gummie, którego znałaś bardzo dawno temu.
- Wiem, że nie jesteś dzisiaj w dobrej kondycji, ale nie widzę przyczyny, dla której miałabym cierpieć z powodu odchyleń od normy twojej psyche. Już Freud pokazał, co w takich wypadkach powinni robić neurotycy.

- Czy wreszcie mi powiesz, jak czuł się Ragle, gdy go ostatnio widziałaś? Interesuje mnie tylko Gumm. To, co z nim robiłaś, jest mi zupełnie obojętne. Wystarczyło.
- Posłuchaj, kochany - przewiercała go cienkim, ostrym głosikiem - czy chcesz, żebym ci powiedziała, kiedy miałam ostatnio stosunek z naszym sąsiadem i czy mi dogodził? Cały dzień siedziałam w domu na rozmyślaniach, wierzysz mi? 
- Nie.
- Chyba niedrogo będzie trwało nasze stadło. Rzucę cię dla Ragle'a.
- Tylko dla niego? A może także i dla ,,małego zielonego ludzika"?
- Aaa... teraz chcesz zdyskredytować w moich oczach Ragle'a? Nie bój się. Zarabia więcej od ciebie.
- Do diabła z tym!
Bili zaklął i poszedł do swojego pokoju.
Junie natychmiast zastąpiła mu drogę.
- Wiem, o co ci chodzi. Już od samego początku jesteś do mnie uprzedzony. Wstydzisz się, że nie odebrałam tak starannego wykształcenia jak twoje.
Skrzywiła się w płaczliwym grymasie. Jeszcze chwila, a łzy popłyną ciurkiem. Już nie było mowy o fertycznej brunetce.
Zanim zdążył sformułować odpowiedź, u drzwi zadźwięczał dzwonek.
- Ktoś dzwoni.
Junie z miejsca odwróciła się i znikła w przedpokoju. Słyszał, jak otwiera drzwi, później rozległ się stłumiony odgłos drugiej kobiety.
Ciekawość kazała mu wyjrzeć do hallu.
Przy wejściu stała potężna, lecz nieśmiało wyglądająca kobieta w średnim wieku. W ręku trzymała notatnik na drewnianej podstawce, oprawną w skórę książkę, zaś przez ramię miała przewieszoną taśmę z różnymi odznakami. Kobieta dowodziła czegoś monotonnie, pokazując w książce kolumny cyfr i wykresy.
Junie obróciła się ku Billowi.
Obrona cywilna.
Black dostrzegł, że żona była zbyt wzburzona, by móc dotrzymywać towarzystwa aktywistce. Zajął jej miejsce przy drzwiach.
- Co się stało? - zapytał, nie dbając o uprzejmy ton. Nieśmiałość wyzierająca z twarzy kobiety spotęgowała się. Przez moment nie mogła wydobyć głosu. Wreszcie odchrząknęła.
- Przepraszam, że przerywam kolację, ale mieszkam tu po sąsiedzku i działam na rzecz OC, obrony cywilnej. Właśnie zmusiła nas sytuacja i pilnie potrzebujemy ochotników, którzy zechcieliby poświęcić nam trochę czasu. Może ktoś z państwa miałby ochotę ofiarować nam godzinę dziennie w tym tygodniu.
- Myślę, że to niemożliwe - Black postanowił jak najszybciej pozbyć się natręta. - Co prawda żona siedzi cały dzień w domu, ale ma masę obowiązków.
- Rozumiem.
Zapisała coś w zeszyciku i uśmiechnęła się przepraszająco. Mimo wszystko nie spodziewała się, że już w pierwszym domu zostanie odprawiona z kwitkiem.
- Mimo to, dziękuję.
Dreptała w miejscu, najwyraźniej nie wiedząc, w jaki sposób zebrać się do wyjścia.
- Nazywam się Keitelbein, Mrs. Kay Keitelbein. Mieszkam tu na rogu. W takim starym, dwupiętrowym domu.
- Tak - powiedział zatrzaskując drzwi. W hallu pojawiła się Junie, tym razem z chusteczką
przy oczach. Otworzyła drzwi. Mrs. Keitelbein zatrzymała
się w połowie drogi.
- Może ludzie z sąsiedztwa będą pani pomocni - odezwała się drżącym głosikiem. - Nasz sąsiad, Mr. Gumm, nudzi się w domu całymi dniami. Ragle Gumm.
- Dziękuję, pani...
- Mrs. Black - podpowiedziała.
- Dziękuję, pani Black.
- Dobranoc, Mrs. Keitelbein - Bili po raz drugi zatrzasnął drzwi i zapalił na zewnątrz światło.

- Nie do zniesienia - jęknęła pojednawczo Junie. - Tak przez cały dzień. Jak nie od szewca, to sprzedawca szczotek. Szczotkarz zniknie, aby za chwilę zapukał chłopak z reklamą kuracji odchudzającej. I tak w kółko.
Spojrzała żałośnie na męża, otarła łzę, potem drugą.
- Przykro mi, że się posprzeczaliśmy - Bili pierwszy poszedł do Canossy. Mimo to i tak nic nie wyciągnął z kobiety... Kobiety są bardziej nieznośne niż politycy.
- Zerknę na pieczeń.
Znikła w drzwiach do kuchni.
Poszedł za nią zacisnąwszy w kieszeni pięści, zdecydowany prośbą i groźbą wydobyć z Junie tyle, ile się tylko da.
Kay Keitelbein weszła do następnej posesji i nacisnęła na dzwonek. Drzwi otworzył dobrodusznie wyglądający starszy pan w białej koszuli i czarnych, nie wyprasowanych spodniach.
- Czy pan nazywa się Ragle Gumm?
- Nie - odpowiedział. - Jestem Vic Nielson. Ale Ragle też jest w domu. Proszę wejść.
Przytrzymał drzwi i pomógł jej wspiąć się po schodach.
- Proszę, może tu pani usiąść, jeśli wola - podsunął jej niski taboret. - Zaraz go przyprowadzę.
- Serdecznie dziękuję, Mr. Nielson.
Usiadła w pobliżu wejścia, nerwowo przytrzymując książkę, zeszyt i broszury. W całym domu sprawiającym miłe wrażenie, pachniało jedzeniem. Z pewnością nie była to pora na składanie wizyt. Nikt przecież nie lubi. gdy przeszkadzają mu w obiedzie. Przez uchylone drzwi mogła dojrzeć stół, na którym jakaś efektownie wyglądająca kobieta rozkładała nakrycia. Krzesła były jeszcze puste. Gospodyni rzuciła na nią pytające spojrzenie. Mrs. Keitelbein schowała się za ścianą.
Po schodach właśnie schodził Ragle Gumm.
Kwestarka, pomyślał, gdy tylko zobaczył taśmę z odznakami.
- Słucham?... Kobieta o bladej, przestraszonej twarzy podniosła się
ze stołka.
- Mr. Gumm - rozpoczęła ze śmiertelną powagą - przepraszam za najście, ale jestem OC. Obrona Cywilna.
- Rozumiem.
Później dane było mu usłyszeć, że mieszka kilka domów dalej, że organizacje jest w potrzebie, że potrzebuje kilku ochotników. Przysłuchiwał się z roztargnieniem, ciągle myśląc, dlaczego wybór padł właśnie na niego, a nie, na przykład, na Vica. Prawdopodobnie z powodu sławy, którą cieszył się jako nieustanny zwycięzca w konkursie. Już otrzymał kilkanaście listów od różnych instytucji charytatywnych z zapytaniem, czy nie zechciałby ofiarować swych wygranych na cele społeczne.
- Tak, owszem. Na ogół siedzę w domu - doszedł wreszcie do słowa, gdyż kobieta umilkła. - Ale pracuję. Jestem chałupnikiem.
- Tylko dwie, trzy godziny w tygodniu - błagalnie spojrzała Mrs. Keitelbein. To nie było zbyt wiele.
- A co miałbym tam robić? Nie mam samochodu. Ostrzegam na wszelki wypadek, jeśli państwo poszukują kierowcy.
Pamiętał, że kiedyś już byli tu z Czerwonego Krzyża i poszukiwali posiadaczy prawa jazdy.
- Nie. To tylko kurs, w jaki sposób należy zachowywać się w przypadku katastrofy.
Wiadomość spadła nań jak grom z jasnego nieba.
- Doskonały pomysł - wymamrotał.
- Co, proszę?
- Niezły pomysł - pochwalił. - Kurs z katastrof - Brzmi dobrze. Czy to chodzi o katastrofy wszelkiego rodzaju, czy jakieś specyficzne?
- Problem ochrony cywilnej pojawia się zawsze wtedy, dochodzi do jakiegoś nieszczęścia, od zanieczyszczeń mechanicznych czy chemicznych aż do huraganów. Oczywiście, problemem pierwszorzędnej rangi jest grożące nam wszystkim niebezpieczeństwo wybuchu bomby wodorowej. Dlaczego prowadzimy akcję uświadamiającą wszystkich obywateli, co mają robić w przypadku katastrofy: w jaki sposób udzielić pierwszej pomocy, jak przeprowadzać ewakuację, odkażać żywność, odróżniać to, co się nadaje do jedzenia, od tego, co jest skażone. Na przykład, Mr. Gumm, każda rodzina powinna dysponować tygodniowym zapasem jedzenia i wody.
- W porządku. Niech pani zostawi mi swój telefon. Zobaczę, co się da zrobić.
Mrs. Keitelbein wręczyła mu broszurkę reklamową z nazwiskiem, adresem, numerem telefonu - zapisała je piórem na dole kartki.
- To Mrs. Black podała mi pana nazwisko.
- Ach, tak! - zawołał i od razu przyszła mu do głowy myśl, że całą tę hecę wymyśliła Junie, chcąc stworzyć sytuację, która byłaby niezłym pretekstem do spotkań.
- Sądzę, że w kursie zechce wziąć udział duża liczba osób z sąsiedztwa.
- Tak. W każdym razie pozostaje nam żywić tę nadzieję.
- Proszę mnie zapisać. Jestem pewny, że znajdę tę godzinkę czy dwie w tygodniu.
Podziękowała i skierowała się ku drzwiom. Odprowadził ją do wyjścia.
Dobra robota, pomyślał z wdzięcznością o kobiecym sprycie Junie.
A teraz obiad.
- Czy to ma znaczyć, że zgodziłeś się na tę pracę?
- zapytała Margo, gdy usiadł przy stole.
- Dlaczego nie? Rozsądne i patriotyczne zajęcie.
- Ale przecież po uszy tkwisz w konkursie.
- Dwie godziny tygodniowo nic tu nie znaczą.
- Niedługo wpadnę w kompleks winy - cierpko odezwała się siostra. - Całymi dniami wyleguję się w domu, podczas gdy ty harujesz jak dziki osioł. I w dodatku stałeś się społecznikiem... Chyba i ja muszę pójść na ten kurs.
- O, nie - sprzeciwił się gorąco. Nie byłoby dobrze, gdyby spotkała go z Junie. - Nie zostałaś zaproszona. Nie wypada.
- To niesprawiedliwe - Vic stanął w obronie żony.
- Czy kobiety nie mają prawa do patriotyzmu?
- Ja jestem patriotą - Sammy z trudem mógł mówić z zapchaną buzią. - W Klubie mamy najlepsze działo atomowe. Już wymierzyliśmy w Moskwę.
- A co z detektorem? - zainteresował się Ragle.
- W porządku. Gotowy.
- I coś znalazł?
- Jeszcze nic. Ale w najbliższym czasie spodziewamy się czegoś.
- Nie zapomnij podzielić się z nami tym odkryciem.
- Trzeba tylko zrobić parę poprawek. Gdy Margo odniosła talerze i postawiła deser, Vic zwrócił się do Ragle'a.
- Zrobiłeś dzisiaj jakieś postępy?
- Odniosę o szóstej. Jak zwykle.
- Nie o tym myślę - skrzywił się szwagier. Niewiele zdołał dokonać, gdyż zbyt był zajęty konkursem.
- Rozpocząłem zbieranie danych z gazet. Podzieliłem jena kilka kategorii. Dopóki nie opracuję wszystkiego i nie naniosę na listę, niewiele będę ci mógł powiedzieć.
Wynotował dwanaście grup tematycznych: polityka, gospodarka, film, sztuka, moda, nauka itd.
- Poza tym sporządziłem spis handlarzy samochodów, stosownie do reprezentowanych firm: Chevrolet, Płymouth, DeSoto. Poza jednym, wszyscy są w spisie.
- Kim mianowicie?
- Dealerem Tuckera.
- To dziwne.
- Możliwe, że ten kupiec sprzedaje pod własnym nazwiskiem. Norman G. Selkirk, dealer Tuckera. W każdym razie zdaję się na ciebie, żebyś osądził, ile to jest warte.
- Skąd wziąłeś to nazwisko? - spytała Margo.
- Nie wiem. Zupełnie dowolne. Niemożliwe. Już Freud wykazał, że wszystko ma podświadomą motywację. Namyśl się. Co ci mówi to nazwisko? 
Ragle pomyślał.
- Nic mi nic przychodzi do głowy. Może wyczytałem je w książce telefonicznej...
Te przeklęte skojarzenia. Tak samo, jak przy wskazówkach do kolejnej zagadki. Identycznie. Ilekroć się wytęża, aby coś rozsądnego wydobyć z chaosu myśli, zawsze traci kontrolę nad przebiegiem całego procesu.
- Już wiem. Tak nazywał się prototyp Robinsona Kruzoe. Alexander Selkirk.
- Ooo - zdziwił się Yictor. - Nie wiedziałem, że był na kimś wzorowany.
- Owszem - potwierdził . - Ten człowiek istniał
naprawdę.
- Dziwię się, w jaki sposób wpadłeś na to - powiedziała Margo. - Człowiek żyjący na odludnej wyspie, sam sobie panem i sługą, sam siebie mający za jedyne towarzystwo, sam sobie wystarczający za świat cały... Jedyny producent i jedyny konsument wytworów pracy własnych
rąk...
- Zapamiętałem to nazwisko, ponieważ w czasie wojny
wiodłem podobne życie.
- I masz już jakąś teorię? - niecierpliwił się Vic.
- O tym, co nie jest w porządku? - Ragle spojrzał na przysłuchującego się Sammy'ego.
- W porządku - szwagier uśmiechnął się porozumiewawczo. - Sammy śledził wszystko uważnie i może zechce nam wyjawić swój pogląd na tę sprawę.
- Oczywiście - potwierdził chłopak.
- Powiedz nam więc, co tu nie gra? - porozumiewawczo mrugnął do Ragle'a.
- Usiłują wywieść nas w pole - postawił diagnozę
Sammy.
- Przecież ja to wczoraj mówiłam - oburzyła się Margo. - Podsłuchiwałeś!
- Kto próbuje wyprowadzić nas w pole? domagał się wyjaśnień.
- Wróg - z wahaniem odparł Sammy.
- Co za wróg? - dopytywał się Ragle. Chłopak pomyślał chwilę.
- Wróg, który jest wszędzie wokół nas. Imienia jego nie znam. Ale on nas otacza. Przypuszczam, że to Czerwoni.
- A w jaki sposób mogą nas wywieść w pole?
- Przecież wycelowali w nas swoje zmyłkowe armaty. Wszyscy wybuchnęli śmiechem. Sammy poczerwieniał i zaczął się bawić pustą kompotierką.
- Oczywiście armaty zmyłkowe są atomowe?
- Nie wiem, czy są atomowe, czy jakieś inne - odburknął.
- Daleko nas wyprzedziłeś w doświadczeniu bojowym
- Ragle pogładził go po czuprynie.
Po obiedzie Sammy poszedł do swego pokoju. Margo zmywała naczynia, zaś mężczyźni przenieśli się do salonu. Prawie w tej samej chwili zadźwięczał dzwonek.
- Chyba ta twoja przyjaciółka, Mrs. Keitelbein, ma jakąś nową sprawę - Vic zwlókł się niechętnie z fotela i poczłapał do wejścia. W progu stał Bili Black.
- Hallo - wszedł do hallu, radośnie się uśmiechając.
- Mam coś dla was.
Rzucił w kierunku Ragle'a dwa podłużne przedmioty. Adresat przesyłki wykazał niezły refleks i po chwili rozpoznał we wrzecionowatych kształtach długopisy niezłej marki.
- Jakaś firma z północy przysłała nam te pisaki, ale, niestety, nie możemy ich zatrzymać. Przepisy o łapówkarstwie. Trzeba trzymać formę. Wszystko, co dostajemy, musimy zjeść, wypalić lub wypić w ciągu jednego dnia. Jeśli nie - trzeba się z tym rozstać.
- Ale osobom trzecim możecie to przekazać? - Vic oglądał długopisy. - Stokrotne dzięki. Bardzo będą mi przydatne w sklepie.
Czy powinniśmy powiedzieć coś Blackowi, zapytywał się Ragle. Usiłował złowić wzrok szwagra. Wydawało mu się, że zobaczył potwierdzające skinienie głowy.
- Ma pan troszeczkę czasu?
- Chyba tak - odpowiedział Bili.
- Chcielibyśmy coś panu pokazać - zaproponował Vic.
- Chętnie zobaczę.
Vicotr szykował się już, żeby przynieść gazety, lecz Ragle go powstrzymał.
- Chwileczkę... Czy słyszał pan o niejakiej Marylin Monroe?
Black przybrał osobliwy, skryty wyraz twarzy.
- Co takiego?
- Tak lub nie.
- Oczywiście...
- On kłamie - wyrwał się Vic. - Myśli, że to kawał z naszej strony i zastanawia się, z której strony go ugryźć.
- Proszę dać poważną odpowiedź - napominał Ragle. - Tu nie chodzi o jakiś dowcip.
- Oczywiście, że o niej słyszałem - zaczerwienił się Black.
- A kto to?
- Ona jest... - Black wychylił się, aby spojrzeć, czy Margo i Sammy przysłuchują się rozmowie.
- ... ona jest gwiazdą filmową. Z Hollywood. Niech mnie diabli, pomyślał Ragle.
- Niech pan poczeka.
Vic poszedł do kuchni i wrócił z gazetą. Trzymał ją tak, żeby Black nie mógł dojrzeć.
- A jaki film jest najlepszy?
- To kwestia gustu.
- Niech pan poda jakikolwiek tytuł.
- Poskromienie złośnicy.
Ragle i Vic przejrzeli artykuł, lecz nigdzie nie znaleźli wiadomości, że grała w komedii Szekspira.
- Niech pan poda jakiś inny. Nie możemy znaleźć. Bili podskoczył, jak ukłuty szpilką.
- Co takiego? Przecież wiecie, że rzadko chodzę do kina.
- W nocie biograficznej czytamy, że wyszła za mąż za znanego dramaturga - Ragle prowadził śledztwo. - Jak on się nazywa?
Black ani mrugnął.
- Arthur Miller.
Tak. To już koniec, pomyślał Gumm.
- Dlaczego więc nie słyszeliśmy o niej do tej pory? - zapytał Billa.
- Czemu ma pan do mnie pretensje? - szyderczo chrząknął Black.
- Od dawna jest znana?
- Nie. Niezbyt długo. Może przypominacie sobie Jane Russel? I ten wielki krzyk wokół Banity? Pokręcili głowami.
- W każdym razie puszczono całą tę reklamową maszynerię i w ciągu jednej nocy zrobiono z niej gwiazdę - wyjaśnił Black, przestraszony, lecz zmuszający się, by tego nie okazać na zewnątrz. Wstał i podszedł, aby obejrzeć gazetę.
- Co to jest? Mogę się przyjrzeć, czy ściśle tajne?
- Pokaż panu - odezwał się Ragle. Bili zaczął przeglądać pismo.
- Tak, ma to już swój wiek. Czas nie stoi w miejscu... Pamiętam, że kilkanaście lat temu, jeszcze gdy byliśmy narzeczonymi, pojechałem z Junie do autokina i oglądaliśmy Panowie wolą blondynki ... teraz pozostają tylko wspomnienia - rozmarzył się.
Victor krzyknął w stronę kuchni.
- Kochanie, Black mówi, że zna Marylin Monroe i oglądał jej filmy.
Margo stanęła w drzwiach z niedomytym niebieskim talerzem w ręku.
- Naprawdę? W takim razie wszystko się wyjaśniło?
- Co się wyjaśniło? - Black postanowił zacząć śledztwo od pani domu.
- Mieliśmy pewną teorię, z którą trochę eksperymentowaliśmy, ale teraz nie ma potrzeby, skoro pan wszystko Wyjaśnił.
- Teorię?...
- Tak. Sądziliśmy, że coś tu nie tak.
- Nie rozumiem, o czym pani mówi. Wszyscy umilkli, tylko Bili Black natarczywie domagał wtajemniczenia w rodzinne sekrety. Macie coś jeszcze do pokazania?
- Nic - ponuro mruknął Ragle.
- Jak to? - zdziwiła się Margo. - Przecież mamy jeszcze tę starą książkę telefoniczną. Leży w kuchni, obok reszty gazet.
- Gdzieście ją znaleźli?
- Co to pana obchodzi?
- Nic. Ale muszę was ostrzec, że jeśli tak dalej pójdzie, to niedługo poślą was do czubków - nie mógł się opanować. - Już w tej chwili niewiele się różnicie od bandy wariatów... Chcę zobaczyć tę książkę.
Cóż było robić. Yictor przyniósł z kuchni książkę. Black usiadł przy stole i gorączkowo przerzucał strony.
- A co to jest? - zdumiał się po krótkiej lustracji kolumn, nazwisk i numerów. - Przecież tu nie ma telefonów z naszego miasta. Poza tym ta książka do niczego się nie nadaje. Dzisiaj już nikt nie używa aparatów na korbkę.
Z pogardą zamknął książkę i cisnął ją na stół. Książka zaczęła się ześlizgiwać i spadłaby, gdyby Vic jej nie złapał.
- Ciągle mnie zadziwiacie. Jesteście nieobliczalni. A zwłaszcza pani, Margo. Zabrał Vicowi książkę.
- Aha... chyba nie będziecie mieli nic przeciwko temu, jeśli zabiorę ten antyk. Oddam za parę dni. Chciałbym sprawdzić, czy nie ma tu gdzieś adresów starych przyjaciół Junie... W tym wieku nachodzi człowieka chęć odnowienia dawnych przyjaźni. No, bywajcie.
Wsadził książkę pod pachę i zniknął w drzwiach.
- On jest postrzelony - odezwała się Margo, gdy usłyszeli trzask furtki.
- Trudno powiedzieć, co z tym zrobić - niepewnie dodał Vic.
Ragle pytał się w duchu, czy nie powinien dogonić sąsiada i odebrać mu książkę. Ale po co? Prawdopodobnie to przedmiot bezwartościowy. Jaki można mieć pożytek z makulatury?
Bili Black pchnął z wściekłością drzwi wejściowe i skierował się prosto w stronę telefonu, nie zwracając uwagi na zdumioną Junie.
- Co się stało? - wyjąkała patrząc, jak blady ze złości maż gorączkowo wykręca numer Lowery'ego.
- Pokłóciłeś się z nimi? - bezskutecznie domagała się odpowiedzi. - Powiedz mi, o co wam poszło? Jak zareagował Ragle? Jeśli powiedział, że jest coś między nami, to skłamał.
Bili drżącymi rękoma wykręcał numer.
- Zwiewaj stąd - wydusił. - Na miłość boską, nie przeszkadzaj mi, Junie. To nadzwyczaj ważna sprawa służbowa.
Usiłował spopielić ją wzrokiem. Junie nie rozsypała się w proch, lecz westchnęła z rezygnacją i zniknęła za drzwiami kuchni. W słuchawce rozległ się chrobot.
- Hallo - zgłosił się Lowery. Bili rozejrzał się po hallu i zbliżył do ust mikrofon, aby żona nie mogła podsłuchać.
- Z tej strony Black. Byłem u nich. Zdobyli książkę telefoniczną. Nową lub prawie nową... Nieważne. W każdym bądź razie udało mi sieją zabrać. Sam nie wiem, jak. Nawet nie protestowali.
- Dowiedział się pan, w jaki sposób wpadła im w łapy? 
- Nie, gdy tylko przestąpiłem próg, zaraz zarzucili lanie pytaniami w rodzaju „Słyszał pan o Marylin Monroe"?, „Jakie filmy pan oglądał z tą aktorką''? itp. Później pokazali mi stare, zbutwiałe prawie gazety. Wymachiwali mi przed nosem tą zgnilizną... To było najgorsze.
Drżał jeszcze całym ciałem, pocił się. Wcisnął słuchawkę między głowę a ramię, nerwowo sięgnął do kieszeni i wyjął papierosa. Drugą ręką próbował wydobyć zapalniczkę, wypadła mu z dłoni. Nie mógł jej dosięgnąć. Spojrzał na zrezygnowany.
- Ah, rozumiem - odezwał się Lowery. - Nie znali Marylin Monroe. I gazety nie pochodziły z ich archiwum?
- Nie.
- Pisma i książka nosiły ślady uszkodzeń atmosferycznych?

- Tak.
- Wobec tego należy przypuszczać, że znaleźli je w garażu albo gdzieś w okolicy. Myślę, że pod uwagę trzeba wziąć przede wszystkim stary zbombardowany dom w okolicy. Pełno tam różnych śmieci. Pańscy ludzie nigdy go nie sprzątali. A błąd.
- Ale przecież nie możemy - zaprotestował Black.
- Posiadłość należy do magistratu. To ich sprawa. Poza tym nie warto zajmować się tą ruderą. Oprócz zwałów betonu i ścieków nic tam nie ma.
- Najlepiej byłoby, gdyby udało się panu zorganizować ekipę pracowników zakładu komunalnego i otoczyć ten teren płotem.
- Już dawno próbowaliśmy otrzymać zezwolenie burmistrza. Nic z tego. Poza tym nie wierzę, żeby mogli znaleźć te dokumenty w ruinach. A nawet jeśliby tak było
- powtarzam -j e ś l i b y było to prawdopodobne - musiałby ktoś wcześniej je tam ukryć.
- Zapewne.
- Gdybyśmy ogrodzili teren, zdeponowano by je w innym miejscu i ktoś inny mógłby je znaleźć. Wreszcie -jaką mamy pewność, że Margo, Vic albo Ragle zabawiali się w krety, przekopując jakieś ruiny? Przecież ta budowla znajduje się pół mili za miastem, w odludnym i mało odwiedzanym miejscu.
Nagle przypomniał sobie o petycji Margo. To chyba wszystko wyjaśnia.
- A może rzeczywiście ma pan rację?... Mały Sammy też był osobą, którą warto byłoby uwzględnić na liście podejrzanych. Nieważne. Grunt, że odzyskał książkę.
- Nie sądzi pan - odezwał się Lowery - że wypatrzyli w tej książce coś jeszcze? No i numery, pod które usiłowali się dodzwonić...
Black szybko zrozumiał, co miał na myśli rozmówca.
- Nikt nie ma raczej zwyczaju szukać w książce telefonicznej własnego numeru telefonu.
- Ma pan gdzieś pod ręką książkę?
- Tak.
- Niech pan przeczyta, co mógłby znaleźć Ragle Gumm.
Bili oparł książkę na kolanach i wertował, aż dotarł do litery R.
Ragle Gumm Company, ul. Kwiatowa 25 Kentwood 60457

Ekspedycja		Roosevelt 21181
I piętro			Bridgefieid 84290 
II piętro		Brigdefieid 8 4291 
III piętro		Brigdefieid 84292 
Recepcja		Walnut 4 3382 
Pilne			Sherman l 9000

Przedyktował Lowery'emu.
- Chętnie zobaczyłbym jego minę, gdyby trafił na tę stronę - uśmiechnął się Black.
- Bóg jeden wie. Pewnie by osłupiał. Katatoniczny stupor.
Bili próbował sobie wyobrazić Ragle'a Gumma, wykręcającego numer.
Ragle Gumm Company 25. Cóż za niezwyczajna byłaby to rozmowa, pomyślał. Nie do wyobrażenia.

Gdy Sammy Nielson wrócił ze szkoły do domu, natychmiast wziął zepsuty detektor i wyniósł go do Klubu.
Nad drzwiami przerażającej budowli widniał napis, który zawdzięczał znajomościom ojca. Pracujący dla supermarketu grafik wymalował na desce przykazania, obowiązujące członków zgromadzenia.
WSTĘPU NIE MA DLA FASZYSTÓW, KOMUNISTÓW, FALANGISTÓW l NAZISTÓW, PERONISTÓW, ZWOLENNIKÓW HLINKI ALBO BELI KUNA.
Ojciec z wujem stwierdzili, że jest to najlepszy szyld, jaki tylko można sobie wymarzyć, dlatego Sammy szybko przybił deskę przed wejściem.
Pogrzebał kluczem w zamku i wszedł do środka. Drzwi zaryglował od wewnątrz i zapalił lampę naftową. Wyciągnął ze specjalnie wydrążonych w ścianie otworów korki. Przez pewien czas obserwował, czy nie zbliża się wróg.
Nie dojrzał nikogo. Podwórko było puste. Na sznurze schła bielizna, z komina leniwie wypełzał dym.
Usiadł przy stole nałożył słuchawki i zbliżył wtyczkę do kryształu. Za każdym razem słyszał monotonne brzęczenia - znak, że aparat jest uszkodzony. Próbował jeszcze jakiś czas, aż wreszcie usłyszał dalekie, metalicznie brzmiące głosy. Lub może wydawało mu się, że je słyszy. Odłożył wtyczkę i przekręcił gałkę głośności. Głos jakby przybrał na wyrazistości, mógł odróżnić dwóch mówiących mężczyzn, lecz ciągle nie było możliwe zrozumienie treści rozmowy.
Chyba trzeba lepszej anteny, pomyślał.
Więcej drutu.
Wyszedł z chaty rozglądając się po podwórku w poszukiwaniu drutu. Zajrzał do garażu. Pod ścianą stał warsztat ojca. Podszedł.
Pod stołem zobaczył dużą szpulę ze stalowym drutem bez izolacji, wykorzystywanym na ogół jako sznur do bielizny. Nie można przegapić takiej okazji, zadecydował, i potoczył bęben do szałasu.
Zaniósł drut do Klubu, wspiął się na dach i przytwierdził drut do anteny. Po czym przeciągnął dwie długości drutu wzdłuż podwórka.
A może lepiej będzie, gdy część znajdzie się wyżej - pomyślał i drugi, wolny koniec zamontował do dachu domu. Antena obwisła. Niedobrze - przyjrzał się krytycznie. Powinna być napięta.
Znalazł kawałek listewki, skrzyżował z drągiem i owinął drutem. Wbiegł do domu, wspiął się po schodach i wpadł do pokoju, którego okno wychodziło na dach. Otworzył »wyszedł na zewnątrz.
- Sammy - krzyknęła z dołu matka. - Chyba nie wchodzisz na dach?
- Nie.
Był już przecież na dachu, a to drobna różnica. Konewka leżała obok komina. Wolno wspiął się po spadzistej Powierzchni i sięgnął po drut. Gdzie to zamocować? Spojrzał na antenę telewizyjną. Jedyne odpowiednie miejsce.
Przywiązał drut do masztu antenowego i otrzepał spodnie. Szybkim krokiem zszedł z dachu, zbiegł po schodach i wypadł na dwór. kilku chwilach zasiadł przy stole przed detektorem.
Pokręcił gałką. Tym razem męskie głosy były o wiele wyraźniejsze. Lecz nadal było słychać jazgot rozmówi prowadzonych na tej samej częstotliwości. Drżącymi rękami próbował oddzielić jedno od drugiego. Wreszcie usłyszał jeden męski głos, który zrzędliwie klarował:
- ... te długie wyglądają jak pajdy chleba. Można wyłamać sobie przednie zęby, gdy próbuje się je ugryźć. Nie wiem, dla kogo są pomyślane. Chyba specjalnie na wesela, gdzie przychodzi wielu nieznanych ludzi i w końcu zajmujesz się jedzeniem.
Głos przerwał na chwilę, po czym podjął ze wzmożoną siłą:
- ... i nie o twardość tu chodzi, ale o ten anyżek. Wszędzie go dodają, także do czekolad. Jest taki gatunek z orzechami... Zawsze przywodzą mi na myśl te spłaszczone czaszki... takie, które często można znaleźć na pustyni... czaszki grzechotników, królików i te... małych ssaków, Wyobrażasz sobie ten widok? Ugryźć grzechotnika - pięćdziesięciolatka.
Mężczyzna wybuchnął śmiechem, któremu towarzyszył jakiś drugi.
- Tak, to byłoby mniej więcej wszystko, Leon. A, jeszcze coś. Już wiesz chyba, co powiedział twój brat Him, że mrówki biegają szybciej w skwarny dzień...? Sprawdziłem i nie znalazłem potwierdzenia tej hipotezy. Spytaj go, czy jest pewny. Specjalnie wybrałem się na obserwacje, ale nie wydawało mi się, by mrówki zwiększyły szybkość. Chyba ciągle biegają z tą samą...
Sammy słuchał, lecz nic z tego nie rozumiał. Przekręcił gałką, aż w słuchawkach rozbrzmiał jakiś czysty, jasny głos. Kobieta powtarzała szybko.
- ...CQ, CQ, wzywam CQ, tu W 3840 Y, wzywam CQ. Wzywam CQ. Mówi W 3840 Y. Pytam, czy jest tam CQ. Czy jest tam kto? Czy to CQ? Zgłoś się. Tu W 3840 Y...
I tak dalej. Zmienił długość fali.
Następny głos mówił tak wolno, że wydawał się niemalże cedzić każde słowo.
- ...nie... nie... jeszcze raz...co? ... nie ... nie wierzę ... To przecież jak śmietnik informacyjny, pomyślał rozczarowany Ale przynajmniej dowód, że urządzenie działa.
Próbował dalej.
Piski i trzaski zniechęciły do prób. Później rozpoznał szybkie dit-tit Morse’a. Chyba z jakiegoś tonącego statku na Atlantyku - zapalił się do myśli o tym. że jest ostatnim z żyjących, odbierających odległe sygnały ginącego życia. Oczyma wyobraźni widział wspaniały tankowiec prący przez morze płonącej ropy. Następne sygnały były już zupełnie zrozumiałe.
- ...dokładnie o 3.36. Namierzę was - chwila ciszy. - Tak. Namierzę was. Musicie tylko oczekiwać. Zrozumiano? - cisza. - O'kay. Czekajcie. Co? - długie milczenie. Od 2,8 nic więcej, zrozumiano? Północny wschód. W porządku. Dobrze.
Spojrzał na swój zegarek z Myszką Mickey. Dochodziła 3,36. Zegarek nieco się spieszył, nie mógł więc być pewien.
W tej samej chwili usłyszał nad głową odległe brzęczenie. Jednocześnie odezwał się głos w słuchawce.
- Macie to? Tak, widzę, że kierunek został zmieniony. Tak. To byłoby wszystko, co mieliśmy na dzisiejsze popołudnie. Koniec. Wyłącz się.
Glos zamilkł.
Człowieku - jęknął Sammy - nie mogłeś poczekać, żeby ojciec i wujek Ragle to usłyszeli? Zdjął słuchawki i wybiegł na dwór.
- Mamo - krzyknął - Gdzie jest wujek? Pracuje w salonie?
Matka w kuchni czyściła suszarkę na naczynia.
- Ragle wyszedł, żeby nadać rozwiązanie. Szybko skończył.
- Co za pech! - westchnął.
- Zdążysz przecież się z nim zobaczyć.
- Za późno. Właśnie usłyszałem w odbiorniku rozmowę z latającego spodka. Wujek też powinien to słyszeć.
- A ja nie mogę go zastąpić?
- W porządku - pozwolił łaskawie, nieco zdziwiony, że matkę to zainteresowało. Razem poszli w kierunku Klubu.
- Ale mam niewiele czasu - ostrzegła. - Muszę zaraz wrócić gotować obiad.
O czwartej po południu Ragle Gumm oddał wysyłkę na Poczcie Głównej. Dwie godziny przed terminem. Był dumny. Zobaczą, że nie wyszedłem jeszcze z formy, pomyślał.
Wrócił taksówką, nie zatrzymał się jednak przed domem, lecz na rogu, przy starej, dwupiętrowej budowli, z rozległą werandą.
Niebezpieczeństwo, że mogłaby go zauważyć siostra, było niewielkie. Margo raczej rzadko bywała w tych okolicach.
Wszedł po schodach i przycisnął guzik jednego z trzech mosiężnych dzwonków. Gdzieś w głębi dało się słyszeć dzwonienie. Przez szybę dojrzał, że jakaś postać zbliża się do wejścia. Po chwili zachrobotało w zamku i w drzwiach ukazała się kobieta.
- To pan, Mr. Gumm - spłoniła się pani Keitelbein. - Zapomniałam powiedzieć, kiedy odbywa się kurs...
- Właśnie - skłonił się w progu. - Przypadkiem przechodziłem obok i pomyślałem, że mogę wpaść.
- Dwa razy w tygodniu. We wtorek o czternastej i w czwartek o piętnastej. Łatwe do zapamiętania.
- Miała pani szczęście ze znalezieniem innych ochotników? - spytał ostrożnie.
- Niezbyt - uśmiechnęła się. Dzisiaj wyglądała lepiej - Nosiła szaroniebieską podomkę, płaskie buty i brakowało jej tej jędzowatości starej panny, jedyną pociechę znajdującej w pielęgnowaniu wykastrowanego kocura i czytaniu kryminałów. Dzisiaj przywodziła na myśl raczej dewotkę, regularnie kwestującą na rzecz ubogich. Olbrzymi dom, którego wejście obwieszono niezliczoną ilością wizytówek, kazał przypuszczać, że znaczną część wynajmowano. Prawdopodobnie ogromne pomieszczenia rozdzielono przepierzeniami, gdzie w prowizorycznych mieszkankach gnieździły się wielodzietne małżeństwa lub dogorywające rencistki.
- Może pamięta pani kogoś z sąsiedztwa, kto zapisał się na kurs? Byłbym odważniejszy, mając u boku paru znajomych.
- Muszę pójść po listę - odpowiedziała. - Proszę, niech pan wejdzie i poczeka. Zaraz sprawdzę.
- Dziękuję.
Mrs. Kelteibein znikła w końcu długiego korytarza. Ponieważ długo nie wracała, podążył za nią.
Wielkość pomieszczenia zaskoczyła go. Znalazł się w ogromnej sali z olbrzymim starożytnym kominkiem, w roku stało kryształowe lustro, w jednej ze ścian zobaczył kilkoro żółto pomalowanych drzwi, zaś przeciwległa była niemal całkowicie przeszklona, odsłaniając widok na ogród.
- Nie mogłam znaleźć - spojrzała przepraszająco.
- Co prawda zapisałam wszystkie nazwiska, ale w międzyczasie... - ogarnęła wzrokiem wyraźny bałagan na środku pokoju. Różnych kształtów i rozmiarów krzesła niedbale zsunięto w jeden kąt, na podłodze walały się jakieś papierki, które podmuch wiatru pozrzucał ze stołu.
- ...niedawno próbowaliśmy urządzić tu zebranie organizacyjne. Ale nie mamy wystarczającej ilości krzeseł. Poza tym potrzebna jest tablica. Załatwiliśmy już wszystko ze szkołą i musimy ją tylko przynieść.
Podeszła i ujęła go pod rękę.
- Poza tym potrzebujemy dużego stołu. W piwnicy dam dębowe biurko, ale jest zbyt ciężkie. Cały dzień łkałam kogoś, kto pomógłby mojemu synowi wyciągnąć 80 na górę. Walter mówi, że dwóch mężczyzn dałoby radę. Próbowałam sama, ale, jak pan widzi, nic z tego. Może mógłby pan...
- Ależ chętnie - Ragle ściągnął płaszcz i zakasał rękawy
Wszedł jakiś podrostek ubrany w biały golf, dżinsy i czarne, wypucowane buty. 
- Hallo.

Pani Keitelbein przedstawiła syna, po czym wszyscy zeszli na dół, do wilgotnej piwnicy. Owionęło go zatęchłe powietrze, od betonowej posadzki ciągnął chłód, na ścianach lśniły krople wody.
Pomieszczenie zastawione było starymi meblami, zmatowiałymi z powodu wieku i niesprzyjających warunków składowania. Niektóre sprzęty połyskiwały grubymi taflami szkła. Stara robota.
W kącie stała wanna na jamnikowatych, śmiesznych nóżkach.
Dębowe biurko przyciągnięto prawie do schodów.
- Wspaniale, prawda? - gospodyni wskazała na antyk. - Chciałabym móc przy nim siedzieć, o ile nie będę musiała wystawać przy tablicy. To biurko mojego ojca,
dziadka Waltera.
- Waży niemal sto kilo - odezwał się Walter, którego chrypiący głos wskazywał na mutację.
- Ciężar rozłożono niemal regularnie, może z tyłu jest trochę cięższe. Chyba trzeba je będzie obrócić, żebyśmy się zmieścili w drzwiach. Najlepiej byłoby chwycić za spód. Ja wezmę pierwszy, tu w rogu, zaś gdy podniosę, pan wsunie ręce i przytrzyma. O'kay?
Schylił się.
- Jeśli już będzie w górze, poradzę sobie bez problemu.
Wojskowa zaprawa rozwinęła dostatecznie tężyznę fizyczną Ragle'a, lecz gdy w końcu chwycił za biurko, poczerwieniał i zaczął ciężko dyszeć.
Kiedy Walter podniósł drugi koniec, mebel niebezpiecznie zachybotał w powietrzu. Lecz chłopak wszedł od razu na schodek i opuścił sprzęt. Trzy razy dokonywali tej operacji, zanim wygramolili się na górę.
Było to konieczne z paru względów. Po pierwsze, żeby Ragle mógł odpocząć. Po drugie, żeby można było właściwie nakierować biurko.
Wreszcie weszli do sali, z ulgą ustawili kolosa i odetchnęli, masując obolałe ręce. Sprawa załatwiona.
- Jestem panu niezmiernie wdzięczna. - Pani Keitel-bein zamknęła drzwi do piwnicy i zgasiła światło, spiesząc z podziękowaniami. - Mam nadzieję, że nie nadwerężył pan mięśni. Było cięższe, niż przypuszczałam.
Walter spoglądał na niego z tą samą nieśmiałością, co wcześniej.
- Czy to pan jest zwycięzcą w Konkursie?
- Tak.
Twarz chłopca poczerwieniała z zakłopotania.
- Chyba narażę się na zarzut niedyskrecji... ale zawsze chciałem się dowiedzieć od kogoś, kto wygrywa dużo pieniędzy w konkursach, w jaki sposób traktują tę górę złota. Czy jako honorarium, czy jako zwykłą pensję normalnego urzędnika, czy jak pieniądze, które, na przykład, dostaje artysta za dzieło sztuki?
- Za moim sukcesem stoi ogromny wysiłek - odpowiedział Ragle. - Tak to właśnie widzę. Dzień w dzień muszę pracować osiem, dziesięć godzin, by móc znaleźć prawidłowe rozwiązanie.
Chłopak skinął głową.
- Tak, rozumiem, co pan ma na myśli.
- W jaki sposób zaczął pan wygrywać? - zapytała Mrs. Keitelbein.
- Nie wiem. Ot, po prostu. Zobaczyłem gazetę, przeczytałem zadanie i wysłałem odpowiedź. Była prawidłowa. To wszystko. Minęły już trzy lata.
- Nie mogę tego pojąć - przyznał Walter. - Nigdy nic nie wygrałem, choć wysłałem chyba piętnaście wypełnionych blankietów.
Gospodyni niecierpliwie błądziła wzrokiem.
- Panie Gumm, zanim pan odejdzie, chciałabym panu coś podarować. Proszę poczekać.
Wyszła i po chwili wróciła z zawiniątkiem. Ciastko, pomyślał Ragle. Albo dwa.
- To za pomoc - wręczyła mu plakietkę w jaskrawych kolorach.
- Można nakleić na samochód. OC. Obrona Cywilna - wyjaśniła. Należy włożyć do ciepłej wody, oderwać Papier i przyłożyć do szyby.
Uśmiechnęła się promiennie.

- Niestety, muszę panią rozczarować - stopniował efekt Ragle - ale nie dorobiłem się jeszcze samochodu. Usta zwęziły się w podkówkę.
- Oh...
Walter roześmiał się dobrodusznie.
- Nie martw się, mamo. Może pan Gumm naklei to sobie na płaszcz.
- Tak mi przykro - odzyskała głos. - W każdym razie ma pan u mnie dług wdzięczności i chętnie bym go panu spłaciła, ale nie bardzo wiem. w jaki sposób. Postaram się. żeby Kurs był tak interesujący, jak tylko potrafię. Co pan na to?
- W porządku. Przyjmuję. Wziął płaszcz z krzesła.
- Muszę się zbierać. A więc, do wtorku. O czternastej. Gdy szedł w stronę drzwi, jego uwagę zwrócił papierowy model stojący na parapecie. Zatrzymał się i popatrzył.
- Co to?
- Będziemy go wykorzystywać - pospieszyła z wyjaśnieniami pani Keitelbein.
Wyglądało to na model fortecy. Tekturowy kwadrat, na nim śmieszne figurki żołnierzy zajętych wypełnianiem codziennych obowiązków. Przeważała zgniła zieleń i szary. Podniósł szklane wieko i przekonał się, że wszystko wykonano z drewna.
- Bardzo dokładna kopia.
- Zbudowaliśmy całe mnóstwo podobnych - odezwał się Walter. - Dla wcześniejszych kursów, które przeprowadziliśmy w zeszłym roku, gdy jeszcze mieszkaliśmy w Cleveland. Matka zabrała stamtąd te wszystkie rupiecie. Nikt ich nie chciał w podarunku.
Ponownie wykrzywił twarz w szyderczym grymasie. Było to raczej nerwowe niż nieuprzejme.
- To kopia Fort Mormon - dodał.
- Coś podobnego bardzo mnie interesuje. - Ragle ciągle patrzył w rzeźbę. - Podczas wojny byłem na Pacyfiku. Rozumie pani... sentymenty...
- Niejasno pamiętam, że coś już o panu czytałam... ciągle natrafiam na jakieś notki o panu. Czy przypadkiem nie pobił pan jakiegoś rekordu?
- Owszem.
- Ciężko było na Pacyfiku? - zainteresował się Walter.
- Nie - odpowiedział szczerze. - Ja i jeszcze taki jeden siedzieliśmy na skrawku ziemi składającym się z paru palm oraz baraków z radiostacją, obsługując nadajniki i instrumenty meteorologiczne. On obserwował pogodę, ja zaś podawałem wyniki pomiarów dalej, kilkaset mil na południe. Zajmowało nam to wszystko niespełna godzinę czasu. Resztę dnia wylegiwaliśmy się na plaży, próbując przewidzieć, jaka pogoda będzie jutro. Uczył mnie trochę meteorologii, dzięki czemu nie była to całkowita zgadywanka z mojej strony. Oczywiście to wszystko polegało na zabijaniu czasu, gdyż przewidywanie nie należało do naszych obowiązków. My zbieraliśmy tylko dane. Ale nauczyłem się tej sztuki i doszło nawet do tego, że wystarczyło mi spojrzeć aa niebo, aby wiedzieć, jaka pogoda szykuje się na następny dzień.
- Pańska praca z pewnością była niezmiernie potrzebna marynarzom i lotnikom - poważnie odezwała się pani domu.
- Chyba tak - potwierdził. - Nieoczekiwany sztorm mógłby zaszkodzić operacjom naziemnym, popsuć szyki konwojom, a więc mieliśmy jakiś wpływ na wyniki wojny.
- I mógł pan trenować umiejętność dedukcji - dorzucił Walter. - Przydało się to kilka lat później w Konkursie. Niezła szkoła.
Ragle uśmiechnął się.
- Owszem. Coś podobnego do Konkursu odbywało też na wyspie. Zakładaliśmy się, czy jutro będzie padało, czy też raczej będzie upalnie i bezwietrznie. W ten sposób spędziliśmy dwa lata. Na zakładach i żłopaniu , które regularnie przydzielano nam z racji żywnościowych. Co miesiąc otrzymywaliśmy świeży transport.

Jedyne nieszczęście mieliśmy z brakiem lodówki. Cóż było robić? Codziennie piliśmy ciepłe.
Cofnął się w odległą przeszłość. Kiedy to było? Zaraz, trzeba policzyć... dwanaście?... nie... trzynaście lat temu. Miał wtedy trzydziestkę na karku. Pracował w pralni, gdy pewnego letniego dnia zobaczył w skrzynce na listy wezwanie do wojska.
- Posłuchaj, mamo - Walter byt podekscytowany. - Wpadłem na świetny pomysł. Co byłoby, gdyby pan Gumm zechciał podzielić się swoimi wspomnieniami przy wszystkich uczestnikach Kursu? To doskonale... Wewnętrzne poczucie zagrożenia, świadomość zagłady itd. Sama wiesz, jakie mogłaby wywrzeć wrażenie relacja naocznego świadka i uczestnika wojny. Pan Ragle z pewnością posiada dużo wiadomości z zakresu podstawowego szkolenia obronnego.
- Ależ ja już opowiedziałem wszystko, co pamiętam. Nic poza tym nie przychodzi mi do głowy - zaprotestował.
- Niemożliwe... Zresztą może pan opowiedzieć inne historyjki zasłyszane od znajomych, którzy przeżyli naloty, bombardowania, ewakuacje i to wszystko, co niesie ze sobą wojna - Walter nie ustępował. - W końcu nikt przecież nie mógł przeżyć wszystkiego, to naturalne.
Dzieci są wszystkie jednakowe, pomyślał. Ten chłopak mówi prawie to samo, co zwykle da się słyszeć od Sammy'ego. Różni ich tylko wiek. Sammy ma dziesięć lat. Walter szesnaście.
Polubił ich obu. To żarliwe zainteresowanie, jakim go darzyli, przyjmował jako komplement.
Sława.
To jedyna nagroda dla wielkiego mistrza w gazetowych konkursach. Chłopcy między dziesiątką a szesnastką nieustannie dopatrują się we mnie jakichś niezwykłości - myślał nie bez zadowolenia.
- W porządku. Mogę coś opowiedzieć. Trzeba będzie tylko wyprasować mój generalski mundur. Trochę wygniótł się w szafie.
Oczy chłopca omal nie wyszły z orbit.
- Serio?... Prawdziwy generalski mundur? Z czterema gwiazdkami?
- Oczywiście - potwierdził, zdobywając się z trudem na powagę. Pani Keitelbein ze śmiechem odprowadziła go do schodów.
O 17,30, gdy sklep już zamknięto, Vic Nielson zwołał kasjerki.
- Uwaga - rozpoczął przemowę, do której przygotowywał się cały dzień. Jeden z pomocników liczył pieniądze. Położył nowy rulon bilonu.
- Chciałbym, żebyście wyświadczyły mi grzeczność i wzięty udział w pewnym eksperymencie. Chodzi mi o eksperyment psychologiczny, który trwa naprawdę jedynie trzydzieści sekund. W porządku?
Mówił przede wszystkim do Liz. Wiodła prym wśród żeńskiego personelu, jeśliby więc u niej zdobył posłuch, wszystkie inne także by się zgodziły.
- Dzisiaj nic z tego nie będzie! - powiedziała Liz. Już zdążyła założyć płaszcz i buty. Tym razem nie nosiła płaskich człapaków, lecz szczególnie eleganckie i modne szpilki. Wyglądała przy tym jak kobieta z trójwymiarowego plakatu reklamującego sok ananasowy.
- Moja żona czeka już w samochodzie tu na parkingu - spojrzał w stronę okna. - Jeśli nie przyjdę wkrótce, zacznie się złościć i obije mnie parasolką. Macie więc najlepszą gwarancję, że doświadczenie nie zajmie zbyt dużo czasu.
Inne ekspedientki spojrzały na Liz. Nosiły jeszcze białe fartuchy.
- Dobrze - skinęła głową szefowa. - Ale proszę się spieszyć. Już czas do domu.
Vic podszedł do stoiska z warzywami, wziął papierową torebkę i nadmuchał. Kobiety patrzyły zdziwione.
- Zrobię rzecz następującą - komenderował Vic. 
- Wystrzelę z torebki i krzyknę jakieś polecenie. Chciałbym, żebyście wykonały dokładnie to, o co was poproszę, bez namysłu i zastanawiania się nad zadaniem. Zrozumiałyście?
Liz żuła gumę. Puściła bańkę.
- W porządku. Zaczynaj w końcu...
- Spójrzcie na mnie - poprosił, gdy wszystkie cztery gapiły się w jedyne otwarte drzwi. Za chwilę miały wyjść przez nie do domu.
- Świetnie - podniósł torebkę do góry. - Biegnijcie!
- wrzasnął i wystrzelił.
Gdy krzyknął, drgnęły. Gdy wystrzelił - a huk był niewiarygodnie wielki - rozbiegły się bezładnie, niczym króliki.
Żadna nie podbiegła do drzwi. Cała grupa odskoczyła na lewo, w stronę kolumn podtrzymujących sklepienie. Sześć... siedem kroków... po chwili wszystkie zatrzymały
się zmieszane.
- Co to ma być? - ostro krzyknęła Liz. - Jak mamy to rozumieć? Przecież powiedziałeś, że najpierw wystrzelisz, a później wydasz polecenie. Tymczasem zrobiłeś dokładnie
na odwrót.
- Dziękuję, Liz - odrzekł z wytwornym ukłonem. - To było piękne. Może pani iść do przyjaciela. Chyba już czeka. Gdy wychodziły ze sklepu, każda rzuciła nań badawcze
spojrzenie.
Pomocnik liczący pieniądze zapytał ironicznie:
- Czy ja też mam ganiać po sklepie?
- Nie - drgnął zaskoczony. Myślami był przy eksperymencie.
- Ze strachu chciałem wejść pod kasę - wyznał mężczyzna.
- Dziękuję.
Wyszedł na dwór, zamknął sklep i podszedł do samochodu.
Lecz w volkswagenie czekał na Vica czarny foksterier, łypiąc podejrzliwie w jego stronę. Zaś na lewym błotniku straszyła wielka plama.
Stanowczo, samochód domagał się łaźni. To nie był jego wóz. Bez Margo... Wrócił do sklepu.
Gdy tylko wszedł, liczący pieniądze człowiek podniósł głowę.
- Pańska żona jest przy telefonie. Chce z panem mówić.
- Dziękuję - przytrzymał drzwi i podszedł do aparatu.
- Skarbie - usłyszał, gdy tylko się odezwał - przykro mi, ale nie mogłam cię odwieźć. Jeśli jesteś bardzo zmęczony, natychmiast przyjadę. Ale prawdopodobnie byłbyś w domu szybciej, gdybyś, zamiast na mnie czekać, wsiadł po prostu do autobusu.
- Tak też i zrobię.
- Zasiedziałam się u Sammy'ego w Klubie i nasłuchiwałam odbiornika. Fascynujące!
- Cieszę się - chciał już odłożyć słuchawkę. - Do zobaczenia.
- Wysłuchaliśmy wszystkiego, co tylko się dało...
Powiedział „dobranoc" księgowemu i poszedł na przystanek. Wkrótce nadjechał autobus. Wsiadł do zapchanego powracającymi z pracy urzędnikami, starszymi kobietami i uczniami pojazdu.
Chociaż przepisy zabraniały palenia tytoniu w środkach publicznej komunikacji, był tak wyczerpany, że zignorował zasady i zapalił papierosa. Otworzył okno i wydmuchiwał dym na zewnątrz, oszczędzając dobre samopoczucie sąsiadki i ratując resztki dobrych manier.
To doświadczenie było przebojowe, myślał. Poszło lepiej. niż się spodziewałem. Założył, że kasjerki rozbiegną się w różnych kierunkach, jedna do drzwi, jedna do ściany, może na dwór...
Podparłoby to jego teorię, że ich dotychczasowe życie składało się tylko z epizodów, samo będąc jednym wielkim epizodem. Że właściwie zasadniczą jego część spędzili w jakimś nieznanym miejscu, którego nie sposób sobie sobie przypomnieć.
Lecz wtedy każdy musiałby mieć własny zespół refleksów. Każdy inny. Tymczasem kobiety rozbiegły się w jednym kierunku, co prawda mylnie wybranym, ale wybranym jednomyślnie. Zachowywały się jak grupa, a nie jak indywidua.
Oznacza to, że ich wcześniejsze, nieświadome doświadczenia muszą być jednakowe. W jaki sposób to możliwe?
Jego teoria nie potrafiła dać wyjaśnienia.
Palił papierosa, wypuszczał dym na zewnątrz i nie wyglądało na to, że jest bliski znalezienia jakiejś nowej hipotezy.
Wyjaśnienia można byłoby szukać w jakiejś analizie socjologicznej, mówiąc na przykład, że spędziły szmat życia mieszkając razem w tym samym pensjonacie, albo też, że od lat stołują się w tym samym lokalu lub że chodziły do jednej szkoły...
Nasza rzeczywistość jest jakby podziurawiona, rozmyślał. Kropelka tu, kropelka tam i po jakimś czasie powstaje maleńka, wilgotna dziurka w ciemnej pokrywie. Lecz jak przebiega ten proces? Komu zależy na rozdarciu zasłony? Co to ma znaczyć?
Zebrał wszystko do kupy. Zobaczymy, w jaki sposób potrafię się zmierzyć z samym sobą. Najpierw zjadłem lasagne i przesadziłem w obżarstwie. Później zwiałem od stolika do gry i poszedłem do łazienki chcąc zażyć lekarstwo.
Czy przedtem stało się coś jeszcze?
Nic. Przedtem był co najwyżej opromieniony popołudniowym słońcem świat. Bawiące się dzieci, ryczące krowy, szczekające psy. Mężczyźni strzygący trawniki albo oglądający telewizję. Moglibyśmy tak żyć całą wieczność, nie zwracając uwagi na siebie samych i nasze codzienne czynności.
Ale nie można nie uwzględnić halucynacji Ragle'a.
One nie należą do natury rzeczy.
Co to były za przewidzenia? Ragle nigdy nie miał ochoty, by mu je dokładnie opisać.
Lecz to, co przeżył, leży z pewnością blisko moich przeżyć - powiedział do samego siebie. W jakiś dziwny sposób Ragle przebił zasłonę rzeczywistości. Powiększył dziurę.
Albo nawet wybił potężny wyłom. I spojrzał. Możemy nadal robić to wszystko, co robiliśmy do tej pory, pewni, że nic nas nie zdradzi, poza, być może, niejasnym uczuciem, że coś jest nie w porządku. Wskazówki, których nam dostarczono, nie pouczają, w jaki sposób dojść do prawdy. Co najwyżej informują o przeszkodach na drodze.
Ale sądzę, że popełniliśmy błąd oddając Billowi tę starą książkę telefoniczną. Co powinniśmy przedsięwziąć? Jeszcze więcej doświadczeń z ekspedientkami? Nie. To jedno i tak już dosyć zdradziło.
Poza tym nie należy zapominać o eksperymencie, w którym sam wziął udział bez pytania o zgodę, występując w roli królika doświadczalnego.
A wreszcie, to ostatnie przyniosło więcej szkody niż pożytku.
Niczego nie wyjaśniło, zaś sporo poplątało.
Jeszcze bardziej jestem przygnieciony.
Mam już dosyć na resztę życia.
Co ja właściwie wiem?
Chyba Ragle miał rację.
Trzeba wyciągnąć tomy filozofów i zapoznać się z biskupem Berkeley'em. Poza tym jedynym nazwiskiem nie potrafił, niestety, podać innych. Może jeśli zamknę oczy, mocno zacisnę powieki, skoncentruję się na tym autobusie, zapchanym zmęczonymi, starymi kobietami o wymiętych twarzach, dźwigających torby pełne zakupów, na uczennicach w granatowych fartuszkach z białymi, wykrochmalonymi kołnierzykami, na urzędnikach przeglądających wieczorne wydania gazet, może wówczas znikną wszyscy, przepadną, zostaną unicestwieni moim chwilowym kaprysem...
Z całej siły zacisnął powieki, próbując wypłoszyć pasażerów.
Przez dziesięć minut próbował unicestwić ludzką gromadę rozpychający ściany samochodu. Mózg popadł W odrętwienie. 
Mgła.

Skoncentrował się na wybranym punkcie, białym guziku, wystającym z obicia ściany. Biały, okrągły guzik. Już... szybko... zniknij... 
Zniknij. 
Znikni... 
Znik... 
Zni... 
Z...
Przebudził się, ciężko przestraszony. Już miał dosyć.
Autohipnoza. pomyślał.
Popadł w drzemkę, jak współpasażerowie patrzący tępo przed siebie.
Wolno kiwające się głowy.
Ciała, podskakujące w rytm jazdy.
Lewa, prawa.
Przód, tył.
Samochód zatrzymał się przed światłami. Głowy wyprostowały się.
Odskoczyły do tyłu, gdy autobus ruszył.
Podskoczyły do przodu, gdy autobus się zatrzymał.
Zniknijcie...
Zniknij...
Znikn...
Spod półprzymkniętych powiek zobaczył, jak ludzie się ulatniają.
Przypatruj się - rzucił komendę umysłowi. Jakie to przyjemne uczucie, unicestwiać.
Nie. Nic nie zniknęło.
Autobus i pasażerowie nadal istnieli.
W samochodzie zaszła jakaś zmiana, lecz mimo to wszystko biegło normalnym trybem. Eksperyment nie potwierdził teorii, tak samo jak doświadczenie w sklepie.
A niech was wszyscy diabli! Znikajcie!
Ściany autobusu były przezroczyste. Spojrzał na ulicę. chodnik, pozamykane sklepy, na samochodowy korek.
Głupie blaszane zapalniczki wyładowane żywym towarem.
Oni nie żyją.
Miotają się tam i z powrotem, w poszukiwaniu nie wiadomo czego.
Strachy na wróble.
Spojrzał na kierowcę. Nie przedzierzgnął się w żadną inną formę.
Czerwony kark. Szerokie bary.
Ten, który prowadzi pusty autobus.
Wydrążeni ludzie.
Powinniśmy zajmować się poezją.
Oprócz kierowcy i Victora autobus był pusty.
Ale żył. Toczył się przez miasto, dzielnice handlowe, aż na przedmieścia, tam, gdzie mieszkali ludzie.
Kierowca wiózł go do domu.
Gdy otworzył oczy, spostrzegł powracające do życia kształty.
Kupcy, klienci, urzędnicy, uczniowie... hałas, smród potu.
Autobus wyminął auto, które wypadło z bocznej drogi.
Wszystko wróciło do normy.
Doświadczenia... jeśli wypadnę na ulicę?
Z przestrachem pomyślał, co by się stało, gdyby przestał żyć.

Czy właśnie to ujrzał Ragle?

Gdy otworzył drzwi, w domu nie było żywego ducha. Przez chwilę dał się porwać panicznemu lękowi. Nie, jeszcze nie teraz, pomyślał.
- Margo!
Wszystkie pokoje świeciły pustką. Obszedł cale mieszkanie, próbując odzyskać równowagę ducha.
Zobaczył otwarte drzwi na podwórko.
Wyszedł i rozejrzał się.
Nikogo. Ani Margo, ani Ragle'a, ani Sammy'ego.
Przeszedł wzdłuż, trawnika, minął rozwieszoną na sznurze bieliznę, doszedł do Klubu. Zapukał.
Przez dziurę w drzwiach łypnęło czyjeś oko.
Po chwili odezwał się głos syna.
- Hallo, papo.
Drzwi otworzono. Victor wszedł.
Przy stole siedział Ragle, ze słuchawkami na uszach. Obok przykucnęła Margo, trzymając gruby plik papierów. Oboje coś pisali. Kartka po kartce opadała na podłogę.
- Co się tu dzieje?
- Odsłuchujemy.
- Widzę. Czego słuchacie?
Ragle spojrzał płonącym wzrokiem.
- Złapaliśmy ich.
- Kogo?... Kim są ci „oni"?
- Ragle uważa, że lat całych trzeba byłoby, aby dokonać podobnego odkrycia - odezwała się podniecona Margo. Sammy stał obok w bezruchu, jakby w ekstatycznym uniesieniu. Wszyscy troje wyglądali tak dziwnie, że musiał przyznać, iż widzi ich takimi po raz pierwszy w życiu.
- Ale my mieliśmy szczęście, żeby ich złapać. Wszystko zapisujemy. Spójrz tylko. Podsunęła mu notatki.
- Wszystko, co mówią... zapisujemy wszystko, co mówią.
- Radioamatorzy?
- To też - odpowiedział Ragle. - Oraz rozmowy między statkami a bazą. Najwidoczniej w pobliżu jest jakiś nadajnik.
- Statki? - powtórzył Vic. - Myślisz o statkach oceanicznych?
Ragle pokręcił przecząco głową i podniósł do góry palec.
- Ooo... - westchnął Victor. Udzialało mu się to samo uczucie podniecenia.
- Gdy przelatują nad nami, słychać bardzo wyraźnie - dodała Margo. - Około dziesięć minut temu. Teraz przestali. Oni po prostu mówią, nie, żeby tam jakieś sygnały. Zwykłe rozmowy. Dużo żartują.
- Niesamowite. Świetne kawały. Mogą tak mówić godzinami - potwierdził szwagier.
- Daj mi posłuchać.
Ragle przekazał mu słuchawki i ustąpił miejsca przy stole.
- Czy mam wyregulować? - zapytał. - Umowa jest taka. Ja nastawiam długość fali i pilnuję, żeby wszystko było w porządku. Ty słuchasz. Jeśli sygnał będzie wyraźny, daj znak. Wtedy wezmę ich na muszkę.
Wkrótce usłyszał. Jakiś mężczyzna mówił coś o gospodarce. Vic odwrócił się w stronę Ragle'a.
- Powiedz mi, skąd wyciągnąłeś te wnioski? Skąd masz pewność co do źródła informacji? - był zbyt niecierpliwy, aby móc spokojnie czekać.
- Jeszcze nie teraz - uspokajał go szwagier, nie tracąc poczucia pewności. - Nie pojmujesz? My wiemy, że oni tam są.
- To już wiedzieliśmy dawno. Za każdym razem, gdy przefruwali.
Trójka okupująca Klub od wczesnego popołudnia najwyraźniej straciła trochę na samozadowoleniu. Po chwili Margo spojrzała na brata.
- Ciężko mi o tym mówić... Przed chatą rozległ się czyjś glos.
- Hallo... Jesteśmy tutaj.
Margo drgnęła. Podniosła rękę w geście ostrzeżenia. Nasłuchiwali.
Na podwórku rozległy się czyjeś kroki. Później znowu usłyszeli głos, który wyraźnie zbliżał się do szałasu, wykrzykując ciągle „Hallo...".
- Bili Black - szepnęła Margo.
Sammy podszedł do drzwi i odetkał szparę.
- Tak - potwierdził. - To pan Black. Vic odciągnął syna, przyłożył oko do judasza. Bili Black stał na podwórku rozglądając się niepewnie. Jego twarz wydawała się wyrażać gniew i pomieszanie. Zobaczył, że dom otwarty i że nikogo nie ma.
- Ciekawam, czego chce - szepnęła żona. - Jeśli będziemy cicho, pewnie sobie pójdzie. Chyba powinniśmy iść do nich na obiad, albo też oni poczuli się zaproszeni do nas.
Czekali.
Bili bezmyślnie grzebał czubkiem buta w trawie.
- Ludzie!... Gdzieście się podzieli?... Cisza.
- Czułabym się bardzo głupio, gdyby nas nakrył w tej budzie - Margo nerwowo kręciła młynka palcami. - To zupełnie tak, jakbyśmy byli pętakami bojącymi się, że ktoś przyłapie ich na gorącym uczynku. Wygląda na to, że Bili szuka nas w wysokiej trawie... paradne.
Na jednej ze ścian Klubu wisiała zabawka, którą Vic podarował synowi na gwiazdkę. Było to coś w rodzaju srebrnego karabinu z napisem wytłoczonym na lufie „Laser XXIII wieku, służący do niszczenia gór". Przez kilka tygodni chłopak biegał po okolicy ze śmiercionośnym
sprzętem, lecz gdy zepsuł się zamek, broń przestała się nadawać do użytku, gdyż nikt już się nie bał przeraźliwego terkotania, toteż obecnie spełniała jedynie funkcje dekoracyjne. Vic zdjął zabawkę, otworzył drzwi i wyszedł.
Bili stał odwrócony doń plecami, wrzeszcząc „Ludzie, gdzie jesteście". Victor schylił się i wymierzył w sąsiada.
- Już jesteś trupem - powiedział cicho.
Black gwałtownie się odwrócił i zobaczył lufę. Zbladł. Wolno podniósł ręce do góry.
Wreszcie zauważył Klub, skąd wyglądali roześmiani Ragle, Margo i Sammy. Spostrzegł, że z pistoletu odpada miejscami folia, odsłaniając plastik.
Opuścił ręce i także się roześmiał.
- Ha, ha - powtórzył Vic.
- Co tu robicie?
W drzwiach domu Nielsonów ukazała się Junie. Powoli zeszła po schodach i podeszła do męża. Podała mu rękę i przytuliła się. Black milczał.
- Hallo.
Margo wygramoliła się z szałasu.
- Coście tam robili? - powtórzyła za Billem, wskazując na własny dom. - Dobrze się czujecie w nie swoim mieszkaniu?
Blackowie podskoczyli z oburzenia.
- Już w porządku - Margo skrzyżowała ramiona.
Czujcie się, jak u siebie.
- Bądź wreszcie cicho - skarcił ją Vic.
- Przecież właśnie przed chwili zrobili nam gruntowny przegląd. Pewnie byli w każdym pokoju. I jak wrażenia?... Łóżka czyste? A może kurz na podłodze? - wykrzywiła się do Junie. - A w ogóle znaleźliście coś, co mogłoby się wam podobać?
Ragle i Sammy także wyszli z Klubu. Podeszli do reszty domowników i stanęli we czwórkę, oko w oko naprzeciwko sąsiadów.
Wreszcie odezwał się Bili.
- Przepraszam za to najście, ale chcieliśmy was zapytać, czy macie ochotę iść z nami dziś wieczorem grać w kręgle.
Junie uśmiechnęła się idiotycznie. Vicowi było za nią przykro. Ta kobieta nie mogła zrozumieć, że swoim zachowaniem wyrządza komuś przykrość. Prawdopodobnie w ogóle nie zdawała sobie sprawy z tego, że naruszyła czyjąś prywatność. W swoim sweterku i niebieskich spodniach wyglądała zupełnie dziecinnie.
- Może się trochę uniosłam - odpowiedziała Margo.
- Ale nie powinniście tak po prostu włamywać się do cudzego domu. Chyba wie pani o tym, Junie.
Junie Black dała krok do tyłu, zupełnie zdetonowana.
- Ja...
- Przecież już powiedziałem, że przepraszam - wtrącił się Bili. - Czego, na Boga, jeszcze chcecie?
Wyglądał na zbitego z tropu.
Vic wyjął ręce z kieszeni i wyciągnął do sąsiada. Wymienili uścisk.
- Jeśli chcesz, możesz tu zostać - odwrócił się do Ragle'a wskazując na Klub. - Musimy iść do domu i zatroszczyć się o coś do jedzenia.
- Co macie w tej chacie? - Bili wrócił do formy.
- Jeśli mnie to nie dotyczy, możecie swobodnie mówić. A swoją drogą, wyglądacie dzisiaj niezmiernie poważnie.
- Nie może pan wejść do Klubu - odezwał się Sammy.
- Dlaczego? - spytała Junie.
- Nie są państwo członkami.
- A możemy się zapisać?
- Nie.
- Dlaczego nie?
- Bo nie - chłopak spojrzał na ojca.
- To prawda - potwierdził Vic. - Przykro mi. Wraz z Margo i Blackami skierował się w stronę domu.
- Jeszcze nic nie jedliśmy - odezwała się Margo.
- Ale my nie chcemy iść w tej chwili na kręgle - wmieszała się Junie. - Byliśmy tylko ciekawi waszych planów na dzisiejszy wieczór. A poza tym, jeśli jesteście głodni, możecie przyjść do nas na kolację. Mamy pieczeń jagnięcą, mrożone truskawki i bitą śmietanę. Poza tym Bili kupił po drodze świetne lody - spojrzała na Margo. - Co wy na to?
- Dziękuję - skrzywiła się cierpko. - Może innym razem.
Black wydawał się ciągle niespokojny. Mimo to odezwał się chłodno i wyniośle.
- W każdym razie możecie być pewni, że zawsze jesteście u nas mile widziani. Podprowadził żonę do progu.
- Jeśli macie ochotę iść z nami do kręgielni, to wpadnijcie około ósmej. Jeśli nie - wzruszył ramionami - to też dobrze.
- Zobaczymy się jeszcze, mam nadzieję - krzyknęła Junie. Uśmiechnęła się tęsknie. Po chwili furtka klapnęła i Blackowie znikli.
- Cóż za bezczelność - Margo nalewała do garnka gorącej wody.
- Obserwując naszą reakcję na to najście, możnaby napisać pracę socjologiczną o wzorach zachowań ludzi zaskoczonych niezwykłymi okolicznościami życiowymi i nie mającymi czasu na chwilę zastanowienia - dodał Vic.
- Wydaje mi się - Margo krzątała się przy naczyniach
- że Bili jest na wskroś rozsądny. Podniósł ręce od razu, gdy tylko zobaczył wymierzoną w siebie broń, i opuścił je, gdy przekonał się, że to zabawka.
- Jak wielkie są szansę na to, że przypadkowo mógł się pojawić na podwórku akurat w momencie, w którym się pojawił? - głośno myślał Vic.
- Jedno z nich było cały czas w domu. Wiesz, jacy oni są.
- Rzeczywiście.
Tymczasem Ragle siedział w Klubie nie zdejmując słuchawek. Cały czas robił notatki. W czasie długoletniej Praktyki w Konkursie nabył umiejętność szybkiego zapisywania potrzebnych informacji. Pisał nie tylko to, co słyszał W słuchawkach, lecz także własne uwagi i spostrzeżenia na ten temat. Długopis szybko ślizgał się po papierze - ten sam, który dostał od Billa.
Sammy przyglądał się z uwagą.
- Masz niesamowite tempo. Ale czy potrafisz to odczytać?
- Oczywiście.
Sygnał bez wątpienia pochodził z niezbyt odległego miejsca. Nauczył się już rozpoznawać rozmówców. Najbardziej zależało mu jednak na zidentyfikowaniu rodzaju pojazdów latających, którymi się posługiwali. Dokąd odlatywali? Z jaką szybkością? Dlaczego nikt nie wiedział o ich lądowaniu? Czy tu chodzi o jakiś tajny sprzęt wojskowy, o jakieś nowe samoloty, o których ze zrozumiałych względów społeczeństwo nie zostało poinformowane? Rekonesanse?... Tropiciele?
- Założę się, że w czasie wojny miałeś swój udział w odczytywaniu japońskich szyfrów - powiedział Sammy.
Ragle słuchał opanowany przemożnym uczuciem bezsensowności swych starań. Zamknięty w rozpadającej się chacie, słuchawki na uszach, godzinami wysiadujący przed prymitywnym urządzeniem, entuzjazmujący się rozmówkami radioamatorów, niczym dzieciak z podstawówki.
Chyba oszalałem.
Przecież brałem udział w wojnie.
Mam czterdzieści sześć lat. Rzekomo dojrzały.
Tak. Jestem mężczyzną wysiadującym dniami w domu, zarabiającym na życie rozwiązywaniem krzyżówek, przy czym, jak zwykle, mam więcej szczęścia niż rozumu. Gdy tymczasem inni mężczyźni w moim wieku chodzą do pracy, mają żony i własne domy.
Cofam się w rozwoju. Halucynacje. Niezdrowe. Infantylne. Lunatyczne. Coraz bardziej i coraz chętniej powracam w lata młodości. Co tu robię? Śnię o rakietach przelatujących tuż nad dachem, wojsku i konspiracji. Paranoja.
Psychoza paranoidalna.
Wmawiam sobie, że jestem centrum zmarnowanego wysiłku milionów zabieganych mężczyzn i kobiet, wokół którego nagle począł obracać się Wszechświat i on jeden to zauważył. Żadna cząsteczka nie pozostaje mi obojętna. Tajemnicze promieniowanie Kosmosu, język gwiazd... Ragle Gumm to właściwe zadanie całej ewolucji Uniwersum, od powstania aż do końca, czyli rozpadu, czyli pochłaniającej wszystko entropii.
Wszystko, co duchowe i co cielesne, tylko dla mnie się kręci. 
- Wujku Ragle, myślisz, że będziesz umiał złamać ten szyfr, tak jak japoński? - Sammy nie dawał spokoju. On też szukał potwierdzenia dla swych iluzji.
Ragle zebrał się w sobie.
- Tu nie ma żadnego szyfru. Oni mówią tak jak wszyscy. Gdzieś tam siedzi w wieży kontrolnej jakiś facet, obok lądują pojazdy.
Odwrócił się do chłopca, spoglądającego nań z najwyższą uwagą.
- Jakiś facet. Około trzydziestki. Tak jak wszyscy, oglądający telewizję, i raz w tygodniu grający w bilard.
- Wróg.
- Bezsens. Dlaczego tak mówisz? Wszystko sobie wmawiasz.
To moja wina, pomyślał. Ja go nauczyłem fantazjowania.
Głos w słuchawkach odezwał się.
- ... dobrze, LF 3488. Mam to już w prawidłowej formie. Tak, jazda. Jesteś nad nim. Klub zadrżał.
- O, właśnie - podniecony odezwał się Sammy.
- ... owszem, zupełnie jasne. Nie, w porządku. Teraz przelatujesz nad nim.
- „Nad nim" - powtórzył.
- ... tu w dole - kontynuował głos. - Tak, patrzysz na Ragle'a Gumma. O'kay. Namierzamy. Lądować. Wibracje ustały.
- Skończone - powiedział Sammy. - Chyba już .Wylądował.
Ragle zdjął słuchawki.
- Dokąd idziesz?
- Na spacer,
Podniósł zasuwę i wyszedł na podwórko.
Rześkie, wieczorne powietrze.
Światło w kuchni. Siostra i szwagier gotują obiad.
Pójdę sobie, pomyślał. Zniknę stąd. Już wcześniej chciałem. A teraz nie pozostaje mi już nic do zrobienia. Niczego nie mogę się spodziewać.
Obszedł dom, dotarł do frontowych drzwi. Cicho nacisnął klamkę i wśliznął się do środka uważając, aby nie zostać spostrzeżonym przez Vica lub Margo. Po cichu dopadł swojego pokoju. Powyciągał z szuflad porozrzucane w nieładzie pieniądze, zabrał płaszcz i spiesznie wyszedł na ulicę.
Zauważył taksówkę.
Zamachał ręką i samochód przystanął.
- Proszę na dworzec autobusowy - wsiadł do wozu.
- Tak jest, Mr. Gumm.
- Pan mnie zna? - zdziwił się. Znowu ten sam objaw - projekcja paranoicznej osobowości, przejawiająca się w bezgranicznym rozszerzeniu własnego JA. Wszyscy mnie rozpoznają, wszyscy myślą o mnie.
- Oczywiście - odpowiedział kierowca. - Przecież to pan jest wielokrotnym zwycięzcą w ,,Małym zielonym ludziku". Widziałem zdjęcie w gazecie i westchnąłem „No, tak. Ten człowiek mieszka w naszym mieście. Może pewnego dnia wsiądzie do mojej taksówki". I dzisiaj wieczorem stało się.
A więc to naprawdę, pomyślał Ragle. Osobliwy przypadek, przenikanie się rzeczywistości i urojeń schizofrenika. Realny apendyks do chorobliwych wizji.
Jeśli rozpoznają mnie taksówkarze, to znaczy, że chyba nie śnię, lecz że ludzie czytają gazety. Lecz jeśli ujrzę otwarte niebo i przemawiającego do mnie Syna Człowieczego, to z pewnością będzie paranoja...
Chyba nie byłoby to łatwe do rozpoznania.
Taksówka pędziła ciemnymi ulicami mijając domy i sklepy. Wreszcie zatrzymała się w centrum dzielnicy handlowej przy krawężniku.
- Jesteśmy już na miejscu - powiedział kierowca i wysiadł, chcąc otworzyć drzwi pasażerowi.
Ragle sięgnął do portfela. Rozejrzał się dookoła podając banknot.
W świetle latarni budynek wydawał mu się znajomy.
Tak, to przecież biurowiec Gazety.
Wsiadł do taksówki. Kierowca szykował się do odjazdu.
- Chciałem na dworzec autobusowy, nie do „Gazety".
- Co takiego? - mężczyzna drgnął, jak gdyby obudził go trzask pioruna. - Naprawdę? Co za fatalna omyłka - zapuścił motor. - Rzeczywiście, przypominam sobie. Ale później rozmawialiśmy o Konkursie i dlatego ciągle myślałem o Gazecie, aż wreszcie przyjechałem do wydawnictwa. Bałwan ze mnie.
- W porządku, nic się nie stało - uspokajał go Ragle. Mknęli ciemnymi ulicami tak szybko, że w końcu przestał je rozpoznawać. Nie wiedział, gdzie się znajdują. Zarysy fabryki po prawej stronie. Samochód kilka razy podskakiwał na torach. Mijali jakieś posiadłości. Nigdzie żadnego światła.
Jak zareagowałby kierowca, gdybym go poprosił, żebyśmy wyjechali z miasta?
- Hm...
- Tak, Mr. Gumm.
- Co pan by powiedział, gdybyśmy wybrali się na spacerek za miasto?
- Przykro mi, sir, ale nie mam pozwolenia na jazdy długodystansowe. Zabronione. Ograniczono strefę do obszaru miejskiego, żebyśmy nie robili konkurencji autobusom.
- Ale mi chodzi tylko o czterdzieści mil... Mógłby pan zarobić parę dolarów więcej. Niechże pan nie udaje służbisty.... przepis tu, przepis tam... Na pewno już nieraz wyjeżdżaliście za miasto...
- Nie, nic z tego - bronił się taksówkarz. - Może inni koledzy praktykują to, ale ja nie. Mogę stracić na zawsze licencję. Gdyby kontrola drogowa przyłapała mnie za miastem, zostałbym natychmiast zatrzymany, licencja odebrana i jeszcze musiałbym płacić pięćdziesiąt dolarów kary. To niemożliwe.
Czy komuś na tym zależy, rozmyślał Ragle, żebym nie opuścił miasta? Czy jest mi to zabronione?
Znowu odzywa się choroba.
A może nie?
W jaki sposób mogę odróżnić zdrowie od choroby, rzeczywistość od urojenia?
Czy mógłbym jakoś udowodnić realność upływającego czasu?
Niebieski neon zamigotał w szczerym polu.
Samochód zahamował.
- Jesteśmy na miejscu.
Ragle otworzył drzwi i wyjrzał. Po chwili cofnął głowę.
Napis głosił „Linie autobusowe Nonpareil".
- Ale ja chciałem do Greyhound-Linie.
- To właśnie one - przekonywał go kierowca. -- Tu nie ma żadnych innych. Państwo zezwala na utrzymywanie tylko jednej linii autobusowej w mieście tej wielkości. Nonpareil istniała już znacznie wcześniej przed Greyhound'em. Greyhound chciał ją kupić, ale mu się to nie udało. Później próbował...
- W porządku - przerwał Ragle, położył napiwek i wysiadł.
Stał na szerokim chodniku przed jedynym domem w okolicy. Wszędzie rosły chwasty, szeleszcząc w powiewach wiatru.
Chwasty i potłuczone butelki.
Śmieci...
Opuszczona okolica na obrzeżach dużego miasta.
W sporej odległości mógł dostrzec jakieś reklamy.
„Stacja benzynowa", zdołał odczytać jarzący się w szczerym polu neon. Kilka lamp i nic poza tym.
Przez moment oddychał chłodnym nocnym powietrzem, po czym pchnął drewniane drzwi i wszedł do poczekalni.
Po kątach rozlokowało się kilkoro ludzi.
Ławki były zajęte przez drzemiących marynarzy w grubych sukiennych płaszczach z błyszczącymi guzikami, komiwojażerów czujnie zerkających na walizy, wyczerpane kobiety w ciąży, starców w płaszczach; tam i z powrotem biegały dzieci.
Przed kasą biletową ustawił się spory ogonek. Ale się nie posuwał.
Zamknął drzwi. Stanął w kolejce.
Jak często odjeżdżają stąd autobusy?
Zapalił papierosa i spróbował się wygodnie ulokować.
Gdy oparł się o ścianę, dał trochę odpocząć zmęczonym nogom, przenosząc ciężar ciała. Lecz nie na długo się to zdało.
Ile jeszcze będę tkwił w tej poczekalni?
Pół godziny później stwierdził, że do okienka zbliżył się co najwyżej parę centymetrów. Spojrzał.
Wydawało mu się, że nikt jeszcze nie odszedł od kasy.
Wyciągnął szyję chcąc się przekonać, czy w ogóle ktoś obsługuje podróżnych.
Nie udało się.
Widok zasłaniała jakaś starsza, otyła kobieta w czarnym płaszczu.
Poruszała ramionami i wydawało się, że chyba odlicza pieniądze.
Lecz nie, ciągle tkwiła przy kontuarze. Czynność kupowania biletu ciągnęła się bez końca. Z tym stał korpulentny, starszy pan w dwurzędowym garniturze, bez przerwy dłubiąc w zębach. Tuż obok gruchała para zakochanych, nie zwracając uwagi na otoczenie. Dalej widział już tylko cały rząd pleców, nie mogąc rozpoznać twarzy ich właścicieli. Po trzech kwadransach
nie posunął się ani o cal.
Czy wariat może jeszcze stracić tę odrobinę rozsądku, która mu pozostała, zastanawiał się. Ile czasu potrzeba na wydanie jednego biletu Linii Autobusowych Nonpareił? Czy wiecznie będę sterczał w tej kolejce? Ogarniał go coraz większy strach. A może będzie tkwił w tej poczekalni aż do śmierci?
Niezmienna rzeczywistość... ten sam mężczyzna przed nim, ten sam żołnierz za nim, ta sama smutna kobieta na ławce, zapatrzona pustymi oczyma w nicość.

Młody żołnierz poruszył się, potrącił Ragle'a i wymruczał:
- Przepraszam, brachu.
Splótł palce, aż trzasnęły stawy. Oblizał spierzchnięte wargi.
- Przepraszam, kolego, czy mogę o coś zapytać? Zechce pan zatrzymać moje miejsce?
Zanim zdążył cokolwiek odpowiedzieć, żołnierz odwrócił się do kobiety.
- Madame, muszę spojrzeć, co się dzieje z moim kolegą. Za chwilę wrócę.
Kobieta skinęła potakująco głową.
- Dziękuję - mruknął i począł przepychać się przez tłum do przeciwległego końca sali.
W kącie siedział drugi umundurowany człowiek, złożywszy głowę na kolana. Ręce bezwładnie zwisały, ramiona podnosiły się i opadały w takt oddechu.
Żołnierz obudził kolegę i zaczął coś mówić.
Mężczyzna podniósł głowę. Ragle ujrzał nieprzytomne oczy i zaślinioną brodę pijanego. Biedny człowiek, westchnął.
Pewnie na przepustce.
Pamiętał, że sam spędzał podobnie długie godziny na dworcach, gdy raz na jakiś czas udało mu się wyjechać na krótki urlop. Wszyscy żołnierze chętnie ciągną do kasyna. Po chwili trzeźwy mundurowy zajął miejsce w kolejce.
Zdenerwowany, potarł się w podbródek i spojrzał na Ragle'a.
- Ten ogonek wcale się nie posuwa. Stoję tu już od piątej.
Gładka młodzieńcza twarz zachmurzyła się, zatroskana.
- Muszę wrócić do koszar. Razem z Philem mamy tam być na ósmą, w przeciwnym razie zostaniemy oskarżeni o samowolne opuszczenie jednostki.
Ragle dawał mu najwyżej dziewiętnaście lat. Blondyn, trochę otyły. Choć razem stali przed tym samym niebezpieczeństwem posądzenia o dezercję, tylko on zdawał się przejmować konsekwencjami.
- Pech - odezwał się. - Jak daleko musi pan jechać?
- Do lotniska przy autostradzie - odpowiedział. - Do stacji rakiet.
Dawniej był tam cywilny aeroport.
Na Boga, pomyślał Ragle. To tam startują i lądują te maszyny!
- Zwiedziliście tu wszystkie bary?
- Nie, skądże. Nie w tej dziurze. Wracamy z wybrzeża. Mieliśmy tydzień urlopu. Jeździliśmy samochodem.
- Samochodem? - zdziwił się. - W takim razie co pan robi na dworcu?
- Phil ma prawo jazdy - odpowiedział. - Ja nie umiem prowadzić. Samochód popsuł się. I tak rozlatywał się ze starości, dlatego bez żalu porzuciliśmy go w lesie. Nie opłacało się czekać, aż go wyremontują. Stoi tu, niedaleko. I tak jest wart tylko pięćdziesiąt kawałków.
- A gdyby pan znalazł kierowcę, chciałby pan dalej jechać tym gratem?
Żołnierz spojrzał zdziwiony.
- Oczywiście. Ale co z oponami?
- Sam pokryję koszty - zaproponował. Ujął żołnierza pod ramię i przeprowadził przez tłum aż do kąta, gdzie leżał kolega.
- Chyba będzie lepiej, jeśli tu pozostanie, aż zreperujemy wóz.
Phil nie wyglądał na człowieka, który z przyjemnością podjąłby się wyprawy dłuższej niż do toalety, choć i w to należało wątpić. Także niezbyt zdawał sobie sprawę z własnego położenia i miejsca, gdzie się znajduje.
- Phil - potrząsnął go kolega. - Ten człowiek umie prowadzić. Daj mi kluczyki.
- Czy to ty, Wade?...
Wade schylił się i przeszukał kieszenie.
- Proszę - podał Ragle'owi pęk kluczy. Podniósł głowę przyjaciela, który rozglądał się mętnymi oczyma.
- Posłuchaj. Pozostaniesz tutaj. My pójdziemy do samochodu i spróbujemy uruchomić to stare pudło. Później przyjedziemy po ciebie. Zrozumiałeś?
Phil skłonił głowę.
- O'kay.
- A więc idźmy - Wadę spojrzał na Gumma. Wyszli w ciemności, pozostawiając za sobą przepełnioną poczekalnię.
- Mam nadzieję, że ten sukinsyn nie wpadnie w panikę i nie zwieje z tej budy. W przeciwnym razie nigdy go nie znajdziemy.
W atramentowych ciemnościach trudno było cokolwiek dostrzec. Ragle z ledwością widział chodnik pod stopami
- popękany, porośnięty chwastami.
- Czy ten świat nie jest gówno wart? - zapytał Wadę.
- Że też zawsze dworce autobusowe lokują w dużych miastach w dzielnicy slumsów, jeśli zaś miasto nie jest dość duże, by były w nim slumsy, to wybierają ostatnie wygwiz-dowo.
Potknął się na nierówności.
- Cholerne ciemności - syknął. - Co też oni sobie myślą, że latarnie ustawia się co dwie mile?
Chrapliwy krzyk dobiegający z tyłu nakazał im zatrzymać się.
Ragle obrócił się i w błękitnej poświacie neonu zdołał dostrzec drugiego żołnierza. Wygramolił się z poczekalni, podreptał to w jedną, to w drugą stronę, wreszcie stanął przy dworcu, drąc mordę. Obok stały dwie walizki.
- O, niech to - zmartwił się Wadę. - Musimy wrócić, inaczej gdzieś się zapodzieje.
Zawrócił.
Ragle'owi nie pozostawało nic innego, jak tylko im towarzyszyć.
Gdy doszli do pokrzykującego pijaczka, ten pochwycił Wade'a i spojrzał nań z wyrzutem.
- Zostawiliście mnie na pastwę losu...
- Musisz tu siedzieć. Pilnuj bagaży, a my uruchomimy samochód.
- Muszę jechać - odparł Phil. Wadę raz jeszcze wyjaśnił mu położenie, w jakim się znaleźli. W tym czasie Ragle bezradnie spacerował przed budynkiem zastanawiając się, jak długo jeszcze będzie mógł znieść tę sytuację.
Wreszcie towarzysz podróży chwycił za jakąś walizkę i ruszył w kierunku szosy.
- Idziemy. Niech pan weźmie drugą walizkę, bo inaczej ją zgubi.
- Chyba ktoś mnie obrabował - czknął Phil.
We trzech ruszyli w drogę.
Stracił poczucie miejsca i czasu zagłębiając się w milczące ciemności. Po kilku minutach w dali wyrosła latarnia.
Minęli ją i zostawili z tyłu.
Zbliżali się do następnej.
Przeszli obok nie zabudowanej, lecz ogrodzonej działki. Po chwili wynurzył sią podłużny kształt fabryki.
Z boku wyłoniły się rampy kolejowe, zapewne ludne za dnia, rozbrzmiewające gwarem rozmów tragarzy i poleceniami kierowników rozładunku.
Po prawej stronie ujrzał niewielki, rzadki las.
- To tutaj?
- Tak. Jeszcze kilka kroków.
Omal nie wpadł na samochód porzucony na poboczu.
- Musimy się teraz zająć oponami - Wadę wrzucił obie walizki do wozu.
Phil stanął na środku drogi i zaczął się wpatrywać w rozgwieżdżone niebo.
- Teraz będzie tak gapił się aż do rana. - Wadę wyłonił się zza samochodu. - Kilka metrów dalej widziałem stację benzynową. Łatwo ją znajdziemy.
Zręcznie, wprawnymi ruchami, odkręcił koło i wytoczył je na pobocze.
Rozejrzał się niespokojnie.
- Gdzie jest Phil?
- Do diabła z nim - zdenerwował się po chwili.
- Chyba sobie poszedł.
- Idźmy już do tej stacji - zniecierpliwił się Ragle.
- Przecież nie będziemy sterczeć tu całą noc.
- Racja - zgodził się Wadę. - Cóż - westchnął filozoficznie. - Może Phil wróci, ułoży się w samochodzie i gdy wrócimy, znajdziemy go chrapiącego.
Zaczął toczyć koło w kierunku stacji benzynowej, zresztą w niezłym tempie.
Gdy przybyli, budynek straszył ciemnością. Właściciel po prostu zamknął interes i pojechał do domu. Noc ma swoje prawa.
- Chyba oszaleję - wyszeptał.
- Może w pobliżu jest jeszcze jakaś inna stacja - z powątpiewaniem odezwał się Ragle,
- Nie przypominam sobie, żebym coś mijał - Wadę wydawał się być zupełnie zbity z tropu i nie miał już ochoty na jakiekolwiek działanie. - Co teraz zrobić?
- Trzeba iść dalej.
Po długim marszu dostrzegli w ciemności białoczerwononiebieski kwadrat.
- Amen - wymamrotał. - Wie pan, cały czas solidnie się modliłem o to spotkanie i mam, czego chciałem.
Pchnął koło, które potoczyło się do budynku, przekrzywiając się to w jedną, to w drugą stronę.
- Nareszcie! - triumfalnie wykrzyknął. Drzwi otworzyły się i w progu stanął człowiek w białym uniformie. Spoglądał na nich bez zainteresowania.
- Dobry wieczór, a może raczej dzień dobry - odezwał się Wadę. - Zechciałby nam pan sprzedać nową oponę? Tylko szybko.
Mężczyzna zapalił papierosa. Krytycznie przyjrzał się kom.
- Jaka marka?
- Dogde-Limousine 36 - odpowiedział Wadę. Sprzedawca wyjął latarkę chcąc odczytać wielkość. Później przyniósł katalog i począł wertować strony. Ragle odnosił wrażenie, że przestudiował dokładnie każdą tabelę co najmniej po trzykroć, wreszcie zamknął zeszyt.
- Niestety, nie mogę panom pomóc.
- Co zatem nam pozostaje? - Gumm silił się na cierpliwość. - Ten żołnierz i jego kolega muszą być rano w swojej jednostce, w przeciwnym razie zostaną oskarżeni o dezercję.
Mężczyzna podrapał się ołówkiem po nosie.
- Pięć mil dalej jest stacja wulkanizacji.
- Nie możemy pozwolić sobie na taki spacerek. I tak już mamy dosyć.
- Mój samochód stoi tu obok. Jeden z was poczeka, drugi zawiezie koło. To tuż za pierwszymi światłami, niedaleko wybrzeża. Przywieziecie oponę i załatwimy resztę. Sześćdziesiąt kawałków.
Podał Ragle'owi kluczyki.
- Jeśli już pan tam będzie, niech pan wpadnie do baru naprzeciwko. Proszę mi przywieźć kanapkę z serem, hamburgera i sok.
- Jakieś szczególne życzenia?...
- Nie, może być zwykły, ananasowy. Podał mu banknot.
- Zostanę tutaj - odezwał się Wadę. Ragle wsiadł do samochodu.
- Niech się pan pospieszy! - krzyknął.
- O'kay.
Kilka minut później dojechał do skrzyżowania z autostradą. Zobaczył światła, o których mówił właściciel stacji.
- Cóż za przygody - westchnął.

Młody człowiek w slipach i podkoszulce założył taśmę, naciągnął film i nacisnął przycisk. Na szesnastocalowym ekranie pokazał się wyraźny obraz. Człowiek usiadł na rogu łóżka. Najpierw na ekranie pojawił się widok sześciopasmowej autostrady z białym, kamiennym poboczem.
Odgradzający oba pasy kawałek zieleni ciemniał wilgotną trawą.
Po obu stronach sterczały wysokie słupy reklamowe z rozklejonymi plakatami. Samochody jeden po drugim przesuwały się w szaleńczym pędzie. Jeden przyspieszał, jeden hamował, inny skręcał w boczną drogę.
W dali wynurzył się żółty ford-combi.
Z głośnika magnetowidu odezwał się głos.
- Ford combi, rocznik 1952.
- Tak, widzę.
Samochód oglądany z boku minął kamerę, żeby wreszcie zniknąć w dali. Po chwili znowu ukazał się enface zbliżając się do następnej. Ciemności.
Kierowca wyłączył światła.
Później ukazał się w promieniach wschodzącego słońca.
- Przepisy, jeśli kierowca zmienia pasy każą wrzucić kierunkowskaz.
- Owszem - potwierdził. Samochód zatrzymał się na poboczu.
- Przepisy każą wrzucić kierunkowskaz, jeśli kierowca zatrzymuje się na autostradzie.
Młody człowiek powstał, chciał cofnąć taśmę.
- Opanowałem już to wszystko - powiedział do siebie.
Zwinął taśmę i założył nową szpulę.
Zadzwonił telefon.
Krzyknął, nie przerywając czynności.
- Hallo.
Dzwonek umilkł i gdzieś spod ściany odezwał się głos, którego nie mógł rozpoznać.
- Stoi ciągle w kolejce.
- W porządku - mruknął - niech sobie stoi.
Coś szczęknęło i telefon się wyłączył.
Człowiek przygotował taśmę do projekcji. Nacisnął guzik.
Na ekranie ukazał się umundurowany mężczyzna. Wysokie buty, brązowe spodnie wpuszczone w cholewy, skórzany pas, pistolet w kaburze, płócienna koszula, krawat, gruba brązowa kurtka, furażerka, okulary przeciwsłoneczne. Policjant obrócił się pokazując się ze wszystkich stron, jak na rewii mody. Po chwili wsiadł na motocykl, włączył starter i ruszył przed siebie. Kamera śledziła go w czasie jazdy.
- Świetnie - uśmiechnął się człowiek w slipach i podkoszulku.
Przyniósł z łazienki elektryczną maszynkę do golenia, włożył wtyczkę do kontaktu i golił się, nie przestając obserwować ekranu.
Policjant doganiał samochód. Po chwili oba pojazdy zjechały na pobocze. Młody człowiek w zamyśleniu przyglądał się twarzy mężczyzny w mundurze.
- Mogę zobaczyć pańskie prawo jazdy? - popłynął z ekranu głos.
- Mogę zobaczyć pańskie prawo jazdy? - powtórzył ten w slipach.
Drzwi samochodu się otwarły i wysiadł jakiś mężczyzna w średnim wieku ubrany w białą koszulę i pomięte, czarne Spodnie. Sięgnął do kieszeni.
- Co przeskrobałem, władzo? - zapytał.
- Nie wie pan, że obowiązuje tu ograniczenie szybkości?
- Nie wie pan, że obowiązuje tu ograniczenie szybkości? - powtórzył.
- Oczywiście, że wiem. Jechałem tylko czterdzieści pięć na godzinę, jak nakazywały znaki drogowe - podał policjantowi prawo jazdy.
Na ekranie ukazały się powiększone strony dokumentu. Tymczasem ten w slipach wyłączył maszynkę, skropił się wodą po goleniu, wypłukał gardło, spryskał się pod pachami dezodorantem i zaczął szukać koszuli. Prawo jazdy znikło z ekranu.
- Pańskie prawo jazdy już dawno jest nieważne. Znalazł wreszcie koszulę.
- Pańskie prawo jazdy już dawno jest nieważne - powtórzył, zapinając się.
Zadzwonił telefon. Nacisnął na guzik PAUZA i krzyknął.
- Hallo!
Głos spod ściany zameldował:
- A teraz rozmawia z Wadem Schulmannem.
- O'kay.
Odłożona słuchawka szczęknęła.
Ponownie nacisnął na START. Obraz ruszył z miejsca, ukazując całą sytuację z przodu. Policjant obszedł samochód i odezwał się do kobiety.
- Proszę nacisnąć na hamulec.
- Nie rozumiem, czego pan się domaga - zaszczebiotała. - Bardzo się spieszę i uważam, że cała ta kontrola to bezsensowne utrudnianie życia. Poza tym znam się na prawie.
Młody mężczyzna zawiązał krawat, zapiął pas z futerałem na pistolet.
- Przykro mi - powiedział policjant - ale tylne światła są popsute. W takim stanie wóz nie nadaje się do użytku. Proszę wysiąść z samochodu. A poza tym czy otrzymam wreszcie pani prawo jazdy?
Gdy zakładał kurtkę, ponownie zadzwonił telefon.
- Hallo! - krzyknął przeglądając się w lustrze.
- Razem z Wadem Schulmannem i Philipem Burnsem idą do samochodu - rozległ się stłumiony głos.
- W porządku, niech idą.
Podszedł do projektora. Zatrzymał taśmę w momencie, gdy kamera pokazywała policjanta od przodu w pełnej okazałości urzędowej osoby i porównał się z obrazem na ekranie. Całkiem nieźle, pomyślał.
- A teraz wchodzą do stacji benzynowej - spod ściany ponownie wyskrzeczał głos. - Niech pan już kończy tę toaletę.
- Już jestem gotowy - odpowiedział.
Zamknął drzwi. Betonowymi schodami zszedł na rampę, gdzie stał motor. Całym ciężarem ciała wskoczył na pedał gazu. Maszyna strzeliła niczym z procy. Skręcił na ulicę, zmienił biegi i jeszcze mocniej nacisnął na gaz. Pędził pochylony do przodu, dopóki motor nie rozwinął pełnej szybkości, a wtedy odprężył się i wyprostował. Na pierwszym skrzyżowaniu skręcił w prawo, na wjazd na autostradę.
Gdy już dojeżdżał do betonowej wstęgi, zaczęła go niepokoić myśl, że czegoś zapomniał wziąć z domu. Jakiejś części ubrania...
Okulary przeciwsłoneczne.
Czy w nocy nosił okulary? - zastanawiał się mijając ciężarówki i drobniejsze pojazdy. A może były potrzebne, aby osłonić się przed długimi światłami nadciągających z naprzeciwka?
Lewą ręką przytrzymał kierownicę, prawą sięgnął do kieszeni. Tu je ma. Wyciągnął i założył. Stało się o wiele ciemniej, a nawet przez chwilę wydawało się, że nic nie widać. Może to błąd?
Zdjął okulary, po czym zaraz założył z powrotem. Trzeba sprawdzić, jak wygodniej. Z lewej jechał duży pojazd. Nie zwracał na sąsiada żadnej uwagi. Duży samochód z przyczepą campingową. Przyspieszył, żeby go prześcignąć. Wóz też przyspieszył.

Niech to diabli, pomyślał. Rzeczywiście, zapomniał czegoś. Rękawiczki. Jedna ręka prowadząca maszynę, druga zajęta okularami, obie były bezlitośnie smagane wiatrem. Stały się prawie bez czucia.
Jest jeszcze czas, aby zawrócić? Nie.
Szeroko otworzył oczy rozglądając się za żółtym fordem combi. Powinien wjechać na syrenie.
Wóz z przyczepą zdołał go już na tyle wyprzedzić, że uznał za stosowne rozpoczęcie wyścigu. Wreszcie wpadł na jego ślad. Włożył okulary i pochylił motor na prawo. Ktoś zatrąbił. Tuż przy nim jechał jakiś samochód. Wóz z przyczepą był na wyciągnięcie ręki.
Poszukał klaksonu.
Gdzie jest klakson? Gdzie w motorze jest klakson? Syrena. Trzeba włączyć syrenę.
Gdy zawyła syrena, samochód zwolnił. Wrócił na swój pas. Samochód po prawej jechał tak, że mógł widzieć, co z przodu.
Wreszcie był bezpieczny.
Zadowolony jechał dalej, aż zobaczył żółty ford-combi. Teraz praca zaczęła mu sprawiać przyjemność.
Gdy Ragle usłyszał syrenę, zrozumiał, że chcą go zatrzymać. Nie jechał wolniej od prześladowcy, lecz nie przyspieszył.
Sprawdził w lusterku wstecznym, kto depcze mu po piętach. To nie samochód. W zasięgu wzroku miał tylko jeden samochód.
Motor.
Zobaczył kierowcę.
Teraz mocno muszę osadzić się w teraźniejszym czasie i konkretnym miejscu. Muszę skorzystać z mojego wyczucia miejsca i czasu. Mam do tego talent.
Rzutem oka ocenił prędkość i możliwości motoru.
Gdy wycisnął z silnika wszystko, co wycisnąć się dało, mocno szarpnął i wjechał między dwa samochody. Motor przyhamował. Nie miał wyboru. Wyprzedził mimowolną eskortę, zaś na jego miejsce wjechała potężna limuzyna - z tyłu słyszał syrenę. Nie potrafił dokładnie powiedzieć, gdzie znajduje się motor. Ale też i motorzysta stracił go z oczu. Między dwoma samochodami a limuzyną jego tylne światło było nie do zobaczenia. Zaś w nocy tylko w ten sposób można rozpoznać mknący pojazd.
Nagle motor wyskoczył. Policjant odwrócił głowę i rozpoznał żółte combi. Lecz nie mógł się zatrzymać, samochody z tym kazały mu jechać. Nie można było powstrzymać całego ruchu.
Poza tym kierowcy nie znali intencji motocyklisty. Sądzili, że chce jechać dalej.
A teraz na mnie poczeka, pomyślał Ragle.
Z miejsca zmienił pas na lewy, tak że między nim a prześladowcą jechały dwa wozy. Z pewnością zechce poczekać na poboczu, pomyślał. Zwolnił, tak że samochody z tylu zostały zmuszone do zjechania na prawo. Przez chwilę mignął policjant z motorem stojący przy autostradzie. Umundurowany mężczyzna rozglądał się niespokojnie. Nie dostrzegł żółtego forda. Ragle nabrał pewności siebie. Teraz wystarczy tylko przyspieszyć. Szybko wyminął mknące obok pojazdy.
Po chwili dostrzegł światła, o których mówił właściciel stacji.
Lecz nie znalazł tego, czego szukał.
Zadziwiające, pomyślał.
Lepiej zjechać z tej autostrady, może mnie nie dostrzegą. Z pewnością coś przeskrobałem. Samochód nie ma w porządku bocznych świateł albo czegoś w tym rodzaju. Wystarczy byle jaka wymówka, aby go zatrzymać i pozbawić swobody ruchu.
Wiem dobrze, że to tylko psychoza, ale mimo wszystko nie chcę być pojmany.
Mrugnął kierunkowskazem i zjechał w boczną drogę. Samochód zaskrzypiał podskakując na kamienistym podłożu. Zwolnił, zahamował. Wyłączył motor i zgasił światła. Nikt mnie nie zauważy. Ale gdzie ja jestem? Co, do cholery, mam do roboty?
Wysuwając szyję rozglądał się za jakimś znakiem istnienia stacji benzynowej.
Droga zniknęła w ciemności.
Podrzędna ścieżyna.
Nic do roboty.
Tuż obok przecznica ginęła w mroku.
W dużej odległości można było rozpoznać światło neonu.
Tam pojadę - zadecydował.
Czy, gdybym wrócił na autostradę, byłoby to zbyt wielkie ryzyko?
Poczekał, aż zobaczył nadciągający sznurek pojazdów, Nacisnął na gaz i wpadł na szosę. Jeśli nawet był tu ten policjant, nie mógłby rozpoznać go w ciemnościach i w takiej masie samochodów.
W chwilę później rozpoznał jarzącą się reklamę.
Przydrożny parking, restauracja.
Wysokie litery.
FRANK'S GRILL & DRINKS
Oświetlone okna pięciokątnej, jednopiętrowej budowli. Nowoczesna architektura. Niewiele samochodów tu parkowało. Wrzucił drogowskaz.
Skręcił w drogę dojazdową na parking. Wóz zatrzymał się precyzyjnie metr przed ścianą. Drżącą ręką włączył pierwszy bieg i wolno poprowadził na zaplecze, lawirując między stosami skrzynek po jabłkach.
Wysiadł, stanął przy frontowym wejściu chcąc się przekonać, czy samochód jest widoczny z autostrady. Wynik lustracji zadowolił krytyczne oko. Zaś jeśliby go spytał ktoś z obsługi, może przecież powiedzieć, że nie ma z tym pojazdem nic wspólnego. Przecież w żaden sposób nie można było udowodnić, że tym właśnie samochodem przyjechał Ragle Gumm. Mógł przyjść, na przykład, piechotą, albo wysiąść z autostopu.
Pchnął drzwi i wszedł do środka. Może ktoś tu wie. gdzie znajduje się poszukiwana stacja. W każdym razie z pewnością dostanie tu kanapkę z szynką i sok ananasowy.
Dużo ludzi - rozejrzał się. Zbyt wielu. Jak na dworcu.
Większość miejsc zajmowały zakochane parki.
Przy okrągłym stole na środku siedziało kilkunastu mężczyzn jedząc i pijąc. Pomieszczenie wypełniał zapach pieczeni. W kącie grał gramofon.
Zbyt mało jest samochodów na parkingu, aby można było wyjaśnić obecność tylu ludzi w barze.
Aż do tej pory nikt go jeszcze nie zauważył. Wycofał się, nadal nie spostrzeżony i dotarł na tył budowli, do forda.
Zbyt wielkie. Za nowoczesne. Za dużo światła i zbyt wielki ścisk.
Czy to już ostatni stopień duchowego upadku?
Niechęć do ludzi...
Agresja przeciwko wszelkiej ludzkiej aktywności...
Unikanie kolorów, życia i hałasu...
Unikam życia...
Nienormalne.
Szukam ciemności.
W ciemności dotarł do samochodu, zapuścił motor i zawrócił, nie zapalając świateł. Dojechał do autostrady i wcisnął się w sznur wozów. Znowu był w ruchu, daleko od domu, prowadząc obcy wóz. Ukradłem ten samochód - przyznał. Ale co innego mógł zrobić. Wiem, że się przeciwko mnie zmówili.
Obaj żołnierze, właściciel stacji... dworzec autobusowy, taksówkarz, wszyscy. Nikomu nie można zaufać. Podarowali mi ten samochód tylko po to, żeby schwytał mnie pierwszy lepszy glina przejeżdżający obok. Pewnie gdzieś z tyłu wozu świeci się maleńki napis SZPIEG SOWIECKI.
Paranoja. Paranoiczne „kopnij mnie".
Tak, jestem z rodzaju chłopców do bicia. KOPNIJ MNIE.
Na plecach mam wymalowany szyldzik. KOPNIJ MNIE.
Mógłbym się oglądać do chwili, gdy dostanę kręćka, a i tak nigdy nie dojrzę tego znaku.
Lecz przeczucie mu mówiło, że ten napis nie może zostać zdarty i wszyscy się oglądają, co to za dziwak, czy skazaniec. Miał doświadczenie w obserwowaniu ludzkich reakcji i potrafił dokładnie określić, z jakiego powodu ktoś gapi się na kogoś innego. O, tak. Ten szyldzik wszyscy widzieli i dlatego, jak tylko mogli, kopali.
Taka już jest natura ludzka.
Nie pójdę nigdzie tam, gdzie światło.
Nie rozpocznę rozmowy z kimś, kogo nie znam.
Ale gdy mnie choroba napada, nikt nie jest mi obcy.
Wszyscy mnie znają.
Albo wrogowie, albo przyjaciele.
Przyjaciel?... Kto?... Gdzie?...
Siostra?... Szwagier?... Sąsiedzi?...
Ufam im bardziej niż innym, lecz nie dość mocno.
Jestem tutaj.
Jechał. Już nie widział neonowych reklam. Po obu stronach jezdni rozciągały się ciemne pola, bez śladów czyjejkolwiek obecności. Ruch wyraźnie osłabł. Tylko światła samochodów z naprzeciwka rzucały niekiedy drżące smugi.
Sam.
Spojrzał niżej, na deskę rozdzielczą.
Dostrzegł radio. Skala. Dwa pokrętła.
Kiedy włączę odbiornik, usłyszę, jak mówią o mnie.
Wyciągnął rękę, zawahał się, włączył radio.
Rozjarzyły się lampki. Rozbłysła skala.
Podkręcił głośność.
„... później" - krzyknęła jakaś kobieta.
„... teraz" - zaoponował mężczyzna.
„...to, co najlepszego" - powiedział ktoś trzeci.
„...w porządku" - seria pisków.
Nawołują się - mruknął pod nosem.
Fale eteru wypełniły sygnały alarmowe.
RAGLE GUMM UMKNĄŁ!
GUMM UMKNĄŁ!
„... bardziej doświadczony" - piszczał głosik.
Ragle pomyślał, że następnym razem wyślą za nim bardziej doświadczoną ekipę. Banda amatorów.
„...równie dobrze... nie dłużej".
Równie dobrze mogą dać sobie spokój - uzupełnił w myśli Ragle. Żaden pożytek z dłuższego pościgu.
Zbyt sprytny jest. I wyrafinowany. Głos ciągle wzywał - „...mówi Schulmann". To chyba jest komandor Schulmann, pomyślał. Głównodowodzący z kwaterą w Genewie. Gruba ryba. Strategia na najwyższym poziomie. Wszystkie siły skoncentrowane na małym żółtym fordzie combi. Przerzucono całą flotyllę statków wojennych. Głowice jądrowe. Wszystko, co najgorsze.
Głos nerwowo wydawał polecenia. Zrzędził, gromił, rozkazywał. Wyłączył radio. To nie do wytrzymania. Jak myszy w kącie. Piszczące myszy. Poczuł, że opadła go gęsia skórka.
Spojrzał na tablicę. Ujechał niespełna dwadzieścia mil. W każdym razie do miasta było daleko. Okolica odludna. Żadnych świateł. Samochody mijały go coraz rzadziej. Przed nim rozciągała się biała nitka drogi. Reflektory rzucały drgające smugi światła.
Ciemność, Równina. W górze gwiazdy. Ani jednego gospodarstwa? Bez drogowskazów? Mój Boże. a cóż się stało? Dlaczego tak się boję? Gdzie jestem? Gdziekolwiek?
A może wcale się już nie poruszam? Pojmany w  m i ę d z y p r z e s t r z e ń? Koła kręcące się bez pożytku... na wieczność. Złudzenie ruchu. Hałas motoru, skaczące odbicia reflektorów na betonie.
Lecz tak naprawdę, jak pszczoła w słoju z miodem. Mimo to nie odważył się zahamować, wysiąść i poszukać ludzi. Do diabła z tym, pomyślał. Coś miał wokół siebie. czego był przynajmniej pewien. Przed sobą tablicę rozdzielczą, pod sobą siedzenie, pedały, przekładnie, przyciski... Lepsze to niż bezkresna pustka na zewnątrz. W dali na prawo zobaczył światło. Chwilę później rozbłysł znak drogowy. Wskazówka, że w pobliżu jest skrzyżowanie. A wraz z nim jakaś droga wiodąca w lewo lub w prawo.
Zahamował, ruszył w prawo.
Przed samochodem rozciągała się brukowana ulica. Samochód podskakiwał. Jechał wolniej. Opustoszała boczna droga. Niewiele wskazywało na to, by ktokolwiek o nią dbał. Przednie koła wpadły w dziurę. Przerzucił na drugi bieg i niemal stanął w miejscu. Ostrożnie ruszył dalej. Ulica zaczynała się zwężać.
Przed sobą miał pagórek, z boku szpalery krzaków. Korzeń pod kołami. Mógłby przecież złamać oś. Przed wozem przemknęło jakieś białe zwierzę. Przekręcił ostro kierownicą chcąc je wyminąć. Zjawa stanęła, zawirowała i zapadła się w błoto.
Lekko naciskając na pedał gazu usiłował wprowadzić wóz na szczyt wzgórza, choć zbocze było strasznie strome. Droga zamieniła się w rozmokły gościniec z głębokimi koleinami wyrytymi przez pojazdy, które przejeżdżały tu wcześniej. Coś przejechało po dachu samochodu. Ragle mimowolnie skulił się w sobie. Przednie światła wyłowiły z ciemności zarośla, potem znowu skierowały się na drogę, gdy wóz zaczął zmierzać prosto ku krawędzi pobocza. Droga ostro skręcała w lewo. Zmusił koła do posłuszeństwa. Skręciły. W smudze światła znowu ukazała się droga z obu stron obramowana linią zarośli, wdzierających się na jezdnię. Droga stała się węższa. Nacisnął na hamulec, gdy wóz pochylił się nad wybojem.
Na następnym zakręcie samochód wypadł z jezdni. Oba prawe koła zabuksowały w chwastach na prawym poboczu. Wóz podskoczył. Ragle jednym naciśnięciem na hamulce uciszył silnik. Wóz lekko się cofnął. Odrzuciło go od kierownicy. Obiema dłońmi złapał za uchwyt przy drzwiach. Samochód podrzuciło, silnik jęknął, potem zamarł.
To już koniec, pomyślał.
Po kilku chwilach był w stanie otworzyć drzwi. Wysiadł.
Światła wyrywały z ciemności drzewa i zarośla. W górze błyszczało niebo. Ulicy prawie nie było widać. Obrócił się. Spojrzał za siebie. Gdzieś pobłyskiwały odległe światła, zapewne miasteczka lub wioski. Wierzchołek pagórka ucinał blask reflektorów niczym nożyce.
Począł iść drogą, raczej posługując się wyczuciem niż oczami. Poczuł, że wszedł w pobliskie krzaki. Z trudem wygramolił się z rowu. Przydałby się jakiś radar. Usłyszał czyjeś kroki. Nic strasznego. To przecież niemożliwe, żeby tak szybko zdołali go odnaleźć. Przemógł się i ruszył przed siebie. Już nie było tak stromo.
Utykając, dotarł do szczytu wzgórza.
Z prawej paliło się jakieś światło. Rancho. Najwyraźniej zamieszkałe. Jasne okna to niewątpliwy dowód obecności ludzkiej istoty.
Błotnistą ścieżką podszedł do ogrodzenia. Delikatnie dotknął furtki. Po chwili udało mu się ją otworzyć. Dotarł do kamiennych schodów. Dom.
Rękoma macając w ciemności wszedł na ganek. Wyciągnął dłoń pociągając za staromodny dzwonek.
Rozległ się srebrzysty dźwięk. Ciężko oddychał, drżąc z zimna.
Drzwi otworzyły się i w progu stanęła kobieta w średnim wieku, patrząc badawczo na gościa. Nosiła jasne długie spodnie, brązowo-czerwoną koszulę i buty o długich, zapinanych cholewkach. Pani Keitelbein, powiedziało mu coś w środku. To ona.
Oboje mierzyli się wzrokiem.
- Tak? - z salonu spoglądał ktoś jeszcze, mężczyzna.
- Czego pan sobie życzy? - spytała.
- Popsuł mi się samochód - odpowiedział.
- Proszę, niech pan wejdzie - przytrzymała drzwi. - Jest pan ranny? Towarzyszy ktoś panu?
- Nie, jestem sam.
Niskie krzesła, stół, biurko z ogromną maszyną do pisania, kominek... Spojrzał na belkowanie sufitu.
- Ładnie tu.
Mężczyzna trzymał w ręku otwartą książkę.
- Może pan od nas zatelefonować. Jak daleko pan szedł?
- Niezbyt daleko - Ragle spojrzał na szeroką twarz bez wyrazu.
Mężczyzna wyglądał o wiele młodziej od kobiety. Może to syn.
Jak Walter Keitelbein, pomyślał. Uderzające podobieństwo. Wystarczy tylko chwila...
- Miał pan szczęście, że nas pan znalazł - odezwała się gospodyni. - Mieszkamy tu zupełnie sami. Wszyscy inni wyjechali. Wrócą dopiero w lecie.
-Aha...
- Cały rok siedzimy w tym domu.
- Nazywam się Kesselman - podała mu rękę kobieta. A to jest mój syn.
Ragle spojrzał na nich.
- Co się stało? - spytała, zaniepokojona.
- Ja... ja myślę, że gdzieś już słyszałem to nazwisko - wykrztusił. Co to ma znaczyć? Przecież jest zupełnie jasne, że ta kobieta nie była panią Keitelbein. Zaś mężczyzna nie był Walterem. Podobieństwo nie przesądzało sprawy.
- Co pan tu robi? - dopytywała się. - Gdy wszyscy wyjeżdżają, cala okolica wymiera. Jeśli mówię, że tu mieszkamy, mam uczucie, że robię coś niestosownego.
- Szukałem przyjaciela.
Tak odpowiedź wydawała się zadowalać gospodarzy. Pokiwali głowami.
- Na którymś zakręcie wóz wypadł z drogi.
- Mój Boże - szczerze zmartwiła się kobieta. - Co za nieszczęście. Pewnie wpadł w rów?
- Nie, aż tak źle jeszcze nie jest. Ale trzeba go jakoś przywrócić do lądu. Przyznam, że nie siadłbym za kierownicą. W każdej chwili istnieje niebezpieczeństwo, że zsunie się po zboczu.
- Oczywiście. Niech pan go nawet nie dotyka - zgodziła się pani Kesselman. - Już słyszałam o takich wypadkach. Chciałby pan zadzwonić do przyjaciela i poinformować go o zwłoce w podróży?
- Nie znam numeru.
- Może pan sprawdzić w książce telefonicznej...
- Niestety, nie znam jego nazwiska. W ogóle nie wiem, czy ten człowiek istnieje.
Kesselamnowie spojrzeli nań z uśmiechem. Oczywiście myśleli, że żartuje i cała ta sprawa nie jest aż tak skomplikowana, jak im ją przedstawia.
- A może chce pan wezwać Pomoc Drogową? - spytała gospodyni.
- W nocy nie pracują - powiedział syn. - Wiem z pewnością.
- Rzeczywiście - zgodziła się. - Ale problem ciągle jest nie rozwiązany. Zawsze się obawialiśmy, że w końcu nas to spotka. Oczywiście, znamy doskonale ten teren, po tylu latach...
- Chętnie pojadę do pana przyjaciela, o ile ma pan w ogóle pojęcie, gdzie on mieszka - wtrącił się mężczyzna. - Albo podwiozę pana do autostrady czy do miasta...
Spojrzał pytająco na matkę. Skinęła głową.
- To bardzo miło z pana strony.
Ragle nie miał w ogóle ochoty się stąd ruszać. Stanął przy kominku i rozkoszował się przyjaznym ciepłem.
Niekiedy czuł się niebezpiecznie w takich cywilizowanych domach, - potrzebował ich, gdy był zagrożony.
Solidne, stare mury. Ład. Równo poukładane sprzęty. Nic zbędnego. Książki, meble... wszystko na swoim miejscu.
Miał jakiś specjalny zmysł, żywo reagujący na podobne miejsca.
Obecność w tym mieszkaniu przywracała zburzone poczucie równowagi.
Pani Kesselman cierpliwie czekała, aż gość się odezwie lub coś zrobi. Nie mogąc jednak wyczekiwać w nieskończoność, postanowiła wykonać pierwszy ruch.
- Napije się pan czegoś?
- Chętnie.
- Zobaczę, co mamy. Przepraszam na chwilę - wyszła do kuchni. Został z synem.
- Zimno jest na dworze, prawda?
- Owszem.
Młody człowiek wyciągnął rękę w kierunku ognia.
- Jestem Garret. Pracuję jako architekt wnętrz - potrząsnęli dłońmi. To wyjaśniało piękno domu.
- Bardzo mi się podoba pańskie mieszkanie.
- A pan jaki ma zawód? - zapytał Garret Kesselman.
- Mam coś wspólnego z prasą.
- O, do diabła. To bardzo ciekawe zajęcie. Gdy skończyłem szkołę, studiowałem dwa lata dziennikarstwo.
Pani Kesselman wróciła z tacą, na której stały trzy szklanki i niezwykłych kształtów butelka.
- Whisky znad jeziora Tenn - wyjaśniła, rozstawiając przedmioty na stoliku. - Najstarsza gorzelnia w kraju. Jacka Danielsa.
- Nigdy o tym nie słyszałem - wyznał Ragle - lecz brzmi zachęcająco.
- Znakomita whisky - Garret napełnił kieliszki.
- Bardzo podobna do kanadyjskiej.
- Na ogół piję tylko piwo - pociągnął łyka. - Istotnie, pierwszorzędna - przyznał. Wszyscy umilkli.
- Wydaje się, że niezbyt to stosowny czas, żeby jeździć i kogoś szukać - odezwała się po chwili gospodyni. Ragle opróżnił szklankę, nalał drugą.
- Większość ludzi odważa się tu zaglądać jedynie w dzień.
Siedziała naprzeciwko. Syn oparł się ramieniem o kanapę?.
- Pokłóciłem się z żoną i musiałem wynosić się z domu
- powiedział Ragle.
- To przykre - westchnęła pani Kesselman.
- Nawet nie zdążyłem się spakować. Wyjechałem bez celu, ot, po prostu, żeby nie słuchać gderania. Przypomniałem sobie o starym koledze. Pomyślałem, że mógłbym wpaść i przeczekać najgorsze. To przerażające, gdy mąż i żona tracą wspólny język. Coś jak koniec świata.
- Racja - potwierdziła kobieta.
- W końcu muszę gdzieś żyć - sięgnął do kieszeni i wyciągnął portfel. Otworzył, wyjął pieniądze. Przeliczył.
- Mam kilkaset dolarów - powiedział. - Mogę zapłacić za kłopot.
- Pozwoli pan, że porozmawiamy na osobności - rzekła pani Kesselman. Wstała, kiwnęła na syna, razem znikli w drugim pokoju. Drzwi zatrzasnęły się za nimi.
Nalał sobie jeszcze raz whisky i podszedł do kominka.
Samochód. Radio.
Musiał do nich należeć. Inaczej nie wyposażono by go w radio.
Mężczyzna na stacji benzynowej... tak, to nie przypadek. Musiał go spotkać. Radio jest tu najlepszym dowodem.
Nie wmawiam sobie tego.
To fakt.
Po dziełach ich poznacie ich. Zaś do ich DZIEŁ należało porozumiewanie się przez radio.
Drzwi otworzyły się.
Matka i syn weszli do salonu.
- Omówiliśmy tę sprawę - rozpoczęła siadając na kanapie. Obok stanął syn. Przybrał poważną minę.
- Omówiliśmy pańską sprawę wychodząc ze stwierdzenia prostego faktu, że znajduje się pan w potrzebie. I dlatego też pozwalamy panu tu pozostać. Chcielibyśmy jednak więcej otwartości ze strony naszego gościa, który w końcu jest dla nas zupełnie obcą osobą. Mamy zaś uczucie, że nie opowiedziano nam o wszystkim, co się stało na drodze. Za tą sprawą tkwi coś jeszcze...
- Ma pani rację - zgodził się Ragle. Spojrzeli porozumiewawczo po sobie.
- Jechałem właśnie przez tę okolicę z zamiarem popełnienia samobójstwa. Chciałem się rozbić, nabrawszy dużej szybkości stuknąć w drzewo. Ale zabrakło mi odwagi.
Drgnęli, przerażeni.
- O, nie... - Pani Kesselman podniosła się i podeszła ku niemu. - Panie Gumm...
- Nie nazywam się Gumm... - błysnął wściekle oczami. Tak. Rozpoznała go. Już na samym początku. Cały Wszechświat wie, kim jestem. Nie mogę się dziwić. Nie dziwię się.
- Wiedziałam, kim pan jest - ciągnęła nie zrażona dzikim wyrazem twarzy gościa - ale skoro sam się pan nie przedstawił, nie chciałam być natrętna.
- A kim jest pan Gumm, o ile mogę zapytać? - zainteresował się Garret. - Może powinienem to wiedzieć, lecz nic nie przychodzi mi do głowy.
- Ależ, kochanie, pan Ragle Gumm jest sławnym zwycięzcą Konkursu Gazette. W ubiegłym tygodniu widziałam o nim film - zwróciła się do gościa. - Oh, wiem wszystko o panu. W 1937 roku także brałem udział w podobnej zabawie. Wtedy nazywało się to Old Gold. Byłam zawsze najlepsza.
- Ale oszukiwałaś - wtrącił się syn.
- Owszem - zarumieniła się staruszka. - Wraz z przyjaciółką codziennie szłyśmy w czasie przerwy do starego sprzedawcy gazet, który za pięć dolarów dawał nam prawidłowe rozwiązanie.
- Mam nadzieję - odezwał się Garret - że nie będzie panu przeszkadzał nocleg w piwnicy. To właściwie żadna piwnica. Kilka lat temu zagospodarowaliśmy te pomieszczenia urządzając pokoje gościnne, dotychczas zresztą nie wykorzystywane...
Kobieta ponownie się ożywiła.
- A jak z Konkursem? Mam nadzieję, że nadal bierze pan udział i wygrywa. Chyba nie pora na kapitulację?
- Skądże - zaprzeczył mistrz. Wyraźnie się ucieszyła.
- Jestem taka szczęśliwa. Jako koleżance po fachu byłoby mi przykro, gdyby pan przegrał. Proszę grać dalej i zwyciężać...
- Pomyśl tylko - zapalił się Garret - wchodzimy przecież do historii jako ludzie, którzy nie dopuścili do samounicestwienia się geniusza. Na zawsze połączymy nasze nazwisko z jego wiekopomnym dziełem. Sława!
- Sława! - potwierdził Ragle. Ponownie napełniono szklaneczki. Cała trójka usiadła w salonie pijąc i obserwując się nawzajem.

Przy drzwiach rozległ się dzwonek. Junie Black odłożyła gazetę i pobiegła otworzyć.
- Telegram dla pana Williama Blacka - zameldował posłaniec. - Proszę podpisać. Podał notes i ołówek. Podpisała i otworzyła kopertę. Zamknęła drzwi. Weszła do pokoju męża.
- Do ciebie.
Bili rozerwał kopertę i odwrócił się, aby żona nie mogła odczytać treści.
przegapił forda stop
gumm umknął przy parkingu stop
pańskie zdanie? stop
Nigdy nie należy powierzać młokosowi zadania dla dorosłych, westchnął ciężko. Spojrzał na zegarek: w pół do dziewiątej. Robiło się coraz później. Było zbyt późno.
- Co się stało? - spytała Junie.
- Nic.
Umysł gorączkowo pracował. Chciałbym wiedzieć, czy potrafią go znaleźć. Jeśli nie, kilku z nas jutro o tej porze będzie gryzło ziemię.

Niebiosa tylko wiedzą, ile tysięcy trupów może zasiać Ziemię.
Nasze życie spoczywa w rękach Ragle'a Gumma i jego Konkursu.
- Stało się coś strasznego? - domyśliła się Junie. - Widzę to po twojej twarzy.
- Obowiązki służbowe - mruknął. - Magistrat.
- Rzeczywiście?... Nie oszukuj lepiej... Założę się, że ma to coś wspólnego ze sprawą Ragle'a... - wyrwała mu kopertę z ręki.
- Właśnie! Zgadłam! - przeczytała. - Co ty najlepszego zrobiłeś! Kazałeś go zabić?! Mów szybko! Wiem, że zniknął. Dzwoniłam do Margo, która mi powiedziała...
Wyszarpnął jej z ręki druczek.
- Nie masz pojęcia, o co tu chodzi - próbował się opanować ostatkiem sił. - Nigdzie nie zniknął... po prostu poszedł sobie...
- Skąd to wiesz?
- Wiem.
- Wiesz, ponieważ jesteś odpowiedzialny za jego zniknięcie...
W pewnym sensie ma rację, pomyślał Bili. Jestem odpowiedzialny, gdyż sądziłem, że w tej szopie na podwórku on i Vic niewinnie żartują.
- Zgoda. Jestem odpowiedzialny. Junie spojrzała nań z pogardą. Źrenice oczu przybrały wymiary dwóch główek szpilki.
- Nienawidzę cię - potrząsnęła głową. - Nienawidzę cię i gdybym mogła, przebiłabym ci gardło nożyczkami.
- O, to całkiem niezły pomysł - zgodził się skwapliwie. - Jazda,
- Wychodzę.
- Gdzie?
- Do sąsiadów. Powiem Victorowi i Margo, że to twoja wina.
Pospiesznie skierowała się w stronę drzwi. Zdążył ją zatrzymać. Siłą doprowadził z powrotem do
pokoju.
- Zostaw mnie - próbowała się wyrwać z silnego uchwytu. - Chcę im powiedzieć, że kochałam Ragle'a, zaś jeśli uda mu się przeżyć to, co ty z twoimi podłymi...
- Siadaj i bądź cicho - pchnął ją na fotel Patrzyła, jak długimi krokami przemierza pokój od okna do drzwi. Był zdenerwowany. A raczej ogarnęła go panika, gdy uświadomił sobie, co może się stać, gdy Ragle jutro rano nie będzie na swoim miejscu i nie rozwiąże zagadki.
- Mam ochotę zamknąć się w szafie i przeczekać to wszystko - odezwał się. - A może lepiej zniknąć w szparze między deskami - spojrzał na podłogę.
- Infantylne poczucie winy - skomentowała.
- Strach. Nic oprócz strachu.
- Wstydzisz się po prostu, żeś nikczemny.
- Strach. Tylko strach. Nazwij go jak chcesz. Infantylny, czy dojrzały...
- Dojrzały chyba nie istnieje - poprawiła go Junie.
- Owszem, właśnie to czuję.
Garret położył na umywalce ręcznik, gąbkę i kawałek mydła.
- Niestety, piżamy pan nie dostanie - zwrócił się do gościa. - Łazienka jest tam - wskazał na mały, wąski korytarz, prowadzący do szafopodobnej łazienki.
- Świetnie - niemrawo uśmiechnął się Ragle, którego alkohol uczynił mocno śpiącym. - Dziękuję za wszystko. Zobaczymy się rano.
- W pana apartamentach są książki i gazety. Mam nadzieję, że wystarczająco dużo. To na wypadek, gdyby pan nie mógł zasnąć i zechciał coś czytać. Znajdzie pan też szachy i jakieś inne gry. Niestety, samemu nie da się tego wykorzystać.
Wyszedł, cicho zamykając drzwi. Ragle słyszał lekkie kroki, gdy gospodarz wspinał się po schodach na parter. Szczęknęły kolejne drzwi.
Usiadł na łóżku, ściągnął buty i rzucił je na podłogę.

Rozejrzał się za miejscem na obuwie. I wtedy dostrzegł, nie zauważoną wcześniej, drewnianą półkę, a na niej lampkę nocną, budzik i małe radio tranzystorowe. Białe i plastikowe.
Założył buty, zapiął koszulę i otworzył drzwi na schody.
Jeszcze chwila, a już by mnie mieli.
Lecz przez przypadek zdradzili się.
Wspinał się, biorąc dwa schody naraz. Uchylił następne drzwi.
Od chwili, kiedy Garret wyszedł z piwnicy, nie upłynęło więcej niż dwie minuty.
Stanął i nasłuchiwał.
Usłyszał głos pani Kesselman.
Aha, pomyślał, nawiązuje z nimi łączność.
Telefonuje lub używa radiostacji.
Jedno albo drugie.
Tak cicho, jak to tylko było możliwe, skradał się w stronę północnych drzwi zamykających podłużne pomieszczenie. W ciemności korytarza wdzierał się wąski snop światła z jadalni.
Pani Kesselman w szlafroku i domowych pantoflach, z włosami zawiniętymi w turban siedziała w fotelu karmiąc małego czarnego psa, zwiniętego w kłębek na podłodze.
Drgnęli, gdy w drzwiach stanął Ragle.
Pies zaczął szczekać.
- Oh. przestraszył mnie pan - gospodyni trzymała ciągle w rękach kawałek psiego ciastka. - Potrzebuje pan czegoś jeszcze?
- W moim pokoju stoi radio.
- Owszem.
- Porozumiewają się w ten sposób.
- Kto?
- Oni. Nie wiem, kim oni są, lecz mam pewność, że są wszędzie. Stoją mi za plecami, wyglądają zza ramienia, podglądają każdy mój ruch.
Ty i twój syn też do nich należycie, pomyślał. Nabralibyście mnie swą wspaniałomyślnością i udaną serdecznością, gdyby nie to radio. Ale zapomnieliście usunąć z pokoju odbiornik.
Być może nie starczy już czasu. Na korytarzu pokazał się Garret.
- Wszystko w porządku? - zaniepokoił się.
- Zamknij drzwi. Chcę być sama z naszym gościem.
- Nie - podszedł do mężczyzny, który z bezradnie opuszczonymi rękoma przyglądał się ze zdziwieniem całej scenie. - Chcę, żeby on także tu był. - Nie potrafię, niestety, dowiedzieć się, czy już poinformowaliście Centralę, że tutaj jestem. Dlatego też muszę założyć, że jeszcze nie zdążyliście. Nie wiem, dokąd mógłbym się udać. W każdym razie dzisiaj w nocy nigdzie nie mogę szukać wsparcia. Muszę tu pozostać, czy chcę, czy nie.
- O co chodzi? - zdumiała się gospodyni. Schyliła się i znowu zaczęła karmić psa, który, szczeknąwszy jeszcze parę razy, wziął się za jedzenie.
- Ciągle ma pan świeże pomysły. Raz chce się pan zabić, innym razem ścigają pana jacyś ludzie, do których rzekomo i my mamy należeć. Co to za bzdury?
- Tak, bzdury.
- A dlaczego pana ścigają? - zainteresował się Garret.
- Ponieważ jestem centrum Wszechświata. W każdym razie tak im się wydaje. Robią wszystko tak, jak gdyby istotnie uważali mnie za pępek Kosmosu. Strasznie się już natrudzili, aby zbudować wokół mnie iluzoryczne, fałszywe Uniwersum i wysadzić mnie z siodła, oswoić, ugłaskać, abym chciał z nimi współpracować. Ogromne budowle, całe miasto, samochody, wszystko to jedynie z mego powodu. Wygląda niezmiernie przekonywająco. Jedynym, czego nie potrafię zrozumieć, jest Konkurs „Gdzie jest mały, zielony człowieczek".
- Oh - westchnęła pani Kesselman. - Pański konkurs.
- Najwidoczniej to sedno sprawy. Ale nie potrafię zrozumieć, dlaczego. Może pani wie?
- Wiem nie więcej niż pan - odpowiedziała. - Oczywiście słyszy się coraz więcej, że cała ta ogólnokrajowa łamigłówka jest czymś z góry ukartowanym, ale wszystko to plotki...
- Wie pani, czym naprawdę jest ten konkurs?
Umilkli oboje.
Pani Kesselman odwróciła się doń plecami ciągle karmiąc psa. Garret rzucił się na kanapę, zakrył twarz rękoma, usiłował sprawiać wrażenie człowieka z zimną krwią.
- Czy pani wie, co naprawdę robię każdego dnia? Wtedy, gdy powinienem rozmyślać, gdzie znajduje się mały zielony człowieczek? W istocie czynię coś całkiem innego niż skomplikowane obliczenia i wyrafinowane kompilacje. Oni wiedzą, co się za tym kryje. Ja - nie.
Syn i matka milczeli.
Garret zadrżał, zaniepokojony. Pani Kesselman wyglądała na poruszoną tym, co usłyszała, ciągle jednak karmiła psa.
- Mogę rozejrzeć się po mieszkaniu?
- Oczywiście - kiwnęła potwierdzająco głową. - Ale przedtem niech pan zechce mnie wysłuchać. Panie Gumm, od kiedy pan się tu pojawił, czyniliśmy i nadal czynimy wszystko, co tylko w naszej mocy, aby pana usatysfakcjonować. Ale... - zawiesiła na chwilę głos - ...ale jesteśmy przez pana tak ogłupieni, że w istocie nie bardzo wiemy, co robimy. Nigdy przedtem się nie spotkaliśmy. Jeśli pan jest szalony, a na to wygląda, byłoby znacznie lepiej, żeby razem ze swoim samochodem nie trafił pan pod nasz dach. To nie jest w porządku, jeśli normalnych ludzi doprowadza się swoim zachowaniem do obłędu.
- Właśnie - potwierdził Garret.
Czy gdzieś się pomyliłem?, pomyślał Ragle.
- W takim razie niech pani wyjaśni obecność radia w pokoju?...
- Tu nie ma nic do wyjaśnienia - odpowiedziała ostro. - Najzwyczajniejszy w świecie odbiornik, kupiony niedługo po zakończeniu wojny. Już od lat stoi w piwnicy. Nie wiem, czy w ogóle działa.
Wyglądała na bardzo zdenerwowaną. Na twarzy malowało się napięcie.
- Każdy dzisiaj ma radio. A nawet dwa lub trzy. Ragle otworzył drzwi. Zobaczył małą spiżarnię, zastawioną regałami i skrzynkami.
- Chciałbym rozejrzeć się po domu - powtórzył.
- Proszę, żeby państwo zechcieli wejść tu do środka. Oszczędzi mi to kłopotu domyślania się, co robicie za moimi plecami, gdy was nie widzę. W drzwiach tkwił klucz.
- Ależ proszę. - Pani Kesselman przemogła się, choć prawie nie była w stanie wykrztusić ni słowa.
- Tylko na parę minut - powiedział, gdy oboje bez słowa wchodzili do spiżami. Po chwili drzwi trzasnęły, szczęknął zamek i klucz znalazł się w kieszeni Ragle'a. Teraz czuł się znacznie lepiej.
Czarny pies obserwował go uważnie.
Dlaczego zrobiłem to wszystko?
Później wpadła mu do głowy myśl, że pies opróżnił już miskę i czeka na więcej. Na stole leżała torebka z jedzeniem.
Wsypał wszystko do plastikowego naczynia.
Pies rzucił się do jedzenia.
Ze spiżarni dochodził wyraźny męski głos.
- ...z pewnością... wariat - szeptał Garret.
- Nie jestem wariatem - zaprzeczył Ragle. - Widziałem, jak cała ta sprawa, krok po kroku dojrzewa do ostatecznego rozstrzygnięcia. Z wolna stawałem się tego świadomy.
Zza drzwi usłyszał głos gospodyni.
- Niech pan posłucha. Jest dla nas zupełnie jasne, że pan wierzy w to, co mówi. Ale czy nie zdaje pan sobie sprawy z tego, co pan wyprawia? Ponieważ pan sądzi, że wszyscy są przeciwko panu, wkrótce naprawdę pan wszystkich do tego zmusi.
- Tak jak nas - dodał Garret. To istotnie było przekonujące. Ragle odezwał się niepewnie.
- Nie mogę pozwolić sobie na żadne ryzyko.
- Musi pan zaryzykować - odpowiedziała kobieta.
- Bez ryzyka nie sposób żyć.
- Przeszukam dom, a później porozmawiamy - postanowił.
- Niech pan chociaż zadzwoni do swojej rodziny i powie, że nic złego mu się nie przydarzyło. - Pani Kesselman zachowywała pozory ogłady i godności cywilizowanego człowieka. - Pewnie obawiają się o pańskie życie i może są bardzo zdenerwowani.
- Albo niech nam pan pozwoli do nich zatelefonować. Po co mają wzywać policję, skoro jest pan żywy i cały.
Ragle wyszedł z jadalni. Najpierw obejrzał salon. Nic specjalnego. A właściwie, czego się spodziewałem po tym domu?
Co niezwykłego można byłoby tu znaleźć?
Stary problem konieczności odpowiedzenia na pytanie o punkt wyjścia, tak dobrze znany z Konkursu. Dopóki niczego nie znajdzie, nic nie będzie wiedział. Lecz jeśli dotrze do czegoś, nie będzie pewny.
Przy ścianie za starym klawikordem wisiał różowy telefon połączony z gniazdkiem spiralnym kablem. Na półce stała książka telefoniczna. Wyciągnął opasły tom.
Była to ta sama książka, którą Sammy znalazł w ruinach. Otworzył.
Na pierwszej, pustej stronie ktoś piórem, długopisem, ołówkiem i mazakiem powypisywał różne numery, nazwiska i adresy... Książka była najwyraźniej do dzisiaj używana przez mieszkańców tego domu. Walnut, Sherman, Kentfieid, Devonshire.
Numer na aparacie przy ścianie był tym samym numerem Kentfieid, z którym chciał się połączyć poprzedniego wieczora.
Wszystko powoli się wyjaśniało.
Z książką w ręku przeszedł do jadalni, włożył klucz do zamka, przekręcił i otworzył drzwi.
Spiżarnia była pusta. W tylnej ścianie świeciła ogromna dziura wycięta najwyraźniej pilarką, która leżała na podłodze. Podniósł jeszcze ciepłe urządzenie. Nigdy czegoś podobnego nie widział. Że też nie przeszukał wcześniej tego pomieszczenia.
Po niewielkiej komórce wiatr rozrzucał resztki pociętego drewna i betonowy pył. Zapewne kiedy z nim tak rozsądnie i przyjaźnie rozmawiali, jedno z nich zajmowało się wyrzynaniem otworu.
Jeden z dwóch świdrów leżał uszkodzony.
Co za technika.
Z pewnością nigdy nie zetknął się z podobnymi urządzeniami, bezszelestnie wgryzającymi się w solidne, grube ściany starego domu.
Już nic nie pozostaje do zrobienia, pomyślał bezradnie, Nic, tylko kapitulacja.
Przeszedł się po mieszkaniu. Ani śladu właścicieli. Na tylnych schodach hulał wiatr, pobrzękując jakimś żelastwem uderzającym rytmicznie w metalową poręcz. Byli już dawno poza domem. W domu tylko on i pies. Ale nie.
Nie było nawet psa. Nawet ślad po nim nie został.
On także opuścił mieszkanie z właścicielami.
Mógłby wybiec na ulicę. W domu z pewnością znalazłaby się jakaś latarka, jakiś płaszcz nadający się na podobną wyprawę. Z odrobiną szczęścia zdołałby umknąć z tego znienawidzonego miejsca, zanim Kesselmanowie zdążą wrócić z posiłkami.
Może ukryć się w lesie i przeczekać, aż się rozjaśni, a potem dojść do autostrady. Albo obejść wzgórze, nieważne, ile to mil.
Bardzo mamę widoki na sukces.
Cofnął się przed myślą o wyjściu.
Potrzebował spokoju i snu. Lepiej pozostać w przytulnym domu. A może uda mu się coś znaleźć? Rozsądniej będzie skorzystać z możliwości dowiedzenia się, czego się tylko da i ile się tylko da, zanim powrócą zmuszając go do długiej tułaczki.
Skoro pozostawały tylko te dwie ewentualności, lepiej wybrać drugą.
Powrócił do salonu. Pootwierał wszystkie szuflady, szafki i najprzeróżniejsze schowki, uważnie przeglądając zawartość. Uwagę zwrócił na przedmiot stojący w kącie, a wyglądający jak telewizor.
Na aparacie stał jeszcze jakiś przedmiot przypominający projektor. W mahoniowej obudowie.
Rozejrzał się za taśmą.
Po chwili ekran się rozjaśnił.
Dokładniejsze oględziny kazały mu wysnuć wniosek, że telewizor jest jedynie monitorem dla sprzętu video stojącego wyżej. Nacisnął klawisz. Cofnął się.
Na ekranie ukazał się Ragle Gumm, najpierw z przodu, później z profila. Znajoma postać spacerowała po alei obok zaparkowanych samochodów. Ujęcie en face,
Z głośnika- rozległ się komentarz.
- „To jest Ragle Gumm".
Bohater filmu usiadł na leżaku stojącym gdzieś na tyłach dużego domostwa. Ubrany był w szorty i hawajską, kolorową koszulę.
- „A teraz próbka jego głosu" - odezwał się komentator i Ragle usłyszał siebie samego.
- „...jeśli będę w domu przed tobą, zrobię to. Jeśli nie zdążę, trzeba będzie odłożyć całą sprawę do rana".
Mają mnie czarno na białym, pomyślał. A raczej, mają mnie w kolorach - spojrzał na różnobarwny obraz.
Zatrzymał taśmę. Stop-klatka. Nacisnął wyłącznik. Obraz zapadł się w sobie, na ekranie pozostał tylko mały, jasny punkcik, który także po chwili znikł.
Trudno się dziwić, że wszyscy mnie rozpoznają. Każdy jest znakomicie przygotowany na to spotkanie.
Jeśli kiedyś naprawdę zwariuję, będę musiał przypomnieć sobie o pewnym programie oświatowym, ze mną w roli głównej. Znakomity sposób na pokrzepienie rozpadającej się osobowości.
Chciałbym jeszcze wiedzieć, w ilu domach leżą na półkach taśmy z podobnymi nagraniami. Na obszarze jakiej wielkości trwa cała ta nagonka.
Wkrótce sam sobie odpowiedział.
W każdym domu.
Na każdej ulicy.
W każdym mieście.
Czy na całej Ziemi?
W dali usłyszał buczenie motoru.
To już niedługo, pomyślał. Otworzył drzwi wejściowe. Hałas nadjeżdżającego samochodu stał się silniejszy.
Z ciemności wynurzyły się dwa drżące światełka, ale na chwilę znikły.
Po co to wszystko? Kim oni są?
Czym są rzeczy w istocie? Muszę to wiedzieć.
Pobiegł w głąb domu odbijając się od ściany do ściany, potykając się o porozrzucane wcześniej przedmioty. Meble, książki, żywność w kuchni, bielizna w szufladach, ubranie w szafach... co mogłoby ich zdradzić?
Zatrzymał się przy tylnym wyjściu. Dotarł do końca domu.
Pralka, paczki mydła, stosy starych gazet...
Wziął jedno z pism i spojrzał na pierwszą stronę.
Data.
Stał, drżącymi rękami trzymając pożółkłe arkusze.
10 maja 1997.
Czterdzieści lat później.
Przejrzał tytuły artykułów. Same banały. Morderstwo, budowa parkingu, śmierć znanego uczonego, powstanie w Argentynie.

ZŁOŻA RUDY ŻELAZA NA WENUS PRZYCZYNA SPORU.

Narady międzynarodowej grupy prawników co do prawa własności złóż żelaza na pobliskiej planecie...
Czytał tak szybko, jak tylko było to możliwe.
Gdy skończył, sięgnął po następne pismo.
Numer Times'a z datą 7 kwietnia 1997.
Zwinął gazetę w rolkę i włożył do kieszeni. Zauważył więcej egzemplarzy tego pisma.
Kartkował je, chłonął wzrokiem wszystko, co tylko dało się zobaczyć. Moda, sztuka, medycyna, hokej - wszystko, czym żył świat przyszłości podane w gazetowym skrócie.
Problemy drążące społeczeństwo, którego jeszcze nie było...
...które j u ż było. Które było teraz.
To właśnie był rok 1997. Nie 1959.
Pisk hamującego samochodu zmusił go do pośpiechu. Zgarnął naręcze gazet i otworzył tylne drzwi.
Połą marynarki zaczepił o klamkę. Głosy. Na podwórku krzątali się ludzie. Światło.
Potknął się i gazety rozsypały się po podłodze.
Przyklęknął, aby je pozbierać.
- Tu jest - odezwał się ktoś i ostre światło padło na zgiętego w półukłonie Ragle'a. Wyciągnął rękę i podjął najbliższy numer Times'a. Spojrzał na tytułową stronę.
Times z dnia 14 stycznia 1996 roku donosił wielkimi literami:

RAGLE GUMM CZŁOWIEKIEM ROKU

Z całej wielkości okładki patrzyła nań jego własna, uśmiechnięta twarz.
Usiadł na schodach i znalazł artykuł wstępny.
Zdjęcie Ragle'a Gumma jako dziecka.
Jego rodzice.
On jako uczeń.
Kartkował wściekle gazetę.
On tuż po zakończeniu drugiej wojny światowej lub jakiejkolwiek innej wojny, w której mógł wziąć udział... w mundurze, uśmiechający się do obiektywu.
Kobieta, która była jego pierwszą żoną.
A później ogromny widok jakiejś dzielnicy przemysłowej, z koronkowymi wieżyczkami niewiadomego przeznaczenia, wysokimi, smukłymi minaretami przypominającymi kominy.
Ktoś zabrał mu gazetę.
Podniósł głowę i ku swej wściekłości zobaczył, że stojący wokół mężczyźni ubrani są w szare, znane kombinezony.
- Uwaga, próg - ostrzegł jeden.
Widział ciemne drzewa, jakichś ludzi biegających we wszystkie strony, tratujących wypielęgnowaną zieleń trawników, nie zwracających uwagi na kwitnące kwiaty... na ulicy stała ciężarówka z zapuszczonym silnikiem, oliwkowozielona plandeka... ogromna, chyba półtoratonowa maszyna. Też znana. Jak szare kombinezony.
Ciężarówki magistratu. Ludzie z zakładu komunalnego.
Później jakiś mężczyzna przyłożył mu do twarzy coś w rodzaju plastikowej kulki, którą lekko nacisnął palcami. Kulka wybuchła i wydobył się gaz. Gdyby nie czterej faceci silnie trzymający wyrywającego się Ragle'a, operacja z pewnością nie poszłaby tak łatwo. Jednak po chwili zamknął oczy i jaskrawe światło, lejące się z potężnego reflektora, ukazało spokojną twarz wolno oddychającego śpiącego człowieka.
- To nic nie boli... - wymruczał jakiś głos. - Obchodźcie się z nim ostrożnie.
Poczuł wilgotny chłód metalu pod sobą.
Chyba w ten sposób przewozi się w chłodniach warzywa ze wsi do miasta, aby je potem sprzedać korzystnie na jarmarku.

Ciepłe promienie porannego słońca wpadły do sypialni.
Zamknął oczy. Nie czul się najlepiej.
- Zapuszczę żaluzje - odezwał się ktoś obok. Ze zdziwieniem spojrzał na krzątającego się po pokoju mężczyznę, Victor Nielson.
- Jestem z powrotem - odezwał się zawstydzony. - Niczego nie zwojowałem. Zupełnie nic.
Przypomniał sobie o wyczerpującym biegu pod górę. Pagórek, zarośla.
- Daleko się zapuściłem. Prawie na sam szczyt. Ale nie dali mi osiągnąć wierzchołka. Zepchnęli na dół. Kto? Zwrócił się w kierunku szwagra.
- Kto mnie tu przywiózł?
- Jakiś taksówkarz. Prawie bokser. Niesłychanie silny człowiek. Chyba potrafiłby rzucać dwustukilogramowe worki. Doniósł cię aż pod drzwi. Otworzyła Margo. Bez słowa poszedł do salonu i położył cię na kanapie.
Po chwili dodał.
- Ta przyjemność będzie nas kosztować, ciebie lub mnie, w zależności od tego, kto sięgnie do kieszeni, jedenaście dolarów.
- Gdzie mnie znaleziono?
- W knajpce.
- Jakiej?
- Nigdy nie słyszałem o tym lokalu. Gdzieś na peryferiach miasta. Na północy. W dzielnicy przemysłowej, przy rampach i stacjach przeładunkowych.
- Spróbuj przypomnieć sobie nazwę tego baru - wydawało mu się to ważne, choć nie potrafiłby powiedzieć, dlaczego.
- W porządku. Zapytam Margo. Ona też była przy tym.
Wyszedł z pokoju. Za moment pojawiła się przy łóżku Margo.
- Ten lokal nazywa się Frank's Grill.
- Dziękuję.
- Jak się czujesz?
- Znacznie lepiej.
- Mam zrobić coś lekkiego do jedzenia?
- Nie. Nie trzeba.
- Byłeś dokumentnie zalany. A w dodatku całe kieszenie wypełniały frytki.
- Nic poza tym?
W kieszeniach powinno być coś jeszcze. Nie przypominał sobie, co, lecz bardzo dokładnie wiedział, że było to coś wartościowego, co chciał zatrzymać i zabrać ze sobą do domu.
- Nic. Tylko papierowe serwetki z nadrukiem Frank 's Grill. I trochę drobnych.
- Może rozmawiałeś przez telefon i potrzebowałeś bilonu.
- Tak. Myślę, że gdzieś telefonowałem. To miało coś wspólnego z telefonem... Książka telefoniczna?
- Przypominam sobie jakieś nazwisko. Jack Daniels...
- Tak nazywał się ten taksówkarz - powiedział Vic.
- Skąd wiesz? - zdziwiła sią Margo.
- Ragle zwracał się tak do kierowcy.
- A co się stało z ciężarówką?
- O żadnej ciężarówce nic nie wiem - odparła siostra. 
- Ale można zrozumieć, dlaczego myślisz o dużych samochodach.
- Dlaczego?
Margo podniosła żaluzje.
- Już od wschodu słońca są tutaj. Przyjechali przed siódmą. Hałas prawdopodobnie kazał ci myśleć o ciężarówce. Podświadomość...
Ragle podniósł się i wyjrzał przez okno.
Ulicę tarasowały dwie ciężarówki magistratu. Słońce odbijało się od oliwkowozielonych plandek. Grupa robotników w szarych kombinezonach rozpoczęła właśnie zrywanie asfaltu. Łomot młotów pneumatycznych wstrząsnął szybami. To chyba dlatego czuł się tak
podle.
- Wydaje się, że zamierzają zabawić tu dłużej - odezwał się Vic. - Chyba rura pękła.
- Zawsze doprowadza mnie do białej gorączki podobny widok. Nie dość, że cały dom trzęsie się w posadach, to jeszcze trzeba brać pod uwagę ewentualność, że rozkopią wszystko i pójdą Bóg wie gdzie, nie zasypując tych dziur - zdenerwowała się siostra.
- Dobrze wiedzą, co robią - powiedział Vic i wyszedł z sypialni, chcąc przygotować się do pracy.
Kilka minut później, gdy już się dobudził, wstał ogolił się i ubrał, wszedł do kuchni. Nabrał do rondelka wody i włożył dwa jajka. Śniadanie składało się dzisiaj z jaj na miękko, grzanek i szklanki soku pomidorowego.
Siadł przy stole i pociągnął łyk kawy, którą Margo zostawiła w dzbanku na kuchence. Nie był głodny.
Z ulicy dolatywał hałas młotów pneumatycznych pracowicie wgryzających się w asfalt.
Ciekaw jestem, jak długo to potrwa, zapytał się w myśli.
Zapalił papierosa i spojrzał w gazetę. Victor czy Margo już przynieśli dzisiejszą prasę z werandy.
Zapach świeżej farby drukarskiej odstręczył go od gruntownego przejrzenia pism. W ogóle nie mógł znieść dotyku gazetowego papieru. Mimo to przerzucił kilka pierwszych stron i spojrzał na rubrykę Konkursu. Nazwisko zwycięzcy, jak zwykle. Jego nazwisko w jego kąciku. W całej chwale.
- Jak dzisiaj z twoją zagadką? - z sąsiedniego pokoju dobiegł go głos siostry,
Spojrzał w tamtą stronę. Margo, ubrana w obcisłe czarne spodnie i bawełnianą białą koszulę męża, gorliwie ścierała kurze ze stolika pod telewizor.
- Jak co dzień - odpowiedział. Widok własnego nazwiska wydrukowanego olbrzymimi literami w nagłówku sprawiło, że stał się niespokojny. Powrócił niepokój, z którym się już obudził.
- Niesamowite uczucie - krzyknął do siostry. - Zawsze czuję się niedobrze, gdy widzę siebie samego na honorowym miejscu w gazecie. Gdybym nie wiedział, że co rano zobaczę je na zwykłym miejscu, mógłbym dostać zawału serca. To naprawdę szokujące.
- Nie mam tego rodzaju kłopotów - roześmiała się Margo. - Jeszcze nigdy nie widziałam swego nazwiska w gazecie. Chyba że w artykułach o tobie.
- Jestem ważną osobą - rzucił sarkastycznie, odkładając gazetę.
- Owszem, jesteś ważną osobą - potwierdziła.
- I co najśmieszniejsze, nie znosząc tego, co robię, mam wrażenie, że jest to niesamowicie ważna praca, od której wyników zależą losy świata.
Przerwała pracę, wyprostowała się, spojrzała nań uważnie.
- Cóż za osobliwa uwaga. Nie rozumiem, co się z tobą dzieje... Umilkła.
- Chyba trochę przesadzasz. W końcu to tylko zwykła zgadywanka.
Poszedł do swego pokoju, żeby przynieść cały swój warsztat pracy. W godzinę później był już głęboko pogrążony w rozwiązywaniu zadania.
W południe Margo zapukała do zamkniętych drzwi.
- Mogę ci na chwilę przerwać? Jeśli nie masz czasu, przyjdę później.
Otworzył. Stanął w progu.
- Junie Black chce z tobą mówić. Przyrzekła, że zajmie ci nie więcej niż minutkę. Powiedziałam, że jesteś w tej chwili zajęty, ale nalega... Proszę bardzo, już ubrany
- zawołała, łypiąc nieprzyjaźnie w jej stronę. Z salonu wyszła Junie.
- Tylko na moment... Za chwilę i tak muszę iść do
miasta...
Ubrana była w czerwony kostium, na ramiona zarzucony niebieski półdługi płaszcz, buty na wysokim obcasie. Wyglądała, jakby świeżo wyszła od fryzjera, kłuła w oczy wyzywającym makijażem, przy którym jej źrenice były ciemniejsze niż zwykle, rzęsy dramatycznie wydłużone.
- Zamknij drzwi - szepnęła wchodząc do pokoju.
- Chcę pomówić z tobą na osobności. Posłusznie wykonał polecenie.
- Czy z tobą jest wszystko w porządku? - spojrzała nań uważnie głębokimi, czarnymi oczami.
- Tak, chyba tak...
- Wiem, co ci się przydarzyło - zarzuciła mu na ramiona ręce. Skrzywiła się w płaczliwym grymasie.
- Diabli powinni się nim zająć i to szybko. Powiedziałam mu, że go natychmiast porzucę, jeśli tylko zrobi ci coś złego.
- Komu?
- Jak to komu? Billowi.
- Billowi?
- Tak. Przecież to właśnie on odpowiada za wszystkie twoje cierpienia. Najpierw kazał cię ścigać, a później uwięzić. Zatrudnił prywatnych detektywów.
Niespokojnie przemierzała pokój długimi krokami, cała spięta, zdenerwowana.
- Poniewierano tobą, prawda? Bili cię?
- Nie. Sądzę, że nie. Zastanowiła się.
- A może tylko chciano cię zastraszyć.
- Nie wierzę, żeby twój mąż miał coś wspólnego z tą sprawą - z wahaniem odparł Ragle. - Albo ty. Junie pokręciła głową.
- Wiem to dokładnie. Widziałam telegram, który dotarł wczoraj wieczorem. Gdy tylko zniknąłeś, dostał telegram z meldunkiem o twoich losach. Nie chciał mi pokazać, ale mu zabrałam i przeczytałam.
- A co tam było napisane?
Wzięła się w garść, co nie było łatwe, gdyż makijaż powoli zaczął się rozmywać pod strumieniem łez. Po czym wyrzuciła z siebie:
- To było tak. „Przeoczony samochód znalazłem. Gumm przejechał obok baru. Następny ruch twój".
- Jesteś pewna? - ciągle wątpił w ścisłość podanych informacji, znając jej skłonności do teatralizowania najbanalniejszych rzeczy.
- Oczywiście. Nauczyłam się na pamięć, zanim odebrał mi ten świstek.
Ciężarówki. Oliwkowozielone ciężarówki zakładów komunalnych jeszcze nie odjechały. Robotnicy ciągle wiercili dziury w nawierzchni.
- Bili nie ma nic wspólnego z Zarządem Dróg? Nie mógł przysłać tu tych samochodów? - zapytał.
- Nie mam pojęcia, co robi w pracy - odpowiedziała, ciągle bliska płaczu. - I nic mnie to nie obchodzi, słyszysz? On jest mi obojętny. Nie chcę o nim nic więcej wiedzieć. Umywam ręce od wszystkich jego sprawek.
Po raz drugi wsparła się o jego ramię. Wyszeptała prosto w ucho:
- Kochany, już się zdecydowałam. Po tej historii z tobą, za całą tę jego zbrodniczą mściwość mam już go dosyć. Załatwiliśmy wszystko, co jeszcze było do załatwienia między nami. Teraz naprawdę koniec. Spójrz.
Ściągnęła lewą rękawiczkę i podstawiła mu pod oczy rękę.
- Widzisz?
- Nie.
- Moja obrączka... Już jej nie noszę. Założyła rękawiczkę.
- Właśnie przyszłam, aby ci to powiedzieć. Pamiętasz, Jak leżeliśmy w trawie i co mi wtedy mówiłeś?
- Tak.
- Nie obchodzi mnie, co na to wszystko powie Margo albo ktokolwiek inny. Umówiłam się dzisiaj na wpół do trzeciej z adwokatem. Chcę się rozwieść. Później będziemy całe życie razem i nikt nie będzie nam stal na drodze. Zaś jeśli zechce użyć siły, wezwę policję.
Wzięła ze stołu torebkę i otworzyła drzwi.
- Już idziesz? - spytał zbyt oszołomiony, by trzeźwo
myśleć.
- Muszę jechać do miasta - spojrzała na korytarz i złożyła usta do pocałunku. - Spróbuję zadzwonić dzisiaj do ciebie - szepnęła. - Chcę ci powiedzieć, co uzyskałam u adwokata.
Drzwi trzasnęły, po chwili rozległ się szybki stukot obcasów.
Za moment usłyszał pisk opon.
- Co to wszystko ma znaczyć? - Margo wyjrzała z kuchni.
- Jest zdenerwowana. Pokłóciła się z Billem.
- Jeśli uważasz, że na twoich barkach spoczywają losy całej ludzkości, musisz znaleźć dla siebie coś lepszego - siostra obrzuciła go krytycznym spojrzeniem.
- Mówiłaś Blackowi o moim zniknięciu?
- Nie. Ale jej - tak. Pokazała się tutaj, gdy cię nie było. Powiedziałam jej, że się martwię o ciebie, zwłaszcza po naszych ostatnich rozmowach i po tym wszystkim, co przeżyliśmy w ciągu tych paru dni. Myślę, że ta dzisiejsza wizyta to tylko pretekst, żeby się z tobą zobaczyć. Wcale nie chciała ze mną mówić, od razu poleciała do ciebie. Całkiem nieźle wyglądała. Ale uważaj - jest zupełnie niedojrzała. Zupełnie jak koleżanki Sammy'ego.
Nie słuchał monologu siostry. Bolała go głowa i czuł się jeszcze gorzej niż rano. Echa ostatniej nocy...
Robotnicy za oknem hałasowali. Niektórzy palili papierosy, inni wymachiwali łopatami... Wydawało się, że coraz bardziej zbliżają się do ich domu.
Czy po to tu przyjechali, żeby mnie szpiegować? - myślał Ragle.
Odczuwał jakąś awersję przed tym szarymi drelichami, żeby nie powiedzieć, że się ich po prostu bał. Najdziwniejsze, nie wiadomo dlaczego.
Spróbował cofnąć się myślami do wydarzeń w nocy. Co się z nim działo kilkanaście godzin temu? Oliwkowozielone ciężarówki... bieg i upadek... Rozpaczliwe poszukiwania kryjówki... A później wspaniale uczucie olśnienia... odnalezienie czegoś nadzwyczaj cennego, klucza do całej tej zagadki, który jednak zgubił, albo też ktoś mu go odebrał...

Następnego poranka zadzwonił telefon. Usłyszał głos Junie Black.
- Pracujesz?
- Zawsze pracuję. 
- Rozmawiałam wczoraj z mecenasem Hempkinem
- głos zdradzał, że chce go wtajemniczyć w szczegóły.
- Niestety, cała sprawa wymaga znacznego wysiłku i mnóstwa pieniędzy - westchnęła.
- A zatem opowiedz mi szybko, jak rzeczy się mają - zaproponował, chcąc jak najprędzej powrócić do swych zajęć. Żeby się wreszcie uwolnić od tej marnej aktorki, wszystkim narzucającej się ze swymi wyolbrzymionymi problemami - jęknął w duchu.
- I co w końcu powiedział? - dopominał się o konkrety, gdyż trzeba się było liczyć z ewentualnością występowania jako współoskarżyciel, gdyby miało dojść do rozprawy sądowej.
- Oh, Ragle - szepnęła. - Tak bardzo chciałabym się z tobą spotkać. Mieć cię przy sobie... bardzo blisko. To wszystko jest takie trudne.
- Lepiej powiedz, czego dowiedziałaś się u prawnika.
- On twierdzi, że sprawa zależy od tego, jak bardzo Bili jest wmieszany w całą tę historię... Kiedy będę mogła cię zobaczyć? Ja sama nie mogę pokazać się w waszym domu. Wczoraj Margo powitała mnie najbardziej złowrogim spojrzeniem, jakie tylko widziałam w życiu. Czy ona myśli, że chcę wyjść za ciebie z powodu pieniędzy? Czy też zawsze wszystkich podejrzewa?
- Co jeszcze powiedział adwokat?
- Nie lubię rozmawiać z tobą przez telefon. Dlaczego nie wpadniesz do mnie na chwilę? A może Margo ci nie pozwala? Wiesz, czuję się znacznie lepiej, od kiedy zdecydowałam się na rozwód. Przy tobie mogę być zupełnie sama. bez całego luksusu, który zapewnia mi Bili. To chyba najważniejszy moment w moim życiu, Ragle. Jest mi tak świątecznie w duszy... Niczym w kościele. Gdy obudziłam się dzisiaj rano, wydawało mi się, że leżę w świątyni przepełniona odświętnością, duchem święta... Zapytałam się, jak ten duch może wyglądać i od razu wiedziałam, że jest podobny do ciebie. To ty mnie ożywiasz.
Umilkła w oczekiwaniu na odzew.
- A co myślisz o tym kursie OC? - zapytał.
- Świetny pomysł. Trzeba być świadomym grożącego niebezpieczeństwa.
- Idziesz tam?
- Nie. A dlaczego pytasz?
- Myślę, że byłoby to rozsądne posunięcie.
- Ragle... - w głosie najwyraźniej brzmiał zawód, rozczarowanie i gniew - niekiedy jesteś tak zagadkowy, że w ogóle cię nie rozumiem,
Zorientował się, że popełnił błąd. Wyglądało na to, że w tej odświętnej chwili nie przychodzi mu do głowy nic innego, jak agitować na rzecz podnoszenia kwalifikacji obrony cywilnej. Bez sensu było wyjaśniać, dlaczego tak interesuje się kursem i jakie możliwości stwarza ta impreza.
- Posłuchaj, Junie - musiał się pospieszyć. - Mam taką samą ochotę na spotkanie się z tobą jak i ty, a może Jeszcze większą. Ale przecież muszę dokończyć rozwiązywać t? cholerną krzyżówkę.
- Wiem. Jesteś zajęty. A co planujesz dzisiaj wieczorem, gdy już wyślesz odpowiedź?
- Zadzwonię do ciebie.
Dopiero po chwili uprzytomnił sobie, że wieczorem będzie już w domu Bili.
- Może uda mi się skończyć wcześnie po południu - dzisiaj dobrze mu szło z zadaniem.
- Nic z tego. Po południu idę do przyjaciółki na obiad. Przykro mi, Ragle, mam ci tak wiele do powiedzenia. Przed nami całe życie...
Mówiła. Ragle słuchał.
Wreszcie wątek jej się urwał i mogli się pożegnać. Z ulgą odłożył słuchawkę. Nie znał drugiej osoby, z którą równie trudno byłoby się porozumieć.
Gdy chciał już iść do siebie do pokoju, telefon odezwał
się ponownie.
- Mam odebrać? - spytała Margo.
- Nie. To z pewnością do mnie. Podniósł słuchawkę spodziewając się usłyszeć Junie. Lecz zamiast niej usłyszał nieznany, kobiecy głos.
- Pan Gumm?
- Przy aparacie - z powodu rozczarowania zrobił się gburowaty.
- Oh, przepraszam, że niepokoję, ale chciałam się upewnić, czy nie zapomniał pan o nas. Mówi Keitelbein.
- Nie, nie zapomniałem. Dzień dobry pani. Zdecydowany ją odprawić, zaczął:
- Pani Keitelbein, przykro mi, ale muszę...
- Dzisiaj po południu - przerwała mu. - O czternastej. Wtorek.
- Nie mogę dzisiaj przyjść. Nie zdążę z Konkursem. Innym razem.
- O, mój Boże - rozczarowała się. - Ależ proszę pana, obeszłam wszystkich sąsiadów i opowiedziałam o panu. I o pańskiej prelekcji na temat wojny. Wszystkich powiadomiłam i z pewnością możemy oczekiwać dużej publiczności.
- Przykro mi.
- Ale to bardzo nieładnie z pana strony - odparła speszona. - Wystarczy przecież, jeśli pan tylko przyjdzie i zechce odpowiadać na pytania. Nie trzeba od razu robić całego wykładu. Myślę, że i to sprawiłoby ludziom wiele przyjemności. Nie znajdzie pan naprawdę ani chwili czasu? Walter mógłby pana przywieźć do nas i odwieźć. Kurs będzie trwał najwyżej godzinę. Jazda tam i z powrotem maksimum kwadrans. W sumie - siedemdziesiąt minut.
- Walter nie musi po mnie przyjeżdżać. Mieszkamy przecież po sąsiedzku.
- Tak... Rzeczywiście, jestem taka roztargniona. A więc mogę liczyć na pana? Proszę, niech mi pan wyświadczy tę uprzejmość... specjalnie dla mnie...
- O'kay - ustąpił. I tak zdąży na czas z rozwiązaniem. A godzina relaksu z pewnością nie będzie od rzeczy.
- Najserdeczniej dziękuję - z każdej sylaby sączyła się wdzięczność i ulga. - Niech pan będzie pewny, że umiem docenić pańskie poświęcenie i dobrą wolę.
Odłożywszy słuchawkę natychmiast pobiegł do porozkładanych papierów. Miał tylko dwie godziny na dokończenie obliczeń i odniesienie na pocztę gotowych rozwiązań. Czekał go ogromny wysiłek.
Punktualnie o drugiej stanął na kamiennych schodach willi Keitelbeinów i nacisnął dzwonek. Otworzyła gospodyni.
- Serdecznie witamy, panie Gumm.
Spojrzał do salonu.
Zobaczył zwykły zestaw ukwieconych dam i otyłych mężczyzn zasiadających na większości tego rodzaju imprez. Zauważywszy utkwione w sobie spojrzenia zorientował się, W cały ten tłum przybył tu ze względu na niego i niecierpliwie oczekuje na prelekcję. Winna, jak zwykle, była sława Jedynego zwycięzcy. Lecz nie poczuł radości. Jedynej osoby, na której naprawdę mogło mu zależeć, nie dostrzegł. Junie Black nie przybyła na zebranie.
Pani Keitelbein podprowadziła go do biurka. Obok stało krzesło, które wskazała wyćwiczonym ruchem ręki.
- To dla pana.
Ciężko usiadł twarzą do widowni. Rozejrzał się dokoła.
Gospodyni specjalnie na tę okazję wystroiła się w długą, kloszową spódnicę i obcisłą bluzkę, z falbanami i koronkami, niczym uczennica na koniec roku szkolnego.
- Zanim państwo zaczną kierować pytania do naszego prelegenta, chciałabym omówić kilka aspektów ochrony przeciwlotniczej. W ten sposób sprawę tę będziemy mieli na dzisiaj z głowy i nie trzeba będzie powracać do tego tematu w przyszłości.
Uśmiechnęła się.
- Proszę mi wybaczyć zdenerwowanie, ale po raz pierwszy mam honor gościć tak znaną osobistość.
Rozległ się szmer aprobaty.
Postukała w blat biurka, aby uspokoić publiczność.
Panie i panowie szepczący do siebie umilkli. Z tyłu, tuż obok drzwi, dostrzegł Waltera. Do białej koszuli bez rękawów założył krawat i czarne spodnie. Skłonił się w stronę Ragle'a. Powinienem był założyć marynarkę, pomyślał. W letniej bluzce czuł się nieswojo.
- Chciałabym odpowiedzieć na pytanie, które postawił ktoś w czasie ostatniego wykładu - rozpoczęła pani Keitelbein. - Otóż nie jest możliwe strącenie wszystkich nieprzyjacielskich rakiet, gdyby Amerykę zaskoczył niespodziewany atak powietrzny. Z pewnością część pocisków przedarłaby się przez naszą obronę przeciwlotniczą. Tak wygląda przerażająca prawda, którą wszyscy musimy poznać. Te pociski spadłyby na nasz kraj.
Słuchacze przybrali poważne miny.
- W razie wybuchu wojny - kontynuowała - w najlepszym wypadku mielibyśmy do czynienia jedynie z ubocznymi skutkami eksplozji jądrowej. To znaczy, że gdybyśmy jakimś cudem uniknęli natychmiastowej zagłady, zmuszeni bylibyśmy oglądać miliony zabitych i rannych, sami będąc wystawieni na zgubne działanie promieniotwórczych odpadów, przymieranie głodem i brak jakiejkolwiek pomocy z zewnątrz. Śmiercionośne promieniowanie na zawsze pozbawiłoby nas możliwości płodzenia zdrowych, normalnych dzieci, które od tej pory rodziłyby się ze straszliwymi deformacjami, upośledzone umysłowo i cieleśnie.
To wszystko prawda, pomyślał Ragle. Słuchał jej i dokładnie wyobrażał sobie obraz świata po katastrofie nuklearnej.
Czarne chwasty porastające ruiny miast, zardzewiałe resztki budowli fabrycznych, bielejące w piasku kości... Cisza, żadnego śladu życia.
Poczuł się zagrożony. Bliskość niebezpieczeństwa pozbawiła go kontroli nad sobą. Poderwał się z głośnym krzykiem.
Pani Keitelbein umilkła.
Wszyscy gwałtownie odwrócili się ku niemu.
Trwonię swój czas, pomyślał. Konkurs i gazeta wydzierają mi ostatki życia. W jaki sposób mogłem umknąć rzeczywistości?
- Czy pan się źle czuje? - spytała gospodyni.
- To - już - przechodzi - szepnął. Wśród publiczności ktoś podniósł rękę.
- Proszę - pani Keitelbein udzieliła głosu siwemu mężczyźnie.
- Jeśli Sowieci wystrzelą swoje rakiety z głowicami termojądrowymi od razu w większej grupie, to nasze antyrakiety wykażą się większą skutecznością, niż gdyby wróg wystrzelał pociski stopniowo, fala za falą? Z tego, co pani mówiła tydzień temu...
- Tak, znakomicie mnie pan zrozumiał - odparła pani Keitelbein. - Istotnie, możemy wystrzelić wszystkie nasze antyrakiety w ciągu pierwszych kilku godzin wojny, a potem zorientować się, że wróg nie zamierza nas pokonać metodą jednego zdecydowanego ataku, jak Japończycy w Pearl Harbour, lecz że obrał strategię powolnego wbijania „atomowego gwoździa", co może trwać latami, jeśli będzie trzeba.
Podniosła się następna ręka.
- Słucham panią.
Z tyłu wstała potężna kobieta w kapeluszu z piórami.
- Chciałabym wiedzieć, czy wróg może wytrzymać l lak potężne obciążenie własnego przemysłu? Przecież to są to ogromne wydatki. Kiedy w czasie drugiej wojny hitlerowcy
codziennie bombardowali Londyn, cała maszyna gospodarcza stanęła, gdyż zbyt duże było zapotrzebowanie na zbrojenia.
- Na to pytanie może zechce odpowiedzieć nasz gość. Ragle przez chwilę patrzył się w sufit nie dosłyszawszy zachęty przewodniczącej zgromadzenia. Dopiero cisza wybiła go z zamyślenia. Przestraszony spojrzał na panią Keitelbein. Skinęła głową.
- Co takiego?
- Proszę nam wyjaśnić, jaki wpływ na niemiecką gospodarkę wywarły ogromne obciążenia związane ze zbrojeniami i ciągłym brakiem dostatecznej ilości materiału. Na przykładzie walki o Anglię.
- Byłem na Pacyfiku. Nic nie wiem o wojnie w Europie.
Nie potrafił sobie przypomnieć niczego z tamtych lat. W jego umyśle nie było niczego, poza nurtującym poczuciem zagrożenia, które wyparło wszystko inne. Dlaczego tu siedzę?
Powinienem... gdzie powinienem być?
Spacerować z Junie po łące... rozłożyć koc na świeżej, pachnącej trawie... Nie, nie tam.
Wysokie przegrody przesłaniające rzeczywistość.
Słońce właściwie nie świeci.
Dzień nie jest pogodny, lecz szary i zimny.
Siąpi deszcz... półprzeźroczysta kurtyna opada na wszystko...
Całą ziemię okrywa gęsta warstwa popiołu.
Nie ma trawy, poza szeleszczącym ścierniskiem ani śladu zieleni...
Gonił ją wokół wysokiego pagórka. Piszczała ze strachu, wreszcie znikła, zapadła się jak pod ziemię.
Szkielet życia... białe kości ptaka ułożone w kształcie krzyża.
Pustką świecące oczodoły spoglądają na świat... Przestrzeń zamiast oczu.
Cały  świat można przejrzeć.
Jestem tu, wewnątrz i patrzę poza siebie. Przebijam się
przez szczelinę. Widzę pustkę. Patrzę jej prosto w oczy.
- Zgodnie z tym, co wiem, niemieckie straty były znacznie poważniejsze, jeśli chodzi o doświadczonych pilotów, aniżeli w sprzęcie bojowym. Maszyny można wyprodukować nowe i jedne zastąpić drugimi, ale ludzi wyprodukować się nie da. Jest to dla nas pewna nadzieja, jeśli spoglądamy w przyszłość i w perspektywie widzimy pierwszą wojnę atomową. Rakiety są bezzałogowe, dlatego nie musimy się obawiać strat w ludziach. Nie tak łatwo będzie zniszczyć nasz kraj. Dopóki dymią fabryki produkujące broń, dopóty żyjemy.
Na biurku leżał jakiś papier. Ragle spojrzał i zrozumiał, że pani Keitelbein nie mówi z pamięci, lecz posługuje się programem przygotowanym w jakimś urzędowym centrum szkolenia propagandy.
Oto mamy przed sobą rząd, który przemawia, pomyślał. Nie jakaś tam podstarzała aktywistka chcąca uczynić coś pożytecznego dla kraju. To przemawia bezosobowa potęga faktów, a nie żywe indywiduum.
To jest rzeczywistość.
Ja zaś w niej tkwię.
- Mogę pokazać państwu kilka modeli... przygotował je mój syn Walter specjalnie na potrzeby Kursu. Proszę, niech państwo spojrzą.
Dała znak synowi. Wstał z krzesła i podszedł do biurka.
- Jeśli ten kraj przeżyje następną wojnę - odezwał się Walter chłopięcym tenorem - będzie musiał się uczyć nowych metod gospodarowania, gdyż dotychczas istniejące fabryki zostaną zmiecione z powierzchni ziemi. A zatem trzeba będzie wybudować całą podziemną infrastrukturę przemysłową.
Znikł na chwilę w drzwiach wiodących do sąsiedniego pomieszczenia. Wszyscy zastygli w oczekiwaniu.
Za moment wszedł dźwigając ogromny model, który ustawił na biurku.
- Oto propozycja nowych rozwiązań. Ta fabryka ma się znajdować milę pod ziemią, bezpieczna przed nalotami. Wszyscy wstali, aby lepiej widzieć.
Ragle obrócił głowę i zobaczył kwadrat najeżony wieżami, wieżyczkami, czymś w kształcie budynków, minarety obiektów przemysłowych.
Znam to, pomyślał.
Pani Keitelbein z synem krzątają się przy biurku...
Jakby gdzieś widział już tę scenę... kiedyś w odległej przeszłości.
Powstał i zbliżył się do biurka.
Zdjęcie z gazety. Zdjęcie... ale nie modelu, lecz oryginału.
Czy taka fabryka już gdzieś istniała?
- Bardzo przemawiające do wyobraźni, prawda, panie Gumm? - uśmiechnęła się gospodyni.
- Tak.
- Czy już może widział pan coś takiego? Na sali zrobiło się cicho. Tylko nieokreślone bliżej osoby, zawsze mające coś do powiedzenia, szeptały niewyraźnie z tyłu.
- Tak - odpowiedział.
- Gdzie?
Wydawało mu się, że prawie sobie przypomina. Był bardzo blisko odpowiedzi.
- A gdzież mogłaby dzisiaj powstać podobna budowla? - z powątpiewaniem spytała pani P.
- Co pan o tym myśli? - dopytywała się organizatorka. - Prawdopodobnie związki aluminium... poza tym prawie wszystkie minerały... Poza tym plastik, metal...
- Jestem dumny z tego modelu - pochwalił się Walter.
- Bo też i ma pan z czego - powiedziała pani F.
Znam każdy centymetr tej budowli, myślał Ragle. Każdy segment, każdy korytarz, każde biuro.
Już tam kiedyś byłem. A raczej - bywałem. Bardzo często.
Po kursie nie wrócił prosto do domu, lecz pojechał autobusem do miasta, do dzielnicy handlowej.
Przez chwilę wałęsał się bez celu.
Później zobaczył duży budynek z napisem Lucky Penny Supermarket. Przed budynkiem ogromny parking. Co za kolos, pomyślał. Chyba wszystko można tu kupić. Przeszedł przez ulicę i wspiął się na murek okalający parking. Balansował rękoma chcąc zachować równowagę. Ruszył na zaplecze.
Przy rampie stały cztery duże ciężarówki. Mężczyźni w drugich fartuchach rozładowywali samochody, wynosząc kontenery wypełnione słoikami z majonezem, skrzynki ze świeżymi owocami, worki z mąką i cukrem, wszystko, co w ogóle można sprzedać i kupić. Mniejsze pojemniki z piwem wiązali sznurkiem i na plecach wnosili do magazynu.
Chyba robi im to przyjemność, pomyślał. Przenosić paczki na rampę, widzieć, jak znikają w otwartych drzwiach, gdzie niewątpliwie ktoś je zdejmuje i ustawia w piramidki. Na dalekim końcu niewidzialny proces... ten, kto przejmuje kartony, poza zasiągiem wzroku, przenosi je dalej.
Zapalił papierosa i podszedł bliżej. Koła ciężarówek nieomal dorównywały wielkością dorosłemu mężczyźnie. Trzeba je było specjalnie zaprojektować do przewożenia tak ogromnych ciężarów - spojrzał na stojące przy rampie kolosy.
Przyjrzał się tablicom rejestracyjnym. Dziesięć różnych numerów z dziesięciu stanów. Montana, Utah, Nevada...
Śnieg na wierzchołkach szczytów, gorące, rozpalone żarem powietrze pustyni... Rozpłaszczone na przedniej szybie wozu owady, tysiące parkingów z barami szybkiej obsługi, motele, stacje benzynowe, reklamy wzdłuż autostrady. W oddali góry... nużąca monotonia jazdy... Wszystko jedno, byleby tylko być w ruchu. Przynaglające uczucie wyjechania dokądkolwiek. Szybka zmiana miejsc. Każda noc w innym mieście. Przygody. Romanse z samotnymi kelnerkami przydrożnych restauracji... wszystkimi tęskniącymi do wielkich metropolii, gdzie naprawdę można zasmakować życia. Niebieskooka panienka z pięknymi, długimi blond włosami,
dobrze odżywiona zdrowym wiejskim twarogiem, błyskająca białymi zębami.
Mam własną kelnereczkę.
Junie Black.
Swoją własną przygodę w ciasnym mieszkanku z samochodem pod oknem i praniem w ogródku. Mam niezliczoną ilość spraw do załatwienia, aż nic więcej już nie pozostanie, tylko zająć się rzeczami takimi, jakimi są w istocie.
Czy to mnie zadowoli? Czy potrafię się tym cieszyć?
A może stąd pochodzi ten strach i ciągłe obawy, że gdzieś z ciemności wynurzy się Bili Black z pistoletem w ręku i strzeli tam, w dół... między nogi, przyłapując ich na gorącym uczynku pewnego słonecznego popołudnia.
Moja wina...
Sen na jawie z wyobrażeniem własnej śmierci to chyba właściwa pokuta za przewinienie, także we dnie dokonywane.
Istotnie, mogą być nawet aż tak bezlitośni.
Gdybym poszedł do psychiatry, usłyszałbym to samo.
Gdybym zapytał jakąkolwiek znudzoną kobietę, z miejsca zarzuciłaby komunałami przeczytanymi u Harry'ego Stack Sullivana, Karen Homey i Karla Menningera.
A może to po prostu zwykłe wyrzuty sumienia poruszonego krzywdą dziejącą się niewinnemu Billowi? Strach może być przecież jedną z form nacisku urażonych norm moralnych. Te ohydne brudy wylewane przed całym światem, przedstawiane w komicznej pantomimie, uwiecznione i wyświetlane dla miliardowej publiczności...
Model Waltera.
Muszę chcieć żyć w przyszłości.
Ten model jest przecież wyobrażeniem realności tego, co nadejdzie za lat kilkadziesiąt. Gdy go ujrzałem, wydał mi się rzeczą zupełnie naturalną, znaną od dawna.
Poszedł w stronę głównego wejścia do sklepu. Minął fotokomórki i drzwi automatycznie się otworzyły. Przy kasach dostrzegł Vica Nielsona sortującego cebulę; zgniłe bulwy wyrzucał do cynowej miednicy.
- Hallo - podszedł do szwagra.
- Oh, to ty... - Victor nie przerwał zajęcia. - Już rozwiązałeś zagadkę?
- Tak. Już zaniosłem na pocztę.
- Jak się czujesz?
- Lepiej.
W sklepie było niewielu klientów, zapytał więc:
- Możesz na chwilę przerwać pracę?
- Owszem. Ale tylko na kilka minut.
- Idźmy więc gdzieś, gdzie można swobodnie porozmawiać.
Vic zdjął fartuch i położył obok skrzynek. Przechodząc obok kas krzyknął, że za kilka minut będzie z powrotem. Wyszli na parking.
- Co myślisz o American Diner Cafe? - zapytał szwagier.
- W porządku. Wszystko mi jedno.
Jak zwykle, tak i tym razem Vic przekroczył ulicę w niedozwolonym miejscu przeciskając się między trąbiącymi wściekle pojazdami. Ragle podążał za przewodnikiem.
- Jeszcze nigdy cię nie przejechali? - zapytał, gdy potężna ciężarówka omal nie najechała mu na stopy.
- Jak na razie żyję - Vic trzymał ręce w kieszeni. Wchodząc do kawiarni Ragle dostrzegł znaną oliwkowozieloną budę.
- Co się stało? - zaniepokojony Victor spoglądał na zesztywniałego towarzysza.
- Spójrz - Gumm wskazał palcem samochód.
- No i co z tego? - wzruszył ramionami.
- Nienawidzę tego koloru - odrzekł Ragle. - To Wozy przedsiębiorstwa komunalnego.
Prawdopodobnie widzieli go, gdy wychodził od pani Keitelbein i wsiadał do autobusu.
- Wyjdźmy stąd. Możemy porozmawiać w sklepie.
- Jak sobie życzysz. I tak musiałbym tam za chwilę wrócić.
Ponownie rozpoczęli lawirowanie między tłoczącymi się pojazdami.

- Co masz przeciwko przedsiębiorstwom miejskim? Czy to z powodu Billa Blacka?
- Całkiem możliwe.
- Margo powiedziała mi, że wczoraj pokazała się u nas Junie, ubrana niczym na własny ślub. Mówiła coś o adwokacie.
Ragle nie podejmował tematu. Wszedł do sklepu. Vic za nim.
- Gdzie możemy znaleźć ustronne miejsce?
- Tu, proszę - Vic wskazał na pomieszczenie, w którym przyjmowano czeki, na drugim końcu korytarza, tuż obok spirytualiów.
W małym pokoiku oprócz dwóch stołków były tylko cztery ściany. Victor natychmiast zamknął drzwi.
- Nikt nie może nas usłyszeć. Z czym więc przychodzisz? - usiadł na stołku.
- To nie ma nic wspólnego z Junie. Nie mam zamiaru czynić ci wyznań.
- I bardzo dobrze. Nie jestem w najlepszym nastroju do intymnych rozmów... Muszę ci powiedzieć, że się zmieniłeś, od kiedy ten taksówkarz wniósł cię do domu i położył na kanapie... Ciężko to wyrazić słowami i wskazać konkretne cechy, ale oboje z Margo długo mówiliśmy o tym dzisiejszej nocy.
- I co?
- Jesteś jakiś przybity, zamknięty w sobie...
- Całkiem możliwe.
- Albo spokojniejszy.
- Nie, spokojniejszy z pewnością nie jestem.
- Tam w barze nie pobili cię, mam nadzieję?
- Nie.
- Całe szczęście. A muszę się przyznać, że to była moja pierwsza myśl, gdy zobaczyłem cię wnoszonego przez Danielsa. Chociaż nie było widać, żebyś miał rozkwaszony nos, lub też coś w tym rodzaju. Ale często się zdarza, że obity człowiek dopiero po pewnym czasie zaczyna odczuwać skutki lania. Pamiętam, kiedy przed laty oberwałem w jakiejś knajpie, po kilku miesiącach zaczęły boleć mnie plecy...
- Bicia nie pamiętam. Ale wiem, że zostałem jak gdyby wzięty stąd.
- Skąd?
- Stąd! Przez nich! Vic podniósł głowę.
- Zostałem więc wzięty stąd i zatrzymałem się prawie na obrzeżu, oglądając rzeczy takimi, jakimi są. Nie takimi, jakimi jawią się naszemu postrzeganiu, lecz takimi, jakimi są w istocie. A później zostałem uśpiony i znalazłem się znowu tutaj, i urządzono wszystko tak, żebym nie pamiętał, bo wiedza o tych sprawach na nic by mi się nie zdała, ale...
- Ale co?... - Vic spojrzał w stronę hali przez okienko kasowe.
- Wiem z pewnością, że nie siedziałem dziewięć godzin w tym barze. Tak, byłem tam... mam niejasne wyobrażenie knajpy, ale przedtem, zanim się w niej znalazłem, byłem gdzie indziej, w jakimś domu. Coś tam robiłem wespół z innymi ludźmi, chyba wpadłem w ręce jakiejś szajki. Nie potrafię dokładnie opisać tego, co się stało... jak gdyby ktoś wymazał mi ten zapis z pamięci... na zawsze. Ale dzisiaj na kursie Obrony Cywilnej pokazano mi model fabryki i wiem z całą pewnością, że już wcześniej gdzieś ją widziałem. To znaczy, widziałem nie model, lecz oryginał. I te ciężarówki...
Obaj milczeli.
W końcu przemówił Victor.
- Jesteś pewny, że nie jest to tylko strach przed Billym Blackiem, który może cię przyłapać na uwodzeniu Junie?
- Nie. Na pewno nie.
- Okay.
- Te wielkie ciężarówki dostawcze na zewnątrz - Ragle wskazał za okno - one jadą daleko? Dalej, niż jeżdżą na ogół samochody?
- Nie aż tak daleko jak latają odrzutowce czy pływają statki oceaniczne. Ale owszem, niekiedy muszą odbyć drogę dwóch - trzech tysięcy mil.
- To wystarczająco dużo. O wiele więcej, niż udało mi zrobić ostatniej nocy.
- Chcesz znowu wybrać się na tułaczkę.
- Tak sądzę.
- A Konkurs?
- Jeszcze nie podjąłem w tej sprawie decyzji.
- Chcesz zaprzestać gry?
- Skądże znowu!
- Stoisz więc na rozdrożu.
- Tak. Ale chcę raz jeszcze spróbować. Tym razem jednak wiem, że nie może to być zwykła wędrówka na przedmieście. Nie pozwolą mi na to. Wyśledzą, schwytają i odwiozą do domu.
- Cóż więc chcesz zrobić? Schować się do kontenera i pojechać do wytwórni mrożonek?
- To jest jednak pewne rozwiązanie. Masz większe doświadczenie z tymi ciężarówkami. Codziennie oglądasz załadunek i rozładunek. Możesz mi poradzić.
- Wiem tylko tyle, że warzywa dostarczane są tu z fabryki, gdzie są sortowane, myte i mrożone. Nie mam pojęcia, jak ostra jest kontrola, czy często otwierają drzwi, jak długo musiałbyś się tam ukrywać. W końcu mógłbyś zostać zamknięty na miesiąc. Równie dobrze cała jazda może trwać tylko kilkanaście godzin...
- Znasz któregoś z kierowców? Vic zastanowił się.
- Nie. Właściwie nie znam żadnego. Wszystkie nasze kontakty ograniczają się tylko do „Dzień dobry" i „Do widzenia". Poza tym słyszę niekiedy, jak się nawołują. Bob, Mikę, Pete, Joe.
- Nic innego nie przychodzi mi do głowy. Ragle podjął mocne postanowienie dotarcia co fabryki, której model widział u Keitelbeinów. Nie chcę oglądać zdjęcia, pomyślał.
Tu jest potrzebna Rzecz sama w Sobie, jak powiedziałby Kant.
- Szkoda, że nie interesujesz się filozofią.
- Owszem, niekiedy czuję tego potrzebę - odparł Vic. - Ale w tej właśnie chwili o niczym filozoficznym nie rozmyślam. Natomiast wczoraj wieczorem, gdy jechałem do domu, widziałem istotnie rzeczy same w sobie, jak się przed chwilą wyraziłeś. Przejrzałem ułudy wyobraźni i ujrzałem ludzi, którzy są atrapami, autobus, który jest wysoką skrzynką przeszkloną ze wszystkich stron, fotele, kierowcę... Ale kierowca był prawdziwy. Wiózł mnie do prawdziwego domu, gdzie oczekiwała mnie realna rodzina i smaczna kolacja. Kierowca wiózł mnie. Tylko mnie. Mnie rzeczywistego.
Ragle sięgnął do kieszeni i wydobył małą, metalową kasetkę, którą zawsze nosił przy sobie. Otworzył i podsunął w stronę Victora.
- Co to jest?
- To właśnie jest rzeczywistość. Daję ci rzeczywistość. Vic wyciągnął pasek papieru.
- Tu napisano „Zdroje wody pitnej". Co to ma znaczyć?
- Poza wszystkim i nad wszystkim jest Słowo. Może jest to Słowo Boga. Logos. „Na początku było Słowo". Nie spojrzałem jeszcze za tę kurtynę. Wiem tylko tyle, co mogę dostrzec i odczuwam tylko to, co dotyczy bezpośrednio mnie. Lecz wierzę, że tak naprawdę żyjemy w zupełnie innym świecie niż ten, który postrzegamy i wierzę, że przez chwilę dokładnie wiedziałem, jaki on jest. Ale straciłem tę wiedzę. Owej nocy wszystko przepadło. Może w przyszłości...
Vic oddał mu metalową skrzyneczkę ze słowami:
- Chciałbym, żebyś się czemuś przyjrzał - podniósł okienko.
- Tam przy kasie siedzi duża, silna dziewczyna w czarnej bluzce. Ta z wielkimi piersiami.
- Znam ją. Świetna.
Dziewczyna przebierała właśnie palcami po czarnych klawiszach maszyny. Pracując, uśmiechała się - szeroki uśmiech - równe białe zęby.
- Mam wrażenie, że już mi ją przedstawiłeś.
- Tak. Lecz teraz całkiem na serio chcę cię o coś zapytać. Może zabrzmi to nie najlepiej, ale trudno. Ten problem jest zupełnie poważny i nie należy się z niego śmiać. Czy nie uważasz, że wszystkie twoje wątpliwości mógłbyś szybko rozwikłać, gdybyś zechciał się bliżej zapoznać z tą kobietą? Liza jest bardzo inteligentna - w każdym razie ma lepiej poukładane w głowie niż Junie Black. A już z pewnością jest bardzo atrakcyjna. I samotna, jak ty. Masz dość pieniędzy i jesteś dostatecznie sławny, żeby móc ją zainteresować. Reszta należy do ciebie. Przeleć ją parę razy, a polem porozmawiamy o filozofii i Immanuelu Kancie.
- Nie sądzę, żeby to się na coś przydało.
- Ale się zastanowisz nad tym, co powiedziałem?
- Stale będę o tym myślał.
- Świetnie. Skoro jesteś śmiertelnie poważny, myślę, że to dobry pomysł. A zatem, zamierzasz odbyć podróż w kontenerze?
- Czy to w ogóle możliwe?
- Możemy spróbować.
- Idziesz ze mną?
- Owszem. Chcę się temu przyjrzeć. A poza tym. świeże powietrze dobrze zrobi po tej dawce filozofii.
- Zatem powiedz mi, w jaki sposób zaciągnąć się na ciężarówkę w charakterze półoficjalnej załogi. W końcu to twój sklep. Zdaję się na ciebie.

O piątej po południu Bili Black usłyszał hałas ciężarówek parkujących pod oknami jego biura. W głośniku interfonu zapiszczał sygnał i odezwała się sekretarka.
- Pan Neroni do pana.
- Proszę wpuścić.
Otwarły się drzwi i po chwili do pokoju wszedł muskularny brunet w szarym kombinezonie.
- Proszę wejść. Niech pan opowiada.
- Zrobiłem kilka notatek - powiedział mężczyzna i położył na biurku taśmę. - To jest diariusz. Mamy też film, ale jeszcze nie wywołany. Grupa podsłuchująca doniosła, że około godziny dziesiątej dzwoniła do niego pańska żona. Nic szczególnego. Najwidoczniej chciał się
z nią spotkać na kursie organizowanym przez Obronę Cywilną, lecz odmówiła, gdyż była umówiona z koleżanką. Później telefonowała pani Keitelbein i przypomniała mu o planowanym na czternastą spotkaniu.
- Nie Keitelbein, lecz Kesselman - poprawił.
- Jakaś starsza kobieta z synem.
- Tak, w porządku. Ma pan rację.
Przypomniał sobie, że Kesselmanów poznał przed kilkoma laty w trakcie opracowywania całego programu. Właśnie wtedy pani Kesselman zakończyła cykl pogadanek o obronie cywilnej i przeszła do innego resortu.
- Poszedł na Kurs?
- Tak. Przedtem wysłał jednak rozwiązanie Konkursu. Black miał raczej mgliste pojęcie o pogadankach OC. Nie bardzo też wiedział, w jakim celu je prowadzono, lecz w końcu nie leżało to w jego gestii. Sprawa innego wydziału. Lepiej się nie wtrącać.
- Był tam ktoś jeszcze?
- Z tego, co wiem, nikt ważny.
- Bez znaczenia. Pani Keitelbein sama prowadziła zebranie?
- O ile mi wiadomo, sama. Tylko ona przywitała go na progu.
Neroni zmarszczył brwi.
- Czy jest pan pewny, że mówimy o tej samej osobie? Pani Kesselbein?
- Mniej więcej.
Był trochę zdenerwowany.
Ostatnie znajomości Ragle'a Gumma zachwiały i tak przecież płynne poczucie równowagi, które zawsze sobie cenił nade wszystko.
Teraz już wiemy, że może nam uciec, mimo to nie mamy żadnej gwarancji niestracenia go z oczu, myślał. Zbyt wiele pozostawiono tu na łasce przypadku. Powoli wracał do siebie.
Na początku trzeba sporządzić plany, zaś później zacząć je urzeczywistniać. W przeciwnym wypadku nie będziemy nic wiedzieć, aż zrobi się za późno na jakąkolwiek reakcję.
Następnym razem nie uda się nam go odnaleźć. A może - jeszcze następnym?
Tak czy owak zagrożenie jest zupełnie realne. Nie należy nie doceniać cudzego sprytu.
Gdy teraz będę chciał schować się w szafie, nikt mnie nie będzie potrzebował. Stanę się bezużytecznym śmieciem, zagubionym gdzieś wśród starych ubrań. Pogrzebany w cuchnących ciemnościach... to na pewno nie będzie mi służyć.

Gdy Margo wjechała na parking, nigdzie nie dostrzegła męża. Wyłączyła silnik, posiedziała przez chwilę spoglądając w kierunku głównego wejścia na szklane drzwi. Na ogół o tej porze jest już gotowy - mruknęła. Wysiadła z samochodu i podeszła do budynku.
- Margo! - zawołał Victor wychodząc z zaplecza. Szybki krok i napięcie widoczne na twarzy wskazywały, że coś się wydarzyło.
- Wszystko w porządku, kochanie? - spytała z niepokojem. - Chyba nie obiecałeś im, że będziesz pracował w sobotę?
Już od lat było to zarzewie wszelkich kłótni. Vic objął ją ramieniem i poprowadził w kierunku
samochodu.
- Nie pojadę dzisiaj z tobą do domu - otworzył pojazd, wepchnął żonę, wsiadł sam, zamknął drzwi i podniósł szybę.
Z zaplecza wyjechała potężna ciężarówka, zmierzając prosto w stronę małego volkswagena. Czy on zwariował? - pomyślała. Jeszcze kilka metrów i z ich samochodu zostanie tylko kupa zgniecionego żelastwa.
- Co on robi? - zapytała męża. - Czy on nie umie skręcać? A poza tym to nie jest droga wyjazdowa dla ciężarówek. Myślałam, że mi powiesz...
- Posłuchaj - Vic przysunął się bliżej żony. - W ciężarówce siedzi Ragle.
Spojrzała zdumiona.
Przez ułamek sekundy za szybą mignęła rzeczywiście twarz brata. Pomachał ręką.
- Co to ma znaczyć? Czy mam sądzić, że wraz z Ragle'm zamierzasz wjechać tym czołgiem na podwórko? Nie mam zamiaru trzymać w domu czegoś podobnego.
Oczyma wyobraźni widziała ciężarówkę zaparkowaną na podjeździe, oznajmiającą wszystkim sąsiadom, że oto jej mąż pracuje w delikatesach.
- Nie jedziemy tym do domu. Twój brat i ja postanowiliśmy się przejechać, ale zupełnie gdzie indziej. Pocałował ją.
- Nie martw się o nas. Nie wiem, kiedy wrócę. Chciałbym, żebyś załatwiła kilka spraw...
- Obaj jedziecie? - zdawała się zupełnie nie pojmować. - Powiedz, o co tu chodzi...
- Przede wszystkim musisz powiedzieć Billowi Blackowi, że ja i Ragle pracujemy w sklepie - przerwał żonie. - Nie mów nic więcej. Nie zdradź się, że wiesz, jak i kiedy wyjechaliśmy. Rozumiesz? Kiedy tylko Black pokaże się przed domem i zapyta o Ragle'a, masz mu po prostu powiedzieć, że pracuje w supermarkecie, że mi pomaga, gdyż jest za dużo roboty. Nieoczekiwana inwentaryzacja lub coś w tym rodzaju.
- Mogę cię o coś zapytać? - przerwała, w nadziei, że jednak czegoś się dowie, choć Vic najwyraźniej nie miał ochoty na rozmowę. - Czy wczoraj w nocy Ragle nie był przypadkiem z Junie Black, zaś ty chcesz go teraz ukryć przed Billem?
- Miły Boże, na pewno nie.
- Czy nie dlatego chcesz go gdzieś ukryć, żeby Bili go nie zamordował?
- Jesteś na fałszywym tropie, moja droga. Pocałował ją raz jeszcze i otworzył drzwi.
- Pozdrów od nas Sammy'ego. Podbiegł do samochodu.
- Co? - krzyknął, starając się usłyszeć w ogłuszającym hałasie głos Ragle'a. Za moment wrócił do Margo.
- Gdyby pytał o niego Lowery z Gazette, powiedz, że Ragle znalazł inny konkurs, gdzie więcej płacą.
Wrócił do ciężarówki.
Margo ujrzała, jak po chwili usiadł w szoferce razem z bratem.
- Wkrótce się zobaczymy - usłyszała na pożegnanie. Obaj pomachali rękoma.
Czarna chmura spalin spowiła samochód, który wolno podjechał w stronę ulicy. Długa kolumna wozów stanęła. Ciężarówka majestatycznie włączyła się w ruch. Jeszcze długo słychać było ryk potężnego silnika. Chyba stracili resztki zdrowego rozsądku, pomyślała. Włożyła klucz do stacyjki i zapuściła motor. Warkot volkswagena dołączył do niknącego w dali hałasu chłodni.
Pewnie chce pomóc Ragle'owi - myśl o szaleńczej wyprawie męża nie dawała jej spokoju - pojechali tam, gdzie jest bezpiecznie. Niedawno dowiedziała się, że Junie była u adwokata. Czyżby chcieli się pobrać? A może Bili nie zgadza się na rozwód? Co za straszna ewentualność - Junie Black szwagierką! Rozważając przebieg ostatnich wydarzeń wolno jechała do domu.
Ciężarówka wolno toczyła się w kolumnie samochodów.
- Chyba nie wierzysz, że to oszustwo zniknie, gdy tylko odjedziemy te kilka mil? - spytał Vic.
- Z zewnątrz dostarcza się żywność - odparł Ragle. - Tak samo jak w ZOO, gdzie zwierzętom zapewnia się pożywienie, w zamian za co mają tańczyć przed publicznością.. Ci mężczyźni rozładowujący skrzynie z konserwami, ogórkami, papierem toaletowym i chusteczkami do nosa, moim zdaniem, pomostem łączącym nas z prawdziwym watem. W każdym razie wydaje mi się to wysoce prawdopodobne. W przeciwnym razie na czym innym moglibyście się wesprzeć w naszych poszukiwaniach?
- Mam nadzieję, że on ma czym oddychać - niespokojnie poruszył się Victor, myśląc o kierowcy.

Poczekali, aż pozostałe samochody odjechały. Gdy Ted, który prowadził wóz, przerzucił puste kartony na wózek i wjechał do chłodni, Ragle ze szwagrem zaryglowali metalowe drzwi, zaś po chwili przedarli się do ciężarówki i zapuścili motor. Działo się to właśnie wtedy, gdy Margo oczekiwała Victora.
- Nie wydaje ci się, że lepiej byłoby zamknąć go w magazynie? Przecież i tak nikt tam nie zagląda...
- Sądzę, że udałoby mu się natychmiast zwiać. Tylko nie próbuj mnie pytać, w jaki sposób. Z góry mówię, że nie wiem.
Nie pytał. Spojrzał na ulicę. Już dawno minęli dzielnicę handlową. Ruch jakby zmalał.
Zaczęły się przedmieścia, ekskluzywne kwartały willowe, zabudowane eleganckimi, nowoczesnymi domkami, z których wyrastał las anten telewizyjnych, obok ogródki, małe baseny, wjazdy do podziemnych garaży, wysokie żywopłoty z sekwoi, samochody na podjazdach.
- Aż płonę z ciekawości, w jaki sposób nas zatrzymają?
- Może do tego nie dojdzie?...
- Nie sądzę. Musi się to stać prędzej czy później. Po chwili Victora opadły wątpliwości.
- Posłuchaj, jeśli się pomyliłeś i ta opowieść o dwóch światach to tylko płody nadmiernie pobudzonej fantazji przegrzanego umysłu, zostaniemy oskarżeni o kradzież i uprowadzenie. Żaden sąd nie będzie się zastanawiał nad wyrokiem. W ten sposób ja uwolnię się od uciążliwej, przyznaję, lecz mimo to miłej pracy w sklepie, zaś ty będziesz miał wreszcie spokój z wszelkimi krzyżówkami.
Zabudowania zrobiły się coraz rzadsze.
Przejechali obok stacji benzynowej, kawiarni, budki z lodami z motelu.
Ta smutna parada stacji benzynowych na peryferiach rodzinnego miasta... Mijając je zawsze czujemy, jakbyśmy byli już tysiące mil w drodze, smakując obcości i nie-przytulności czegoś nieznanego, odległego, co nie jest nasze... Na ogół nie rozpoznajemy reklam o obniżkach cen, polecających najróżniejsze usługi, niezbędne dla rozpoczynających daleką podróż wygnańców... mijamy je wdychając obce powietrze innych miast, krain, zapach obcej ziemi... Czujesz, jak serce podchodzi ci do gardła, tym wyżej, im dłużej żyłeś w swoim mieście...
Ale my nie chcemy tu mieszkać. Wyjeżdżamy, byle dalej, uwolniwszy się od krępujących więzów.
Czy poprzednim razem zdołałem umknąć aż tak daleko? - zastanawiał się Ragle.
Wjechali w obszar zupełnie nie zabudowany. Płaskie jak stół pola rozciągały się po obu stronach, siwiejąc w wieczornych mgłach podnoszących się znad parowów spowijających krzaki wikliny, otulających przydrożne drzewa.
Ostatnie skrzyżowanie.
Boczna droga, dzielnica przemysłowa... rampy... pociąg na torach w oczekiwaniu na rozładunek.
- Nic nie może się równać z zachodem słońca - rozmarzył się Vic.
Mijały ich samochody, lecz na ogół były to jedynie ciężarówki z oliwkowozielonymi plandekami. Kilka limuzyn.
- To jest ten bar - Vic wskazał na świecący kolorowy napis „Frank's Grill", jarzący się nad wejściem do nowoczesnego, ładnie zaprojektowanego budynku.
Kilka samochodów na parkingu.
Eleganckie towarzystwo w środku.
Minęli knajpkę.
- Tym razem udało się nam przejechać dalej. Ragle skinął głową.
Autostrada prowadziła w kierunku łańcucha górskiego, niewidocznego jeszcze za fioletową linią horyzontu.
Wysoko, pomyślał, wpatrując się w umykającą betonową wstęgę. Może dane im będzie dojechać. Jeśli nie, trzeba będzie spróbować iść na piechotę. A swoją drogą, w jaki sposób zdołałem tu dojść, nie mając auta? Chyba rzeczywiście byłem bardzo pijany, żeby dowlec się tak daleko za miejskie rogatki. Nic dziwnego, że w końcu tu utknąłem. "  Przemierzali monotonny teren. Pola, niewielkie wznieca, niekiedy jaskrawe reklamy po obu stronach szosy.

Nagle droga się podniosła, wjechali na pagórek, po chwili stoczyli się w dół.
- Takie niespodzianki zawsze przyprawiają mnie o ssanie w dołku - poskarżył się Victor, ocierając pot z czoła.
- Niezła zabawa, puścić ciężarówkę po takiej pochylni...
Całe szczęście, że samochód nie był wyładowany po brzegi. Dzięki temu tak mało wytrawny kierowca jak Ragle Gumm mógł zapanować nad kierownicą. Strach pomyśleć, co by się działo, gdyby chłodnię wypełniały główki kapusty.
- W każdym razie jedną przygodę mamy już za sobą
- odezwał się i nacisnął parę razy klakson. Obaj aż podskoczyli,
W polu widzenia ukazała się nagle czarno-żółta tablica i kilka prowizorycznych bud obok. Całość wyglądała raczej groźnie.

STANOWA INSPEKCJA SANITARNA. USTAWIĆ SIĘ W KOLEJCE DO KONTROLI

Ciężarówki winny się ustawić w kolejce do wagi.
- O tym właśnie cały czas myślałem - westchnął Vic.
- Będą nas ważyć. Niewątpliwie nie zapomną też sprawdzić, co wieziemy. Trzeba będzie otworzyć chłodnię. Spojrzał na Ragle'a.
- A może się zatrzymamy i zrobimy coś z Tedem?
Było już za późno na jakiekolwiek wybiegi i Ragle dobrze o tym wiedział. Samochód tej wielkości można było ujrzeć z daleka. Próba zatrzymania się tuż przed stacją kontroli byłaby z pewnością podejrzana.
Przy pierwszym baraku stały dwa samochody policyjne. gotowe ruszyć w każdej chwili w pościg. Nie pozostawało nic innego, niż tylko posłusznie poddać się formalnościom.
Mężczyzna w granatowym mundurze, czapce z odznaką i pistoletem przy pasie spojrzał na ustawiającą się na platformie ciężarówkę.
Po chwili znudzony machnął ręką, dając znak do otwarcia szlabanu.
Nie interesował się dokumentami ani ładunkiem.
-- Nie zatrzymał nas! - wykrzyknął podniecony Ragle, machając na pożegnanie kontrolerowi. - To tylko dla postrachu! Spójrz, wcale nie zwracają uwagi na ciężarówki. Interesują ich jedynie samochody osobowe!
Szybko minęli podniesiony szlaban.
Stacja kontroli powoli znikała z oczu. Umknęli. Ale tylko dlatego, że byli ciężarówką. Obaj ciągle patrzyli w lusterka wsteczne.
Długi rząd ciężarówek zaparkowanych przy skupisku baraków, oczekujących niby to na sprawdzenie dokumentów, był tylko atrapą, tak jak i cała placówka.
- Żaden z pojazdów dostawczych nie jest zatrzymywany - stwierdził z satysfakcją.
- Istotnie, miałeś rację - potwierdził Vic, ciągle patrząc się do tyłu.
- Gdybyśmy podjechali tu rodzinnym volkswagenem, usłyszelibyśmy zapewne, że gdzieś na karoserii stwierdzono obecność jakiegoś owada roznoszącego choroby zakaźne... cholerę azjatycką lub coś w tym rodzaju, wobec czego musimy zawracać, gruntownie wymyć samochód i odczekać cztery tygodnie tytułem kwarantanny... Gdybyśmy mimo to byli uparci i za miesiąc zgłosili się ponownie do odprawy, pewnie wykryto by zarazki grypy japońskiej, albo coś jeszcze gorszego...
Ragle ciągle pilnie przyglądający się trasie zauważył, że droga wyraźnie zmieniła się. Autostrada była podzielona na dwie jezdnie - każda na pięć pasów - jeden dla ciężarówek, drugi dla samochodów osobowych. Nawierzchnię wykonano z jakiegoś dziwnego, nieznanego mu materiału - w każdym razie z pewnością nie był to beton. Droga była szeroka, płaska i prosta.
Oto jest świat zewnętrzny, pomyślał.
Na autostradzie, mimo specjalnie wydzielonego pasa, Bie widziało się innych pojazdów poza ciężkimi samochodami dostawczymi.
Zniknęły także reklamy.
Ciężarówki jechały w tę i z powrotem, jedne wyładowane, inne puste, spieszące po kolejny ładunek.

Nieustający ruch.
- Lepiej włącz światła - odezwał się Vic, który zauważył, że wszystkie wozy jechały na światłach. - Dobrze jest trzymać się przepisów Kodeksu Drogowego, choć licho wie, czy tutaj taki znają.
Zmierzch zapadł już nad okolicą, samotny i cichy. W dali, wysoko na wieczornym niebie kołysał się ptak.
- Jak paliwo?
Vic spojrzał na wskaźniki.
- Wypaliliśmy dopiero połowę. Mówiąc szczerze, nie mam pojęcia, czy jest tutaj stacja benzynowa. A może mamy kanistry z zapasami? Wszystko zależy od tego, ile stromizn przed nami.
- Lepiej wypuśćmy Teda - zaproponował Ragle, który uświadomił sobie, że w tym innym świecie ich pieniądze mogą okazać się bez wartości. - Tak czy owak będziemy musieli w końcu kupić benzynę i coś do jedzenia. Może Ted ma coś w rodzaju karty kredytowej albo tutejszą walutę. Trzeba się dowiedzieć, w jaki sposób załatwia się tu te sprawy.
Szwagier rzucił mu na kolana stertę papierów.
- Karty kredytowe, dowody osobiste, karty żywnościowe. Ale pieniędzy przy nim nie znalazłem. Jednak karty kredytowe...
Umilkł na chwilę.
- Motele... Czy tutaj znają podobne urządzenia? Myślisz, że je znajdziemy?
- Nie wiem - odpowiedział Ragle.
Ciemności się powiększały. Nie było żadnych latarni, które choć na moment rozdzierałyby głęboką czerń nocy. Nie mijali też jakichkolwiek znaków drogowych. Jedynie rozległy płaskowyż ciągnący się aż po majaczący wąską, rdzawą linią horyzont. Wzeszły już gwiazdy.
- Czy będziemy tak jechali całą noc, aż do rana?
- Może.
Na jakimś zakręcie dostrzegli kępkę zarośli. Przyszła mu do głowy myśl, że przecież kiedyś już tutaj był.
Jak gdyby po raz drugi przeżywał tę samą sytuację... Vic ciągle przyglądał się papierom, które wyciągnął ze skrytki na dokumenty.
- Co myślisz o tym? - pokazał Ragle'owi żółty pasek. Fosforyzujący napis głosił:

WSPANIAŁY ŚWIAT

Na każdym rogu widniał żółty, fosforyzujący wąż wygięty w kształcie litery S.
- Z tyłu się lepi - powiedział Vic. - To chyba plakietka na szybę.
- Coś w rodzaju „Pij tylko mleko" - rzucił obojętne spojrzenie.
Po chwili odezwał się zmęczonym głosem.
- Zastąp mnie przy kierownicy. Chyba masz lepsze oczy. Victor przejął kółko z jego rąk. - Zobacz na samym dole, co tam napisali mniejszymi literami.

POWSZECHNE PRAWO ZWIĄZKOWE ZOBOWIĄZUJE DO NOSZENIA TEJ NALEPKI ZAWSZE

Oddał kartkę.
- Chyba spotkamy jeszcze więcej zadziwiających i niezrozumiałych rzeczy.
Propagandowe hasło bardzo go zaniepokoiło, Prawo...
- Mamy tego jeszcze więcej - szwagier pokazał cały plik plakietek.
- Najwyraźniej nalepiają przy wyjeździe i odrywają przy wjeździe do naszego miasta.
Rozejrzawszy się, czy nie towarzyszy im żaden inny samochód, zjechali na pobocze.
- Pójdę do chłodni - Ragle podniósł się z fotela. - Muszę zobaczyć, czy ma dosyć powietrza. Poza tym ,chcę go zapytać o te nalepki.
- Wątpię, czy poinformuje cię wyczerpująco na ten temat. - Vic nerwowo wyślizgnął się zza kierownicy.
Mimo to Ragle przecisnął się w kierunku ciężkich, metalowych drzwi i załomotał pięścią.
- Hallo, Ted... Żyjesz jeszcze?
- Tak jest. Wszystko w porządku, panie Gumm - odpowiedział mu stłumiony głos.
Nawet ten mnie zna. Na poboczu autostrady, na pustkowiu między miastami, nawet na tamtym świecie jestem sławny.
- Niech pan posłucha, panie Gumm - mówił kierowca wsadziwszy głowę w szparę między uchylonymi dwoma skrzydłami żelaznych wrót. - Niech pan wysłucha mnie uważnie. Z pewnością nie orientuje się pan, w jakim świecie się znajdujemy i w jaki sposób należy się poruszać w tym pustkowiu. Nie ma pan najmniejszej szansy. Robi pan sobie krzywdę. Sobie i wszystkim. Prawdę mówię, nie kłamię. Pewnego dnia, gdy będzie pan myślał o tej awanturze, wspomni pan moje słowa i przyzna, że miałem rację.
Jakaś mała karteczka opadła na ziemię.
Ragle podniósł i zobaczył wypisane na skrawku papieru numery.
- Co to jest?
- Gdy tylko przybędziemy do najbliższego miasta, proszę natychmiast zadzwonić pod ten numer.
- Jak daleko jesteśmy od miasta?
- Nie wiem dokładnie - po chwili namysłu odrzekł więzień. - W tej ciemnicy nie sposób się zorientować.
- Ma pan dosyć powietrza?
- Tak - w głosie słyszał rezygnację, a zarazem zdenerwowanie. - Panie Gumm, pan musi mi uwierzyć. Nie obchodzi mnie, jak długo będę jechał w tej chłodni... O jedno tylko proszę... Niech pan zadzwoni pod ten numer. Za godzinę, najpóźniej dwie.
- Dlaczego?
- Tego nie mogę zdradzić. Niech pan posłucha. Z pewnością długo trwały przygotowania do uprowadzenia mnie i tej ciężarówki. Doceniam pański spryt. Ale też i pan musi docenić starania, które mnóstwo ludzi włożyło w produkcję tych archaicznych pojazdów, w utrzymanie tej autostrady, przygotowanie kamuflażu i wszystkiego, co związane jest z całą akcją.
Oby tak tylko dalej, życzył sobie Ragle słysząc, jak kierowcy rozwiązuje się język.
- Nie ma pan pojęcia, w jaki sposób należy prowadzić tę maszynę, a przecież jest prawdopodobne, że może się zdarzyć wypadek... zderzenie, poślizg, kto to może przewidzieć... A poza tym jest kilka tuneli, gdzie samochód się nie zmieści... Skąd pan może wiedzieć, który przejazd należy wybrać?
Umilkł.
- A do czego służą te nalepki? Hasło i wąż?...
- Boże wielki! - jęknął kierowca.
- Należy je przykleić?
Więzień długo klął, wreszcie odpowiedział.
- Jeśli pan nie przyklei ich na właściwym miejscu, wszyscy wylecimy w powietrze. Bóg mi świadkiem, że nie zmyślam!
- Gdzie wobec tego należy je umieścić?
- Niech mnie pan wypuści, to sam je przykleję. Inaczej nigdy się pan nie dowie - głos kierowcy powoli przechodził w histeryczny krzyk. - Niech mnie lepiej pan uwolni, żebym mógł je przykleić, inaczej pierwszy lepszy czołg rozniesie nas w drzazgi.

CZOŁG

To słowo go przestraszyło. Podszedł do szoferki.
- Sądzę, że musimy go wypuścić.
- Słyszałem - odrzekł Vic. - Też tak myślę.
- Ale może nam uciec...
- To prawda... Nie możemy ryzykować. Ale milsze mi życie niż pewność, że Ted ciągle siedzi w chłodni. Ragle wrócił na tył pojazdu. Odryglował drzwi. Kierowca, ciągle klnąc, zeskoczył na ziemię. - Tu jest plakietka. Co oprócz tego musimy zrobić?

- Musi się pan dowiedzieć wszystkiego? - zapytał z goryczą.
Kierowca ukląkł, oderwał wierzchnią warstwę folii i przykleił karteczkę na tylnym zderzaku. Pięścią wyrównał zmarszczki.
- W jaki sposób myśli pan zaopatrywać się w benzynę? - zapytał wstając.
- Mamy kartę kredytową - niepewnie odpowiedział Ragle.
- Kartę... śmiechu warte. Ta karta... To po prostu atrapa. Zabytek muzealny, podrobiony specjalnie w celu pełnego kamuflażu. Od dwudziestu lat już nikt tego nie używa. Tak samo zresztą, jak zwykłego oleju napędowego.
Spojrzał na Gumma.
- Teraz jest wszystko racjonowane. Ciężarówki jeżdżą na nafcie.
- Nafta?... - powtórzył Ragle. - Myślałem, że na ropie.
- Nie.
Kierowca postukal w baki.
- Nie używamy oleju. Obecnie używa się zupełnie innego napędu. Turbiny pracujące na nafcie to jedyny istniejący obecnie model silnika. Oprócz tego musi pan wiedzieć, że w pierwszej stacji benzynowej, gdzie zechcecie kupić naftę, od razu się zorientują, że coś nie jest w porządku. Zaś tu, na zewnątrz - głos ponownie stał się skrzekliwy - musicie być szczególnie ostrożni. Żadne ryzyko nie wchodzi w rachubę. Za to się płaci życiem.
- Zechce pan jechać z nami, czy też woli pan wysiąść?
- zapytał Ragle, któremu udzielił się strach kierowcy.
- Ma pan wolny wybór.
- A idźcie sobie do diabła - machnął ręką i wzruszył plecami.
Jeszcze przez chwilę słychać było znikające w ciemności kroki.
To moja wina, że otworzyłem drzwi, pomyślał Ragle. Teraz nie mogę już nic zrobić. Nie dogonię go, nie zdzielę w głowę.
Pobiłby mnie. Nas obu. Poza tym, to nie odpowiedź. Nie tego szukamy.
- Poszedł sobie. I tak mieliśmy szczęście, że wcześniej nie otworzył drzwi i nie zbiegł w zamieszkałym terenie.
- Lepiej jedźmy. Mam prowadzić? Mogę cię wyręczyć.
- Dziękuję.
- Przykleił plakietkę?
- Tak.
- Jestem ciekaw, ile czasu potrzebuje, żeby powiadomić tutejszą policję?
- Wcześniej czy później dowiedzieliby się o nas i bez niego.
Przez całą godzinę nie spotkali po drodze żadnego pojazdu, ani jakichkolwiek zabudowań. Gdy wyjechali z ostrego zakrętu, mknąc w dół spadzistej drogi, dostrzegli grupę jasnoniebieskich świateł.
- Mamy wreszcie coś - rzucił znad kierownicy Vic. - Możemy zahamować, albo jechać dalej. Jak radzisz?
- Musimy się zatrzymać - Ragle rozpoznawał w oddali samochody osobowe stojące wzdłuż autostrady.
Gdy zwolnili, z ciemności wynurzyło się dwóch mężczyzn wymachujących latarkami.
- Wyłączyć silnik. Światła zostawić. Wysiadać - zakomenderował jeden z nich.
Nie mieli wyboru. Ragle posłusznie otworzył drzwi i wysiadł z szoferki. Za nim zeskoczył Victor. Mężczyzna z latarką nosił mundur, lecz w ciemności trudno było się zorientować w kolorze i kroju uniformu. Na głowie miał hełm pomalowany w ten sposób, że zupełnie nie odbijał światła. Poświecił w twarz wpierw Ragle'owi, później Victorowi.
- Otworzyć z tyłu. Ragle odsunął skobel.
Mundurowy wraz z dwoma innymi wspiął się na przyczepę. Poświecił po kątach. Po chwili zeskoczył z powrotem.
-- O’kay.
Dowódca patrolu wręczył Gummowi perforowany zwitek papieru.
- Możecie ruszać.
- Dziękuję - wymamrotał zaskoczony. Nie wierząc własnemu szczęściu weszli do szoferki i zapuścili silnik. Upłynęło kilka minut, zanim ochłonęli z wrażenia.
- Pokaż, co dostałeś - odezwał się Vic. Ragle przytrzymał kierownicę i lewą ręką sięgnął do kieszeni. Wyciągnął formularz.
Kontrola graniczna 31 03.04.98
Pod spodem kolumny dziurek.
- Proszę, oto i data - powiedział Ragle. Trzeci kwietnia 1998.
- Wydaje mi się, że wyglądali na zadowolonych z tego spotkania. Nie znaleźli tego, czego szukali. I pomyśleć, że przed godziną byłoby zupełnie inaczej.
- Nosili mundury.
- Tak, wyglądali jak żołnierze - potwierdził Vic. - Jeden miał nawet broń, ale nie mogłem rozpoznać, co to za rodzaj. Chyba toczy się wojna, lub coś w tym rodzaju.
Albo dyktatura wojskowa, pomyślał Ragle.
- Nie wiesz, czy sprawdzali, w jakim miejscu mamy naklejoną tę żółtą plakietkę? W zdenerwowaniu nie zwróciłem uwagi...
- Ja też zapomniałem się przypatrzeć.
Jakiś czas potem zobaczyli przed sobą coś jakby miasto. Skupiska świateł, regularne rzędy jarzących się punkcików z powodzeniem mogłyby uchodzić za latarnie uliczne. Neony, świetlne znaki i słowa...
Gdzieś w kieszeni tkwiła kartka, którą wręczył mu kierowca. Numer, pod który niezwłocznie musi zatelefonować.
- Kontrolę graniczną już przeszliśmy - odezwał się Vic. - Kiedy świecieli mi w oczy, myślałem, w jaki sposób wyrwać by się do jakiejś kawiarenki i obstalować ciepłe rogaliki. Dzisiaj jadłem tylko śniadanie.
Podwinął mankiet chcąc spojrzeć na zegarek.
- Wpół do jedenastej. Od dwunastu godzin jestem o suchym pysku.
- Zatrzymajmy się. Skoro już jesteśmy w pobliżu miasta, spróbujmy zatankować. Jeśli się nam nie powiedzie, trzeba będzie zostawić ciężarówkę i ruszyć na piechotę.
Wskaźnik paliwa pokazywał, że bak jest już prawie pusty. Resztki kończyły się zaskakująco szybko. Byli jednak w drodze dobry kawał czasu.
Kiedy dotarli do pierwszych domów, coś go zaniepokoiło.
Czegoś tu brakowało.
Oczywiście. Nie było stacji benzynowej.
W ich świecie, przy drodze dojazdowej nawet do bardzo podrzędnego miasteczka po obu stronach szosy stały co najmniej dwie stacje obsługi.
Tymczasem tutaj nie widział jeszcze ani jednej.
- Nie jest to najlepsza wróżba - mruknął. Lecz brak aparatów tankujących harmonizował z brakiem śladów najmniejszego bodaj ruchu. Skręcił w boczną uliczkę i zahamował przy jakimś przydrożnym kamieniu.
- Dobry pomysł - Victor w mig zrozumiał, o czym myślał szwagier. - Na piechotę szybciej coś znajdziemy. Poza tym nie będzie nam groziło, że zaalarmujemy całe miasto rykiem silników.
Ostrożnie wysiedli i stanęli w kręgu światła rzucanego przez pobliską latarnię. Rozejrzeli się ciekawie.
Domy wyglądały zupełnie normalnie.
Małe, jednopiętrowe prostopadłościany z ogródkami. Trawniki w ciemnościach były czarne.
Z pewnością liczą sobie co najmniej trzydzieści lat, pomyślał Ragle. Niewiele zmieniły się w ciągu ćwierćwiecza, przynajmniej oglądane w nocy. Jakiś budynek wystający I ponad pozostałe wydawał się być kamienicą czynszową.
- A jeśli nas zatrzymają i zapytają o dowody tożsamości lub coś w tym rodzaju, co wtedy? - zaniepokoił się Vic. - A może lepiej wcześniej się na to przygotować?
- Jałowe rozważania. Nie możemy mieć pewności, co nas zapytają.
Był zdenerwowany. Nie mógł zapomnieć strachu kierowcy i skwapliwości, z jaką oddalił się od ciężarówki.
- Wszystko wyjdzie w praniu - powiedział z determinacją.
Ruszyli w stronę autostrady.
Światła pierwszego domu, który napotkali, należały do nocnego lokalu. Dwaj młodzi ludzie siedzieli przy barze i jedli kanapki. Wyglądali na uczniów. Włosy mieli związane u góry w kucyki podtrzymywane długimi szpilami z kolorowymi łebkami. Jednolicie ubrani w fosforyzujące niebieskie okrycia podobne nieco do starorzymskich tog, ramiona spięte metalowymi pierścieniami, na nogach skórzane sandały.
Gdy jeden z nich przechylił się, wypijając resztki jakiegoś napoju z dużego kufla, Ragle zobaczył, że ma wytatuowane policzki. Ze zdumieniem przekonał się także, że zęby z obu chłopców są spiłowane w trój kąciki.
Kelnerka za szynkwasem nosiła zwykłą zieloną bluzkę. Także włosy nie przedstawiały niczego nadzwyczajnego.
Lecz ci chłopcy... Ragle patrzył na nich przez parę niezłych chwil, zanim nie zauważyła go kelnerka.
- Chyba będzie lepiej, jeśli wejdziemy do środka, zamiast tak sterczeć pod oknem - trącił w ramię Vica.
Drzwi otwierały się automatycznie. Tak jak w supermarkecie.
Chłopcy odprowadzili ich wzrokiem, gdy przemaszerowali środkiem sali. Z westchnieniem ulgi schronili się w kącie. Wyposażenie lokalu wydawało się normalne. Napisy, oświetlenie, tablica z menu. Nie rozumieli jedynie cen. 4-5, 6-7, 2-0... najwidoczniej nie podane w dolarach lub centach. Ragle wpatrywał się w spis potraw, jak gdyby decydował się, co ma zamówić. Kelnerka sięgnęła po bloczek.
Jeden z młodzieńców skinął Ragle'owi i Vicowi, mówiąc głośno do towarzysza:
- Krawaciarze... śmierdzą tchórzem... Roześmieli się. Zbliżyła się kelnerka.
- Dobry wieczór.
- Dobry wieczór - mruknął Vic.
- Co pani może nam polecić? - Ragle z miejsca przystąpił do rzeczy.
- Zależy od tego, jak bardzo jesteście głodni,
Pieniądze.
Te przeklęte pieniądze...
- A co powiedziałaby pani na kanapki z szynką i serem i kawę?
- Dla mnie to samo. I ciastko a' la mode.
- Co proszę? - zapisywała zamówienie.
- Ciastka z lodami - poprawił się Vic.
- Oh... - kiwnęła głową i wróciła do baru. Agresywny młodzian nie dawał za wygraną.
- Krawaciarze z całym antykwariatem na plecach... jak myślisz... - nachylił się i zaczął szeptać coś do ucha drugiemu. Obaj wybuchnęli głośnym śmiechem.
Gdy kanapki i kawa stały już na stole, zaś kelnerka oddaliła się na swoje miejsce, wyrostek obrócił się na stołku.
Tatuaż na policzkach odpowiada wzrokowi na metalowych obręczach, zauważył Ragle. Spojrzał wyraźniej i mógł zidentyfikować już od początku dziwnie mu znajomy ornament. Motywy z waz greckich. Atena i jej sowa. Kora wychodząca z Hadesu.
Chłopak odezwał się do Vica.
- Hej, ty, wariacie! Lunatyku! Ragle poczuł zimny pot na plecach. Udawał, że jest wyłącznie zajęty kanapką. Blady i oblany potem. Vic sprawiał podobne wrażenie.                 .
- Hej, do ciebie mówię...
- Zamknij się, albo zaraz cię stąd wyrzucę - wtrąciła się kelnerka.
- Krawaciany goguś - powtórzył. Wsadził kciuki do uszu.
Kelnerka nie wydawała się zaskoczona. Dłużej już tego nie zniosę - Ragle czuł, jak robi mu się to gorąco, to zimno. Nie uda mi się przejść przez to piekło. Kierowca miał rację. 
Idziemy - odezwał się do Vica.
- Hmm... - szwagier zapchał się kanapką. Szybko wypili kawę. Wstali i podeszli do lady. Rachunek. To już po nas.
- Musimy się zbierać - odezwał się przepraszającym tonem Ragle. - Niech pani już podaruje sobie to ciastko.
Ile płacimy?
Kelnerka podliczała coś w notatniku.
- Jedenaście, dziesięć.
Ragle otworzył portfel. Obaj chłopcy spojrzeli z ciekawością. Kelnerka także wychyliła się zza kontuaru, gdy zobaczyła pieniądze.
- Ojej... Już od lat nie widziałam banknotów. Przecież wycofano je z obiegu. Ale chyba ciągle są ważne. Zwróciła się do jednego z wyrostków.
- Ralf, czy banki przyjmują jeszcze banknoty? Chłopiec skinął twierdząco.
- Niech pan poczeka. Ale resztę otrzyma pan w żetonach.
Ujęła pełną garść plastikowych żetonów. Przyjęła pięciodolarowy banknot i dała mu sześć krążków.
- Dziękuję.
Vic i Ragle wyszli, zaś dziewczyna sięgnęła po przerwaną lekturę.
- Cóż za dziwaki - odezwał się pierwszy Victor kończąc jeść kanapkę. - Te podrostki. Szczyle przebrzydłe...
Wariat, pomyślał Ragle. Czyżby mnie rozpoznali?
Przystanęli na rogu.
- Co teraz?... Te żetony z pewnością nam się przydadzą. Ragle otworzył zapalniczkę i zbliżył do płomienia jeden z plastikowych krążków.
- Najwidoczniej to jakiś zamiennik metalu. Bardzo lekki. Tak jak żetony na jedzenie z czasów wojny.
Wojna, westchnął w duchu Ragle. Żetony na racje żywności. Żer. Żeton.
- Ale teraz nie obowiązuje zaciemnienie. Płoną wszystkie światła.
- To nie te same płomienie... Inne czasy...
Umilkli.
- Nic z tego nie rozumiem. Pamiętam drugą wojnę... jednak to, co tu widzę, jest zupełnie niepodobne do tamtych lat. Przecież od tamtej chwili minęło ponad pięćdziesiąt lat. My mamy trochę ponad czterdzieści. Stąd wniosek, że nie żyliśmy w czasie wojny, ani tym bardziej przed jej wybuchem. Wszystko, co wiemy o latach dwudziestych i trzydziestych, musieli w nas jakoś wymodelować...
- Albo też przeczytaliśmy - dodał Ragle.
- Czyż więc nie wiemy wystarczająco dużo? Jesteśmy tu, n a zewnątrz. Widzieliśmy to... - stracił wątek.
- Oni mieli spiczaste zęby.
- A w dodatku nie mówili czystą angielszczyzną... Raczej coś w rodzaju pidżinu.
- Całkiem możliwe.
- I te afrykańskie symbole. Ubranie.
Kiedy mnie zobaczyli, jeden z nich zawołał „Wariat".
- Oni wiedzą - powiedział Ragle. - Wiedzą o mnie. Ale nie przywiązują do tego znaczenia.
Z nieokreślonych bliżej powodów te cyniczne młode twarze niepokoiły Ragle'a. Widzowie.
- Zadziwiające, że nie są w wojsku - rozmyślał Vic.
- Z pewnością jeszcze zdążą.
Nie wydawało mu się, żeby byli w stosownym wieku. Chyba za młodzi. Najwyżej szesnaście, siedemnaście lat. Gdy tak stali na rogu, usłyszeli w ciemności czyjeś kroki. Dwie sylwetki zbliżały się do latami.
- Hej, wariacie... - odezwał się jeden z nich. - Lunatyku!
Z butą weszli w krąg światła.
Ramiona wyciągnęły się.
Puste twarze nie wyrażały żadnych ludzkich uczuć.
- A teraz zróbcie stop-stop!

Chłopak z lewej strony sięgnął do kieszeni i wyciągnął skórzane etui. Wyjął cygaro. Małą, złotą gilotynką obciął koniec i włożył w usta gruby, popielatobrązowy kształt.
Jego towarzysz, równie ceremonialnie, wyjął wysadzaną szlachetnymi kamieniami zapalniczkę. Podał ogień. Pierwszy odezwał się ten, który palił cygaro:
- Hej, wy, w krawatach. Macie przy sobie dużo martwej monety. Kelnerka zrobiła kant.
Chyba myślą o pieniądzach, zorientował się Ragle. Zapewne barmanka nie powinna była przyjmować banknotów. Ci chłopcy ją skłonili, by zgodziła się na zapłatę w dolarach, pomimo że doskonale wiedzieli to, co wiedział także kierowca ciężarówki: banknoty dawno temu wycofano już z obiegu.
- I co? - zapytał Vic, wczuwając się w ich żargon.
- Wielkiemu białemu człowiekowi musicie oddać. Krawaty muszą oddać świeżą flotę. Bo jak nie, to... - zacisnął pięść właściciel diamentowej zapalniczki.
- Oddaj mu parę żetonów - półgłosem polecił Victorowi.
Vic włożył cztery krążki w nadstawioną otwartą dłoń chłopaka.
Wyrostek skłonił się w pas. Jego towarzysz przyglądał się całej transakcji z ubocza.
- Krawaty, chcecie prędko - przyspieszacza? Szybko - szybko. Titi - fiuuut - pytał chłopak z zapalniczką. Miał minę, jak gdyby rzecz szła o coś arcyważnego.
- A może, Krawaty, klap-klap-plajta-buum, w samo błoto z salonów... - klaskał przy tym w ręce, wybijając jakiś egzotyczny rytm tak szybko, że patrzyli oczarowani.
- Pewnie - zaryzykował Vic. Obaj chłopcy schylili się i zaczęli coś szeptać. Wreszcie jeden z nich rozpoczął petraktacje.
- Dużo przyspieszacza za dużo martwej floty, Krawaciarze. Chłopczyk jest też klap-klap - bez grosza. Potrzeba dużo zielonych papierów.
- Za chwilę - odezwał się Ragle. - Musimy omówić tę sprawę.
Stali i patrzyli, gdy tym razem Vic i Gumm schylili się i zaczęli szeptać między sobą. Najwidoczniej wydało im się, że oczekiwanie trwa zbyt długo.
Chłopak z cygarem podszedł i wyciągnął otwartą dłoń.
- Martwa flota... Tu... - postukał.
Ragle wyciągnął portfel i położył jeden banknot.
- Tyle wystarczy.
Ten, który tylko przyglądał się transakcji, po chwili narady z przyjacielem podniósł w górę dwa palce.
- Masz jeszcze jednego dolara? - Ragle trącił w bok szwagra. - Temu też trzeba się opłacić.
- Lepiej go zapytaj, jakie ci dają gwarancje, że nie wezmą pieniędzy i nie zmyją się bez śladu - Vic pogrzebał w portfelu.
- Trudno, musimy ryzykować. Chyba nie sądzisz, że takie podrostki mogą cokolwiek zagwarantować. Podał jeszcze jeden banknot. Ponownie skłonili się w sam pas.
- A teraz prowadźcie do przyspieszacza. Jeszcze jeden ukłon i biegiem ruszyli wzdłuż ulicy. Po krótkim wahaniu Ragle i Victor dołączyli do chłopców. Droga prowadziła przez ciemne, puste uliczki, na przełaj przez cuchnące hałdy śmieci, trawniki, tereny zabudowane garażami, jakieś dojazdy.

Wreszcie dopadli zdyszani do jakiejś kamienicy. W załomie zobaczyli schody. Jeden z przewodników pchnął furtkę i wskazał ręką w górę. Po chwili schody zatrzeszczały. Ten, który prowadził, zapukał do drzwi u szczytu. Ktoś otworzył.
- Szybko wchodzić. Krawaty - szepnął. Ciężkie, żółtawe światło wypełniało pomieszczenie. Ragle rozejrzał się, żeby stwierdzić, że znajdują się w zupełnie normalnym mieszkaniu, którego jedyna nadzwyczajność mogłaby polegać na prawie kompletnym braku mebli. Przez uchylone drzwi dojrzał kuchnię: zlew, stół, kuchenka gazowa, lodówka. Dwoje pozostałych drzwi było zamknięte.
W pokoju siedziała grupka młodzieży, na podłodze. Niektórzy ubrani byli podobnie do tych z baru: togi i sandały, naramienniki, tatuaże. Inni nosili jednorzędowe marynarki i białe koszule. Jedynym sprzętem, jaki dojrzał. był telewizor, lampa i regał z książkami. Oderwał oczy od wyposażenia pokoju, gdyż uświadomił sobie, że wszyscy taksują go badawczym spojrzeniem.
- Tu przyspieszacz... - ssał dawno wygasłe cygaro.
- A teraz nóżki siad-siad - wskazał na podłogę.
- Co takiego? - zdziwił się Vic.
- Nie będziemy mogli wziąć przyspieszacza ze sobą? - zapytał Ragle.
- Nie - chłopak wskazał raz jeszcze na rozsiadłe po kątach towarzystwo. - Siadać!
Po chwili zniknął w drugim pokoju.
Za moment wrócił z zakorkowaną butelką, którą podał Ragle'owi. Wszyscy pilnie przyglądali się tej scenie.
Ragle wprawnym ruchem wybił korek.
- Trójchlorek węgla? - zdziwił się Vic.
- Tak - odparł Ragle, który uświadomił sobie, że wszyscy siedzieli tutaj, wąchając trójchlorek węgla.
- Powąchać!
Ragle podejrzliwie zbliżył butelkę do nosa. Miał już okazję wąchać coś podobnego, lecz nie przypominał sobie, by oddziaływało to na niego w jakiś specjalny sposób, poza silnym bólem głowy. Podał szwagrowi.
- Nie, dziękuję...
Chłopak w garniturze, siedzący, jak inni, na podłodze, odezwał się wysokim głosem.
- Zauroczyć tych Krawaciarzy. Wszyscy wybuchnęli śmiechem.
- To dziewczyny - szepnął Vic wskazując na grupę w garniturach.
Rzeczywiście, ci, których początkowo brali za przyzwoicie ubranych młodych ludzi, sprawiających o wiele lepsze wrażenie od tych w togach, choć wszyscy byli wygoleni na łyso, okazali się rodzaju żeńskiego. Ragle utwierdził się w tym przekonaniu, studiując delikatne rysy twarzy całej grupy w jednorzędówkach i białych koszulach. Nie używały makijażu. Gdyby jedna z nich się nie odezwała, trudno byłoby dojść do tego odkrycia.
- To damski przyspieszacz - skonstatował Ragle.
Wszyscy umilkli.
Jedna z dziewczyn wydęła pogardliwie ustka.
- Zgrywa się.
Twarze chłopców pociemniały.
Wreszcie jeden z nich wstał, podszedł do kąta i zatrzymał się przy plastikowym pojemniku. Wyciągnął długą rurkę z dużą ilością dziurek na różnych wysokościach. Jeden koniec wsunął w nos, zatkał drugą wolną dziurkę i dmuchnął, przebierając palcami po wyrżniętych w rurce otworach.
Rozległa się dziwna, płaczliwa melodia.
- Słodki flet-fletnia - odezwała się inna dziewczyna. Chłopak przerwał po chwili, wyjął z nosa instrument, wysmarkał się w kolorową chusteczkę, którą wyciągnął z rękawa togi i skierował spojrzenie na Ragle.
- Jak czuje się wariat?
Zapominają o żargonie, gdy są wściekli, pomyślał Ragle. Wszyscy skupili uwagę na nich obu, zwłaszcza dziewczyny.
- Wariat? - zdziwiła się dziewczyna. - Prawdziwy wariat?
- Oczywiście - potwierdził chłopak. - Zwariowany smutas-krawaciarz. Lunatyk.

Wyszczerzył zęby, spodziewając się akceptacji, lecz widać było, że nie czul się pewnie.
- A co, może nieprawda?
Ragle milczał. Vic patrzył się w sufit.
- Jesteście sami? A może są jeszcze inni?
- Tylko my. Spojrzeli zdumieni.
- Tak. Jesteśmy sami - wydawało się, że głos Ragle'a budził w zgromadzeniu respekt. - Jesteśmy samotnymi wariatami.
Nikt się nie poruszył. Wszyscy milcząc przyglądali się obcym.
Któryś z chłopców roześmiał się.
- Mamy więc zbzikowanych Krawaciarzy. I co z tego?
- wzruszył ramionami i sięgnął po swój flet.
- Zagraj na fletni-flecie - poprosiła dziewczyna. Dwaj inni także sięgnęli po instrumenty. Rozległ się dźwięk trzech fletów.
- Tracimy tu czas - powiedział Vic.
- Tak. Lepiej zbierajmy się - Ragle chciał już otwierać drzwi, gdy odezwał się jeden z fletnistów.
- Hej, Krawaciarze!... Stanęli.
- Military Police was szuka. Wyjdziecie i wpadka. Podjął przerwaną melodię. Towarzystwo kiwało twierdząco głowami.
- Wiecie, co Military Police robi z wariatami? - zapytała dziewczyna, odpowiadając jednocześnie, gdyż nie spodziewała się usłyszeć czegoś sensownego od przybyszów.
- Military Police częstuje ich dawką c.c.
- Co to jest? - zdziwił się Victor. Wszyscy wybuchnęli śmiechem, lecz nikt nie wyjaśnił znaczenia skrótu. Flety grały dalej.
- Krawaty bledną - powiedział chłopak w przerwie
na oddech.
Schody zatrzeszczały. Flety umilkły. Pukanie. Już nas mają, pomyślał Gumm.
W pokoju nikt się nie poruszył. Drzwi lekko się odemknęły.
- Wy nieznośne bachory - odezwał się czyjś gruby głos. - A mówiłam, że po dziesiątej ma tu być cicho
- pokazała się głowa starszej, zaniedbanej kobiety. Po chwili do pokoju weszła gruba starsza pani w wyplamionej podomce i futrzanych kapciach na nogach.
Nagle drgnęła. Dostrzegła mężczyzn w krawatach.
- A ci dwaj, kim są? - zapytała podejrzliwie. Już zdążyli donieść, smętnie rozmyślał Ragle. Ted i kelnerka mieli wystarczająco dużo czasu, by wykręcić numer bezpieki. Na dole czekają czołgi i funkcjonariusze MP. Cóż, w każdym razie dokonaliśmy swego. Jesteśmy w pozaświecie.
Możemy być szczęśliwi, że przekonaliśmy się, że mamy rok 1998, a nie 1959, że trwa wojna, że chłopcy ubierają się niczym zachodnioafrykańscy Murzyni, zaś dziewczyny golą się na pałę, gustując w męskich garniturach.
Zmieniły się pieniądze i nie ma już silników Diesla. Wiemy tylko tyle, co zdołaliśmy zobaczyć, nie wiemy jednak najważniejszego. Co się właściwie dzieje? Po co zbudowano nasze stare miasto, stare samochody i ulice? Po co ta maskarada?
- Kim są ci dwaj panowie? - powtórzyła kobieta. Chwila ciszy, po czym odezwała się dziewczyna.
- Szukają mieszkania.
- Czego? - spytała z niedowierzaniem kobieta.
- Mieszkania - potwierdził chłopak. - Właśnie przed chwilą się poznaliśmy. Są w potrzebie. Zgasiła pani światło na zewnątrz?
- Tak - odpowiedziała, ruszając w stronę schodów.
- Jeśli ci dwaj panowie pójdą ze mną, to im pokażę.
Na schodach chwyciła za poręcz, lecz odwróciła głowę, by nie tracić ich z oczu.
- Chodźcie - ciężko chwytała oddech. Twarz nabrzmiała zmęczeniem.
- Mam bardzo ładne mieszkanka. Chcecie razem czy osobno?

Spojrzała na nich z powątpiewaniem.
- Chodźmy najpierw do biura... Omówimy warunki i dopełnimy formalności.
Na dole zapaliła światło.
Nagie, nie osłonięte żarówki wskazywały drogę wokół całego domu, aż do frontowego wejścia. Na ganku stało staromodne krzesło.
Antyk, także z punktu widzenia roku 1959.
Niektóre rzeczy nie podlegają metamorfozom czasu, pomyślał Ragle.
- Tu proszę - kobieta otworzyła odrapane drzwi.
- Jeśli panowie będą tak dobrzy...
Pani McFee weszła pierwsza.
Znaleźli się w ciemnym, przesyconym zapachem naftaliny pokoju.
Tapety, oprawione w złocone ramy obrazy, niezliczone zdjęcia, lampy i lampki, dywaniki na podłodze, kominek z suszonymi kwiatami, obok pocztówki. Nad gzymsem widniał wykuty lub wymalowany napis. „Nowy wspaniały świat przynosi całej ludzkości błogosławieństwo radości".
- Chętnie bym się dowiedziała - Pani McFee opadła w pluszowy fotel - czy macie zawód i stałe źródło dochodów...
Otworzyła szufladę i wydobyła grubą, w skórę oprawną księgę.
- Owszem, mamy.
- Jaka branża?
- Handel - pospieszył z odpowiedzią Yictor. - Prowadzę supermarket.
- Co takiego?... - stara kobieta przyłożyła dłoń do ucha, chcąc lepiej słyszeć. W klatce rozkrzyczała się papuga.
- Cicho, kochanie - uspokoiła pstrokate ptaszysko.
- Owoce i warzywa. Mam sklep... - powtórzył.
- Jakie warzywa? - spytała.
- Wszystkie rodzaje - odparł zdenerwowany.
- Skąd pan je dostaje?
- Dostarcza się je ciężarówkami.
- Aha... A pan jest pewnie inspektorem? - zwróciła się do Ragle'a.
Milczał.
- Nie dowierzam komiwojażerom - potrząsnęła sceptycznie głową. - Niedawno był tu taki jeden. Chciał mi sprzedać kilka kilogramów. Nie sądzę, żeby to był jeden z panów, choć nie jest to wcale wykluczone. Oczywiście zapewniał mnie, że są zdrowe, że nie rosły na górze, lecz hodowano je na miejscu, w szklarniach piwnicznych, ale nie kupiłam. Z daleka potrafię wywąchać RA. Chociaż pokazywał mi etykiety, faktury i zaświadczenia, uwzięłam się i nie kupiłam. RA wyczuwam na odległość.
RA... radioaktywność... zrozumiał Ragle. To wszystko, co rośnie na powierzchni ziemi jest skażone i grozi chorobą popromienną. Długo będą trwały skutki wybuchu atomowego.
Tak. Te ciężarówki wjeżdżające i wyjeżdżające z miasta dostarczają po prostu żywność z podziemnych magazynów.
Kupowanie skażonych pomidorów i arbuzów jest niebezpieczne.
- W naszym towarze nie ma ani śladu RA - zapewnił Victor.
- Przybyliśmy z daleka dopiero wczoraj wieczorem - dodał Ragle.
- Byliśmy ciężko chorzy - rozżalił się Vic. - Wojna... niech nam pani opowie, co się stało.
- A jak pan myśli? - zainteresowała się staruszka, sięgnąwszy po okulary w rogowej oprawie. W jej oczach czaiła się podejrzliwość.
Pani McFee pośliniła palec i zaczęła kartkować księgę.
- To dziwne... nie wiecie niczego o wojnie?
- Proszę mówić! - wykrzyknął Vic. - Na miłość boską, niech nam pani powie...
- Jesteście werbownikami? - przestraszyła się.
- Nie.
- To wasze szczęście. Nie mam nic przeciwko patriotyzmowi, lecz noga żołnierza nie postanie w tym domu. Zbyt wiele awantur wywołują.
Nie dowiemy się od niej niczego interesującego, pomyślał Gumm.
Żadnych widoków na jakieś rozsądne informacje.
Trzeba kończyć te farsę.
Na stoliku stało zdjęcie młodego mężczyzny w mundurze. Przyjrzał się uważnie.
- Kto to jest?
- Mój syn. Jest teraz w Anvers przy wyrzutni rakiet. Już od trzech lat nie widzieliśmy się. Od kiedy zaczęła się wojna.
Tak niedawno temu, pomyślał Ragle. Być może w tym samym czasie, gdy skończyli budowę
schronu.
W tym samym czasie, gdy rozpoczął się Konkurs.
„Gdzie znajduje się mały zielony ludzik" Prawie trzy lata temu...
- Były tu jakieś strzały, wybuchy? - zapytał.
- Nie rozumiem pana.
- Niech pani wybaczy... - Ragle nie czekając na pozwolenie nacisnął klamkę sąsiednich drzwi i wszedł do następnego pokoju.
Jadalnia.
Masywny, dębowy stół, sczerniały ze starości, wiele
krzeseł, kredens z zastawą... Fortepian.
Podszedł do regału i sięgnął po nuty.
Tanie, sentymentalne romanse, skoczne piosenki, śpiewane najczęściej przez wiejskie kobiety lub żołnierzy. Zwrócił uwagę szczególnie na jeden szlagier. „Lunatyk
w odwrocie. Marsz".
Wziął tekst, zaniósł do pierwszego pokoju, podał Victorowi.
- Zobacz.
Razem, wiersz po wierszu, przeczytali słowa piosenki.

Straconyś pan, Mister Loon 
Bo nie rozdzielisz świata.
Bo bufon z ciebie. Mister Loon, 
Strasznyś popełnił błąd
Bo niebo lśni tak ślicznie, 
Przyszłość lśni letargicznie, 
Lanie dostaniesz - przestaniesz. 
Więc ręce do nieba, ręce do nieba 
Zanim będzie za późno.

- Umie pan grać na fortepianie? - ucieszyła się staruszka.
- Lunatyk... to wróg, prawda? - spojrzał na gospodynię.
Niebo. Księżyc. Luna. Lunatyk. Wariat - ten, który spadł z Księżyca.
On i szwagier to nie ci, których poszukują patrole. Wojsko goni za wrogiem, spadającym z Księżyca. Wojna toczyła się między Ziemią a Księżycem, Z tego, co zauważył, wynikało, że Księżyc także zamieszkiwali ludzie - może koloniści buntujący się przeciwko rodzinnej planecie. Przecież chłopcy w barze nazwali ich lunatykami. Wojna domowa.
Już wiedział, na czym polega jego zadanie. Rozwiązując codziennie krzyżówkę, występuje w roli zbawcy planety.
Wysyłając prawidłowe rozwiązanie podaje współrzędne czasoprzestrzeni, w której ma nastąpić desant nieprzyjaciela. Wypełniam jedno rozwiązanie po drugim.
A wtedy ci ludzie - kimkolwiek są - wysyłają antyrakiety do wyznaczonego obszaru. Do tego miejsca, w tym czasie.
Dzięki niemu jednemu - jedynemu uczestnikowi i jedynemu zwycięzcy Konkursu, wszyscy pozostają przy życiu - wyrostki z tatuażami na policzkach, jego szwagier, siostra, kierowcy ciężarówek, Bili BIack, Kesselmanowie, Keitelbeinowie... i wreszcie - on sam.
To właśnie chcieli mi powiedzieć na kursie Obrony Cywilnej, pomyślał. Kurs... nic innego, niż wyłożona w skrócie historia wojny domowej aż do dnia dzisiejszego. Historia świata, który jest. Modele z 1998 dla przypomnienia. Lecz dlaczego nie pamiętam?
- Czy mówi pani coś nazwisko: Ragle Gumm?
- W tej chwili nic już ono nie znaczy - uśmiechnęła się smutno staruszka. - Wedle tego, co wiem, Ragle Gumm powiesił się w swoim czasie. Obecnie jest cała rzesza ludzi, którzy w ten sposób się nazywają i spełniają tę samą misję. Od początku już to wiedziałam.
Vic zaczerpnął powietrza.
- Myślę, że pani się myli, pani McFee. Wiem z całą pewnością, że jest to tylko jeden człowiek, który nadal żyje i spełnia swe zadanie.
- Czy chce pan, żebym uwierzyła, że niejaki Gumm codziennie prawidłowo podaje odpowiedź?
- Tak - nie wytrzymał Ragle. Vic pokiwał twierdząco głową.
- Hm... Chyba pan przesadza...
- Nie... on naprawdę ma talent... Obdarzony jest przecudowną zdolnością odczytywania kształtu całej struktury na podstawie jednego, maleńkiego fragmentu.
- Niech pan posłucha - staruszka przybrała poważny ton. - Żyję na tym świecie znacznie dłużej niż wy, lecz pamięć mam całkiem dobrą. I doskonale wiem, że Ragle Gumm żył kiedyś zajmując się projektowaniem mody damskiej. Muszę jednak przyznać, że miał więcej szczęścia niż dobrego smaku, gdy jego przeraźliwe kapelusze z serii „Miss Adonis" zrobiły furorę.
- Kapelusze?...
- Nawet jeden gdzieś mi się uchował - z trudem podniosła się z fotela i podeszła do szafy. Po chwili szperania wśród najróżniejszych rupieci wyciągnęła suto zdobiony przedmiot.
- Proszę. Oto on - podała filcowy kapelusz. Kształtem przypominał raczej męskie nakrycie głowy.
- Tylko proszę nie myśleć, że nosili to mężczyźni. Początkowo był przeznaczony dla panów, lecz ponieważ nikt nie chciał kupować tego cudu, przerobiono go na damski i w ten sposób Ragle Gumm zrobił karierę jako dyktator mody.
- Chyba zbił niezły majątek? - zainteresował się Vic.
- Tacy oszuści zawsze dorabiają się milionów - potwierdziła z ubolewaniem starsza pani. - To tylko kwestia szczęścia. Pan Gumm miał go wystarczająco dużo. Moim zdaniem, aż nadto. A jeszcze później, kiedy wszedł na rynek z syntetycznym aluminium... - chwilę się namyślała - ...nazwał swój wynalazek aluminidem. To już były bajońskie sumy. Ale, jak zwykle bywa z wielkimi karierami, ten, kto wszedł aż na sam wierzchołek, z tym większym hukiem spada. Jemu też powinęła się noga. Kiedy zrozumiał, że cały interes legł w gruzach, popełnił samobójstwo. Nie powtarzam tu piętek ... - dodała przezornie - mówię szczerą prawdę. Znam człowieka, którego żona pracowała w M P i powiedziała zupełnie jednoznacznie „Ragle Gumm powiesił się", Już od dwóch lat nie żyje. Na jego miejsce powołano zaś innego, powierzając mu zadanie obliczania współrzędnych ataków rakietowych z Księżyca. I tak to się ciągnie aż do dzisiaj...
- Rozumiem - powiedział Ragle. Pani McFce ciągnęła triumfalnym tonem.
- Kiedy go zmuszono, aby udowodnił, w jaki sposób zdołał obliczyć współrzędne ataku na Denver, załamał się. Wszyscy mogli się przekonać, że wszystkie rzekome wyliczenia, które podawał armii, były fikcją. Wielki bluff!,.. Nie chcąc się tłumaczyć przed sądem, władzami, społeczeństwem i prasą, musiał to zrobić... inaczej i tak by go zniszczono.
Vicotr podszedł do drzwi.
- Czas na nas.
- Tak. Rzeczywiście, musimy już iść. Dobranoc-poszedł w ślady szwagra.
- A mieszkanie? Panowie chcieli zobaczyć mieszkanie? - Pani McFee z niespodziewaną żwawością pospieszyła za nimi. - Jeszcze nie miałam sposobności oprowadzić panów..
- Innym razem. Dobranoc.
Wyszli na ganek i zeszli schodami na dół. Staruszka wychyliła się z okna.

- Ale panowie jeszcze tu wrócą? - zakrzyknęła z nadzieją.
- Kto wie... może później? - odpowiedział Ragle.
Oddalili się.
- Zapomniałem. Wszystko zapomniałem.
Ragle Gumm nie mógł się uwolnić od natrętnego pytania.
W jaki sposób tak dokładnie wymazał z pamięci zapis tego świata?
Dlaczego tylko drobne, nieznaczne szczegóły przywodziły mu na myśl wspomnienia rzeczywistości świata zewnętrznego?
Chociaż, kto wie, może jego świadomość nie gra tu żadnej roli?
W końcu on sam liczył się tylko o tyle, o ile mógł dobrze spełniać misję, którą mu wyznaczono. Wszystko inne było nieważne.
Jeśli jutro nie zasiądzie w swoim pokoju, przeglądając jak zwykle poranną gazetę, jeśli nie otworzy jej na stronie z Konkursem, jeśli raz jeszcze nie ogarnie go uczucie zażenowania na widok swego nazwiska i zdjęcia, jeśli nie przystąpi do codziennych czynności, wszystko może przepaść.
Nic dziwnego, że Ted - kierowca - tak mnie błagał.
Nic dziwnego, że na pierwszej stronie Times'a ogłoszono go człowiekiem roku 1997.
- Nigdy nie sądziłem, że można się czegokolwiek nauczyć z tekstu szlagierów - odezwał się szwagier.
Nagle Ragle zatrzymał się.
- Już wiem! Wtedy, w nocy u Kesselmanów. Zdjęcie w gazecie. To była moja fabryka aluminium!
- Raczej fabryka aluminidu - poprawił go Vic. - W każdym razie ta stara tak powiedziała. Czy przypomnę sobie o wszystkim? Co jeszcze mogło się wydarzyć?
- Możemy chyba wracać do domu - zaproponował Victor. - W każdym razie ty. Jutro rano musisz zająć się małym zielonym ludzikiem. W końcu ja niewiele się liczę w całej tej rozgrywce. Razem z Margo, Blackami i wszystkimi innymi jesteśmy tylko przystawką do twego dobrego samopoczucia... Z pewnością w tutejszych łazienkach światło zapala się pociągając za sznurek. Albo to doświadczenie z ekspedientkami... Wszystkie pobiegły w tym samym kierunku. Chyba pracowały w jednym sklepie, zanim zatrudniono je w naszym sztucznym mieście. Stąd te jednakowe reakcje.
Zobaczyli przed sobą morze świateł.
- Chyba jesteśmy w centrum - Ragle przyspieszył kroku. Przypomniał sobie o kartce z numerem telefonicznym, którą otrzymał od kierowcy. Trzeba będzie zadzwonić do dowództwa armii, albo jakiejś władzy... Do kogokolwiek, kto sprawuje pieczę nad tym światem. A później - wrócić. Po co?
- Dlaczego to jest konieczne? - zapytał. - Dlaczego nie mogę szukać zielonego ludzika siedząc tu, na miejscu, bez odbierania mi świadomości i całego cyrku wokół siebie? Po jaką cholerę wmawiają we mnie, że żyję w roku 1959 i zajmuję się krzyżówką, konkursem czy coś w tym rodzaju?
- Nie mnie o to pytaj - odpowiedział Vic. - Z pewnością nic ci nie powiem. Stanęli przed neonem, głoszącym różnokolorowym napisem:
APTEKA
- Może stąd uda się nam zatelefonować?
Weszli do środka.
Sklep był zadziwiająco mały.
Wąska nora, zastawiona półkami błyszczącymi szkłem opakowań, śmierdząca chemikaliami, wśród których królował zapach waleriany. Jasno oświetlona.
Nie dostrzegli ani klientów, ani sprzedawcy.
Ragle stanął przy kontuarze i rozglądał się w poszukiwaniu automatu.
Czy oni w ogóle mają automaty telefoniczne? - zapytywał się w duchu.

- Czym mogę służyć? - z zaplecza dobiegł damski głosik.
- Chcielibyśmy zadzwonić. To pilne.
- Proszę nam pokazać, w jaki sposób obsługuje się telefon? - dodał Vic, nie mając ochoty na dalsze bawienie się w zgadywankę. - Nie jesteśmy tutejsi.
- Oczywiście - starsza pani w białym fartuchu wyłoniła się zza regałów. Uśmiechnięta starsza pani w butach bez obcasów.
- Dobry wieczór, panie Gumm.
Rozpoznał ją. Pani Keitelbein.
Nie przestając się uśmiechać, podeszła do drzwi. Przekręciła klucz w zamku i opuściła żaluzje. Wróciła do kontuaru.
- Jaki to numer? Ragle podał kartkę.
- Oh - zdziwiła się, gdy spojrzała na zapisane przez Teda cyfry. - Już rozumiem. To telefon do centrali dowodzenia w Denver. Zaś ten następny, to... - potarła w zamyśleniu czoło. Prawdopodobnie do kogoś z wojsk rakietowych. Miejmy nadzieję, że jeszcze żyją. Nie wiem, czy zdaje sobie pan sprawę, ale będzie pan rozmawiał z grubą rybą. Oddała kartkę.
- I jak wrażenia? Dużo pan sobie przypomina?...
- Myślę, że niemało.
- Pomógł coś ten model fabryki, który pokazałam na Kursie?
- Oczywiście.
W istocie, fabryka była tu skojarzeniem pierwszorzędnej wagi. Gdy tylko ją zobaczył, wsiadł do autobusu i pojechał do supermarketu.
- Miło mi.
- Mieszka pani tak blisko Nielsonów i ciągle o czymś mi przypomina, wywołując wspomnienia z rzeczywistości. Czy mam uważać, że także należy pani do Dowództwa?
- W pewnym sensie tak.
- Może więc wyjaśni mi pani, dlaczego tak wiele zdążyłem zapomnieć?
- Ooo... to nie jest prosta sprawa. W zasadzie nie miał pan nic do gadania. Musiał pan zapomnieć, gdyż go do tego zmuszono. Przykro mi, ale to było konieczne. Po nocy
u Kesselmanów nigdy nie wróciłby pan dobrowolnie do miasta.
- Ale przecież ci strażnicy, kierowcy ciężarówek, urzędnicy, kontrolerzy... mieli mieć na mnie oko, a w końcu udało mi się ich wykiwać...
To byli ludzie, którzy zbudowali miasto.
- Czy od początku żyłem w amnezji?
- Tak.
- Jednak pani chciała, żebym sobie coś przypomniał?
- Oczywiście. Dlatego, że należę do „Lunatyków", jak ich się tutaj nazywa. Naszą grupę ściga właśnie MP. Zaś pan, panie Gumm, podjął kiedyś decyzję, żeby do nas przystąpić. Nawet zdążył pan wszystko spakować w oczekiwaniu na ewakuację, lecz akcja nie wypaliła. Oczywiście, pilnie pana śledzono, gdyż jest pan niezbędny tutejszemu państwu, które za żadną cenę nie może zrezygnować z usług świadczonych przez pana. Dlatego trafił pan na wygnanie, do miejsca zbudowanego wedle najlepszych zasad „złotych klatek". Ragle Gumm został zatrudniony przy grach wojennych, ale o tym już pan wie. Powiem tylko, że choć cieszy się pan względną swobodą... nie zna pan jednak wolności.
W tym białym fartuchu przypomina raczej pielęgniarkę niż pracownika wywiadu, pomyślał Ragle.
Rzetelnie i opiekuńczo. Zdecydowanie. Niczym dobra siostra miłosierdzia.
- A dlaczego zdecydowałem się przejść na waszą stronę?
- Nie przypomina pan sobie?
- Nie.
- A zatem mogę służyć stosowną lekturą. Dam panu coś w rodzaju mapy po zakamarkach własnego życiorysu...

Schyliła się, wyciągnęła spod lady jakąś teczkę i wyjęła kilka druków.
- Na początek numer Times'a z 14 stycznia 1996, z pańskim zdjęciem na okładce i biografią w środku. Oczywiście znajdzie się tu tylko tyle, ile można było bez obaw powiedzieć opinii publicznej.
- A co powiedziano ludziom?
- Że cierpi pan na chorobę płuc i w celu kuracji musi wyjechać do Ameryki Południowej. Według oficjalnych danych mieszka pan w Peru, w Ayacucho.
Sięgnęła po jakąś książkę.
- A to jest podręcznik historii współczesnej, zatwierdzony przez władze do użytku w szkołach „Wspaniałego Świata".
- Może zechce pani wyjaśnić mi ten slogan.
- To nie jest żaden slogan, lecz oficjalna nazwa rządzącej tu kliki. Ci pomyleńcy uważają, że eksploracja Kosmosu jest bezsensownym zajęciem dla bandy dziwaków, toteż na każdym kroku afiszują się z afirmacją obecnego porządku na starej kochanej Ziemi. Według obecnego rządu podróże międzyplanetarne są pierwszym krokiem w kierunku zburzenia ustawionego przy stworzeniu świata porządku i ładu Uniwersum. Za wszelką cenę nie chcą dopuścić do osiedlania się na „potępionych przez Boga i przez ludzi nieznanych pustyniach, rozciągających się w bezmiarze groźnych otchłani". Teraz chyba zdaje pan sobie sprawę ze znaczenia nazwy „Lunatycy"?
- Owszem. To koloniści na Księżycu.
- Niezupełnie ma pan rację - odpowiedziała z wahaniem. - Ale wszystkiego można się dowiedzieć z tej książki, gdzie znajdzie pan także raport o prawdziwych przyczynach i przebiegu toczącej się obecnie wojny - podała mu broszurę zatytułowaną „Walka przeciwko tyranii".
- Co to jest? - zdziwił się. Czuł, że to hasło było mu bliskie, że gdzieś je już widział, lecz utracił wraz z resztą pamięci.
- Ta broszura krążyła wśród tysięcy pracowników
Ragle Gumm Company. W fabrykach i zakładach, biurach, ośrodkach obliczeniowych i sklepach, które należały do pana. Nie zrezygnował pan ze swojej własności, rozumie pan. Po prostu zgodził pan się pracować dla rządu za pensję - poryw patriotyzmu. Ma pan talent przewidywania miejsc, gdzie trafią bomby lunatyków. Ale gdy zaczął pan pracować dla rządu, po paru miesiącach przeszedł pan odmianę serca... zawsze widział pan rzeczy z większą od innych przenikliwością.
- Mogę wziąć je ze sobą? - wskazał na pisma. Bardzo chciał zdążyć do domu i zgodnie ze zwyczajem pogrążyć się w myśleniu.
- Przykro mi, ale nie. Wszyscy już wiedzą, że zdołał pan zbiec. Kiedy pan wróci, zechcą znowu pozbawić pana świadomości. Byłoby lepiej, gdyby został pan tu na miejscu i przeczytał to wszystko natychmiast. Jest dopiero jedenasta.
Do rana mamy jeszcze czas. I tak nikomu pan już nie może pomóc.
- Jesteśmy tu bezpieczni? - rozejrzał się niepewnie Vic.
- Tak.
- Military Police nie ma zwyczaju zaglądać w te strony?
- Niech pan wyjrzy na ulicę - poradziła pani Keitelbein.
Obej podeszli do okna i spojrzeli przez żaluzje.
Na ulicy nie było żywego ducha.
W dali rozpościerały się puste, ciemne pola.
- Znajdujemy się między dwoma miastami - wyjaśniła kobieta. - Gdy tylko przekroczyliście granicę, ogłosiliśmy stan gotowości. Zresztą już od dawna nie siedzieliśmy cicho. Przed miesiącem zajęliśmy Stare Miasto, jak je nazywają pionierzy. Zbudowali je, więc mogli je tak nazwać.
Po chwili przerwy podjęła opowieść.
- Nigdy pan nie wpadł na myśl, żeby zacząć się zastanawiać nad tym, gdzie właściwie pan żyje? Jak się nazywa miasto, gdzie pan mieszka? Powiat? Stan?
- Nie - wyznał szczerze Ragle, zarzucając sobie w duchu tępotę.
- A wiecie, gdzie teraz jesteśmy?
- Nie - tym razem towarzyszył mu Vic.
- Wyoming - tak nazywa się to miejsce. Jesteśmy w Wyoming Zachodnim, w pobliżu granicy z Idaho. Wasze miasto jest jedną z licznych starych miejscowości zniszczonych w pierwszych dniach wojny i odbudowanych przez pionierów. Trzeba im przyznać, że mają wielki talent do tworzenia tych sztucznych oaz życia. Znakomicie umieją imitować środowisko naturalne. Chyba pan pamięta o domu, który tak usilnie stara się uprzątnąć Margo, żeby dzieci nie zrobiły sobie krzywdy. Podrzuciliśmy tam tę starą książkę telefoniczną i gazety. To dawny arsenał.
Ragle usiadł przy kontuarze i począł czytać własną biografię.

Rozkoszował się lekturą przywracającą jego pamięci poszczególne twarze, osoby, nazwiska... urealniała przeżycia, czyniła współczesnym wszystko, co kiedyś już należało do niego. Żadni mężczyźni w szarych drelichach nie mącili nocnej ciszy.
Tym razem dane mu było przeczytać znany numer Times'a bez żadnych nieprzyjemnych przygód, od pierwszej do ostatniej strony.
„Stawiaj na Moragę - z nim osiągniesz więcej".
Walka wyborcza roku 1987 stanęła mu niczym żywa przed oczyma.
,,Zwyciężać z Wolfem".
Tak, ten człowiek właśnie wygrał.
Patrzył na szczupłą, wątłą sylwetkę profesora prawa z Harvardu, razemm z wiceprezydentem przysięgającego na Konstytucję.
Cóż za ironia losu, myślał.
Ten niepozorny człowiek jest odpowiedzialny za wojnę domową.
Wspólna kampania wyborcza. Troska o jak największą ilość oddanych głosów. Czy tamten długo wytrzyma?
To przecież śmieszne, gdy ręka w rękę idą z jednej strony doktor obojga praw, a z drugiej właściciel sieci kolei żelaznych.
Prawo rzymskie niewiele ma wspólnego z tonami soli

i wszystkich innych towarów, na których zarabiał właściciel kolei.
- Przypominasz sobie Johna Moragę? - zapytał Victora.
Szwagier odpowiedział zdumionym spojrzeniem.
- Oczywiście - mruknął.
- Szkoda, że tak wykształcony człowiek dał się wciągnąć w to bagno. Mecz między potęgami gospodarczymi nie jest dobrą zabawą, gdy w bramce stoi idealista. Może nieźle oberwać i nikt nie zechce mu wtedy pomóc. Zbyt izolowany i za naiwny.
Za dużo nałykał się teorii, a za mało zna prawdziwe życie - pomyślał.
- Nie mogę ci przyznać racji - zaoponował Victor uroczyście. - To przecież człowiek, który postawił na jedną szalę wszystkie swoje zasady i upierał się przy realizacji swego programu politycznego mimo wszystkich niesprzyjających okoliczności.
Ragle spojrzał zdumiony na szwagra.
W jego pamięci odżyła napięta atmosfera dyskusji i sporów, gorących polemik. Nocne debaty w kawiarni.
Partyzantka.
Nie chciałbym się znaleźć pewnej pięknej nocy z widelcem do sałatek w plecach. Widelcem wykonanym z księżycowej rudy żelaznej.
Nie kupuj niczego z Księżyca. Bojkotuj wszystko, co obce. W imię zasad.
- Kupuj anty-rudę! - wykrzyknął, jak za starych, dobrych czasów.
- Kupuj tylko to co własne! - zawołał bez zwłoki Vic.
- Dlaczego? A w czym tkwi różnica? Przecież to wszystko jedno, z jakiej siali wykonano sztućce. Księżycowa czy ziemska - obie jednakowo dobre. Stal jest zawsze taka sarna, niezależnie od miejsca wydobycia. Czy jeśli nie masz w domu niedźwiedzi polarnych, znaczy tym samym, że Antarktyda jest wrogiem państwowym nr l? Ruda to ruda.
Wielka debata w parlamencie na temat polityki zagranicznej i perspektyw rozwoju. Zapomnij o tym. Ale jeśli to było coś warte? Co wtedy?
W 1993 prezydent podpisuje dekret, mocą którego gospodarczy rozwój Ameryki ma się oprzeć o Księżyc. Owacje. Hurra.
Wielka parada na 5-th Avenue.
A zaraz potem powstanie.
Bunt wilków.
- Zwyciężać z wilkami!
- Moim zdaniem była to raczej banda sprzedawczyków - zaprotestował Vic.
Pani Keitelbein cały czas przysłuchiwała się tej dyskusji.
- Prawo mówi wyraźnie, że w przypadku utraty przez prezydenta zdolności sprawowania władzy, jego miejsce winien zająć wiceprezydent. W jaki sposób przyszła ci do głowy myśl o zdrajcach? - oburzył się Ragle.
- To była zupełnie inna sytuacja. Prezydent nie umarł ani nie utracił zaufania narodu, lecz tylko zachorował. W tym wypadku wiceprezydent pełniący obowiązki głowy państwa powinien wykonywać polecenia chorego prezydenta aż do czasu, gdy odzyska on pełnię sil lub do momentu rozpisania nowych wyborów. Tymczasem ten kupiec wykorzystał sytuację, wydając bajońskie sumy na opracowanie i wdrożenie planu z Księżycem. Pewnie chciał się przypodobać bandzie liberałów z Kalifornii... Idioci, którzy stracili zdrowy rozsądek
- Victor kipiał w oburzenia. - Ptasie móżdżki o mentalności bywalców dyskotek. Byle szybciej i dalej w podrasowanych wozach. Nie widzą dalej czubka własnego nosa.
- Wyczytałeś to chyba w jakiejś gazecie i teraz recytujesz, bo pamięć ci wróciła - skomentował Ragle monolog szwagra. - Nie wierzę, że sam to wymyśliłeś.
- Cały ten opętany pomysł był żywą ilustracją do freudowskich odkryć. Sublimacja niezaspokojonych chuci... Po cholerę pchać się na Księżyc? Dla kogo normalnego mógłby być Księżyc jedynym celem życia, niż dla tabunu młokosów, szukających ekscytujących przeżyć. Obłęd!
- Vic podniósł oskarżycielsko rękę. - Nie dość, że obłęd, to jeszcze sprzeczne z prawem!
- Skoro sądzisz, że było to przedsięwzięcie nielegalne, seksualne zahamowania nie grają tu żadnej roli.
Jesteś nielogiczny, drogi mężu mojej siostry, pomyślał. Chcesz mieć oba atuty w swoim ręku, choć jedno przeczy drugiemu.
Nie najlepiej świadczy to o twojej dojrzałości. I jest niezgodne z prawem.
Mówisz, byleby mówić. Wszystko jedno, co, byleby tylko się sprzeciwiać. Dlaczego jesteś przeciwny zasiedleniu Księżyca? Boisz się wszystkiego, co obce? A może to przyzwyczajenie do wylegiwania się w domowych pieleszach?...
Radio wrzeszczało.
- ,,... złożony ciężką chorobą nerek prezydent John Moraga powiedział naszemu korespondentowi, że przeprowadzi gruntowną kontrolę decyzji swego zastępcy, uwzględniając w szczególny sposób wymogi stawiane przez wzgląd na bezpieczeństwo państwa i zgodność podpisywanych ustaw z literą prawa..."
Dokładnie skontroluje. Biedny stary człowiek, cierpiący na nerki.
- To był najlepszy prezydent w ciągu ostatniego półwiecza.
- Idiota - mruknął Ragle. Pani Keitelbein twierdząco pokiwała głową. Grupa pierwszych kolonistów wezwana na przesłuchanie oświadczyła, że nie zwróci otrzymanych pieniędzy, czego zażądały władze. FBI aresztowała ich za defraudację funduszy federalnych.
Tam zaś, gdzie w grę wchodziły maszyny, nie pieniądze, oskarżono ich za wykorzystanie własności federalnej bez upoważnienia etc.
Pretekst - pomyślał Ragle Gumm.
,,Zmierzch właśnie zapadł. Światło stacyjki radiowej padało na jego kolana, rzucało delikatny blask na gołe kolana dziewczyny siedzącej tuż obok. W milczeniu podawali sobie z ręki do ręki torebkę z frytkami kupionymi w przydrożnym barze. Pochylił się chcąc pociągnąć łyk piwa.
- Dlaczego ludzie chcą żyć na Księżycu? - zapytała towarzyszka podróży.
- Bo są chronicznie znudzeni Ziemią - odpowiedział sennie. - Normalni ludzie wolą jednak trzymać się mocno rodzinnej planety i biorą życie takim, jakim ono jest.
Zamknął oczy i przysłuchiwał się muzyce.
- Czy na Księżycu jest ładnie?
- Przeraźliwie brzydko - odparł niecierpliwie. - Nic oprócz kamieni i pyłu.
- W takim razie po ślubie zamieszkamy raczej w Mexico City - zakonkludowała. - Choć życie tam drogie, ale bardzo wytworne".
Lektura czasopism uświadomiła Ragle'owi, że ma już czterdzieści lat. Czterdzieści sześć.
Zbyt oddalił się od tego czasu, gdy wraz z dziewczyną leżał w niewygodnych samochodowych fotelach, pijąc piwo i słuchając tanecznej muzyki. Cóż to była za słodka kobieta, pomyślał. Dlaczego nie ma tu żadnego zajęcia? Zapewnię nie wiedzą o niej. To jest część mego życia, która nie liczy się dla urzędowych biografistów. W żaden sposób nie związana z wiekopomną misją ocalenia ludzkości, sama skazana jest na zagładę w niepamięci...
W lutym 1994 roku doszło do pierwszego spięcia. Błąkający się w pobliżu Pierwszej Bazy - przyszłej stolicy Księżyca - żołnierze rządowi zostali schwytani przez kolonistów, co doprowadziło do pięciogodzinnej potyczki między regularną armią a partyzantką. Tej samej nocy na Ziemię wystartował pierwszy statek z Lunatykami i tak zaczęła się wojna.
Hurra! Peng! Peng! Po miesiącu wojna osiągnęła punkt kulminacyjny.
- Już rozumiem - zamknął pismo.
- Wojna domowa to najgorsza rzecz, jaka może się przydarzyć narodowi - odezwała się pani Keitelbein. - Rodzina przeciwko rodzinie. Syn przeciwko ojcu...
- Najeźdźcy... - z trudem poprawił się - „Lunatycy" nie odnieśli na Ziemi zbyt wielkich sukcesów?
- Przez jakiś czas walczyli w Kalifornii, później w Nowym Jorku i kilku innych większych miastach. Lecz rok później wymyślono tę bajkę o Wspaniałym Świecie. - Pani Keitelbein uśmiechnęła się. - Partyzanci z Księżyca bawią się obecnie w podchody niszcząc linie telefoniczne, burząc mosty. Ale większość siedzi w obozach koncentracyjnych w Arizonie lub Nevadzie.
- Macie przecież Księżyc!
- O, tak. Jesteśmy praktycznie samowystarczalni. Mamy bogactwa mineralne, niezbędne wyposażenie, znakomitych uczonych... Wszystko, czego potrzeba, aby móc normalnie żyć.
- Nie atakują was?
- A w jaki sposób? Przecież Księżyc jest zawsze odwrócony jedną stroną od Ziemi.
- Rzeczywiście.
Tak. To świetna baza wojskowa. Ziemia nie ma tego rodzaju atutów. Bo chociaż przez jakiś czas tylko jedna półkula widoczna jest z Księżyca, kiedyś w końcu i druga wystawi się na pociski „Lunatyków". Taki jest nieodwracalny, przyrodzony bieg rzeczy.
- Wszystkie rośliny, warzywa, a nawet kwiaty rosną u nas w specjalnie zaprowadzonych hydrokulturach, w inspektach pod powierzchnią globu. W ten sposób są jednocześnie chronione przed promieniowaniem kosmicznym, które na Księżycu, nie posiadającym, jak pan zapewne wie, atmosfery, jest znacznie silniejsze niż na Ziemi. Ale za to nie mamy problemów z odpadami radioaktywnymi, które tutaj stanowią prawdziwy dopust Boży, uniemożliwiający normalne życie na powierzchni. Wszystkie pyły radioaktywne znikają po prostu w przestrzeniach Kosmosu, gdyż grawitacja jest bardzo niewielka. Pod powierzchnią mamy też mieszkania, szkoły, fabryki i wszystko, co tylko potrzebne do szczęśliwego życia... A ponieważ oddychamy sztucznie otrzymywanym powietrzem, nie ma w atmosferze żadnych bakterii chorobotwórczych, stąd też prawie nie znamy chorób. Jesteśmy świetnie zabezpieczeni. I chociaż jest nas niewiele, niespełna tyłka tysięcy - czujemy się znakomicie.
- Ale bombardujecie Ziemię!
- Tak. Mamy nawet opracowany program inwazji. Na razie prowadzimy jedynie działania zaczepne. Dysponujemy głowicami jądrowymi, które montujemy na statkach dostawczych i wysyłamy na Ziemię. Raz, albo dwa razy w tygodniu... Oprócz tego mamy ogromną ilość rakiet badawczych, gdzie instaluje się pociski mniejszego kalibru... Że już nie wspomnę o rakietach komunikacyjnych i poszukiwawczych, wystarczających zaledwie na jedną fabrykę lub kilka domów. Każdy start takiego pojazdu z Księżyca sieje na Ziemi blady strach, gdyż nikt nie może powiedzieć, co to za rakieta i jaki ładunek niesie.
- Zaś ja przewiduję współrzędne ewentualnego ataku?
- Tak.
- Czy jestem niezły w swych prognozach?
- Owszem. Ale nie aż tak dobry, jak to panu mówi Lowery.
- Aha.
- Niech się pan nie martwi - zobaczyła, że mina mu zrzedła. - Nieczęsto się pan myli. Poza tym uważamy, że osiągnęliśmy sukces, gdy ładunek trafi obok celu, nie sposób więc wszystkiego przewidzieć, zwłaszcza, że i nasze statki nie mogą się pochwalić dokładnością co do centymetra. Ostatnio jednak skłaniamy się ku możliwości zaprzestania tych działań. Pan rozpoznał cały ten plan. To niesamowity talent. Damskie kapelusze... dlatego mógł pan zgadnąć, co będzie się nosiło za rok i wyprodukować przed czasem setki tysięcy modnych nakryć głowy... Prekognicja, czy jak to się tam nazywa... Okultyzm...
- Tak. Albo po prostu zmysł artystyczny.
- Ale dlaczego chcesz do nich uciec? - wtrącił się Victor. - Przecież to zbrodniarze. Podnieśli rękę na rodzimą planetę. Zabijają kobiety, dzieci...
- On doskonale wie, dlaczego - tajemniczo uśmiechnęła się kobieta w białym kitlu. - Wyczytałam to na jego twarzy, gdy studiował ten artykuł. On się obudził i przypomniał sobie.
- Tak. Jestem przebudzony i pamiętam.
- Ale dlaczego!..,
- Ponieważ, mają rację. Zaś izolacjonisci jej nie mają.
- Oto jest główny i jedyny powód - powiedziała pani Keitelbein.
Gdy Margo otworzyła drzwi i zobaczyła w progu Billa Blacka, nie witając się wyrecytowała:
- Jeszcze nie przyjechali. Ragle pomaga Victorowi w sklepie. Niespodziewana kontrola zmusiła ich do szybkiej inwentaryzacji. Muszą zostać po godzinach.
- Mógłbym mimo to wejść?
Pozwoliła mu. Rozejrzał się po hallu i zamknął drzwi.
- Wiem, że ich nie ma. Ale też zdaję sobie sprawę, że nie ma ich w sklepie.
- Tam właśnie widziałam ich przed chwilą. Poza tym powiedzieli mi właśnie to. co panu powtórzyłam. 
- Oni są na zewnątrz. Znaleźliśmy właśnie kierowcę ciężarówki. Wypuścili go po kilkudziesięciu milach.
- Skąd pan to wszystko wie? - jej wściekłość wzrastała z każdą sekundą. Nie rozumiała, o co tu chodzi, lecz coś jej podszeptywała intuicja.
- Ona i te przeklęte lasagne. Wiecznie tu przychodzi. żeby szpiegować. Przesiaduje u Ragle'a całymi godzinami.
Wszystko przez nią.
- Ona nie jest moją żoną - Bili obawiał się, że wściekłość Margo może się przenieść również, na niego. - Przydzielono mi ją, żebym robił dobre wrażenie.
Zrzedła jej mina.
- Czy już wie?
- Nie.
- Dobre i to. A co teraz mamy począć - załamała ręce. - Pan nie powinien tu stać i tracić czasu. Jako jedyna osoba kompetentna i znająca tę sprawę, musi pan coś przedsięwziąć.
- Nie tracę czasu. Zastanawiam się tylko, jaki pretekst
byłby dobry, aby ich ściągnąć tu z powrotem. Przypuszczam. że Kesselmanowie to najlepsza przynęta. Zwykła pomyłka w nazwiskach. Nigdy nie miałem do nich pamięci. ale gdy poruczono mi pieczę nad sześćdziesięcioma tysiącami...
- Dobry Boże! - westchnęła. - Sześćdziesiąt tysięcy nazwisk! Co to ma znaczyć?
Zdała sobie sprawę ze skończoności świata. Domy i ulice, sklepy, samochody i ludzie, wszyscy pośrodku sceny, otoczeni kulisami, nieruchomościami, kuchniami, opychający się ciastkami i popijający coca-colą.
Zaś gdzieś z tyłu tandetna perspektywa, namalowana olejną farbą na lnianym płótnie podnoszącym się lub opadającym, w zależności od kaprysów reżysera. Wymalowani ludzie, kiczowate ulice z kolorowym tłumem.
Głośniki sprytnie zakumuflowane w ścianach.
W pustej klasie szkolnej siedzi Sammy otoczony manekinami.
Z magnetofonu płynie lekcja.
- Czy wreszcie się dowiemy, do czego służą te atrapy? - spytała.
- Ragle wie. On wie już wszystko.
- To dlatego nie mamy radia?
- Tak. Inaczej wszystkiego byście się dowiedzieli. Skurcz ściął mu twarz.
- To problem czasu. Wszystko zależy od czasu.
- Ale w końcu i tak ktoś by na to wpadł?
- Tak, lecz na razie poza Raglem i dwojgiem innych ludzi nikt nie zajmował się kwestią realności świata. Tych dwoje pani zna. To sąsiedzi z rogu. Wysłaliśmy tam dziś oddział, lecz w domu były tylko pozostawione modele, którymi posługiwali się udzielając lekcji o teraźniejszości. Zdążyli uciec.
- Jeśli już nie ma pan nic do powiedzenia, chciałabym, żeby wreszcie zostawił mnie pan samą.
- To niemożliwe. Będę tu nocował. Całą noc. Może zdecyduje się wrócić. Myślałem, że będzie lepiej, jeśli Junie pozostanie u nas w domu. Chyba panie nie przepadają za sobą... Będę spał w salonie, w ten sposób od razu usłyszę, kiedy będą wchodzili.

Otworzył drzwi i wniósł małą walizkę, która cały czas oczekiwała na schodach.
- Szczoteczka do zębów, piżama, kilka rzeczy osobistych - wyjaśnił beznamiętnie.
- Wpadł pan w niezłe tarapaty, prawda?
- Pani także - położył walizkę na krześle i zaczął wypakowywać zawartość.
- Kim pan właściwie jest, jeśli „Bili Black" to tylko nazwisko dla pozorów?
- Naprawdę nazywam się William Black, pracownik wywiadu USA, delegowany na zachodnie tereny zaplecza frontu. Już od samego początku współpracowałem z Ragle'm przy przewidywaniu współrzędnych ataku nieprzyjaciela. Można powiedzieć, że jestem jego uczniem.
- Nie pracuje pan więc w Wodociągach Miejskich? Drzwi otworzyły się i w progu stanęła Junie Black, ubrana w płaszcz, w ręku trzymając zegarek. Gwałtownie poczerwieniała. Cała drżała ze wzburzenia, z trudem hamowanego resztką dobrych manier, w których ją wychowano.
- Zapomniałeś budzika - podała mężowi przedmiot.
- Masz zamiar spędzić tu całą noc? - głos jej zadrżał, zaś oczy zalśniły łzami. - Zapewne z mojego powodu? Nie wstydź się. A może coś cię łączy z Margo? Mów śmiało, nic mnie już nie zdziwi. Jak długo to trwa?
Oboje milczeli.
- Proszę, zechciej mi wyjaśnić tę sprawę - domagała się Junie.
- Na miły Bóg, zabierz się stąd wreszcie. Idź do domu - nie wytrzymał Bili.
- Dobrze. Jak sobie życzysz - wyszlochała. - Mam się spodziewać cię na śniadaniu, czy wszystko już skończone?
- Tak. Tylko dziś w nocy zamierzam tu spać. Drzwi trzasnęły.
- Sądny dzień - westchnął major wywiadu William Black.
- Ona ciągle jeszcze sądzi, że jest pańską żoną - Margo współczuła sąsiadce.
- I będzie tak myślała, aż ją „odwrócą". Pani także to dotyczy. Obie zostałyście poddane specjalnemu treningowi, który wyuczył was ról, jakie powinnyście grać w tym sztucznym świecie. Będzie to trwało aż do momentu, gdy trening przeprowadzi się w drugą stronę, przywracając wam waszą właściwą osobowość.
- To brzmi strasznie!
- Sam już nie wiem, co mam sądzić o całej tej akcji. Na usprawiedliwienie przełożonych i swoje własne mam tylko tę okoliczność, że zamykając was w sztucznym świecie ratujemy życie milionów istnień ludzkich...
- Czy Ragle jest także... zahiponotyzowany? Jak my wszyscy?
- Nie - odparł Black. układając piżamę na sofie. Margo zauważyła, że była w krzykliwych kolorach: na jasnoczerwonym tle kwiaty i liście. - Ragle to ktoś inny. To on podsunął nam myśl o tym wszystkim. Popadł w dylemat i jedyną metodą, by się ocalić, było popaść w regresywną psychozę.
Ragle jest więc rzeczywiście psychicznie chory, pomyślała z troską.
- Pogrążył się w śnie na jawie. Zapadł się w świat wspomnień i przeszłości. Śnił o spokoju, marzył o błogostanie... o czasach sprzed wybuchu wojny, gdy jeszcze był dzieckiem. Koniec lat pięćdziesiątych - okres niewinnego dzieciństwa.
- Nie wierzę w ani jedno pańskie słowo - żachnęła się Margo. Mimo to słuchała dalej.
- Wymyśliliśmy więc świat, w którym mógłby zaspokoić swe potrzeby, wrócić do słodkiego dzieciństwa, nie przestając pracować dla dobra kraju. Stworzyliśmy to miasto i sławny Konkurs. Wysyłając rozwiązania pani ..brat" poszukiwał czegoś więcej, niż zielonej odmiany krasnala - gra szła o ratunek całej ludzkości. A także dla niego samego. Ciężko jest powrócić do rzeczywistości, gdy regres osobowości jest tak zaawansowany.
- Czy jest on moim prawdziwym bratem?
- Nie - odrzekł po chwili wahania.
- A może jest w jakikolwiek bądź sposób ze mną spokrewniony?
- Także nie.
- A Victor? Czy to mój mąż?
- N-nie...
- Czy w ogóle znam tak naprawdę kogoś z tego koszmarnego miasta?
- Mam wrażenie, że tak.
- Kogo?
- Zdziwi się pani, ale jedyną bliską osobą jestem ja. - ...?
- Tak. Przypadek chciał, że już od dosyć dawna jesteśmy małżeństwem... - zagryzł wargi. - Ale postanowiliśmy, że będzie lepiej, jeśli znajdzie się pani razem z Raglem. Kwestia doboru osobowości. Tak było praktycznie.
Nic więcej nie trzeba mówić.
Margo, chwiejnie stawiając kroki, podreptała w kierunku drzwi kuchennych. Z trudem doszła do stołu i ciężko opadła na krzesło.
Bili Black moim mężem - ta wiadomość przyprawiła ją o zawrót głowy. Major William Black.
Tymczasem mąż rozkładał na kanapie pościel, zakładał piżamę i jakby nic się nie stało, szykował się do snu. Podeszła do drzwi.
- Mogę cię o coś zapytać? Skinął twierdząco głową.
- Może wiesz, gdzie naprawdę znajduje się ten sznur od lampy, którego Vic tak bezskutecznie poszukiwał w naszej łazience?
- Owszem. Victor miał sklep spożywczy w Oregon. Może tam było podobne urządzenie albo w jego domu.
- Jak długo byliśmy małżeństwem?
- Sześć lat.
- Dzieci?...
- Mamy dwie córki. Pięć i sześć lat.
- A Sammy? Nie jest niczyim synem? Ot, po prostu jakaś znajda, przysposobiona do statystowania w spektaklu?...
Sammy spał w pokoju obok.
- To chłopak Victora. Victora i jego żony.
- Jak nazywa się jego prawdziwa żona?
- I tak jej nie znasz.
- Jak to? Przecież to chyba ta wielka kasjerka z supermarketu...
Black uśmiechnął się.
- Nie. To jakaś inna. Nazywa się Betty albo Barbara... nie pamiętam. Zresztą, tak samo jak ty, nie znam jej.
- Cóż za bagno!
- Trudno... obowiązek.
Wróciła do kuchni i usiadła przy stole.
Słyszała, jak włączył telewizor. Przez ponad godzinę z salonu dobiegały dźwięki muzyki - właśnie transmitowano cotygodniowy koncert z filharmonii. Gdy program się skończył, wyłączył odbiornik i zgasił światło. Po chwili rozległo się głośne chrapanie. Sama nie wiedziała, kiedy zmorzył ją sen.
Z głową wspartą na twardym blacie, zapadła w drzemkę.
Zadzwonił telefon.
Rozległy się męskie kroki.
William Black bezskutecznie poszukiwał aparatu.
- W hallu! - zawołała.
Spojrzała na zegarek. Było wpół do czwartej. Dobry Boże, co ja robię w kuchni o tej porze, zdziwiła się samej sobie.
- Hallo - odezwał się Black.
- Tak. Okay,
Odłożył słuchawkę i wrócił do salonu. Słyszała, jak się ubiera, pakuje walizkę i wychodzi do hallu. Po chwili stuknęły drzwi.
Z trudem podnosiła zamykające się powieki. Próbowała przebudzić się za wszelką cenę. Było zimno i nieprzyjemnie. Podeszła do pieca, aby się ogrzać.
Drżała w porannym chłodzie.
Nie wrócili.
W każdym razie Ragle nie pojawił się w domu.
Inaczej Black nie czekałby aż do świtu.
- Mamo! Mamo' - dotarł do niej głos Sammy'ego. Otworzyła drzwi.
- Co się stało?
Sammy siedział w łóżku i patrzył się zdziwionymi oczyma.
- Kto dzwonił?
- Nikt.
Podeszła i otuliła go kołdrą.
- Zaśnij.
- Papa w domu?
- Jeszcze nie.
- Ojej - Sammy prawie zasypiał. - A może coś ukradli i opuścili miasto...
Nie wychodziła z pokoju chłopca.
Zapaliła papierosa. Może w ten sposób oprzytomnieje?...
Nie łudziła się, że powrócą,
Mimo to chciała trwać na posterunku.
Na wszelki wypadek.
- Co to znaczy, że mają rację? - Vic nieustępliwie dochodził prawdy. - Uważasz, że nic się nie stało, jeśli szpitale i kościoły wylatują w powietrze trafiane rakietami.
Ragle Gumm przypomniał sobie dzień, w którym po raz pierwszy usłyszał o kolonistach na Księżycu, już wtedy nazywanych ,,Lunatykami".
Strzelili wtedy w kierunku oddziału armii rządowej.
Właściwie nikt się wtedy nie dziwił.
Byli to ludzie gotowi ponieść każde ryzyko, na ogół nie ustatkowani, nie mający żadnej pozycji w ziemskim społeczeństwie, niezadowoleni z życia, wieczni malkontenci. Nie było ich też zbyt wielu. Po prostu garstka zapaleńców. niektórzy z rodzinami, niewielu z dziećmi, bez nieruchomości, nie mający nic do stracenia.
Jego pierwszą reakcją była wola walki.
Lecz nie pozwalał mu na to zaawansowany wiek.
Poza tym, zamiast gołych pięści miał do zaoferowania coś znacznie bardziej wartościowego.
Powierzono mu wtedy zadanie obliczania współrzędnych spodziewanych ataków rakietowych. Oddano mu do dyspozycji całą ekipę ludzi, sprzętu, tabelek, diagramów, komputerów... jednym słowem wszystkiego, co mogłoby się okazać przydatne. Major William Black był jego pierwszym współpracownikiem. Już na samym początku zorientował się, że to bardzo ambitny człowiek, który za wszelką cenę postanowił posiąść umiejętność swego mistrza. Miał nawet talent.
Pierwszego roku wszystko szło jak po maśle, lecz później ciężar odpowiedzialności stał się nieznośny. Świadomość, że odpowiada się za losy całej planety, nie sprzyjała swobodnemu oddawaniu się zajęciu, traktowanemu najpierw raczej jako nowe hobby. Dlatego dowództwo armii postanowiło wyprawić go na leczenie do znanego kurortu na Wenus, gdzie na ogół odpoczywali jedynie najwyżsi rangą dygnitarze. Klimat tej planety, lub może raczej szczególny rodzaj grawitacji, czy też cudowne działanie wód leczniczych - kto może to dzisiaj stwierdzić - bardzo skutecznie leczyły raka i dolegliwości sercowe. Po raz pierwszy w życiu czuł się opuszczony. Leciał w pustce Kosmosu. Oswobodzony od siły przyciągania. Pierwsze więzy zostały zerwane. Uwolnił się od czegoś, co trzyma Wszechświat w ładzie. Teoria Heisenberga sprowadza wszystkie przejawy istnienia do jednego. Gdy opuścił rodzimą planetę, po raz pierwszy przeżył czystą wolność.
Było to coś, czego nigdy dotychczas nie pragnął. Lecz odezwało się coś głęboko pod powierzchnią, coś, co zawsze w nim było, przez całe życie, choć nigdy nie wypowiedziane. Pragnienie podróżowania. Pragnienie wędrówki.
Jego przodkowie wędrowali. Nie prowadzili osiadłego życia. Byli nomadami, nie rolnikami, przyszli z Azji.
Zatrzymali się na Morzu Śródziemnym w przekonaniu, że osiągnęli granicę świata. Poza nią nic już nie było. Zaś później, gdy stulecia minęły, doświadczono obecności czegoś poza tym... innych mórz i krain. Ziemi za morzem. Trudno byłoby doszukiwać się jakiejś metody w tych wyprawach .. nie wiedzieli, dokąd płyną, przemierzając szerokie wody morza... od ziemi do ziemi, od kontynentu do kontynentu szukali nowych granic świata, które w końcu osiągnęli stawiając nowe słupy graniczne.
Aż do tej pory nikt nie odważył się pójść w ich ślady. Żadne plemię, żadna rasa nie powtórzyła tej pierwotnej odysei.
Dopiero na jego oczach dokonała się przemiana. Wędrówka z planety na planetę to wyczyn równy osiągnięciom nomadów.
W jaki sposób można było przekroczyć granicę własnych możliwości?
Promem kosmicznym dokonywano ostatniego skoku.
Każda odmiana życia wędrowała.
To potrzeba wszelkiego istnienia.
Ona podtrzymuje i utrwala życie.
Lecz ludzkość dotarła aż do ostatniego stadium, dotarła tam, gdzie nikt jeszcze nie dotarł.
Nie miało to nic wspólnego z odkrywaniem minerałów. nowych złóż, z badaniami naukowymi. Ani nawet z eksploatacją bogactw naturalnych i z ciągnięciem zysku. To tylko wymówki. Właściwy powód był poza granicami świadomego umysłu. Nawet gdyby go zmuszano, nie potrafiłby nazwać tej potrzeby, choć w pełni jej doświadczył. Nikt nie potrafił. Instynkt, pierwotny, szlachetny i złożony. Prosty, ale złożony.
Ironicznym uśmiechem witał głośno wypowiadane opinie o Bogu, który to stworzył Ziemię, by rodzaj ludzki na tej jednej, jedynej planecie rodził się, żył i umierał ..Lunatycy" mieli rację, gdy założyli pierwszą kolonię.
A ponieważ musieli jakoś uzasadnić swe kroki, wymyślili bajkę o złożach rudy żelaza na Księżycu i postarali się o koncesję. Zachowywali się tak, jak gdyby cała sprawa wspierała się na żelazie.
Nic wspólnego z polityką, ani z dylematami moralnymi nie wiązało tej rozgrywki, w której główną wygraną było po prostu zwykłe zadośćuczynienie potrzebie ruchu. Ponieważ
jednak padały pytania, trzeba było znaleźć jakieś odpowiedzi. Trzeba bowiem żyć w ten sposób, jak gdyby coś się wiedziało.
Przez cały tydzień kąpał się w wenusjańskich źródłach. Gdy czas wyznaczony minął, odtransportowano go na Ziemię spodziewając się, że w pełni sił, ze zdwojoną energią powróci do pracy.
Wkrótce potem zaczął rozmyślać o dzieciństwie, Przed oczyma przesuwały się obrazy z bezpiecznej, niewinnej młodości, bez problemów i odpowiedzialności przed światem za świat.
Ojciec, czytający w salonie gazetę, dzieci oglądające w telewizji „Kapitana Kangraoo", matka prowadząca volkswagena i słuchająca radia, które w owym czasie nie straszyło jeszcze czyhającym na każdym kroku widmem atomowej zagłady, lecz dzięki pierwszym satelitom komunikacyjnym z całego świata sypało wiadomości pełnymi nadziei na niewyczerpalne źródło energii.
Nikt nie myślał wtedy o wielkich strajkach, kryzysie gospodarczym i niepokojach, które miały przyjść dopiero za kilka lat.
To było jego pierwsze i najważniejsze wspomnienie: zachowany w pamięci obraz lat pięćdziesiątych. Kilka dni po pierwszej wizji zobaczył siebie samego poruszającego się w świecie stworzonym przez pamięć i wyobraźnię. To był prawdziwy cud. Zniknęły wyjące na alarm syreny, betonowe schrony, konflikty i nienawiść, plakietki przekonujące, że Stary Świat jest wspanialszy i szczęśliwszy od nowego. Żołnierze, nieustannie patrzący mu na ręce, strach przed następnym atakiem rakietowym i niepewność, czy dobrze podał współrzędne, zwątpienie i ciężar odpowiedzialności rozmyły się w słodkim, różowo-optymistycznym świecie.

Volkswagen zatoczył koło i zahamował. Jakaś przystojna, uśmiechnięta kobieta wyszła i zapytała: Możemy jechać do domu?

Miły, ładny, szybki samochód, pomyślał. Rozsądny zakup. Odsprzedamy go z zyskiem.
- Za chwilę - zwrócił się do matki.
- Chcę jeszcze zdążyć do apteki - ojciec wychylił się
zza okna
Elektryczna maszynka do golenia z letniej wyprzedaży
- oto główny cel popołudniowej wyprawy rodziców - domyślał się patrząc, jak znikają w sklepie.

Radość z nowego nabytku za siedem i pól dolara. Nad głową rozbłysły neony. Kolorowe litery. Blask i szyk. Zawrócił, przeszedł przez parking i spojrzał na witryny. Kawa za sześćdziesiąt dziewięć centów?... Niemożliwe!... Widział towary, klientów gorączkujących się przy kasach. Prawdziwy jarmark.
W dziale spożywczym bezpłatne próbki sera do skosztowania.
Żółty ser na tacy. Kobieta wyciąga tacę w stronę każdego klienta. Coś za nic. Niezwykłe. Podniecające. Wszedł do środka i drżącymi rękoma chwycił żółty kawałek. Ekspedientka uśmiechnęła się ze zrozumieniem.
- Jak smakuje?
- Niezłe.
- Podoba ci się tu? Włóczyć się między kolorowymi regatami podczas gdy rodzice robią zakupy.
- Oczywiście - odpowiedział, żując ser.
- Chyba dlatego, że spodziewasz się spotkać tu wszystko, czego tylko można potrzebować. To jakby obraz wielkiego świata...
- Chyba tak.
- Niczego nie musisz się obawiać. Oddychaj swobodnie, odpręż się, uspokój.
- Dziękuję - szepnął, trochę przestraszony tym maleńkim śledztwem.
- W jakim dziale się znajdujesz?
Rozejrzał się wokoło... Pasta do zębów, okulary przeciwsłoneczne, kremy, dezodoranty.... Wszystko wskazywało na drogerie.

Ale przecież na początku miałem wrażenie, że to dział spożywczy - pomyślał zdziwiony. Bezpłatne próbki sera.

Czy istnieją bezpłatne próbki gumy do żucia i cukierków? Byłoby świetnie.
- Przecież widzi pan, że w niczym nie uszkodzono fałd mózgowych - usłyszał głos kobiety. - Jest pan najzupełniej w pełni władz umysłowych. Jest dokładnie tak, jak donoszą gazety. Nie odszedł pan od zdrowych zmysłów, panie Gumm. Nie ma potrzeby chronić się w przeszłość.
Teraz już nie trzymała tacy z plastrami sera.
- Znam panią... Przypominam sobie ten głos...
- drgnął, nie mogąc zorientować się w miejscu i czasie.
- Jestem pani Keitelbein - wyjaśniła kobieta.
- Rzeczywiście - na chwilę odszedł z rzeczywistości.
- Pomogła mi pani. Był wdzięczny.
- Kiedyś uwolni się pan od tych kłopotów... Myślę, że za jakiś czas będzie już po wszystkim. Ale na razie trzeba cierpliwości.

W sobotę po południu wielu ludzi krzątało się wokół niego. Jak pięknie, myślał. Prawdziwy Złoty Wiek. Najlepsza epoka, by cieszyć się młodością. Mam nadzieję, że życie będzie trwało zawsze.
Ojciec wychylił się z obładowanego samochodu.
- Już jedziemy! - krzyknął.
- Idę, jeszcze chwilę - stal ciągle na środku pokoju, nieruchomo obserwując cały ten ruch wokół siebie.
Po parkingu wiatr roznosił sterty porozrzucanych torebek, zwoje papieru, bezużytecznych opakowań, puszek i pudełek. Cały plac upstrzony był niedopałkami papierosów, kartonami po mleku i kapslami od butelek.

Lecz wzrok pociągało cos wartościowego, nic wyglądającego na śmieć.
Banknot.
Zmięta jednodolarówka, drgająca w takt porywów wiatru, podfruwająca z resztą makulatury. Schylił się, i podniósł i podbiegł do samochodu.
- Zobaczcie, co znalazłem! - krzyknął, wzruszony znaleziskiem.
Ktoś zgubił pieniądze tylko po to, by on mógł je odnaleźć.
- Możesz zatrzymać - łaskawie zgodził się ojciec.
- Właściciel chyba nigdy się nie zgłosi. Pogłaskał syna.
- Ale przecież nie zarobił tych pieniędzy - zaoponowała matka.
- Znalazłem je - zaprotestował Ragle Gumm, kurczowo trzymając zielony zwitek. - Przechodziłem obok
1 spojrzałem. Nie wiedziałem, że to znajdę.
- On ma szczęście - zamyślił się ojciec. - Znam takich, którzy codziennie cos znajdują. Nigdy mi się nie udało znaleźć czegokolwiek. Nigdy nie znalazłem nawet dziesiątaka.
- To już nie pierwszy raz - pochwalił się chłopak.
- Mogę nawet policzyć, ile dorobiłem się w ten sposób. W każdym razie, niemało...
Gdy wrócili do domu, ojciec wraz z synem rozłożyli się na starej kanapie w salonie. Starszy pan jak zwykle opowiadał pasjonujące przygody z czasów drugiej wojny, gdy wraz
z kolegą spędził kilka lat na samotnej wyspie, oblanej wodami Pacyfiku, nadzorując stację meteorologiczną.
Matka zmywała w kuchni naczynia. Spokój weekendu...
- Co chcesz zrobić z tym znaleziskiem? - zapylał ojciec.
- Zainwestuję - odpowiedział. - ...żeby dostać więcej.
- Będziesz businessmanem? Nie zapominaj o podatkach.
- Uhm...
Wyciągnął się wygodnie obok ojca, wsparty o miękkie oparcie pluszowej kanapy.

Chwile dzieciństwa.
- Ale dlaczego tak niedokładnie? - zastanowił się. Ten straszny samochód...
- Kiedyś pan takim jechał - odpowiedziała pani Keitelbein.
- Tak. W każdym razie tak mi się wydaje - wspominając, niemal czuł bliskość wozu. - To było w Los Angeles. Ojciec kolegi miał prototyp.
- Widzi pan, to wszystko wyjaśnia.
- Tylko że ten prototyp nigdy nie wszedł do produkcji seryjnej.
- Ale panu był potrzebny. To specjalnie dla pana. Chata wuja Toma.
Rzeczywiście, bardzo stara powieść.
Teraz już wiedział, dlaczego prospekt Klubu Miłośników Książki, który kiedyś ujrzał w ręku Victora, wzbudził w nim jakieś miłe wspomnienia.
- Jakiś fakt z dzieciństwa... Proszę, może szybciej pan sobie przypomni - podała mu gazetę,
Istotnie, w artykule poświęconym Ragle'owi był jakiś fragment o zainteresowaniach. Odnalazł stosowny akapit i odczytał raz jeszcze.
Zniszczony, poplamiony tom w porwanej, czarno-żółtej obwolucie.
Jak gdyby ponownie znalazła się w jego ręku.
W ogródku czy w pokoju, ciągle przy lekturze.
Nie zmienił tych nawyków.
Stały element życiorysu.
Lektura dawała mu poczucie bezpieczeństwa.
Mógł zaufać książkom.
- Wszystko zgodnie z wymaganiami. Oczywiście usunięto te fragmenty otoczenia, które mogłyby przeszkadzać w wypełnianiu codziennych obowiązków. Ponieważ radio mogłoby zniszczyć iluzję sztucznego świata, nie miał pan odbiornika.
Ależ to takie naturalne - zrozumiał. Przeoczyli radio. Stale zapominali, że w sztucznym świecie radio nie ma racji bytu. Potknęli się na takiej drobnostce. Typowa trudność w administrowaniu snami na jawie... często szczegóły mogą się nie zgadzać. Grając w pokera Bili Black widział kryształ, a mimo to nie przypomniał sobie, że nie powinien go widzieć. Było to zbyt zwykłe, tak że nie wpadło mu to w oko. Miał na głowie ważniejsze sprawy.
- Zdążył już pan rozpoznać ułudę świata wokół siebie
- odezwała się pani Keitelbein. - Nie zdawał pan sobie sprawy, że stoi po fałszywej stronie...
- Po fałszywej stronie? - oburzył się Vic. - Po tej, którą bez skrupułów zaatakowaliście rozpętując wojnę!
- W wojnie domowej nikt nie ma racji - odparł Ragle. - Bezskutecznie próbujesz oddzielić dobro od zła. Tutaj każdy jest ofiarą.
Zanim porwano go z biura i osadzono w Starym Mieście, zdołał opracować cały plan ucieczki. Nawet spakował się, chcąc umknąć z grupą zbiegów jednego z obozów koncentracyjnych w Kalifornii. Zajęcia z reorientacji jeszcze nie zdołały osłabić ich lojalności, dlatego mogli go poinstruować: miał się spotkać w St. Louis z żyjącymi na wolnej stopie, jeszcze nie zdekonspirowanymi lunatykami. Nigdy jednak do tego nie doszło. Dzień przedtem odkryto jego znajomość.
W obozach koncentracyjnych lunatyków poddawano praniu mózgów, choć oczywiście nigdy tego nie nazywano w ten sposób. Była to ,,reedukacja", ,,wyzwalanie z przesądów, neurotycznych obsesji i manii. To pomogło mu dojrzeć. To była jego wiedza. Wyszedł stamtąd lepszym człowiekiem.
Gdy zbudowano Stare Miasto ci, którzy stali się jego mieszkańcami, musieli przejść proces warunkowania tak, jak więźniowie obozów. Robili to dobrowolnie. Wszyscy, ale nie Ragle Gumm. W jego przypadku proces warunkowania tylko przyspieszył neurotyczną regresję.
- Lepiej się zastanów - prosił Vic. - To poważna decyzja.
- On już zdecydował - odezwała się pani Keitelbein.
- Trzy lata temu.
- Opuścisz Margo, swoją jedyną siostrę?
- Tak.
- Rzucisz wszystko?
- Tak.
- I będziesz zasypywał nas bombami, patrząc jak giniemy?
- Nie.
Bo kiedy zgłosił się na ochotnika, zostawił całe prywatne życie i przeniósł się do pracy w Denver, dowiedział się czegoś, czego wysocy dygnitarze nigdy publicznie nie ujawnili. Była to dobrze strzeżona tajemnica. Otóż w pierwszym tygodniu wojny Księżyc poprosił o negocjacje. Stawiali dwa warunki: aby nie zaniechano kolonizowania planet i żeby zapewniono im bezkarność. Bez pomocy Ragle'a rząd będzie musiał przystać na te warunki. Wystarczy sama groźba ataku rakietowego. Wrogość wobec kolonistów nie posunęła się aż tak daleko, by pokój był niemożliwy. Poza tym trzy lata walki i cierpienia zmiękczyły nastroje po obu stronach.
- Jesteś zdrajcą! - Vic spojrzał na szwagra z obrzydzeniem.
Nie jestem jego szwagrem.
Nie znałem go, zanim nie spotkaliśmy się w Starym Mieście.
Skądże, przypominam sobie. Spotkaliśmy się, gdy byłem przejazdem w Oregon.
Tam właśnie, w sklepie, który prowadził, kupowałem warzywa i owoce.
Sortował kartofle i uśmiechał się do klientów. Nie mam siostry.
Ale przecież zżyliśmy się w ciągu tego czasu.
Oczywiście, porzucę ich. Wojna domowa ma swoje prawa.
Ojciec przeciwko synowi, siostra przeciwko bratu...
Uczynię tak, ponieważ wiem, że mam rację.
Po pierwsze dlatego, że jestem zobowiązany.
Wszyscy spełniamy swoje obowiązki.
Wszyscy chcemy pozostać wierni naszym przekonaniom.
Bili Black, Victor Nielson, Margo, Lowery, pani Keitelbein...

Każdy spełnia jakiś obowiązek.
- Żyj szczęśliwie - wyciągnął rękę do Vica. Victor nie odwzajemił serdeczności. Ponuro patrzył się w sufit.
- Wracasz do miasta? Skinął głową.
- Może jeszcze się kiedyś spotkamy?... Po wojnie... Nie sądził, żeby potrwało to jeszcze zbyt długo.
- W jaki sposób można stąd wyjść?
- Wysadzimy pana przy autostradzie - odezwała się pani Keiteibein.
Vic stał przy drzwiach.
- Chciałbyś mnie zabić? - zapytał Ragle.
- Nie. Ciągle myślę, że wrócisz do nas.
- To pańska druga podróż... - uśmiechnęła się kobieta w fartuchu.
- Rzeczywiście.
Dołączył do nich jeszcze jeden "lunatyk''.
Za oknem wznosiła się smukła sylwetka konstrukcji podtrzymującej rakietę. Po chwili oba ramiona opadły. Z dysz wydobywały się kłęby dymu i ognia.
Jakiś mężczyzna otworzył drzwiczki. Zamrugał oczami.
Spojrzał w ciemności.
Nacisnął przełącznik.
Zapłonęło kolorowe światełko.
Mężczyzna uderzająco przypominał Waltera Keitelbeina.
Bądźmy dokładni: to był Walter Keiteibein.

KONIEC