Philip K. Dick
Roger Zelazny

Deus Irae
(tłumaczył Paweł Kruk)

Z serca dedykuję tę powieść Stanleyowi G. Weinbaumowi -
za to, że ofiarował światu Marsjańską odyseję.

l

Jest! Czarno-biała krowa ciągnęła wózek rowerowy. Stojący na progu zakrystii ojciec Handy powiódł wzrokiem poprzez promienie porannego słońca od strony Wyoming ku północy, jakby słońce wschodziło z tamtej strony, i dostrzegł pracownika kościoła; pozbawiony kończyn korpus z pokrytą guzami głową kołysał się - niby w transie - w rytm jazdy wózka, który ciągnęła powoli krowa rasy holstein.
Zły dzień, pomyślał ojciec Handy. Miał przekazać złe wieści Tiborowi McMastersowi. Odwrócił się i wszedł do kościoła. Tibor nie dostrzegł go ze swojego wózka, gdyż całkowicie pochłaniały go własne myśli oraz nudności. Działo się tak zawsze wtedy, kiedy artysta zabierał się do pracy: robiło mu się niedobrze i wszelkie zapachy czy widoki - nawet te związane z jego pracą - sprawiały, że zaczynał kaszleć. Ojciec Handy zastanawiał się nad tą przypadłością, niechęcią do odbierania bodźców zmysłowych już na początku dnia, wyglądało jakby Tibor nie chciał go przeżyć.
On sam, duchowny, lubił słońce. Lubił zapach nagrzanej ogromnej koniczyny, porastającej pastwiska otaczające Charlottesville w Utah, świst krowich ogonów... Wciągnął nozdrzami powietrze wypełniające kościół, a jednak... nie chodziło o widok Tibora, lecz o świadomość bólu tego pozbawionego kończyn człowieka - to go niepokoiło.
Za ołtarzem widać było fragment dzieła, które zostało ukończone. Zajęło ono Tiborowi pięć lat, ale czas nie miał tutaj znaczenia: na wieczność - nie, pomyślał ojciec Handy, nie na wieczność, ponieważ rzecz ta została wykonana ręką człowieka, a przez to jest przeklęta - ale na wieki, pozostanie tutaj na pokolenia. Przybędą inni, pozbawieni rąk i nóg, którzy nie będą w stanie przyklęknąć bez odpowiedniego sprzętu; wydano na to oficjalną zgodę.
Muuu - zaryczała krowa, kiedy Tibor, posługując się prostownikami U.S. ICBM, zatrzymał ją, ściągając lejce. Stanął na wewnętrznym dziedzińcu kościoła, gdzie ojciec Handy trzymał swojego nie używanego już cadillaca z 1976 roku, w którym zbierały się na noc śliczne kurczęta, wszystkie pokryte złocistym, lśniącym puszkiem; należały do karłowatej odmiany meksykańskiej kury. Niszczyły wprawdzie... ale właściwie dlaczego nie? Były to odchody pięknych ptaków, które chodziły w niewielkim stadzie, prowadzone przez Herberta G, koguta; całe wieki temu stawił on czoło wszystkim rywalom i od tego czasu panował niepodzielnie. Przywódca zwierząt, pomyślał ojciec Handy. Była to jego cecha wrodzona, cecha Herberta G, który w tej właśnie chwili grzebał w żyznej glebie ogrodu w poszukiwaniu robaków, szczególnie tych tłustych, mutantów.
On sam, duchowny, nienawidził robaków. Zbyt wiele dziwnych odmian wychodziło z ziemi w ciągu nocy, dlatego kochał stworzenia, które żywiły się chitynowymi paskudztwami, kochał swoje stadko - śmieszne, gdy się o tym pomyślało - ptaków! Nie ludzi.
Ludzie jednak przychodzili, przynajmniej w Dzień Święty, wtorek, żeby odróżnić go - celowo - od archaicznego chrześcijańskiego Dnia Świętego, jakim była niedziela.
Tibor wyprzągł krowę z wózka na wewnętrznym dziedzińcu. Następnie - zasilany baterią wózek wtoczył się do kościoła po specjalnej rampie z desek. Ojciec Handy poczuł jego obecność w kościele, wyczuł przybycie człowieka bez kończyn, który nękany nudnościami, starał się opanować okaleczone ciało, by kontynuować dzieło, pozostawione poprzedniego dnia o zachodzie słońca.
- Masz dla niego gorącą kawę? Proszę - powiedział ojciec Handy do swojej żony Ely.
- Tak - odpowiedziała. Była drobna, pomarszczona, zwiędła, jakby zasuszona. Z niechęcią patrzył na jej bezbarwną postać, kiedy wyjmowała filiżankę i spodek; w jej ruchach nie było miłości, tylko chłodne oddanie żony duchownego, a tym samym sługi duchownego.
- Cześć! - zawołał Tibor pogodnie. Pomimo powracających nudności był zawsze pogodny, jakby należało to do jego obowiązków.
- Czarna - powiedział ojciec Handy. - Gorąca. Już przygotowana. - Odsunął się, by wózek - ledwo mieszczący się w drzwiach - mógł przejechać przez korytarz do kościelnej kuchni.
- Dzień dobry, pani Handy - rzekł Tibor.
- Dzień dobry, Tibor - odpowiedziała Ely Handy niewyraźnie, nie patrząc na pozbawionego kończyn mężczyznę. - Pokój z tobą i twoją świętą iskrą.
- Iskrą czy ikrą? - odparł Tibor, mrugając do ojca Handy’ego.
Kobieta nic nie odpowiedziała, wydęła tylko usta. Nienawiść, pomyślał ojciec Handy, może przyjąć najprzeróżniejsze, zdumiewające formy. Nagle zapragnął doświadczyć jej w sposób bezpośredni, otwarty. Nie jakieś etykiety czy zwykły chłód... patrzył, jak wyjmuje mleko z chłodziarki.
Tibor przystąpił do trudnej czynności picia kawy.
Najpierw musiał unieruchomić wózek. Zablokował prosty hamulec. Następnie odłączył od obwodu okrężnego przekaźnik i skierował moc baterii ciekłego helu na obwód ręczny. Wysunął się rurkowy prostownik z czystego aluminium; znajdujący się na jego końcu sześciopalcowy mechanizm chwytny - którego każda jednostka podłączona była przez przejścia wyrównawcze do mięśni barków pozbawionego kończyn mężczyzny - zbliżył się do pustej filiżanki. Ujrzawszy, że jest pusta, Tibor spojrzał pytająco.
- Na kuchni - powiedziała Ely, uśmiechając się znacząco.
Tak więc trzeba było zwolnić hamulec wózka, który potoczył się w kierunku piecyka. Tibor ponownie zaciągnął hamulec, posługując się przekaźnikami, i wysłał swoje ręczne chwytniki do czajnika. Przypominający ramię rurkowy prostownik z aluminium podniósł naczynie niezgrabnymi ruchami, przypominającymi ruchy kończyny dotkniętej chorobą Parkinsona, aż wreszcie Tiborowi udało się - dzięki skomplikowanym elementom naprowadzającym systemu ICBM - nalać kawy do filiżanki.
- Nie napiję się z tobą - odezwał się ojciec Handy - bo miałem w nocy i rano skurcze odźwiernika. - Czuł się fizycznie podrażniony. Jestem podobny do ciebie, pomyślał, chociaż jestem Perfektusem, to dzisiejszego ranka doskwiera mi moje ciało: gruczoły i hormony. Zapalił papierosa - pierwszego tego dnia - delektując się luźno ubitym, prawdziwym tytoniem, wypuścił dym ł poczuł się znacznie lepiej. Jeden środek chemiczny kontrolował nadprodukcję innego. Usiadł przy stole, Tibor zaś, uśmiechając się pogodnie, pił spokojnie zbyt gorącą kawę.
A jednak...
Czasami ból fizyczny staje się zwiastunem niegodziwych rzeczy, pomyślał ojciec Handy; czy i tak jest w twoim przypadku? Czy wiesz, co mam zamiar, co muszę ci oznajmić? Nie mam wyboru, gdyż jestem zaledwie człowiekiem-robakiem, który otrzymuje polecenia i który je przekazuje we wtorki, a to jest właśnie ten dzień.
- Tibor - powiedział. - Wie geht es heute?
- Es geht mir gut - odpowiedział natychmiast Tibor.
Obaj z wielkim upodobaniem wracali pamięcią do niemieckiego i mówili po niemiecku. Przywodził im na myśl Goethego, Heinego, Schillera, Kafkę i Falladę; dla obu stanowiło to treść życia. Takie rozmowy - prowadzone zanim rozpoczęli pracę - stały się nieomal świętym rytuałem, przypominały im o godzinach po zapadnięciu zmroku, kiedy nie dało się malować i można było - i trzeba było - już tylko rozmawiać. Prowadzili rozmowy w słabym świetle lamp naftowych i ognia; było to zbyt słabe źródło światła i zbyt zmienne, poza tym Tibor narzekał nieśmiało na zmęczone oczy. Nie wróżyło to nic dobrego, ponieważ na całym obszarze Wyoming i Utah nie sposób było znaleźć kogoś, kto zrobiłby soczewki; w całej okolicy nie znaleziono ani odrobiny szkła refrakcyjnego. Żeby dostać szkła dla Tibora, trzeba by było udać się na Pielg. Wzdrygnął się na samą myśl o tym, gdyż bardzo często pracownicy kościoła wysyłani na Pielg nigdy nie wracali. Nie wiadomo było nawet dlaczego: czy gdzieś tam było lepiej czy gorzej? Należało przypuszczać, że - do takich doszedł wniosków, wysłuchawszy wiadomości radiowych o szóstej po południu - i jedno, i drugie, wszystko zależało od miejsca.
Teraz świat składał się z wielu miejsc. Połączenia zostały zerwane. Tak pogardzana niegdyś „jednolitość” już nie istniała.
- Rozumiesz. - Ojciec Handy zaintonował śpiewnie fragment z Ruddigore. Tibor natychmiast przestał pić kawę.
- Chyba tak - odpowiedział przeciągle cytatem. - Zadanie musi zostać wykonane - dodał po chwili. Filiżanka została odstawiona za pomocą skomplikowanych ruchów wykorzystujących zamykanie się i otwieranie przejść wyrównawczych.
- Zasada ta obowiązuje wszystkich - powiedział ojciec Handy.
- Uniknąć zadania. - Tibor wymówił te słowa z goryczą, częściowo do siebie samego. Odwrócił głowę, mlasnął wprawnie językiem i spojrzał uważnie na duchownego. - O co chodzi?
Rzecz w tym, pomyślał ojciec Handy, że jestem związany; jestem częścią sieci, która drży i chłoszcze całym łańcuchem poruszanym u góry. A my wierzymy - jak ci wiadomo - że ostateczny ruch pochodzi z Gdzie Indziej, skąd otrzymujemy niewyraźne przekazy, które staramy się usilnie zrozumieć i wypełnić, ponieważ wierzymy - wiemy - że to, czego ono pragnie, jest nie tylko przekonujące, ale i słuszne.
- Nie jesteśmy niewolnikami - rzekł głośno. - Jesteśmy tylko sługami. Możemy to rzucić; ty możesz. Nawet ja mógłbym to zrobić, gdybym był przekonany, że tak będzie słusznie. - Wiedział jednak, że nigdy by tego nie zrobił. Już dawno temu ślubował w sercu wierność. - Dlaczego zajmujesz się tym tutaj? - spytał.
- No cóż, płacisz mi - odpowiedział Tibor ostrożnie.
- Ale do niczego cię nie zmuszam.
- Muszę jeść. To wystarczy.
- Jedno jest pewne - powiedział ojciec Handy. - Możesz znaleźć wiele zajęć gdzie indziej; mógłbyś pracować wszędzie pomimo twoich... ograniczeń.
- Drezdeńskie Amen - rzekł Tibor.
- Co? - Nie zrozumiał.
- Kiedyś - powiedział Tibor - kiedy znowu podłączysz generator do elektronicznych organów, zagram ci to. Na pewno rozpoznasz. Drezdeńskie Amen wznosi się wysoko, ku Ponad, skąd cię terroryzują.
- Ależ nie - zaprotestował ojciec Handy.
- Ależ tak - rzekł Tibor sardonicznie, jego twarz zmarszczyła się jeszcze bardziej, ściągnięta niewłaściwym uczuciem, jego przekonaniem. - Może i jest to „dobre”, może jest życzliwą mocą. I tak jednak zmusza cię do robienia różnych rzeczy. Powiedz mi tylko jedno: czy mam zamalować coś, co już kiedyś namalowałem? Czy chodzi o cały fresk?
- No cóż, jeśli chodzi o wynik ostateczny, to twoja dotychczasowa praca została doceniona. Wysłaliśmy trzydziestopięciomilimetrowe kolorowe slajdy, byli nimi zachwyceni; no wiesz, ci, którzy je oglądali, Starsi Kościoła.
- Dziwne - powiedział Tibor po chwili zamyślenia. - Wciąż można dostać kolorowe filmy i wywołać je, ale nie sposób dostać czegoś takiego jak gazeta codzienna.
- Mamy wiadomości radiowe o szóstej - zauważył ojciec Handy. - Z Salt Lake City. - Czekał z nadzieją. Nie padła żadna odpowiedź; pozbawiony kończyn mężczyzna pił swoją kawę w milczeniu. - Czy wiesz, jakie jest najstarsze słowo w języku angielskim? - spytał ojciec Handy.
- Nie - odparł Tibor.
- Moc - rzekł ojciec Handy. - W znaczeniu bycia potężnym. Macht po niemiecku. Jednakże słowo to wywodzi się jeszcze sprzed czasów pragermańskich, pochodzi z czasów Hetytów.
- Hm.
- Hetyci mieli słowo mekkis. „Moc”. - Wciąż nie opuszczała go nadzieja. - Czy nie trajkotałaś? Czy nie tak postępują kobiety? - cytował teraz słowa z Zaczarowanego fletu Mozarta. - Dla mężczyzn pozostaje działanie - dokończył.
- To ty trajkoczesz - powiedział Tibor.
- Ale ty musisz działać - odparł ojciec Handy. - Miałem ci coś powiedzieć. - Zamyślił się. - Ach, tak. Owce. - Na pięcioakrowym pastwisku za kościołem wypasał swoje sześć owiec. - Wczoraj dostałem barana - powiedział. - Dostałem go od Theodore’a Bentona. Pożyczył mi tego barana; ma pokryć moje owce. Benton przyprowadził go, kiedy mnie nie było. Stary tryk z siwym pyskiem.
- Hm.
- Przyszedł pies i próbował podejść stado; ten rudy seter irlandzki Yeatsów. Wiesz, ciągle podchodzi moje stado.
Pozbawiony kończyn mężczyzna odwrócił wreszcie głowę, zainteresowany.
- Czy ten baran...
- Pies pięć razy podchodził stado. Pięciokrotnie zakradał się powoli, a baran wychodził do niego, zostawiając za sobą stado. Pies, oczywiście, zatrzymywał się i stał nieruchomo, kiedy widział zbliżającego się barana: baran wtedy także się zatrzymywał i udawał, że skubie trawę. - Ojciec Handy uśmiechnął się na wspomnienie tego wydarzenia. - Mądry był ten stary tryk; widziałem, jak skubał trawę, ale ani na chwilę nie spuszczał oka z psa. Pies warczał i szczekał, a baran skubał trawę. Później pies podkradł się jeszcze raz. Tym razem jednak rozpędził się, przeskoczył obok barana i znalazł się między nim a stadem.
- I stado spłoszyło się.
- Tak. Wtedy pies - wiesz, co one wtedy robią - zagonił jedną owcę i przewrócił ją. Psy zwykle zabijają owce albo je okaleczają, atakują od brzucha. - Zamilkł. - Baran był za stary, nie potrafił dogonić psa. Odwrócił się tylko i patrzył.
Milczeli obaj przed długą chwilę.
- Czy one potrafią myśleć? - spytał Tibor. - Mówię o baranach.
- Wiem - powiedział ojciec Handy. - Też się nad tym zastanawiałem. Poszedłem po strzelbę, żeby zabić psa. Musiałem to zrobić.
- Gdybym był na jego miejscu - przemówił Tibor - gdybym był tym baranem i musiał patrzeć, jak pies mnie omija i podchodzi stado, a ja nic nie mogę zrobić... - Zawahał się.
- Pragnąłbyś raczej umrzeć, niż dożyć takiej chwili - dokończył ojciec Handy.
- Tak.
- A zatem śmierć, zgodnie z tym, czego uczymy Sługi Gniewu, jest rozwiązaniem, nie przeciwnikiem, jak uczyli chrześcijanie, jak mówił Paweł. Pamiętasz ten fragment: „Gdzież jest, o śmierci, twoje zwycięstwo? Gdzież jest, o śmierci, twoje żądło?” Rozumiesz chyba, o co mi chodzi.
- Lepiej żebyś nie żył, niż nie potrafił wykonać swojego zadania - powiedział wolno Tibor. - Co mam zrobić?
Na swoim fresku, pomyślał ojciec Handy, musisz pokazać jego twarz.
- Jego - odparł. - Takiego, jakim jest naprawdę.
Tibor milczał zdumiony, nim zapytał:
- Masz na myśli jego dokładny fizyczny obraz?
- Nie jego subiektywne wyobrażenie.
- Masz zdjęcia? Jakieś wideo?

- Przysłali mi trochę materiału, żebym ci pokazał.
- Chcesz powiedzieć, że masz zdjęcie Deus Irae?
- Mam kolorowe zdjęcie; przed wojną nazywali takie zdjęcia trójwymiarowymi. Żadnych ruchomych obrazów, ale to wystarczy. Tak myślę.
- Pokaż je. - W głosie Tibora dało się wyczuć zdumienie, strach i wrogość osaczonego, ograniczonego artysty.
Ojciec Handy poszedł do swojego biura, wziął teczkę, wrócił z nią i wyjął ze środka trójwymiarową fotografię Boga Gniewu. Podał ją Tiborowi, którego prawy prostownik natychmiast porwał zdjęcie.
- Oto i Bóg - powiedział ojciec Handy.
- Tak, widzę. - Tibor pokiwał głową. - Te czarne brwi. Zmierzwione, czarne włosy. I oczy... widzę w nich ból, ale się uśmiecha. - Jego prostownik oddał nagle zdjęcie. - Nie potrafię namalować go na podstawie czegoś takiego.
- Dlaczego nie? - spytał ojciec Handy, choć wiedział dlaczego. Zdjęcie nie oddawało boskości; było to tylko zdjęcie mężczyzny. Nie sposób było wyrazić cechy boskości na kawałku celuloidu powleczonego azotanem srebra. - Kiedy robiono to zdjęcie - mówił - odbywał sjestę na Hawajach. Objadał się młodymi liśćmi kalokacji z kurczakiem i ośmiornicą. Widzisz ten nienasycony głód, żądzę zmieniającą jego twarz w nienaturalny sposób? Odpoczywał w niedzielne popołudnie przed jakimś przemówieniem, które pewnie miał wygłosić na którymś z uniwersytetów, nie pamiętam, na którym. Te szczęśliwe dni lat sześćdziesiątych.
- Jeśli nie mogę wykonać swojego zadania - powiedział Tibor - to jest to twoja wina.
- Marny robotnik zawsze wini...
- Nie jestem pudełkiem narzędzi. - Oba prostowniki uderzyły w wózek. - Oto moje narzędzia. Nikogo nie winie, używam ich. Ale ty... ty jesteś moim pracodawcą. Ty mówisz mi, co mam robić, ale jak miałbym to zrobić, mając do dyspozycji zaledwie jedną kolorową fotkę? Powiedz mi...
- Pielg. Starsi Kościoła postanowili, że jeśli nie wystarczy ci to zdjęcie - a nie wystarczy, wszyscy dobrze o tym wiemy - będziesz musiał udać się na Pielg i odszukać Deus Irae. Przysłali już odpowiednie dokumenty.
Tibor zdumiony, zamrugał oczami i otworzył usta, zanim zaprotestował:
- A moja metabateria! Co będzie, jeśli się wyładuje?
- A jednak obwiniasz narzędzia - rzekł ojciec Handy. Powiedział to ostrożnie, kontrolując ton głosu.
- Wyrzuć go i niech go piekło pochłonie! - odezwała się Ely.
- Nikogo nie wyrzucam - odpowiedział jej ojciec Handy. - Piekło, mieli je chrześcijanie. My nie mamy czegoś takiego - przypomniał jej. Odwrócił się do Tibora i wyrecytował wielki Poemat wszystkich światów, który obaj rozumieli, lecz nie potrafili uchwycić jego istoty, nie potrafili opleść go siecią, tak jak Papagano. Mówił głośno, co miało symbolizować więź jednoczącą ich w tym, co oni, chrześcijanie, nazywali agape, miłością. Jednakże wznosiło się to jeszcze wyżej; obejmowało miłość, człowieka, piękno: nową trójcę.

Ich sih die liehte heide
in gruner varwe stan.
Dar süln wir alle gehen,
die sumerzit enphahen.

Kiedy skończył recytować, Tibor skinął głową i podniósł jeszcze raz filiżankę - był to trudny, skomplikowany ruch i problem; napił się kawy. W pokoju zapadła cisza; nawet Ely, kobieta, nic nie mówiła.
Na zewnątrz krowa Tibora jęknęła ochryple i poruszyła się. Może szuka, może spodziewa się jedzenia, pomyślał ojciec Handy. Potrzebuje strawy dla swojego ciała, a my dla naszych umysłów. Inaczej wszyscy umrą. Musimy mieć ten fresk. On musi przebyć tysiące mil; jeśli jego krowa zdechnie albo wyładuje się jego bateria, wszyscy przestaniemy istnieć. On nie jest osamotniony w swojej śmierci.
Zastanawiał się, czy Tibor wie o tym. Gdyby miało mu to pomóc? Pewnie nie. Dlatego nic nie powiedział; w tym świecie nic już nie pomagało.

2

Obaj mężczyźni nie wiedzieli, kto napisał ten stary poemat; w słowniku Cassela nie znaleźli niemieckich słów pochodzących ze średniowiecza. Wyobrażali sobie ich znaczenie, zgadywali, odnajdywali; byli przekonani, że ich przypuszczenia są słuszne, że je rozumieją, ale nie do końca - z czego drwiła Ely.
To było tak, jakby patrzyli na oświetlony gąszcz. Jaśniała zieleń, a jednak nie byli pewni. Wychwytywali wrażenie zieleni. I wszyscy tam pójdziemy... czy miało to nastąpić niebawem? Lato prowadzące do... do czego? Do osiągnięcia czegoś? Odnalezienia? A może miało ono prowadzić do odejścia?
Obaj - on i Tibor - wyczuwali to; prawda ostateczna, a mimo to dla obydwu - pogrążonych w poszukiwaniach i niewiedzy - pozostawała lasem oblanym słonecznym blaskiem. Była jak mieszanina życia i odchodzenia od życia, gdyż nie potrafili do końca jej zrozumieć; bali się, a jednak powracali do niej, ponieważ - może przede wszystkim dlatego, że nie mogli zrozumieć - stanowiła dla nich ukojenie, ocalenie.
Teraz zarówno ojciec Handy, jak i Tibor potrzebowali mocy - mekkis, pomyślał ojciec Handy - która miałaby nadejść z Ponad i pomóc im... w tym względzie Słudzy Gniewu zgadzali się z chrześcijanami: dobra moc istniała Ponad, Überm Sternenzelt, jak powiedział niegdyś Schiller, ponad gwiazdami. Tak, poza gwiazdami. Co do tego nie mieli wątpliwości - to wyrażał współczesny niemiecki.
Dziwne jednak wydawało się poleganie na poemacie, którego znaczenie nie było do końca zrozumiałe. Rozwinął i zaczął studiować starą, poplamioną mapę stacji benzynowych; takie mapy rozdawano darmo w czasach przedwojennych. Zastanawiał się jednocześnie, czy nie było to oznaką degeneracji. Zwiastun zła... co nie znaczy, że czasy były złe, ale że oni sami stali się źli, że w nich zagnieździło się zło. Miał właśnie spotkanie z Dominusem McComasem, swoim przełożonym w Kościele Sług Gniewu. Ogromny, otępiały Dominus siedział; jego dziwnie okrutne zęby wyglądały, jakby rozrywał nimi rzeczy, niekoniecznie żywe, lecz także bardzo twarde; sprawiał wrażenie, że wszystko, co robi, wykonuje zębami.
- Carl Lufteufel - powiedział Dominus McComas - był sukinsynem. Jako człowiek. - Dodał to, gdyż nikt nie wyrażał się w podobny sposób o boskiej stronie boga-człowieka, Deus Irae. - Stawiam dziesięć do pięciu, że przyrządzał martini ze słodkim wermutem.
- Czy ty kiedykolwiek piłeś czysty słodki wermut albo z lodem? - spytał ojciec Handy.
- Słodkie siki - wycedził McComas przez zęby niskim, przerażającym głosem, wbijając w mięsiste dziąsło koniec drewnianej zapałki. - Ja nie żartuję. To, co kupowali, nie było lepsze od końskich sików.
- Konie musiały chorować na cukrzycę - rzekł ojciec Handy.
- Taak, srały cukrem. - McComas zaśmiał się burkliwie; jego czerwone oczy - czerwone, jakby nastąpiło w ich wnętrzu spięcie i znajdujący się w nich metal rozgrzał się, niebezpieczne, jakby nie na swoim miejscu - zaiskrzyły. Było to coś normalnego u niego, podobnie jak nie zapięty do końca rozporek. - Tak więc twój imp - cedził przez zęby McComas - potoczy się aż do Los Angeles. Czy to aby jest z górki? - Roześmiał się tak gwałtownie, że napluł na stół. Ely, zajęta w kącie pokoju robieniem na drutach, obrzuciła go tak złowrogim spojrzeniem, że ojciec Handy poczuł się nieswojo i skierował wzrok na pogniecione mapy stacji benzynowych.
- Carleton Lufteufel - powiedział ojciec Handy - stał na czele Ministerstwa Rozwoju i Eksploatacji Energii od 1982 roku aż do początku wojny. - Mówił po części do samego siebie. - Aż do momentu użycia grudy. - Była to ogromna bomba, która nie wybuchała nad żadnym konkretnym miejscem na powierzchni ziemi, lecz miała skazić całą warstwę atmosfery. Dlatego też nie dało się jej powstrzymać (taka była teoria tworzenia broni przed Trzecią Wojną Światową), tak jak powstrzymywano pociski przeciwpociskami czy też bombowce załogowe - bez względu na to, jak były szybkie, a w 1982 roku były już całkiem szybkie - dwupłatowcami, choć trudno w to uwierzyć. Powolnymi dwupłatowcami.
W 1978 roku dwupłatowiec ponownie pojawił się w postaci modelu D-III. Samolot obronny III: trzepoczący skrzydłami, wykonany ludzką ręką pelikan z nieograniczonymi zapasami paliwa; potrafił krążyć na małych wysokościach całymi miesiącami, znajdujący się w środku pilot żywił się swoim kombinezonem, tak jak nasi dziadkowie żywili się tym, co rosło na drzewach i krzewach. Dwupłatowiec D-III posiadał urządzenie tropikowe, które przejmowało kontrolę nad jego działaniem, kiedy pojawiał się - bez względu na wysokość - bombowiec załogowy. D-III zaczął się wznosić, kiedy bombowiec znajdował się o całe tysiące mil od niego, wypuszczając spomiędzy skrzydeł obciążnik podobny do tych, jakich używało się przy wędkach, o ogromnej masie właściwej; ten obciążnik utrzymywał samolot na właściwej wysokości. D-III wraz z pilotem został wyrzucony wysoko, poza atmosferę. Obciążnik - tak go nazwano, chociaż skutki jego działania były wręcz odwrotne - popchnął dwupłatowiec razem z pilotem w kierunku bombowca załogowego, obydwa obiekty nagle spotkały się. Wszyscy zginęli. „Wszyscy” oznaczało trzech ludzi: dwóch z bombowca i jednego z D-III. Pod nimi rozciągało się tętniące życiem miasto.
Tymczasem inne D-III kołowały całymi miesiącami; latały niczym drapieżne ptaki, wydawało się, że przez całą wieczność.
W rzeczywistości nie była to wieczność. Przeciwpociski i D-III powstrzymywały śmiertelne osy do pewnego momentu, aż wreszcie przybył Deus Irae, a wraz z nim gruda - ogromne, pozbawione celu urządzenie, które Carleton Lufteufel
zdetonował z satelity w punkcie odziemnym pięciu tysięcy mil. Wyobrażano sobie, że Stany Zjednoczone w jakiś cudowny sposób przetrwają i będą prosperowały dalej, może dzięki kapelusikom, które rozdano milionom patriotów z okazji sylwestra; miały one podłączenia do żył odpromieniowych i regenerowały krew, która szybko traciła krwinki czerwone. Jednakże działanie tylu tandetnych urządzeń sprzedawanych przez domokrążców także kiedyś musiało się skończyć; wielu ludzi nie mogło już na nie liczyć, zanim wygasła Krankheit - choroba. Ogromna, wspaniała korporacja, która naciągnęła Biały Dom i Pentagon na kapelusiki, także zniknęła - nie z powodu niszczącego szpik kostny pyłu radioaktywnego, lecz trafiona pociskami, które robiły uniki i kluczyły szybciej niż wystrzelone przeciwpociski. Nie oglądaj się za siebie, powiedział kiedyś Satchel Paige, coś może cię dogonić. Pociski z Chińskiej Republiki Ludowej nie oglądały się, a te, które miały je dogonić, spóźniły się. Chiny mogły umrzeć ze świadomością - na pocieszenie - że broń, która wywodziła się z ich podziemnych „pirackich” fabryk, mogłaby zdobyć uznanie i podziw doktora Porshe, gdyby jeszcze żył.
Co jednak, doktorze, pomyślał ojciec Handy, rozkładając stare mapy stacji benzynowych, było prawdziwą brudną bronią w tamtej wojnie? Gruda Deus Irae zabiła najwięcej ludzi - pewnie około miliarda. Nie, nie była to gruda Carletona Lufteufla, czczonego teraz jako Bóg Gniewu, jeśli nie będziemy brać pod uwagę liczb.
Nie, jego uznanie zdobyło coś innego, coś, co zabiło zaledwie kilka milionów ludzi, lecz zrobiło na nim ogromne wrażenie; zło, jakie z sobą niosło, było straszne - to coś żarzyło się i śmierdziało niczym zdechła makrela w mroku nocy, jak wyraził się pewien kongresman. Podobnie jak gruda była to broń amerykańska.
Gaz nerwowy.
Sprawiał, że poszczególne organy w ciele zjadały się nawzajem.
- No cóż - warknął Dominus McComas, dłubiąc w straszliwych zębach - jeśli imp może to zrobić, w porządku. Gdybym ja był starszym, miałbym gdzieś, czy będziemy oglądać Lufteufla czy nie; umieściłbym tam wypasiony, wredny świński ryj; wiesz, gębę jakiegoś moczymordy. - Jego własną twarz, bardzo odpowiadającą opisowi, rozjaśnił uśmiech. Dziwne, pomyślał ojciec Handy, że McComas wygląda tak, jak można by sobie wyobrażać Deus Irae... na kolorowym zdjęciu widać było jednak mężczyznę, w którego oczach malował się ból i który - jak się wydawało - cierpiał z powodu jakiejś głębokiej, strasznej choroby, chociaż z wieńcem na szyi i dziewczyną u boku objadał się kurczakami... mężczyznę o lśniących, zwichrzonych, czarnych włosach i mocnym zaroście, chociaż najwyraźniej golił się starannie; zarost był podskórny, lecz widoczny z zewnątrz: nie jego wina, ale był to znak. Tylko czego? Czerń nie oznaczała jeszcze zła. Czerń była tym, co Marcin Luter miał na myśli, tłumacząc Księgę Rodzaju: Und die Erde war ohne Form und leer. Leer - pusty. Tym była ciemność, brzmienie leer przypominało słowo layer... negatyw filmu, który - wystawiony na działanie światła - dzięki reakcjom chemicznym stawał się absolutną nieprzezroczystością, przypominającą ślepotę spowodowaną jaskrą. To było tak, jakby Edyp zastanawiał się nad tym, co zobaczył, czy raczej czego nie zdołał zobaczyć. Jego oczy nie uległy zniszczeniu, one były naprawdę zasłonięte; to była błona. Dlatego on, ojciec Handy, nie nienawidził Carletona Lufteufla, ponieważ miliard ludzi nie umarło w taki sam sposób jak ci, którzy zginęli od amerykańskiego gazu; śmierć tych pierwszych nie była tak przerażająca.
A jednak na tym skończyła się wojna; kiedy przestał padać toksyczny deszcz, zabrakło pracowników. De mortuis nil nisi bonum, pomyślał. „O zmarłych mów tylko dobrze” - na przykład tak, pomyślał: Umarliście dzięki idiotom, których wynajęliście, żeby wami rządzili i żeby was bronili i zbierali od was horrendalne podatki. A więc kto okazał się skończonym kretynem, wy czy oni? W każdym razie i jedni, i drudzy zginęli. Pentagon od dawna już nie istniał, Biały Dom, schrony dla VIP-ów... de mortuis nil nisi malum, pomyślał, poprawiając stare powiedzenie, tak że zabrzmiało jeszcze mądrzej: „O zmarłych mów tylko źle”. Zmarli okazali się takimi głupcami; był to kretynizm posunięty do satanicznego wymiaru; posunięty do stanu bezczynności, biernego czytania gazet i oglądania telewizji, kiedy Carleton Lufteufel wygłosił przemówienie w Cheyenne w 1983 roku, tak zwane przemówienie o Sofizmacie Liczbowym, w którym w tak błyskotliwy sposób zdobył poparcie mas dla swojego twierdzenia, że nieprawdą jest, iż musi przetrwać określona liczba ludzi, aby naród dalej funkcjonował. Lufteufel wyjaśnił, że o istocie narodu wcale nie stanowią ludzie, ale jego know-how. Wystarczy, że zabezpieczone są banki danych, zakopane głęboko kapsuły z mikroszpulami: jeśli one by pozostały (powiedział wtedy, a jego słowa porównywano w Waszyngtonie do przemowy Churchilla o „krwi - pocie - łzach” sprzed wielu lat), przetrwałyby „nasze patriotyczne, nawykowe, etniczne wzory, ponieważ mogłoby je przejąć każde zastępcze pokolenie”.
Jednakże zastępcze pokolenie nigdy nie odkopało banków danych, gdyż musiało się zająć czymś ważniejszym, czymś, o czym zapomniał Lufteufel: trzeba było zapewnić sobie żywność, by utrzymać się przy życiu. Karczowanie pól, sadzenie, ochrona zbiorów i zwierząt, te same problemy, z którymi borykali się pierwsi koloniści. Świnie, krowy i owce, kukurydza i pszenica, buraki i marchewka - oto najistotniejsze patriotyczne, nawykowe, etniczne zajęcia, a nie ustny przekaz jakiegoś głupiego amerykańskiego poematu epickiego, jak na przykład Zasypany śniegiem Whittiera.
- Moim zdaniem - ciągnął McComas - nie powinieneś posyłać impa. Nie każ mu w ogóle malować fresku. Zleć to jakiemuś Perfektusowi. Ujedzie sto mil tym swoim krowim wózkiem, aż skończy się droga; wpadnie do rowu i po wszystkim. Handy, dla niego to żaden honor. W ten sposób próbujesz tylko zabić jakiegoś biednego dupka, który - trzeba to przyznać - nieźle maluje...
- Maluje - powiedział ojciec Handy - lepiej niż wszyscy artyści znani KOT-om. - Wymówił te inicjały jako jeden wyraz, żeby dokuczyć McComasowi, który nalegał, by wymawiano osobno poszczególne litery. Czerwone, jakby porażone spięciem, oczy McComasa posłały mu złowrogie spojrzenie, podczas gdy zastanawiał się nad ciętą, druzgocącą ripostą. Kiedy już miał przemówić, odezwała się niespodziewanie Ely:
- Idzie panna Rae.
- Och - powiedział ojciec Handy i zamrugał. To ona, Lurine Rae - jego zdaniem - stanowiła uosobienie dogmatu Sług Gniewu.
Oto i ona: rudowłosa i tak drobna, że zawsze wyobrażał sobie, iż potrafi latać. Gdy ujrzał ją nieoczekiwanie, zaczął rozmyślać o czarownicach, zafascynowany jej lekkością. Ciągle jeździła konno, co było „prawdziwym” powodem jej zwinności; nie chodziło tylko o sprężyste ruchy wygimnastykowanej kobiety czy o nieziemską gibkość. Ma puste kości, zawyrokował, tak jak ptaki. To pozwoliło mu po raz kolejny przyrównać w myślach kobiety do ptaków. Znowu przypomniał sobie pieśń Papagano, który chwytał ptaki: Zrobi siatkę na ptaki, a potem któregoś dnia zrobi siatkę na małą żonkę lub małą damę, która spocznie u jego boku. Patrząc na Lurine, ojciec Handy poczuł, że budzi się w nim nikczemny stary cap; zło realnego istnienia zapuściło swoje korzenie w samym sercu jego natury.
Niepokojące. Przywykł już jednak do tego uczucia, nawet je polubił, a raczej ją.
- Dzień dobry - przywitała go Lurine i w tej samej chwili zobaczyła Dominusa McComasa, którego nie cierpiała. Zmarszczyła nos, jej piegi aż się zagotowały: cała jej blada rudość - ta na włosach i na skórze - jej usta, wszystko skręciło się z obrzydzenia, a ona sama pokazała zęby. Jedynie jej zęby były malutkie i równe, nie stworzone do miażdżenia - na przykład pradawnych surowych nasion - lecz do zgrabnego odrywania.
Zęby Lurine przeznaczone były do gryzienia. Nie były to masywne zębiska służące do przeżuwania.
Ona, wiedział, potrafiła kąsać. Wiedział? Zgadywał raczej, gdyż nigdy dotąd nie zbliżył się do niej; trzymał się na dystans.
Ideologia Sług Gniewu miała swoje korzenie w augustyńskiej wizji kobiety; mówiło się o strachu, a następnie cały dogmat mieszał się ze starym kultem Manusa, z herezją francuskich albigensów, z katarami. Dla nich ciało i świat były złem, zachowywali ascezę. Jednakże ich poeci i rycerze wielbili kobiety, ubóstwiali je. Domina, tak zachwycający, tak witalni... nawet szaleńcy, jak dominae z Carcassonne, którzy nosili serca ukochanych w zdobionych szkatułkach. A rycerze katarów - szaleńcy czy tylko bardziej zdeprawowani - którzy w emaliowanych szkatułkach nosili zasuszony kał ukochanych? Był to kult bezlitośnie wytępiony przez Innocentego III i chyba nie bez racji. A jednak...
Pomimo wypaczeń rycerze-poeci albigensów znali wartość kobiety; nie była ona sługą mężczyzny ani jedynie jego żebrem, tą jego stroną, która tak łatwo dawała się kusić. Była ona - no cóż, dobre pytanie. Przysunął dla Lurine krzesło i nalewając jej kawy, pomyślał: ta dwudziestoletnia drobna, blada, piegowata i rudowłosa dziewczyna, która jeździ konno, stanowi uosobienie jakiejś najwyższej wartości. Najwyższej, tak jak mekkis samego Boga Gniewu. Jednakże nie mekkis; nie Macht, nie potęga ani moc. Raczej... tajemnica. Raczej - mówiąc słowami gnostyckiej mądrości - wiedza ukryta za ścianą tak kruchą, tak zachwycającą... niewątpliwie jednak zgubna wiedza. Ciekawe, że prawda może okazać się czymś ostatecznym. Kobieta znała prawdę, żyła z nią, a mimo to prawda jej nie zabiła. Jednakże kiedy ją wypowiedziała... pomyślał o Kasandrze i wyroczni delfijskiej. Poczuł strach.
- Masz w sobie coś, co Paweł nazwał żądłem - powiedział do Lurine któregoś wieczoru, po kilku drinkach.
- Grzech jest żądłem śmierci - przypomniała szybko Lurine.
- Tak. - Skinął głową. Nosiła je w sobie, ale ono nie zabijało jej, tak samo jak żmii nie zabija jej jad ani nie szkodzi bombie wodorowej jej głowica. Nóż ma dwa końce: ostrze i trzonek. Ta kobieta swoją gnozę trzymała za bezpieczny koniec, kiedy jednak wysuwała ją przed siebie... dostrzegał błysk smukłego ostrza.
Co jednak Słudzy Gniewu uważali za grzech? Broń używaną w czasie wojny. Instynktownie przychodzili na myśl psychopatyczni kretyni zasiadający na najwyższych urzędach w martwych korporacjach i agencjach rządowych, teraz już martwi jako jednostki; ludzie zza desek kreślarskich, pomysłodawcy, specjaliści od planowania, chłopaki od taktyki i niemowlaki od reklamy - ich ciała jak trawa. Bez wątpienia grzechem było to, czego dokonali, lecz zrobili to, nie wiedząc, co robią. Chrystus, Bóg starej sekty, wyraził się podobnie o swoich mordercach: nie wiedzieli, co czynią. Nie wiedza, lecz jej brak skłonił ich do zrobienia tego, co zrobili... i pozostali w historii, kiedy grali o jego szaty i przebili jego bok włócznią. Osobiście znał trzy miejsca w chrześcijańskiej Biblii, które zawierały wiedzę, chociaż Sługom Gniewu nie wolno było czytać chrześcijańskich świętych tekstów. Pierwsze znajdowało się w Księdze Hioba, drugie w Eklezjastyku, ostatnie zaś stanowiły listy Pawła do Koryntian. I na tym koniec. Ani Tertulian, ani Orygenes, Augustyn czy Tomasz z Akwinu, ani nawet boski Abelard, nie wnieśli nic nowego przez następne dwa tysiące lat.
A teraz, pomyślał, my wiemy. Katarowie zbliżyli się nieco, dostrzegli zaledwie fragment prawdy, że świat pozostawał pod panowaniem złego przeciwnika, a nie dobrego boga. To, czego nie zgadli, było napisane w Księdze Hioba, „dobry bóg” był bogiem gniewu, był w rzeczywistości zły.
- Jak Hamlet Szekspira powiedział do Ofelii - warknął McComas do Lurine. - „Idź do klasztoru”.
- Odpieprz się - odpowiedziała słodko, popijając kawę.
- Widzisz? - zwrócił się Dominus McComas do ojca Handy’ego.
- Widzę - rzekł ostrożnie - że nie można kazać ludziom być takimi czy innymi. Posiadają oni coś, co kiedyś nazywano naturą ontologiczną.
- A co to takiego? - spytał McComas, marszcząc brwi.
- Ich wrodzona natura - odpowiedziała słodko Lurine. - To, czym są, ty durnowaty religijny półgłówku. - Odwracając się do ojca Handy’ego, oznajmiła: - Podjęłam decyzję. Przystąpię do Kościoła chrześcijańskiego.
McComas zarżał ochryple, potrząsając brzuchem; nie brzuchem świętego Mikołaja, ale brzuchem okrutnego, krwiożerczego zwierzęcia.
- Czy istnieje jeszcze Kościół chrześcijański? Jest gdzieś w okolicy?
- Oni są bardzo łagodni i mili - rzekła Lurine.
- Muszą być tacy - powiedział McComas. - Muszą błagać ludzi, żeby do nich przystąpili. My nie musimy nikogo błagać; przychodzą do nas w poszukiwaniu ochrony. Przed nim. - Wskazał kciukiem w górę, na Boga Gniewu, lecz nie w jego ludzkiej postaci, w postaci Carletona Lufteufla, w jakiej pojawił się na ziemi, ale w postaci wszechobecnego ducha-mekkis - obecnego na wysokościach, tutaj i w nieskończonej głębi, w grobie, do którego i tak ostatecznie wszyscy zostają zaciągnięci.
Rozpoznany przez Pawła ostateczny wróg - śmierć - mimo wszystko zwyciężył; Paweł umarł za nic.
Mimo wszystko ta oto siedząca tutaj i popijająca kawę Lurine Rae oświadcza, że ma zamiar przyłączyć się do wymierającej, skompromitowanej starej sekty. To plewy poprzedniego świata pokazały swoją skorupę, swoją nikczemność, gdyż to właśnie chrześcijanie wymyślili ter-broń, broń terroru.
Potomkowie tych, którzy śpiewali pobożnie luterańskie hymny, wymyślili - w niemieckich kartelach - machiny zła. Pokazały one, jaki naprawdę był „Bóg” Kościoła chrześcijańskiego.
Śmierć nie była przeciwnikiem, ostatecznym wrogiem, jak uważał Paweł. Śmierć pozwalała na wyzwolenie się z więzów Boga Życia, Deus Irae. W śmierci uwalniano się od niego - tylko w śmierci.
To właśnie Bóg Życia był złym bogiem i w rzeczywistości jedynym bogiem. Ziemia zaś, ten świat, była jedynym królestwem. Oni wszyscy w tym, czego dokonali, co robili od tysięcy lat, byli jego sługami, wykonywali jego polecenia. Nagrodą jego było zachowanie swojej natury i swoich rozkazów: to był Ira. Gniew.
Mimo to mają przed sobą Lurine. Tak więc to wszystko nie miało sensu.

Kiedy Dominus McComas powlókł się w swoją stronę, ojciec Handy pozostał z Lurine.
- Dlaczego? - spytał.
- Lubię miłych ludzi - odparła, wzruszając ramionami. - Lubię doktora Abernathy’ego.
Patrzył na nią uważnie. Jim Abernathy, chrześcijański duchowny z Charlottesville; nie cierpiał tego mężczyzny - jeśli Abernathy w ogóle był mężczyzną. Bardziej przypominał kastrata, który nadaje się, jak napisano w Tomie Jonesie, do wyścigów wałachów.
- Co on takiego ci daje? - dopytywał się. - Samopomoc w rodzaju: „pomyśl sobie coś miłego i wszystko będzie...”
- Nie - przerwała Lurine.
- Ona sypia z tym akolitą - wtrąciła oschle Ely. - Pete Sands. Wiesz, ten łysy młodzieniec z pryszczami.
- To są liszaje - poprawiła ją Lurine.
- Daj mu przynajmniej maść grzybobójczą, niech sobie posmaruje głowę - powiedziała Ely - żebyś i ty tego nie złapała.
- Lepiej rtęć - poradził ojciec Handy. - Dostaniesz u każdego domokrążcy za pięć amerykańskich srebrnych półdolarówek...
- W porządku! - odparła Lurine rozzłoszczona.
- Widzisz? - Ely zwróciła się do męża. To była prawda i on o tym wiedział.
- Tak więc on nie jest gesund - powiedziała Lurine. Gesund - zdrowy. Nie był chory czy okaleczony w wyniku wojny, jak imperfektusy. Pete Sands był krank, chory - wskazywała na to jego oszpecona, łysa głowa i dziobata twarz. Wyglądał jak anglosaski wieśniak dotknięty syfem, pomyślał z zaskakującą jego samego złośliwością. Czy był zazdrosny? Zdumiewał samego siebie.
- Dlaczego nie przespać się z nim? On jest gesund - powiedziała Ely do Lurine, wskazując głową na ojca Handy’ego.
- Ach, daj spokój - rzekła Lurine swoim spokojnym, lecz przepełnionym zjadliwością głosem. Kiedy naprawdę się wściekała, całą jej twarz oblewał rumieniec i siedziała sztywno jak struna.
- Mówię poważnie - powiedziała Ely skrzekliwie.
- Proszę - odezwał się ojciec Handy, starając się uspokoić żonę.
- Po co tutaj przychodzisz? - Ely spytała Lurine. - Żeby nam obwieścić, że chcesz się ponownie nawrócić? A kogo to obchodzi? Nawracaj się, a najlepiej idź do łóżka z Abernathym, dobrze ci to zrobi. - Ostatnie słowa wymówiła z naciskiem, tonem pełnym wściekłości. Kobiety posiadały w tym względzie wielkie możliwości, niezwykle szeroką gamę środków wyrazu. Mężczyźni, w przeciwieństwie do nich, pomrukiwali, tak jak McComas, albo uciekali się do ohydnego chichotu, jak pokazywał jego własny przykład. Niewiele, ale wystarczyło.
- Czy dobrze się zastanowiłaś? - zapytał ojciec Handy Lurine, starając się, by jego słowa zabrzmiały mądrze. - Ma to swoje konsekwencje. W końcu i tak zajmujesz się szyciem, tkactwem i przędzeniem - jesteś zależna od dobrej woli tej społeczności, a jeśli przyłączysz się do Kościoła Abernathy’ego...
- Wolność sumienia - powiedziała Lurine.
- O Boże - jęknęła Ely.
- Posłuchaj - rzekł ojciec Handy. Wyciągnął ramiona i wziął Lurine za ręce. Wyjaśniał dalej spokojnie. - To, że sypiasz z Sandsem, nie oznacza jeszcze, że musisz przyjmować jego religię. „Wolność sumienia” oznacza także wolność nieprzyjmowania dogmatu. Rozumiesz? Posłuchaj, kochanie. - Ona miała dwadzieścia lat, on czterdzieści dwa, a czuł się, jakby miał sześćdziesiąt. Trzymając jej dłonie w swoich, czuł się jak stary cap, jak bezzębny potwór mamroczący i śliniący się - otrząsnął się na myśl o takim obrazie samego siebie. Mówił jednak dalej: - Przez dwa tysiące lat oni wierzyli w dobrego boga. Teraz wiemy, że to nieprawda. Owszem, istnieje dobry bóg, lecz on jest... wiesz równie dobrze jak ja. Byłaś dzieckiem w czasie wojny, ale pamiętasz i masz oczy; widziałaś całe mile pól pokryte pyłem, w który zamieniły się ciała... nie rozumiem, jak możesz uczciwie pod względem moralnym czy intelektualnym akceptować ideologię, która uczy, że dobro odgrywało decydującą rolę w tym, co się stało. Rozumiesz?
Nie cofnęła rak, lecz pozostawała nieruchoma. Wyczuwał jej bierność, wydawało mu się, że chwycił jakąś okaleczoną istotę; było to tak silne fizycznie wrażenie, że puścił ją.
- No dobrze - powiedziała - wiadomo, że Carleton Lufteufel, minister amerykańskiego MREE, istniał naprawdę, tylko że on był człowiekiem, a nie bogiem.
- Miał ludzką postać - wyjaśniał ojciec Handy - stworzoną przez Boga. Na boskie podobieństwo, jak twierdzi twoje Pismo Święte.
Zamilkła; nie potrafiła na to odpowiedzieć.
- Moja droga - mówił ojciec Handy. - Wiara w stary Kościół oznacza ucieczkę, próbę ucieczki przed teraźniejszością. My, nasz Kościół, staramy się żyć w tym świecie i stawić czoło temu, co się dzieje i jacy jesteśmy. Jesteśmy uczciwi. My, jako żywe stworzenia, pozostajemy w rękach bezlitosnego i złego bóstwa i takimi pozostaniemy, dopóki śmierć nie zetrze naszego istnienia z tablicy żywota. Gdyby można było wierzyć w boga śmierci... ale niestety...
- Kto wie, czy nie istnieje taki - wtrąciła niespodziewanie Lurine.
- Pluton? - Roześmiał się.
- Może Bóg uwalnia nas od cierpień - ciągnęła dalej z uporem. - Może odnajdę go w Kościele Abernathy’ego. W każdym razie... - Podniosła wzrok; była taka drobna, zarumieniona, zdeterminowana, cudowna. - Nie chcę wielbić psychotycznego eks-ministra z amerykańskiego MREE jak bóstwa. To wcale nie jest dowodem poczucia rzeczywistości, to... - Poruszyła rękoma. - To jest złe - powiedziała cicho, jakby mówiła do siebie, jakby próbowała przekonać samą siebie.
- On żyje - powiedział ojciec Handy.
Patrzyła na niego przepełniona smutkiem, zakłopotana.
- My, jak ci wiadomo, malujemy go - mówił dalej. - Wysyłamy naszego impa, naszego artystę, żeby go odszukał. Posiadamy mapy Richfield oraz mapy amerykańskiego Automobilklubu... możesz to nazwać pragmatyzmem, jak się kiedyś wyraził Abernathy. Ale co on czci? Nic. Pokaż mi. Pokaż. - Uderzył gwałtownie otwartą dłonią w stół.
- No cóż - westchnęła Lurine. - Może to jest...
- Preludium? Do nowego życia, które ma nadejść? Czy naprawdę w to wierzysz? Posłuchaj, moja droga. Święty Paweł wierzył, że Chrystus wróci jeszcze za jego życia, że „nowe królestwo” zacznie się w pierwszym wieku naszej ery. Czy tak się stało?
- Nie - odpowiedziała.
- Wszystko, co Paweł napisał i w co wierzył, oparte jest na tym błędnym rozumowaniu. Żaden błąd nie stanowi jednak podstawy naszych przekonań. Wiemy, że Carleton Lufteufel posłużył jako uosobienie bóstwa na ziemi, które odsłoniło jego prawdziwy charakter, a był on pełen gniewu. Świadczy o tym każdy kawałek gruzu, każda kupka pyłu. Patrzysz na to od szesnastu lat. Gdyby żyli jeszcze jacyś psychiatrzy, powiedzieliby ci prawdę, powiedzieliby ci, co chcesz zrobić. Nazywa się to fugą. - Zamilkł.
- Ona tymczasem idzie do łóżka z Sandsem - wtrąciła Ely.
Nikt nie skomentował jej słów; one także potwierdzały fakt. Fakt był czymś realnym, słowa zaś nie mogły przeciwstawić się realnej rzeczy; trzeba było innej, większej rzeczy. Jednakże ani Lurine Rae, ani stary Kościół nie posiadali jej. Mieli tylko miłe słówka, takie jak „agape”, „caritas”, „łaska” czy „zbawienie”.
- Przeżywszy ter-broń - powiedział ojciec Handy - a także grudę, nie możesz żyć, opierając się tylko na słowach. Rozumiesz?
Lurine skinęła głową, zmieszana, zagubiona i nieszczęśliwa.

3

W czasie wojny wynaleziono wiele toksycznych leków, które potem leżały porzucone tu i tam wśród ogólnego zniszczenia. Peter Sands bardzo się nimi interesował, ponieważ część z nich - przynajmniej niektóre - posiadała pewne pozytywne właściwości, chociaż powstały jako broń skierowana przeciwko wrogom, broń, która miała osłabić i ograniczyć możliwości ich organizmów.
Takie przynajmniej było jego zdanie. Zachowując ostrożność, można było - mieszając kilkanaście leków - otrzymać odpowiednią miksturę; organizm był zdezorientowany, lecz jednocześnie doświadczało się wzmożonej czy poszerzonej jasności myśli. Małe, zielone metamfetki, lśniące, czerwone ‘ziny, białe, płaskie krążki kodu podzielonego czasem na pół, czasem, przy silniejszej dawce, na cztery, malutkie, żółte... miał ich całe mnóstwo, wszystkie trzymał w ukryciu. Nikt, poza nim, nie wiedział o tym skarbie, który zgromadził i wykorzystywał w eksperymentach.
Wierzył, że tak zwane halucynacje wywoływane przez niektóre spośród jego leków (sam przypominał sobie i podkreślał słowo „niektóre”) nie są wcale halucynacjami, ale postrzeganiem innych sfer rzeczywistości. Niektóre z nich przerażały go, inne okazały się cudowne.
Dziwne było to, że eksperymentował głównie z tymi pierwszymi. Przypuszczał, że powodem jego masochistycznych skłonności jest jego własna purytańska przeszłość. W każdym razie lubił zapuszczać się ostrożnie w świat grozy... nigdy nie zostawał w nim za długo, lecz wystarczająco długo, by dobrze się rozejrzeć.
Przypominało mu to o jego ojcu, który pewnego dnia przed wojną poszedł z nim do wesołego miasteczka, gdzie spróbował swoich sił na szok-automacie. Wrzucało się dziesięciocentową monetę, chwytało za rączki, a następnie stopniowo rozciągało je. Im dalej, tym silniejszy płynął prąd. Automat pozwalał grającemu stwierdzić, ile potrafi wytrzymać, jak daleko da się rozciągnąć rączki. Peter Sands z dumą patrzył na spoconą, czerwoną twarz ojca; widział, jak jego dłonie coraz mocniej zaciskają się na uchwytach, które oddalały się od siebie coraz bardziej. Bez wątpienia ojciec walczył wtedy z potężnym - zbyt potężnym - przeciwnikiem; wreszcie ojciec puścił oba uchwyty, wydając pomruk bólu.
Jakże godny podziwu wydawał się wtedy Pete’owi; bez wątpienia popisywał się przed synem, który miał wówczas osiem lat i uważał, że jego ojciec jest wielki. Sam tylko na ułamek sekundy dotknął uchwytów i natychmiast odskoczył przestraszony. Nie potrafił znieść podobnego wstrząsu nawet przez chwilę. Rzeczywiście, nie był podobny do swojego ojca... przynajmniej we własnym mniemaniu.
Tak więc teraz miał swoje porzucone pigułki ter-broni, które mieszał niczym alchemik, czuwając nad zachowaniem odpowiedniego doboru i właściwych dawek. Zawsze też pilnował, aby był z nim ktoś, kto mógłby mu podać doustnie fenotazynę, gdyby zaszedł za daleko w głąb, na zewnątrz albo w dół - bez względu na to, w którym kierunku prowadziły go leki.
- Jestem głupi - wyznał kiedyś szczerze Lurine Rae. Mimo to nie przerywał swoich doświadczeń. Oglądał wszystko, co mieli do zaoferowania domokrążcy zaglądający do Charlottesville... oglądał i często kupował. Sporządził już pokaźną farmakopeię i na pierwszy rzut oka potrafił podać skład danej pigułki, tabletki czy kapsułki, bez względu na to, jak była rzadka; rozpoznawał też stemple probiercze wszystkich przedwojennych domów etycznych - w tej dziedzinie jego wiedza była kompletna.
- Więc przestań to robić - powiedziała Lurine.
On jednak nie chciał przestać, gdyż szukał czegoś. To nie była zabawa, on poszukiwał - cel był tam, schowany za membraną. On zaś usilnie próbował, poprzez leki, przerwać membranę, odsłonić zasłonę. Tak tłumaczył to sobie samemu, może była to racjonalizacja, ale co innego mogłoby go do tego skłaniać? Ponieważ zdarzało się często, że doświadczał strachu i dezorientacji, popadał czasem w depresję albo - bardzo rzadko - w morderczą wściekłość.
Kara? Nie, często zastanawiał się nad tym. Nie szukał okazji, by się zranić, osłabić swoje możliwości, spowodować zatrucie wątroby czy nerek. Czytał broszury, interesował się skutkami ubocznymi... a już na pewno nie chciał wpaść w szał i skrzywdzić tej drugiej osoby: na przykład bladej, ładnej Lurine. A jednak...
- Możemy zobaczyć Carletona Lufteufla, nie wspomagając naszych zmysłów - wyjaśniał Lurine. - Ja jednak uważam... - Istniał inny porządek rzeczywistości, którego oczy bez pomocy nie potrafią spenetrować; weźmy choćby promienie ultrafioletowe i podczerwone...
Lurine siedziała skulona na krześle naprzeciw niego, paląc algierską fajkę z korzenia wrzośca, nabitą zupełnie wyschniętym holenderskim prasowanym tytoniem, pochodzącym jeszcze sprzed wojny.
- Zamiast zażywać te pigułki, zbuduj urządzenia, które zarejestrują obecność tego, czego szukasz, cokolwiek by to było - powiedziała. - Odczytaj licznik. Tak jest bezpieczniej. - Nękała ją obawa, że on kiedyś pogrąży się w świecie leków i już z niego nie wyjdzie. Właściwie leki te nie były łękami; były to neurologiczne i metaboliczne enzymy; ich działania nie rozumieli nawet ci, którzy je wyprodukowali... na każdego działały inaczej.
- Nie chcę oglądać żadnych odczytów z licznika - odpowiedział. - Nie pragnę zapisów, ale... - Machnął ręką. - Doświadczenia.
Lurine roześmiała się.
- Pozwól, żeby samo przyszło do ciebie. Usiądź i czekaj.
- Nie mogę czekać - odparł - ponieważ ono nie przyjdzie po tej stronie grobu. - Wróg, którego nowy Kościół i KOT-owie pragną: ich rozwiązanie. Z drugiej strony jednak, KOT-owie, ci, Którzy Ocaleli po Tragedii, lubili myśleć o sobie jak o wybranych, uważali się za elitę, którą oszczędził Bóg Gniewu.
Dostrzegł zasadniczy błąd w ich rozumowaniu. Skoro Bóg Gniewu był zły, jak utrzymywali KOT-owie, to nie mógł oszczędzić dobrych, ale najgorszych. Dlatego stosując ich własny sposób myślenia, oni właśnie reprezentowali złych tego świata. Podobnie jak Carleton Lufteufel, żyli dzięki temu, że byli zbyt niegodziwi, by otrzymać uzdrawiający balsam śmierci.
Nudziła go taka obłąkana logika. Powrócił więc do swoich licznych pigułek rozłożonych na stole, w jego małym pokoju.
- W porządku - powiedziała Lurine. - A zatem czego ty szukasz? Musisz mieć jakieś pojęcie, przynajmniej co do wartości... inaczej nie kupowałbyś tych nie mających większego znaczenia pigułek, oddając za nie całe srebro, jakie posiadasz. Jestem bardzo nieszczęśliwa; może dzisiaj przyłączę się do ciebie. - Wcześniej, tego samego dnia, wyjawiła ojcu Handy’emu swój zamiar przyłączenia się do Kościoła chrześcijańskiego, lecz Pete Sands i doktor Abernathy nic o tym jeszcze nie wiedzieli. Jak zwykle, chciała się zabezpieczyć z obu stron... instynktownie powstrzymywała się przed wykonaniem ostatecznego ruchu.
- Widziałem kiedyś coś, co się nazywa der Todesstachel - rzekł wolno Pete, marszcząc czoło. - Przynajmniej tak by to nazwali twój kumpel ojciec Handy i ten imp Tibor. Obaj uwielbiają różne teologiczne wyrażenia w języku niemieckim.
- Co to jest ein Todesstachel? - spytała. Nigdy dotąd nie słyszała tego słowa. Wiedziała jednak, że Tod znaczy śmierć.
- Żądło śmierci, ale posłuchaj - mówił Pete posępnie. - „Żądło”, jakim może ukłuć owad... oddaje współczesne znaczenie tego słowa. Obecnie oznacza ono ukąszenie przez stworzenie, które potrafi użądlić, na przykład pszczołę. Nie zawsze jednak miało ono to samo znaczenie. W dawnych czasach, choćby w czasach króla Jakuba, kiedy uczeni napisali zdanie: „Gdzież jest, o śmierci, twoje żądło?”, mieli na myśli coś innego. To znaczy... - Zawahał się. - Tamto znaczenie oddawało kontekst, kiedy ktoś został ukłuty uwagą, rozumiesz? Zraniony uwagą, rozwścieczony jej ukłuciem. Ugodzony celnym argumentem niczym strzałą. Na przykład w czasie pojedynków przeciwnicy kłuli się, dzisiaj powiedzielibyśmy, że „się kąsali”. Tak więc Paweł nie chciał powiedzieć, że śmierć żądliła na podobieństwo skorpiona, drażniącego zwierzęcia, które posiada ogon i torebkę z trucizną. On miał na myśli „przeszywanie”. - Paweł chciał wyrazić to, czego on sam, Pete Sands, doświadczył kiedyś pod wpływem narkotyków.
Stał się wtedy bardzo gwałtowny: ogarnięty narkotycznym szałem ciskał się po pokoju rozbijając, co się dało, a że znajdowali się w małym mieszkaniu Lurine, zniszczył wiele przedmiotów, które do niej należały. Potem - kiedy próbowała go powstrzymać - uderzył ją i kopnął, choć trudno w to uwierzyć. Uczyniwszy to, poczuł ukłucie żądła, ukłucie w dawnym znaczeniu tego słowa: przeszywający ból, jakby ciało przebił ostro zakończony żelazny oszczep z hakiem podobnym do tego, jaki posiada rybacki osęk, używany przez rybaków do wyciągania ciężkich ryb.
Nigdy przedtem nie doświadczył czegoś równie rzeczywistego. Zgiął się wpół, kiedy oszczep przebił jego bok. Uciekająca przed nim Lurine znieruchomiała zaniepokojona.
Osęk - sam jego metalowy haczyk - wszedł w jego ciało; umieszczony był na końcu długiego drzewca, które wzniosło się z ziemi ku niebiosom; w chwili przeszywającej agonii ujrzał na moment osoby znajdujące się przy drugim końcu drzewca, ujrzał tych, którzy trzymali osęk stanowiący pomost między dwoma światami. Były to trzy postacie o łagodnym, lecz obojętnym spojrzeniu. Nie obracały osęka w jego boku. Trzymały go tylko, dopóki, przeniknięty bólem, nie zaczął budzić się powoli. Takie było przeznaczenie osęka: miał go obudzić ze snu, ze snu ludzkości, z którego wszyscy kiedyś obudzimy się w mgnieniu oka, jak powiedział Paweł. „Oto ogłaszam wam tajemnicę - powiedział kiedyś Paweł. - Nie wszyscy zaśniemy, lecz wszyscy będziemy odmienieni, w mgnieniu oka”. Ach, ten ból. Czy aż tego trzeba było, żeby go obudzić? Czy wszyscy muszą tak samo cierpieć? Czy jeszcze kiedyś przeszyje go ten oszczep? Bał się tego, choć jednocześnie był przekonany, że trzy postacie, Trójca, były czymś dobrym; to się musiało stać, musiał zostać obudzony. A jednak...
Wyjął jakąś książkę, otworzył ją i przeczytał fragment Lurine, która lubiła, kiedy jej czytano, jeśli utwór nie był zbyt długi albo zbyt napuszony. Przeczytał krótki, prosty wiersz, nie podając autora:

Mamo, nie wiem, co jeszcze na mej drodze się pojawi.
Me palce zdrętwiałe, uste wyschnięte z pragnienia.
Ach, jeśliś kiedy doświadczyła bólu, co mnie trawi!
Kto, ach, kto zaznał podobnego cierpienia!

- Co o tym myślisz? - spytał, zamykając książkę.
- W porządku.
- Safona - wyjaśnił. - Przetłumaczona przez Landora. Pewnie opierał się na jednym słowie, na fragmencie. Przypomina Gretchen am Spinnrade - w pierwszej części Fausta Goethego. - Meine Ruh ist hin. Mein Herz ist schwer, pomyślał. Spokój odszedł na zawsze, me serce ciężar przygniótł. Co za zdumiewające podobieństwo. Czy Goethe wiedział? Wiersz Safony wydawał się lepszy przez to, że był krótszy. Poza tym wprawdzie przetłumaczony, był po angielsku. On w przeciwieństwie do KOT-a, ojca Handy’ego, nie przepadał za obcymi językami, napełniały go przerażeniem. Zbyt wiele ter-broni pochodziło... na przykład z Niemiec. Nie potrafił o tym zapomnieć.
- Kim była Safona? - spytała Lurine.
- Najznakomitsza poetka, jaką znał świat - odrzekł. - Nawet jeśli znamy tylko fragmenty jej twórczości. - Pindar to przy niej trzeciorzędny poeta. - Znowu skierował wzrok na swoje pigułki; które wziąć, w jakim zestawieniu, żeby dzięki nim dotrzeć na drugi ląd, który - był przekonany - istniał, choć może za bramą śmierci?
- Powiedz mi - odezwała się Lurine, wciąż paląc tanią algierską fajkę z korzenia wrzośca - nic więcej nie mogła sobie kupić od domokrążcy, bo amerykańskie fajki były zbyt drogie - i przyglądając mu się uważnie. - Co czułeś, kiedy zażyłeś metamfetaminę i zobaczyłeś Diabła?
Roześmiał się.
- Co cię tak śmieszy?
- Mam takie skojarzenia - odparł - no wiesz. Rozdwojony jęzor, kopyta, rogi.
- Nie tak było. Opowiedz mi jeszcze raz. - Ona pytała poważnie.
Nie lubił przywoływać obrazu Antagonisty, jak to Marcin Luter określił: „naszego odwiecznego wroga”. Tak więc przysunął sobie szklankę z wodą, wybrał ostrożnie kilka pigułek i połknął wszystkie.
- Poziome oczy - powiedziała Lurine. - Tak mówiłeś. Nie miały źrenic, tylko szpary.
- Tak. - Skinął głową.
- Unosił się nad horyzontem. Nieruchomy. Powiedziałeś, że był tam zawsze. Czy nic nie widział?
- Nie. Mnie, na przykład, dostrzegł. Właściwie to widział nas wszystkich, całe życie. On czeka. - Słudzy Gniewu nie mają racji, pomyślał; śmierć może nas zaprowadzić do Antagonisty. Nie musi to wcale oznaczać uwolnienia, ale jedynie początek. - Widzisz - mówił dalej - on znajdował się w miejscu, z którego mógł objąć wzrokiem powierzchnię całego świata, jakby świat był płaski; jego spojrzenie, niczym promień lasera, wędrowało bez końca. Nie posiadało żadnego ogniska, takiego na przykład, jakie tworzy soczewka.
- Co teraz zażyłeś?
- Narkazynę.
- Nark ma coś wspólnego ze spaniem. Zyna zaś to stymulant. Czy to stymuluje sen?
- Przytępia funkcje płata czołowego i wyzwala swobodną aktywność wzgórza wzrokowego. Tak więc... - Szybko połknął dwie małe szare pigułki. - Muszę to zażyć, żeby powstrzymać działanie wzgórza wzrokowego. - Metabolizm mózgu, rozszerzanie i zwężanie naczyń - oto jego hobby. Dobrze znał mapę ludzkiego mózgu i wiedział, co może spowodować zbyt mały dopływ krwi do tej czy innej jego części. Zdawał sobie sprawę z faktu, że łagodnego, normalnie postrzegającego człowieka można zamienić w ograniczonego, podejrzliwego i ponurego półparanoika. Dlatego działał tak ostrożnie; głównie zależało mu na tym, żeby podziałać na wydzieliny nadnercza, nie powodując przy tym nadmiernego zwężenia naczyń. Z tego powodu amfetamina, jako środek zwężający naczynia, była tak niebezpieczna - mogła nieodwołalnie zniszczyć czyjąś osobowość.
Wielkie domy etyczne dobrze zapoznały się z właściwościami wielu środków, które udostępniły - drogą ter-broni - Pentagonowi w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych, a które to środki zostały użyte w latach osiemdziesiątych.
Jednakże z drugiej strony metamfetamina hamowała wydzielanie się adrenaliny, co miało ogromne znaczenie w przypadku niektórych osobowości; udało się wreszcie odkryć istotę schizofrenii, podobnie jak i raka. Przyczyną raka był wirus, schizofrenia zaś okazała się wynikiem nadmiernej ilości serotoniny, z którą nie mógł poradzić sobie mózg. Stąd brały się halucynacje - prawdziwe halucynacje, chociaż granica między halucynacjami a autentyczną wizją stała się niezwykle subtelna.
- Nie rozumiem cię - powiedziała Lurine. - Zażywasz te przeklęte pigułki, a potem widzisz jakieś okropieństwa - nawet samego Szatana, albo hak, o którym mówiłeś, no wiesz, oszczep, który przebił ci bok. Mimo to wracasz tam i nie nudzi cię to. - Patrzyła na niego zaciekawiona.
- Muszę wiedzieć - rzekł Pete. - To jest dla mnie najważniejsze. Doświadczać, wiedzieć znaczy być. Ja chcę być.
- Ty jesteś - zwróciła uwagę, wskazując na niego.
- Posłuchaj - powiedział Pete. - Bóg, ten prawdziwy, z Biblii, którego wielbimy, nie jakiś tam Carleton Lufteufel, szuka nas. Biblia nie jest niczym innym, jak kroniką jego szukania człowieka, nie szukania Boga przez człowieka. Rozumiesz? Ja chcę wyjść mu naprzeciw tak daleko, jak tylko to możliwe.
- A jak to się stało, że Bóg i człowiek rozstali się? - Siedziała zasłuchana jak dziecko, oczekując prawdziwej historii.
- To jest waśń tak stara, że opowieść o niej została zniekształcona - mówił Pete tajemniczo. - W jakiś sposób Bóg umieścił człowieka w takim miejscu, że stale mógł się z nim spotykać. Pozostawali w bezpośrednim kontakcie, jak ty ł ja. Jednakże coś się wydarzyło; zrobiło się tak jak z pozbawionymi okien monadami Leibnitza, które pozostają blisko siebie, lecz nie są w stanie zobaczyć niczego na zewnątrz, potrafią tylko rozpatrywać swoje własne istnienie. Wygląda to tak, jakby którąś z nich, a może obie, dotknęło coś w rodzaju schizofrenii, autyzmu, separacji. I wtedy człowiek...
- Człowiek został wypędzony w inne miejsce.
- Widocznie zrobił coś złego - powiedział Pete. - Przynajmniej Bóg tak uważał. Nie wiemy dokładnie, co to było. W każdym razie natura człowieka została skażona, trudno powiedzieć jak. Musiało to być coś, co zostało stworzone przez Boga i było częścią jego stworzenia. Człowiek utracił bezpośredni kontakt z Bogiem i znalazł się na poziomie zwykłego stworzenia. Musimy zatem dostać się tam z powrotem.
- A twoja droga to te pigułki.
- Tylko tyle wiem - odparł. - Nie doświadczam naturalnych wizji. Chcę udać się w tamtą stronę, aż wreszcie stanę przed nim twarzą w twarz, jak niegdyś stał człowiek, zanim się odwrócił. Bez wątpienia ktoś albo coś skusiło go do wybrania czegoś innego. Człowiek dobrowolnie wyrzekł się tego związku, ponieważ uznał, że znalazł coś lepszego. - Po chwili dodał cicho, jakby do siebie: - W ten sposób skończyło się na Carletonie Lufteuflu, grudzie i ter-broni.
- Podoba mi się idea bycia kuszonym - powiedziała Lurine, zapalając fajkę, która zgasła. - Wszyscy ulegają pokusie. Ciebie kuszą te pigułki, wciąż je zażywasz. Ludzie - tacy jak ty - mają naturę pieska preriowego: chorobliwa ciekawość. Wystarczy, żeby pieski usłyszały jakiś dziwny odgłos, a już wyłażą z nory, by zobaczyć, co to takiego. Tak na wszelki wypadek. - Zamilkła na chwilę. - Cud. Oto czego pragniesz, czego pragnął nasz przodek w ogrodzie. Przed wojną mieli na to inne określenie: „widowisko”. Syndrom wielkiego namiotu. - Uśmiechnęła się. - Coś ci jeszcze powiem. Wiesz, dlaczego nie odchodzisz z areny? Żeby być razem z nimi.
- Z kim?
- Z wielkimi chłopakami. Zarozumiałość. Próżność. Człowiek zobaczył Boga i pomyślał sobie: Jak to się stało, że jemu przypadło być Bogiem, a ja...
- Właśnie tego doświadczam.
- Naucz się być „cichym”, jak mówili chrześcijanie. Założę się, że nie wiesz, o czym mówię. Pamiętasz przedwojenne supermarkety? Kiedy ktoś wcisną] się przed tobą do kolejki z wózkiem, a ty się na to godziłeś: to było twoje wypaczone znaczenie słowa „cichy”, które w rzeczywistości znaczy oswojony, łagodny jak oswojone zwierzę.
- Naprawdę? - spytał zdumiony.
- Później przyjęło znaczenie: pokorny, łaskawy, pobłażliwy, a nawet słaby czy miękki. Naprawdę jednak słowo to oznaczało utratę cech gwałtowności. W Biblii używa się go głównie w kontekście pozbycia się urazy wobec tych, którzy cię skrzywdzili. - Roześmiała się zadowolona. - Ty głupcze - powiedziała. - Pleciesz coś, choć nie masz o tym żadnego pojęcia.
- No cóż - westchnął. - Obcowanie z pedantycznym ojcem Handy nie uczyniło cię specjalnie cichą - bez względu na to, które ze znaczeń wzięlibyśmy pod uwagę.
Usłyszawszy tę uwagę, Lurine roześmiała się głośno.
- O Boże. - Z trudem łapała oddech. - Teraz możemy się porządnie posprzeczać: które z nas jest bardziej pokorne? Cholera, oczywiście, że ja! - Kołysała się uśmiechnięta.
Nie zwracał już na nią uwagi. Pigułki, które zażył, zaczęły działać.

Nagle zobaczył postać, postać o roześmianych oczach, która, jak przypuszczał, była Jezusem. Musiała nim być. Mężczyzna o jasnych, gęstych włosach, ubrany w togę i greckie nagolenniki. Był młody, miał śniade ramiona i uśmiechał się łagodnym, szczęśliwym uśmiechem, przyciskając do piersi ogromną, spiętą klamrą księgę. Gdyby nie klasyczne nagolenniki, można by powiedzieć - sądząc po dziwnie ostrzyżonych włosach - że jest Anglosasem.
Jezus Chrystus!, pomyślał Pete.
Jasnowłosy, śniady młodzieniec - mój Boże, zbudowany był jak kowal! - rozpiął klamrę i otworzył księgę, odsłaniając ogromne stronice. Nachylił księgę, tak by Pete mógł przeczytać słowa w tym obcym języku:
KAI THEOS EIN HO LOGOS
Pete nie zrozumiał ani tych słów, ani plątaniny pozostałych, które, choć starannie napisane, pływały mu przed oczami, pozostając pozbawionymi znaczenia zlepkami, jak koimeitheisometha... keoiesis... titheimi... Nie potrafił nawet powiedzieć, czy był to prawdziwy język czy nie; czy była to informacja, czy tylko pozbawiony znaczenia wytwór jego wizji.
Jasnowłosy młodzieniec zamknął księgę i zniknął niespodziewanie. Jego pojawienie się i odejście przypominało dawny laserowy hologram z czasów wojny, tyle że pozbawiony dźwięku.
- Nie powinieneś tego słuchać - przemówił głos w głowie Pete’a, jakby jego własne myśli wymknęły się spod jego kontroli. - Ten bożek chciał tylko zrobić na tobie wrażenie. Czy wyjawił ci swoje imię? Nie, nie zrobił tego.
Odwróciwszy się, Pete ujrzał unoszący się mały gliniany garnek - bardzo skromne naczynie, wypalone tylko, nie pokryte glazurą, jedynie zahartowane; użyteczny przedmiot, wykonany z gliny pochodzącej z ziemi. Garnek udzielał mu lekcji, żeby pozbył się strachu, który go ogarnął, a jemu to się podobało.
- Wyjawię ci moje imię - powiedział garnek. - Jestem Oh Ho.
Chiński, pomyślał Pete.
- Powstałem z ziemi i nie stoję ponad śmiertelnikami - mówił garnek Oh Ho przyjaznym głosem. - Nie jestem aż tak dumny, żeby skrywać swoje imię. Strzeż się zawsze tych, którzy są zbyt dumni, by się przedstawić. Ty jesteś Pete Sands. Ja nazywam się Oh Ho. Postać, którą ujrzałeś, postać, trzymająca ogromną starą księgę, jest istnieniem z noosfery, z Morza Wiedzy - przybyła tutaj aż z czasów sumeryjskich. Jako Therapeutae asystowały one greckiemu uzdrowicielowi Asklepiosowi; jako duchy czy plazmowe formy istnienia mądrości nazywały się „Toth” u Egipcjan, a kiedy zaczęły budować - potrafią być wspaniałymi rzemieślnikami - przybrały formę Ptaha u Egipcjan oraz Hefajstosa u Greków. W rzeczywistości nie posiadają one żadnych imion, gdyż są duchem złożonym. Ja jednak posiadam imię, podobnie jak i ty. Oh Ho. Zapamiętasz? To proste imię.
- Pewnie - odpowiedział Pete. - Oh Ho, chińskie imię. Garnek zadrżał i zaczął znikać.
- Oh Ho - powtórzył. - Ho Oh. Oh, Oh, Oh. Ho On. Peter Sands, pomyśl o Ho On, kiedy będziesz rozmawiał z doktorem Abernathym. Pomyśl o małym glinianym naczyniu, które pochodzi z ziemi i które, podobnie jak ty, może zostać zdruzgotane na kawałki i powrócić do ziemi, a ona będzie żyła tak długo, jak długo będzie istniał twój rodzaj.
- Ho On - rzekł Pete.
- Życzliwy zawsze wyjawi swoje imię - mówił niewidoczny już Ho On; teraz był to tylko głos, myśl, istnienie, które zawładnęło umysłem Pete’a. - Ten, kto nie jest życzliwy, nie przedstawi się. Ty i ja jesteśmy do siebie podobni w pewnym sensie, równi, ulepieni z tej samej gliny. Peter Sands, wyjawiłem ci, kim jestem; znam cię od dawien dawna.
Jakie głupie imię, pomyślał. Ho On. Bardzo głupie imię, jak na kruche naczynie. Mimo to polubił garnek; potraktował go jak równego. A to - był tego świadom w jakiś niejasny sposób - wydało mu się ważniejsze niż jakiekolwiek wielkie słowa, które mogła zawierać ogromna księga, słowa, których i tak nie mógł zrozumieć. On, podobnie jak gliniany garnek Ho On, był ograniczony. Zdał sobie jednak sprawę, że to był Jezus Chrystus. Wiedział, że to był on. Garnek był do niego podobny.
- Czy chciałbyś się jeszcze czegoś dowiedzieć, zanim odejdę? - Usłyszał w swej głowie myśli Ho On.
- Powiedz mi najważniejszą rzecz, jaką można powiedzieć, a która jest prawdziwa - przemówił Pete.
Ho On pomyślał.
- Święta Zofia narodzi się powtórnie. Przedtem jej nie Przyjęto.
Pete zamrugał. Kim była święta Zofia? Poczuł się, jakby powiedziano mu jakiś żart... jakby usłyszał, że święty Wit ma znowu zatańczyć. Ogarnęło go ogromne rozczarowanie. Ostatnie słowa garnka okazały się głupie, podobnie jak jego imię. Odchodził teraz, pozostawiając brzmienie jałowych słów.
Leki przestały działać. Nic już nie zobaczył i nie usłyszał. Znowu ujrzał swój pokój, znajome mikrotaśmy i projektor, szpule do taśm, zaśmiecone plastikowe biurko. Zobaczył Lurine palącą fajkę, poczuł zapach tytoniu... Miał wrażenie, że głowa mu spuchła. Uniósł się niepewnie, świadomy, że w wymiarach rzeczywistego czasu minęła zaledwie chwila, że z punktu widzenia Lurine nic się nie wydarzyło. Nic się nie zmieniło. I miała rację.
To nie było realne wydarzenie. Chrystus nie objawił się we własnej osobie. Doszło jednak do tego, czego oczekiwał Pete Sands: zwiększyły się zdolności jego percepcji.
- Jezus - powiedział głośno.
- O co chodzi? - spytała Lurine.
- Widziałem go - poinformował ją. - On istnieje, żeby nas uratować. On jest tam nieustannie, zawsze tam będzie, zawsze był. - Poszedł do kuchni i nalał sobie dwie trzecie szklaneczki burbona, którego cenna butelka pochodziła jeszcze sprzed wojny.
Kiedy powrócił do pokoju, Lurine zajęta była czytaniem słabo wydrukowanego czasopisma, powielonego biuletynu, który krążył od miasta do miasta w rejonie Górzystych Stanów.
- A ty sobie siedzisz - rzekł zdumiony.
- Co mam robić? Bić brawo?
- To jest niezwykle ważne.
- Ty to widziałeś, nie ja. - Nie przestawała czytać biuletynu - przyszedł z Provo, Utah.
- Przecież on jest tam także dla ciebie - powiedział Pete.
- Dobrze. - Skinęła głową zaczytana.
Usiadł; czuł się osłabiony, było mu niedobrze - skutki uboczne pigułek. Nastąpiła długa chwila ciszy, po której Lurine, ciągle nieobecna, oznajmiła:
- KOT-owie wysyłają impa, Tibora McMastersa, na Pielg, żeby odszukał Boga Gniewu i uchwycił jego istotę; ma namalować kresk.
- A cóż to takiego ten kresk? - Używała żargonu KOT-ów, którego nigdy nie rozumiał.
- Kościelny fresk. - Spojrzała na niego. - Podejrzewają, że będzie musiał pokonać ponad tysiąc mil. Pewnie pojedzie aż do Los Angeles.
- Myślisz, że mnie to coś obchodzi? - rzekł z wściekłością.
- Tak myślę - powiedziała, odkładając biuletyn. Zmarszczyła brwi, zamyślona. - Uważam, że powinieneś udać się z nim na Pielg, a następnie, kiedy przejedziecie jakieś pięćdziesiąt mil, odciąć nogę krowie, która ciągnie wózek Tibora, albo rozładować jego metabaterię. - Mówiła to całkowicie poważnie.
- Dlaczego?
- Żeby nie mógł przedstawić istoty Boga Gniewu na fresku.
- A cóż by mnie miało obchodzić, czy...
Urwał, gdyż ktoś zbliżał się do drzwi jego skromnego mieszkania. Usłyszał kroki, a potem rozległo się szczekanie jego psa imieniem Tom Swift i Jego Elektryczny Magiczny Dywan. Zadzwonił dzwonek. Wstał i podszedł do drzwi.
Otworzywszy je, ujrzał ubranego w czarną sutannę doktora Abernathy’ego, przełożonego, który był duchownym Zjednoczonego Kościoła Chrześcijańskiego w Charlottesville.
- Czy nie za późno na wizytę? - odezwał się doktor Abernathy; jego małą, okrągłą twarz przepełniał wyraz pozornej troski.
- Wejdź. - Pete przytrzymał otwarte drzwi. - Znasz, doktorze, pannę Rae.
- Pan z tobą. - Doktor Abernathy skłonił głowę w jej kierunku.
- I z duchem twoim - odpowiedziała natychmiast, tak jak należało. Wstała. - Dobry wieczór, doktorze.
- Słyszałem - rzekł doktor Abernathy - że zamierzasz wstąpić do naszego Kościoła i przyjąć bierzmowanie, a potem wyższe sakramenty.
- No cóż - odparła. - Byłam... rozczarowana. To znaczy, kto chciałby wielbić byłego ministra MREE?
Doktor Abernathy przeszedł do malutkiej kuchni i postawił czajnik, żeby zagotować wodę na kawę.
- Przyjmiemy cię z radością - rzekł.
- Dziękuję, doktorze - powiedziała Lurine.
- Żeby otrzymać sakrament bierzmowania, trzeba jednak przejść intensywne półroczne nauki religijne. Dotyczą one wielu rzeczy: sakramentów, obrzędów, głównych zasad wiary Kościoła. Tego, w co wierzymy i dlaczego. Dwa razy w tygodniu prowadzę nauki dla dorosłych. - Po chwili dodał z pewnym onieśmieleniem: - Aktualnie mam jedną dorosłą osobę, która pobiera nauki. Mogłabyś szybko nadrobić. Masz jasny, otwarty umysł. Na razie mogłabyś uczęszczać na msze... chociaż nie wolno by ci było przyjmować Komunii świętej, wiesz o tym.
- Tak. - Skinęła głową.
- Czy byłaś ochrzczona?
- Ja... - Zawahała się. - Szczerze mówiąc, nie wiem.
- Zostałabyś ochrzczona w czasie specjalnej mszy dla tych, którzy być może otrzymali chrzest wcześniej. Chrzcimy wodą. Wszystko inne - jak choćby płatki róży, które sypano przed wojną w Los Angeles - nie ma znaczenia. A tak przy okazji, doszły mnie słuchy, że Tibor ma wyruszyć na Pielg. To nie tajemnica... skoro i ja o tym słyszałem. Podobno Starsi Kościoła Sług Gniewu dali mu mapy, zdjęcia i potrzebne informacje, które mają mu pomóc odnaleźć Lufteufla. Mam nadzieję, że jego krowa wytrzyma taką podróż. - Wróciwszy do pokoju, zwrócił się do Pete’a Sandsa: - Co powiesz na partyjkę pokera? Wprawdzie jest nas tylko troje, ale możemy zagrać na prawdziwe miedziane centy. Porządna partyjka, a nie jakieś tam baseballe czy inne takie.
- W porządku - powiedział Pete. - Gramy z wolną kartą, wybiera rozdający, ponieważ jest nas tylko troje.
- Dobrze - zgodził się doktor Abernathy. Podczas gdy Pete poszedł po karty i pudełko z żetonami, przysunął wygodne krzesła dla Lurine Rae, dla siebie i dla Pete’a.
- Żadnego gadania w czasie gry - rzekł Pete do Lurine.
W czasie gdy rozdawali karty - po pięć dla każdego, walety lub wyższe otwierały - przed drzwiami zatrzymał się wózek Tibora McMastersa, ciągnięty przez krowę, oświetlający sobie drogę lampą na baterię; rozległ się pełen nadziei dzwonek.
Spojrzawszy uważnie w swoje karty, doktor Abernathy powiedział w dziwnie nieobecny i zamyślony sposób:
- Hm, i tak się zwijam, więc pójdę otworzyć.
Wstał i podszedł do drzwi, żeby wpuścić znanego impa, artystę, KOT-a.

Tibor McMasters obserwował z wózka przebieg gry, w czasie której grający byli zadziwiająco zgodni co do prowadzenia konwersacji: mówili tyle samo, chociaż każdy z nich wydawał inny rodzaj pomruków, które - Tibor zdał sobie z tego sprawę - nic nie znaczyły, pozostawały jedynie dźwiękami, sposobem przekomarzania się karciarzy skupionych na grze.
Musiał więc zaczekać na przerwę, żeby porozmawiać z doktorem Abernathym.
- Doktorze. - Jego głos zabrzmiał w jego własnych uszach skrzekliwie.
- Tak? - odezwał się Abernathy, licząc swoje niebieskie żetony.
- Słyszałeś pewnie o Pielg, na którą mam wyruszyć.
- Tak.
- Sir, gdybym nawrócił się na chrześcijaństwo, nie musiałbym iść - mówił wolno, świadomy znaczenia swoich słów.
Doktor Abernathy podniósł gwałtownie głowę i spojrzał na niego uważnie.
- Czy aż tak bardzo się boisz?
Pozostali, Pete Sands i Lurine Rae, także wpatrywali się w Tibora. Czuł na sobie ich spojrzenia.
- Tak - odparł Tibor.
- Często - rzekł doktor Abernathy, tasując energicznie karty - strach albo przerażenie biorą się z poczucia winy, którego nie odczuwamy bezpośrednio.
Tibor nic nie odpowiedział. Postanowił przeczekać długą ciszę, choć było to bardzo niemiłe uczucie i wydawało się trwać bez końca. Duchowni, szczególnie chrześcijańscy, przeważnie byli dość dziwnymi, uczuciowymi ludźmi.
- W waszym Kościele Sług Gniewu - odezwał się doktor Abernathy - nie macie publicznej ani osobistej spowiedzi.
- Nie, doktorze, ale...
- Nie będę próbował się spierać czy rywalizować - oświadczył doktor Abernathy stanowczym tonem. - Zatrudnił cię ojciec Handy i to on decyduje o tym, czy zostaniesz wysłany czy nie.
- Ty także decydujesz - wtrąciła Lurine - o tym, czy chcesz się wycofać czy pojechać. Dlaczego nie zrezygnujesz?
- Żeby odejść w pustkę? - powiedział Tibor.
- Kościół chrześcijański - mówił dalej doktor Abernathy - gotów jest przyjąć każdego, bez względu na jego stan duchowy. Potrzeba tylko dobrej woli. Mam jednak prawo podejrzewać, że to, co mogę ci zaoferować - przemawiam w imieniu Boga, nie jako człowiek - oznaczałoby dla ciebie możliwość uchylenia się od wykonania duchowego obowiązku... czy też, mówiąc ściśle, możliwość uświadomienia sobie i wyznania przede mną głębokiego pragnienia uchylenia się od duchowego obowiązku.
- Wobec fałszywego Kościoła? - zaprotestowała Lurine Rae, unosząc w zdziwieniu ciemnorude brwi. Do Tibora zaś powiedziała: - Oni mają klub, wszyscy do niego należą. To się nazywa „profesjonalną etyką”. - Roześmiała się.
- Dlaczego nie mielibyśmy się spotkać? - zwrócił się doktor Abernathy do Tibora. - Możesz się wyspowiadać, nie wstępując do Kościoła chrześcijańskiego. On nie jest taki zamknięty, jak twierdzili starożytni.
- Ja... nie wiem, z czego miałbym się spowiadać - powiedział Tibor ostrożnie; jego umysł pracował z zawrotną szybkością.
- Będziesz wiedział - zapewniła go Lurine. - On ci pomoże. W tej i w innych sprawach.
Doktor Abernathy i Pete Sands milczeli, a jednak wydawało się, że w jakiś tajemniczy sposób, może tylko swoją biernością, potwierdzają prawdę słów Lurine. Ojciec spowiednik znał swoją robotę. Niczym dobry prawnik albo lekarz, pomyślał Tibor, potrafi poprowadzić swojego klienta. Potrafi odkryć, co kryje się w jego wnętrzu - nie, nie zasiewać, raczej zbierać plony.
- Muszę się zastanowić - powiedział Tibor. Ogarnęły go jeszcze większe wahania. Wydawało się, że nad jego zamiarami, nad jego postanowieniem nawrócenia się, by uniknąć czekającej go niebawem Pielg, wzięły teraz górę inne zasadnicze wątpliwości. Oto pomysł, który wydał mu się tak dobry, został odrzucony przez człowieka, który mógłby odnieść największą korzyść, w każdym razie największą po Tiborze McMastersie, z oczywistych względów, oczywistych dla wszystkich obecnych w pokoju.
Spowiedź? Nie czuł ciężaru winy ani żądła śmierci - jedynie strach i zakłopotanie. Owszem, odczuwał obsesyjny i przeraźliwy strach na myśl o propozycji, a w rzeczywistości poleceniu, odbycia Pielg. Dlaczego jednak miałby czuć winę? Odwieczną, skręcającą winę, o jakiej mówił stary Kościół... a jednak musiał przyznać, że teoria doktora Abernathy’ego nie była pozbawiona słuszności. Może tylko czuł się zaskoczony, że tak nieoczekiwanie ją usłyszał.
Ponieważ nie miał nic do powiedzenia, odezwała się dziewczyna Pete’a Sandsa.
- Spowiedź jest czymś dziwnym - powiedziała Lurine zamyślona. - Po niej wcale nie czujesz się wolny, tak by ponownie grzeszyć. W rzeczywistości czujesz... - Wykonała jakiś gest, jakby wszyscy ją rozumieli, ale nie Tibor. Mimo to skinął głową z powagą, jakby ją rozumiał. Jednocześnie skorzystał z okazji, by - czyż nie dyskutowali o fascynującym temacie, jakim jest grzech - po raz milionowy przyjrzeć się jej mocno powiększonym piersiom. Miała na sobie skurczoną po wielu praniach białą bawełnianą koszulę i była bez biustonosza; na tle słabego światła w pokoju jej sutki rzucały ogromne cienie na przeciwległą ścianę, każdy z nich był wielkości latarki kieszonkowej.
- Spowiadając się, czujesz - mówił Pete Sands - że możesz wyartykułować swoje złe myśli i czyny. Przybierają realną postać. Nie boisz się ich już tak bardzo, gdyż stają się tylko słowami. To Logos, a Logos jest dobry. - Uśmiechnął się do Tibora, a ten poczuł nagle, że jego umysł przeniknęła z całą mocą istota nauki chrześcijańskiej. Poczuł spokój; miało to bardziej charakter uzdrowienia niż filozoficznego objawienia starego Kościoła: jego doktryny nie miały sensu, podobnie jak i wszelkie inne. Szczególnie po wojnie.
Siedzące przy stole osoby - niczym zwykła biseksualna trójca - znowu podjęły grę. Nie mówiono już więcej o istotnych - przynajmniej dla niego - rzeczach, z którymi przybył.
Nagle doktor Abernathy podniósł wzrok znad kart i powiedział:
- Miałbym niespodziewanie trzy dorosłe osoby w mojej klasie. Ciebie, pannę Rae i tego szczególnego dziwaka, którego, jak wiem, wszyscy znacie, Waltera Blassingame’a. Istny renesans starej wiary. - Ani wyraz twarzy, ani ton jego głosu nie odzwierciedlały jego uczuć - może dlatego, że pochłaniała go gra, którą ponownie rozpoczęli.
- Erbarme dich, mein Gott - rzekł głośno Tibor. Był przekonany, że mówiąc po niemiecku, mówi do siebie. Ze zdumieniem jednak spostrzegł, że doktor Abernathy skinął głową, najwyraźniej rozumiejąc jego słowa.
- Język Kruppa und Sohnena - rzuciła cierpko Lurine. - Język I.G. Farbena i A.G. Chemie. Język rodziny Lufteufla, sięgając aż do Adama Lufteufla, a raczej Kaina Lufteufla.
- Erbarme dich, mein Gott - rzekł do niej doktor Abernathy - nie jest w języku niemieckiego establishmentu wojskowego czy karteli przemysłowych. Jest to Klagengeschrei ludzkiego istnienia, ludzkie wołanie o pomoc. Znaczy: „Boże, ratuj mnie” - wyjaśnił Lurine i Pete’owi.
- Albo: „Boże, miej litość nade mną” - dodał Tibor.
- Erbarmen - powiedział doktor Abernathy - znaczy „mieć litość”, lecz nie w tym wyrażeniu, gdyż jest to idiom. Cierpienie nie pochodzi od Boga, a zatem nie można prosić Boga, żeby miał litość. Należy Go prosić, żeby cię uratował. - Niespodziewanie rzucił swoje karty na stół. - Tibor, jutro rano o dziesiątej w moim biurze. Opowiem ci więcej o sakramencie spowiedzi, a potem udamy się do kaplicy, gdzie znajduje się Najświętszy Sakrament. Oczywiście, nie będziesz mógł uklęknąć, ale jemu to nie przeszkadza. Nie można klęknąć, jeśli się nie ma nóg.
- Dobrze, doktorze - zgodził się Tibor. Poczuł się lepiej, jakby z chwytników jego połączonych ręcznych prostowników zdjęto ciężar, który powodował przeciążenie jego metabaterii, wywołując wydzielanie się złowieszczych obłoczków czarnego dymu z transformatora, skrzyni biegów i cewek. Do tej pory nie zdawał sobie nawet sprawy z jego istnienia.
- Moje trzy damy - powiedział doktor Abernathy do Pete’a Sandsa - biją na głowę twoje dwie pary. Przykro mi. - Zebrał skromną pulę. Tibor zauważył, że stosik żetonów duchownego powiększa się - od pewnego czasu wciąż wygrywał.
- Czy mogę zagrać? - spytał Tibor.
Grający spojrzeli po sobie nieprzytomnym wzrokiem, jakby nie usłyszeli jego pytania, jakby w ogóle go nie dostrzegali.
- Trzeba zapłacić dolara w srebrze, żeby się wkupić - oznajmił Pete. Rzucił żeton na stół. - To jest równoważnik dolara, który jesteś winien bankierowi. Masz dolara? Nie przyjmujemy bonów.
- Pokaż Tiborowi, co masz na myśli. Pokaż mu swoje zasoby - odezwał się duchowny.
- Oto czym zawsze dokumentuję moje słowa, żeby nikt nie pomyślał, że blefuję - powiedział Pete. - Wsunął rękę głęboko do kieszeni i wyjął z niej rulon srebrnych monet.
- Ho ho - mruknął Tibor.
- Nigdy nie przegrałem w oczko - powiedział Pete. - Zawsze podwajam stawkę. - Rozwinął rulon w jednym końcu, żeby pokazać Tiborowi, że rzeczywiście są w nim srebrne monety; prawdziwe pieniądze z dawnych, dawnych czasów.
- Jesteś pewien, że chcesz zagrać? - spytała Lurine Rae, obrzucając Tibora pytającym spojrzeniem. - Nie boisz się?
Miał w kieszeni zaliczkę, jedną trzecią sumy, jaką miał otrzymać od KOT-ów za kresk. Nic jeszcze z niej nie wydał - tak na wszelki wypadek, gdyby okazało się, że musi ją zwrócić. Teraz jednak wyjął sześć ćwierćdolarówek, pokazując je w szponach swojego ręcznego prostownika. Kiedy podjechał wózkiem do stołu, Pete Sands odliczył czerwone i niebieskie żetony, które odpowiadały sumie jego półtora dolara. Rozpoczęła się prawdziwa gra - poker w czwórkę.

4

Tego samego wieczoru, kiedy ładna rudowłosa Lurine Rae wyszła, a Tibor McMasters odjechał swoim wózkiem, Pete Sands zdecydował się na rozmowę o swojej wizji z doktorem Abernathym.
Doktor Abernathy nie ukrywał niezadowolenia.
- Jeśli nie skończysz z tymi wizjami, będę ci musiał zakazać dostępu do balustrady.
- Zabroniłbyś mi przyjmowania najważniejszego sakramentu? - spytał Pete z niedowierzaniem. Bez wątpienia ten niski, przypominający koguta, korpulentny stary duchowny
o czerwonej twarzy był w ponurym nastroju; w jego przypadku stało się to stanem niemalże normalnym.
- No cóż, jeśli doświadczasz wizji, niepotrzebne ci jest wstawiennictwo duchownego ani zbawcza moc sakramentów.
- Czy wiedzieć, co on... - zaczął Pete.
- Jego wygląd - przerwał doktor Abernathy - nie jest tematem, który moglibyśmy omawiać w zwyczajnej rozmowie, jakbyś opowiadał o rzadkim okazie motyla.
- W takim razie wyspowiadaj mnie - zareagował natychmiast Pete. - Teraz. - Ukląkł i złożył dłonie.
- Nie jestem odpowiednio ubrany.
- Chrzanisz.
Doktor Abernathy westchnął, wyszedł i po chwili wrócił ubrany w białą szatę. Przysunąwszy sobie krzesło, usiadł odwrócony tyłem do Pete’a. Przeżegnał się, pomodlił cicho i powiedział:
- Pozwól, by twoje uszy wysłuchały spowiedzi tego oto twojego sługi, który zbłądził, lecz pragnie odzyskać twoją obfitą łaskę.
- Oto jak on wyglądał - zaczął Pete.
Doktor Abernathy modlił się jednak dalej, teraz już trochę głośniej:
- Ten oto twój sługa, rozpierany próżnością, marny pył zanurzony w ignorancji, wyobraża sobie, że potrafi ujrzeć bezpośrednio twoją Świętą Obecność dzięki chemicznym i magicznym procesom pozbawionym zupełnie uświęcenia.
- On jest tam zawsze - powiedział Pete.
- W czasie spowiedzi nie mów o tym, co zrobili inni, nawet on.
- Ja, pokorny sługa, wyznaję - zaczął Pete - że umyślnie zażyłem pigułki o wielorakim działaniu, chcąc przeniknąć zwykłą rzeczywistość i choć na chwilę ujrzeć absolut. Wyznaję, że było to złe. W całej mojej uczciwości wyznaję też, że wierzyłem i wciąż wierzę, iż moja wizja była prawdziwa, że naprawdę go widziałem, a jeśli się mylę, błagam go o przebaczenie. Jeśli jednak to był on, to pragnął z pewnością...
- Z prochu powstałeś - przerwał mu doktor Abernathy. - Ach, człowieku, jakimże ty jesteś pyłkiem. Panie Boże, otwórz serce tego skończonego głupca na twoją mądrość i pozwól mu pojąć, że nikt nie może cię zobaczyć ani opisywać twojego istnienia.
- Wyznaję też - mówił dalej Pete - że nie chciałem posłuchać i nadal nie chcę zaprzestać poszukiwań Boga, gdyż wierzę, że jest możliwe, by jeden człowiek odnalazł go bez pośrednictwa duchownego, sakramentów i Kościoła. Wierzę we wszystko, co z pokorą wyznałem. Wiem, że jest to złe, mimo to wierzę w to.
Siedzieli długą chwilę w milczeniu, wreszcie Pete Sands powiedział:
- Zabawne, że zagadałeś o tym prochu. Przypomniało mi się, co Ho On mówił o sobie, że powstał z gliny ziemi.
Doktor Abernathy popatrzył na niego uważnie.
- O co chodzi? - spytał Pete zaniepokojony.
- Ho On?
- Tak. W mojej wizji tak się przedstawiło naczynie ceramiczne. Głupi garnek i głupie imię. Pewnie zażyłem jakiś głupi halucynogen. Może zawierał jakieś chemiczne prochy z czasów wojny wywołujące zaburzenia...
- To są słowa greckie - przemówił doktor Abernathy zaskakująco ponurym głosem.
- Greckie!
- Nie pamiętam szczegółów, ale jest to imię, jakim Bóg nazwał siebie w Biblii, w jej greckiej części. Yahwe, hebrajski czasownik, ma jakieś znaczenie w początkowej części, kiedy Bóg przemawia do Mojżesza... jest to forma czasownika „być”; opisuje jego naturę. „Jestem Który Jestem”, oto dosłowne znaczenie słowa Yahwe. Wyjawił je, by Mojżesz mógł opisać swoim ludziom Boga. Ale Ho On... - Duchowny zamyślił się. - Jądro istnienia. Najświętszy? Najwyższy? Najwyższa Moc?
- To był tylko gliniany garnek. - Pete roześmiał się. - W końcu i tak byłem naćpany, jak sam to powiedziałeś. Najpierw powiedział „Oh Ho”, a potem „Oh, oh, oh” i wreszcie „Ho On”.
- To są słowa greckie.
- Kim była święta Zofia? - spytał Pete.
- Nie było nigdy żadnej świętej Zofii. Usłyszawszy odpowiedź, Pete roześmiał się serdecznie, jak ktoś, kto przypomina sobie fragmenty narkotycznej podróży.
- Nie było nigdy żadnej świętej Zofii? Garnek, który nazywa siebie Bogiem, a do tego jeszcze objawienie dotyczące nie istniejącej świętej... no cóż, wziąłem niezłą mieszankę. Niepowtarzalna. Masz rację, to czarna dziura. Narodzi się ponownie święta...
- Sprawdzę jeszcze - powiedział doktor Abernathy - ale jestem pewien, że nie było takiej świętej... - Zniknął na dłuższą chwilę i zjawił się niespodziewanie, dźwigając ogromną, starą księgę, informator. - Święta Zofia to budynek - oświadczył głośno.
- Budynek!
- Bardzo znany, zniszczony podczas najazdu. Cesarz Justynian sam go zaprojektował. Po grecku nazywał się Hagia Sophia. Grecka nazwa, podobnie jak Ho On. Znaczy to „Mądrość Boża”. Ona - on - ma się powtórnie narodzić?
- Tak mi powiedział Ho On - odparł Pete.
- Co jeszcze powiedział ci ten Ho On, ten ceramiczny garnek?
- Nic ważnego. Dużo narzekał. Ach, tak. Powiedział też, że święta Zofia nie została wcześniej przyjęta.
- Nic więcej już nie zrozumiałeś?
- No cóż, nic, co...
- Hagia Sophia - powiedział duchowny - może także odnosić się do Słowa Bożego, a co za tym idzie, do Chrystusa. Szyfr w szyfrze: Hagia Sophia, święta Zofia, Mądrość Boga, Logos, Chrystus, a więc - zgodnie z naszą wiarą w Trójcę - Bóg. Przeczytaj sobie, hm... Księgę Przysłów 8,22-31. Fascynujące.
- Święta, która nigdy nie istniała - rzekł Pete. - Garnek mnie nabrał. Oszukał mnie. Zadrwił sobie ze mnie.
- Wciąż sypiasz z Lurine Rae? - spytał duchowny nieoczekiwanie ostrym tonem i zamrugał gwałtownie.
- Hm, tak - mruknął Pete.
- A zatem w taki sposób pozyskujemy neofitów.
- Jak przegrywasz, to przegrywasz - powiedział Pete. - To znaczy, trzeba ich pozyskiwać w każdy możliwy sposób.
- Rozkazuję ci przestać sypiać z tą dziewczyną, która nie jest twoją żoną - zażądał doktor Abernathy.
- Jeśli to zrobię, ona nie wstąpi do Kościoła chrześcijańskiego.
Zapadła cisza. Obaj mężczyźni mierzyli się wzrokiem, dysząc ciężko; czerwone oblicza, groźne spojrzenia wyrażały dezaprobatę i męską władczość, a także jakąś wyższą moc, niejasno określoną, lecz z pewnością istniejącą.
- A co do twoich wizji - powiedział doktor Abernathy - to najwyższy czas, żebyś z nimi skończył. Wyznałeś, że zażywałeś narkotyki, które wywołują wizje. Nakazuję ci oddać wszystkie.
- Co?
Duchowny skinął głową.
- Natychmiast. - Wyciągnął rękę.
- Nie powinienem był się spowiadać - powiedział drżącym głosem; najwyraźniej nie mógł go opanować. - Posłuchaj - dodał. - A może zawrzemy umowę? Ja przestanę sypiać z Lurine, a ty pozwolisz mi zatrzymać...
- Narkotyki są dla mnie ważniejsze - przerwał mu zdecydowanie doktor Abernathy. - Niosą z sobą szatana; skażona, lecz prawdziwa czarna msza.
- Ty - Pete wykonał gest dłonią - ty zwariowałeś! Duchowny nie cofnął ręki. Czekał.
- Czarna msza. Zawrzyjmy umowę - powiedział z niechęcią. - I tak nie wygram. Albo... - Dość już, pomyślał zrezygnowany. Popełnił błąd, decydując się na formalne związki z Abernathym; duchowny przestał już zachowywać się jak człowiek, przyoblekł płaszcz transcendentnej władzy. - A zatem pokuta - rzekł głośno. - W porządku, dopadłeś mnie: muszę oddać wszystkie cholerne pigułki. Dzisiejszy wieczór należy do ciebie, co za zwycięstwo. Co za powód, żeby przystąpić do Kościoła chrześcijańskiego; należy wyrzec się wszystkiego, co lubisz, nawet szukania Boga! Chyba aż tak bardzo nie zależy ci na neofitach. A skoro już o tym mówimy, to sposób, w jaki zniechęciłeś McMastersa, był co najmniej dziwny. Równie dobrze mogłeś mu powiedzieć prosto w oczy, że powinien wrócić do Handy’ego i zrobić, co do niego należy, zamiast zostać neofitą. Czy tego chcesz? Żeby pozostał wśród KOT-ów i poszedł na Pielg, której tak bardzo stara się uniknąć? Co za metody postępowania, nic dziwnego, że przegrywasz.
Dłoń doktora Abernathy’ego wciąż trwała nieruchomo w geście oczekiwania.
No właśnie, pomyślał Pete Sands. Nie zareagowałeś, kiedy imp poprosił o przyjęcie do nas, żeby mógł uniknąć Pielg. Dlaczego tego nie zrobiłeś? Przecież nie była to specjalnie trudna decyzja. Normalnie doktor Abernathy przyjąłby Tibora do Kościoła chrześcijańskiego natychmiast. Pete Sands wielokrotnie był świadkiem takich nagłych nawróceń.
- Coś ci powiem - powiedział głośno Pete. - Oddam wszystkie pigułki, jeśli powiesz mi, dlaczego nie pozwoliłeś McMastersowi przystąpić do nas. Zgoda? Umowa?
- Powinien mieć odwagę. Powinien mieć odwagę wypełnienia nałożonych na niego obowiązków, nawet jeśli są to obowiązki wobec bluźnierczego pseudo-Kościoła.
- Ach, chyba żartujesz. - Czuł, żenię usłyszał prawdy, a nawet coś więcej. Spytany otwarcie o powody, doktor Abernathy nie potrafił ich przedstawić, a raczej, pomyślał Pete, nie chciał ich przedstawić.
- Pigułki - zażądał doktor Abernathy. - Powiedziałem ci, dlaczego powstrzymałem się przed pokusą zachęcenia jednego z najlepszych malarzy kresków w całym rejonie Gór Skalistych do wstąpienia do Kościoła chrześcijańskiego. Teraz oddaj mi...
- Cokolwiek - prosił cicho Pete Sands.
- Słucham? - Doktor Abernathy przyłożył dłoń do ucha, mrugając. - Ach, rozumiem. Cokolwiek, tylko nie pigułki.
- Lurine i wszystko inne. - Pete mówił tak cicho, jakby chciał pozostać nie słyszany. Nie był nawet pewien, czy duchowny usłyszał jego słowa, czy tylko uchwycił ton jego głosu. Sam ton jego wypowiedzi odsłaniał jednak jej znaczenie. W całym swoim życiu, nawet w czasie wojny, nie przemawiał w ten sposób. Tak mu się przynajmniej wydawało.
- Hm - mruknął doktor Abernathy. - „Lurine i wszystko inne”. Wspaniałomyślna oferta. Czyżbyś się uzależnił od niektórych spośród twoich pigułek? Czy mam rację? - Patrzył uważnie na Pete’a.
- Nie od nich samych - odpowiedział Pete - lecz od tego, co mi pokazują.
- Niech się zastanowię - powiedział doktor Abernathy zamyślony. - Dzisiaj nic mi nie przychodzi do głowy... ale jutro lub pojutrze wymyślę jakąś alternatywę.
Żeby tylko to, pomyślał Pete, oskubałeś mnie także przy kartach z całego srebra, jakie miałem.
- A tak przy okazji - rzekł doktor Abernathy. - Jaka jest Lurine w łóżku? Czy jej piersi, na przykład, są równie jędrne, na jakie wyglądają?
- Ona jest jak przypływ i odpływ morza. Jej piersi są niczym wzgórki kurzego tłuszczu. Jej lędźwie...
- Tak czy inaczej - przerwał mu doktor Abernathy uśmiechając się - obcowanie z nią jest ci przyjemne. W sensie biblijnym.
- Naprawdę chcesz wiedzieć, jaka ona jest? Przeciętna. W końcu spałem z wieloma kobietami. Spotkałem wiele lepszych w łóżku, ale i wiele gorszych - powiedział Pete. - To wszystko.
Doktor Abernathy nie przestawał się uśmiechać.
- Co cię tak śmieszy? - spytał Pete.
- Tak mówi chyba ktoś, kto opisuje bogato zastawiony bufet - odparł doktor Abernathy.
Pete oblał się rumieńcem, który - jak sądził - rozlał się aż po czubek głowy i był widoczny. Wzruszył ramionami i odwrócił się.
- Dlaczego o to pytasz?
- Z ciekawości - odparł doktor Abernathy; podrapał się po brodzie, zmazując z twarzy uśmiech. - Należę do ludzi ciekawskich i nawet zmysłowa wiedza z drugiej ręki stanowi dla mnie wiedzę.
- Może zbyt wiele lat spędzonych w konfesjonale sprawiło, że znajdujesz przyjemność w podglądaniu innych - zauważył Pete.
- Nawet jeśli tak jest, to w żaden sposób nie plugawi to sakramentu - powiedział doktor Abernathy.
- Wiem co nieco o waldensach - rzekł Pete. - Chciałem powiedzieć...
- Że jestem podglądaczem. - Doktor Abernathy westchnął i wstał, poprawiając sutannę. - No dobrze, pójdę już.
Pete odprowadził go do drzwi, wypuszczając jednocześnie Toma Swifta i Jego Elektryczny Magiczny Dywan, by zrobił to, co zwykle.

Choć kurz mieszał się z rosą, obłoki kurzu wzbijane przez krowę płynęły wprost na jego twarz. Tibor spojrzał w bok i objął wzrokiem wszystkie barwy poranka.
Kolory... Chryste! kolory!, pomyślał. Rano wszystko żyje innym życiem: mokrozielone liście i lśniące szaroniebieskie skrzydła sójki, brązowomokroczarne jabłka przy drodze - wszystko! Wszystko staje się wyjątkowe przed mniej więcej jedenastą. Później barwy wciąż pozostają, lecz tracą pewną magię, wilgotną magię. Zachodni kąt porannego świata o dziewiątej trzydzieści zasnuwała lekka mgiełka. Przypomniały mu się wszystkie cienie, jakie widział na reprodukcjach obrazów Rembrandta. Są tak łatwe do podrobienia, pomyślał. Wiele mówią o jego sposobie patrzenia. Co widzą jego oczy? Wszystko, cokolwiek zechcą, gdyż nie ma tam niczego poza cieniami. Rembrandt nie był malarzem poranka, dlatego tak łatwo go podrobić. Wszystkich malarzy wilgotnego poranka, impresjonistów - zebranych w jedną grupę pewnie tylko dlatego, że siedzieli w tym samym rogu Café Gaibois - trudniej byłoby naśladować. Widzieli coś takiego i zakreślali to idealnym kołem.
Obserwował ptaki, napawając się widokiem ich lotu. Ten poranek był zbyt piękny. Nakreślił go na płótnie swojego umysłu akwarelami, a następnie farbami olejnymi, w trudniejszy sposób, nakładając mozolnie kolejne warstwy.
Robił to, by zapomnieć o czymś innym.
O czym?
Krowa zaryczała cicho, odpowiedział jej równie łagodnie.
Boże! Jak nienawidził pracy przy sztucznym świetle! Było dobre dla dopracowania materiałów pomocniczych, fragmentów całości, szczegółów, wytyczenia granic, jednakże produkt końcowy - das Ding selber - musiał należeć do Morgen.
Jego myśli powróciły, zataczając pełne koło, i poranek z jego kolorami zniknął na jakiś czas. Żeby dotrzeć do domu doktora Abernathy’ego, należało przejechać przez wzgórze, skręcić i jechać jeszcze milę. W takim tempie dotrze tam na dziesiątą. I co wtedy? Próbował odpędzić tę myśl, szkicując w wyobraźni drzewo. Jego obraz ogarnęła jesień, liście zwiędły, opadły, uleciały z wiatrem. I co wtedy?
Myśl ta nieoczekiwanie zupełnie go pochłonęła: myśl o Bogu miłującym i miłościwym. Pojawiła się zaledwie kilka dni temu. Z tego, co zrozumiał, to gdyby go przyjęli ł ochrzcili, nie musiałby nawet otrzymać rozgrzeszenia. Nie miało to nic wspólnego z heretyckim odłamem anabaptystów. Zdał sobie sprawę - nie bez pewnej przyjemności - że zaoszczędziłoby mu to konieczności spowiadania się z myśli, które wcześniej zaprzątały jego umysł: dotyczyły one Helen o piersiach niczym chmury, Lurine o mlecznobiałej skórze, Fay o ustach słodkich jak miód, a także farby, którą przywłaszczył sobie na własne potrzeby, i kamiennych bloków, które ukradł, by móc rzeźbić.
Co powie doktor Abernathy? Cholera! Udzieli mu nauki, da do przeczytania katechizm, potem przeegzaminuje go, ochrzci i pozwoli przyjąć sakrament.
Co zatem zburzyło obraz tego poranka?
Poprzedniej nocy śnił mu się fresk. Na jego środku, tam gdzie miał znaleźć się Carl Lufteufel, ziała próżnia, domagając się wypełnienia. Twarz z reprodukcji, którą wcześniej pokazał mu Dominus McComas, zawsze spoglądała nieco obok niego, nigdy wprost. Jeszcze nie. Gdyby tylko udało mu się zobaczyć tego człowieka, uchwycić spojrzenie jego oczu - nie oczu ukrytych, jak u Rembrandta, och nie! - ale oczu Boga Gniewu, które by patrzyły na niego, a także zaobserwować obwisłe/napięte/sflaczałe mięśnie tamtej twarzy, worki i cienie pod oczami, równoległe kreski brwi - wszystkie te szczegóły - gdyby tylko wszystkie one zwróciły się ku niemu, choćby tylko na ułamek sekundy poranka, potrafiłby wypełnić ziejącą próżnię. Gdyby tylko ujrzał tamtą twarz, dzięki jego oczom i sześciu palcom jego stalowej dłoni zobaczyłby ją cały świat.
Splunął, oblizał wargi i zakasłał. Czuł ciężar przygniatającego go poranka.
Krowa rasy holstein - kochana Corey - skręciła, została więc jeszcze tylko mila.

Wjechał wolno do gabinetu, obserwując uważnie duchownego.
- Dziękuję - powiedział Tibor. Przyjął filiżankę kawy i umieścił ją w takiej pozycji, że udało mu się pociągnąć dwa łyki gorącego napoju.
Doktor Abernathy dodał do swojej kawy śmietanki oraz cukru i zamieszał głośno.
Siedzieli jakiś czas w milczeniu, wreszcie przemówił doktor Abernathy:
- Tak więc pragniesz zostać chrześcijaninem. - Jeśli miał zamiar zadać pytanie, to świadczyły o tym jedynie lekko uniesione brwi.
- Jestem... tym zainteresowany. Tak jak powiedziałem wczoraj...
- Tak, tak, wiem - rzekł doktor Abernathy. - Nie muszę mówić, że cieszę się, iż postanowiłeś nas naśladować w tym względzie. - Odwrócił się i spojrzał przez okno. - Czy potrafisz uwierzyć w Boga, Ojca Wszechmogącego, Stworzyciela nieba i ziemi oraz w Jego Syna Jezusa Chrystusa, naszego Pana, zrodzonego z Maryi Dziewicy, który cierpiał pod Poncjuszem Piłatem, który został ukrzyżowany, pogrzebany i na trzeci dzień zmartwychwstał?
- Myślę, że tak - odpowiedział Tibor. - Tak, chyba tak.
- Czy wierzysz, że przyjdzie on sądzić żywych i umarłych?
- Mogę uwierzyć, jeśli spróbuję - odparł Tibor.
- Przynajmniej jesteś szczery - zauważył doktor Abernathy. - Muszę wyjaśnić, że nie spodziewamy się żadnych korzyści w związku z twoją osobą, choć krążą takie plotki. Chętnie przyjmę cię do naszej trzody, ale tylko wtedy, gdy będziesz pewien tego, co robisz. Nie ma wątpliwości, że jesteśmy biedniejsi od Sług Gniewu. Tak więc, jeśli spodziewasz się ubić jakiś interes, lepiej zapomnij o tym. Nie stać nas na zamawianie fresków, ani nawet ozdobnych manuskryptów.
- Wcale o tym nie pomyślałem, ojcze - rzekł Tibor.
- Dobrze - powiedział doktor Abernathy. - Chciałem tylko mieć pewność, że się rozumiemy.
- Najzupełniej.
- Zostałeś zatrudniony przez KOT-ów - rzekł doktor Abernathy, wymawiając poszczególne litery osobno.
- Przyjąłem od nich pieniądze - wyjaśnił Tibor. - Otrzymałem od nich zlecenie, które muszę wykonać.
- Co naprawdę myślisz o Lufteuflu? - spytał doktor Abernathy.
- Trudne zadanie - odpowiedział Tibor. - Nigdy go nie widziałem, a zwykle maluję na podstawie tego, co zobaczyłem. Zdjęcie, które mi pokazali, wystarczyłoby tylko wtedy, gdybym mógł zobaczyć go żywego, choćby tylko na chwilę.
- Co sądzisz o nim jako o Bogu? - spytał doktor Abernathy.
- Nie wiem - odparł Tibor.
- A o człowieku? - spytał ponownie doktor Abernathy.
- Nie wiem.
- Skoro masz wątpliwości, dlaczego chcesz zmienić strony na tym etapie gry? - spytał doktor Abernathy. - Może lepiej byłoby spróbować je rozwiać tam, gdzie się pojawiły.
- Wasza religia ma coś więcej do zaoferowania - powiedział Tibor.
- Na przykład? - spytał doktor Abernathy.
- Miłość, wiarę, nadzieję - odrzekł Tibor.
- Mimo to przyjąłeś od nich pieniądze - powiedział doktor Abernathy.
- Tak - potwierdził Tibor. - Zawarliśmy już porozumienie.
- Które wymaga udania się na Pielg? - spytał doktor Abernathy.
- Tak - odpowiedział Tibor.
- Co zrobisz ze zleceniem, jeśli dzisiaj się nawrócisz? - spytał doktor Abernathy.
- Zrezygnuję z niego.
- Dlaczego? - dopytywał się doktor Abernathy.
- Ponieważ nie chcę udać się na Pielg - odpowiedział Tibor.
Obaj popijali kawę.
- Uważasz się za uczciwego człowieka - odezwał się wreszcie doktor Abernathy. - Kogoś, kto zawsze wypełnia swoje zobowiązania. Mimo to chcesz przejść na naszą stronę, by móc zerwać z nimi umowę.
Tibor odwrócił głowę.
- Mógłbym oddać im pieniądze.
- To prawda - przyznał doktor Abernathy. - Przykazanie mówi: „Nie będziesz kradł”. Obowiązuje ono KOT-ów tak samo jak wszystkich innych. Tak więc możesz jedynie albo oddać pieniądze, albo dotrzymać obietnicy i namalować fresk. A jeśli już o tym mówimy, co ty właściwie masz namalować?
- Fresk, na którym będzie Bóg Gniewu - odparł Tibor.
- Tylko tyle - rzekł doktor Abernathy. - A gdzie mieszka Bóg?
- Nie rozumiem - powiedział Tibor, popijając kawę.
- Czy nie jest prawdą, że zamieszkuje on wszędzie i zawsze, że domem jego jest wieczność? - spytał doktor Abernathy. - Zdaje się, że co do tego, KOT-owie i chrześcijanie są zgodni.
- Tak sądzę - potwierdził Tibor. - Tyle tylko, że jako Boga tego świata...
- Można go znaleźć wszędzie - dokończył doktor Abernathy.
- Ojcze, nie rozumiem cię - powiedział Tibor.
- Co będzie, jeśli nie uda ci się go odnaleźć? - spytał doktor Abernathy.
- Nie będę mógł ukończyć fresku - odrzekł Tibor.
- I co wtedy zrobisz?
- Pozostanę przy tym, czym zajmowałem się dotąd - odparł Tibor. - Będę malował znaki, domy. Oczywiście, oddam pieniądze...
- Dlaczego miałbyś przyjmować tak ekstremalne rozwiązanie? W końcu skoro Boga - jeśli on jest Bogiem - można znaleźć wszędzie, jako że ten świat należy do niego, to wydawać by się mogło, że tam możesz go szukać - powiedział doktor Abernathy.
- Sir, chyba wciąż nie pojmuję twoich słów - rzekł Tibor, w jego głosie zabrzmiała nuta niepewności, ale i fascynacji.
- A jeślibyś ujrzał jego twarz wyłaniającą się z obłoku? - pytał dalej doktor Abernathy. - Albo spośród fal Great Salt Lake, nocą, jedynie w świetle gwiazd, lub przesłoniętą mgiełką, która wznosi się, gdy ustępuje żar dnia?
- Wtedy mógłbym się tylko domyślać - odparł Tibor - i stworzyć falsyfikat.
- Dlaczego? - spytał doktor Abernathy.
- Ponieważ jestem tylko śmiertelnikiem, który może się mylić. Moje domysły mogłyby okazać się błędne.
- A gdyby jego wolą było, abyś ukończył swoje dzieło, czy pozwoliłby ci popełnić podobny błąd? - pytał doktor Abernathy mocnym, wyważonym głosem. - Czy pozwoliłby ci namalować niewłaściwą twarz?
- Nie wiem - odpowiedział Tibor. - Nie sądzę. Jednak...
- Dlaczego więc nie oszczędzisz sobie czasu, wysiłku i udręki - spytał doktor Abernathy - i nie postąpisz w ten sposób?
- Wydaje mi się, że nie byłoby to w porządku - powiedział Tibor cicho po chwili namysłu.
- Dlaczego nie? - spytał doktor Abernathy. - Rozumiesz, to mógłby być ktokolwiek. Może się tak zdarzyć, że nigdy nie znajdziesz prawdziwego Carla Lufteufla.
- Dlaczego nie? - powtórzył Tibor. - Ponieważ to nie byłoby w porządku. Otrzymałem zlecenie namalowania Boga Gniewu - takiego, jakim jest naprawdę - na środku fresku, a zatem ważne jest, abym zobaczył jego prawdziwą postać.
- Czy jest to naprawdę aż tak ważne? - dziwił się doktor Abernathy. - Ilu ludzi znało go naprawdę w dawnych czasach? Nawet jeśli oni żyją, ilu z nich rozpoznałoby go dzisiaj - jeśli w ogóle jeszcze żyje?
- Nie w tym rzecz - powiedział Tibor. - Wiem, że mógłbym podrobić jego wizerunek, spreparować jego twarz z reprodukcji, którą widziałem, ale to nie byłby prawdziwy obraz.
- Prawdziwy? - dopytywał się doktor Abernathy. - Prawdziwy? A co to jest prawda? Czy fakt, że jakikolwiek KOT patrzyłby na inną twarz, umniejszałby jego oddanie, gdyby kierował się autentyczną wiarą? Na pewno nie. Nie mam zamiaru oczerniać tych, których mógłbyś uważać za moich rywali. Daleki jestem od tego. Chodzi mi tylko o ciebie. W najlepszym przypadku Pielg można potraktować jako ryzykowne przedsięwzięcie. Co można by zyskać, tracąc ciebie? Nic. Co zostałoby stracone wraz z tobą? Dusza i dobry malarz. Byłbym niepocieszony, gdyby sprawy przybrały podobny obrót, i to z tak błahego powodu.
- To nie jest kwestia błahego powodu, ojcze - zaprzeczył Tibor. - To kwestia uczciwości. Otrzymałem pieniądze w zamian za wykonanie zadania i, na Boga - waszego czy też ich - muszę je wykonać uczciwie. W taki sposób pracuję.
- Uspokój się - rzekł doktor Abernathy, unosząc dłoń. Napił się kawy i powiedział: - Pycha także jest grzechem. To przez nią Lucyfer został wypędzony z nieba. Ze wszystkich siedmiu grzechów głównych pycha jest najgorsza. Gniew, chciwość, zazdrość, nieczystość, lenistwo, obżarstwo - wszystkie one wyrażają związki człowieka z innymi oraz z całym światem. Jedynie pycha jest absolutna, gdyż wyraża subiektywny związek osoby z samą sobą. Z tego powodu stanowi najcięższy spośród grzechów głównych. Pycha nie wymaga niczego, czym można by się pysznić. Jest szczytem narcyzmu. Wydaje mi się, że stałeś się ofiarą podobnych uczuć.
Tibor roześmiał się i popił kawy.
- Obawiam się, że twoja uwaga trafiła pod niewłaściwy adres - powiedział. - Czym miałbym się pysznić? - Postawił filiżankę przed sobą i uniósł metalową dłoń. - Posądziłbyś mnie o pychę z jakiegoś powodu? A niech to! Jestem na wpół maszyną! Spośród wielu grzechów o ten akurat trudno byłoby mnie posądzać.
- Nie byłbym taki pewny - rzekł doktor Abernathy.
- Przyszedłem porozmawiać o religii.
- Zgadza się - powiedział doktor Abernathy. - I o niej, zdaje się, rozmawiamy. Próbuję ukazać ci właściwą perspektywę twojego zadania. Jeszcze kawy?
- Tak, proszę - odrzekł Tibor.
Doktor Abernathy nalał kawy, Tibor zaś spojrzał przez okno. Godzina jedenasta, chwila prawdy dla świata, przemijała. Coś właśnie z niego uleciało. Nigdy nie będzie wiedział, co to takiego.
Popijając kawę, wrócił myślami do poprzedniego wieczoru.
- Ojcze - przemówił wreszcie. - Nie wiem, kto ma rację, ty czy oni, i może nigdy się nie dowiem. Nie mogę jednak oszukać kogoś, skoro mu coś obiecałem. Wobec was zachowałbym się podobnie.
Doktor Abernathy popijał kawę wpatrzony w niego.
- A nam może by wcale nie zależało, żebyś znalazł Chrystusa, by namalować Ostatnią Wieczerzę - powiedział - gdybyś tylko dobrze wykonał swoją robotę. Nie mam zamiaru odwodzić cię od zrobienia czegoś, co uważasz za słuszne. Chodzi mi tylko o to, że moim zdaniem nie masz racji i że mógłbyś sobie wiele spraw ułatwić.
- Nie proszę o łatwe rzeczy, ojcze.
- Wypaczasz sens moich słów - rzekł doktor Abernathy. - Powtarzam jeszcze raz, chciałem tylko powiedzieć, że mógłbyś sobie wiele spraw ułatwić.
- Innymi słowy, namawiasz mnie, żebym zniknął na jakiś czas, a potem wrócił i udawał, że widziałem jego twarz, i namalował ją - powiedział Tibor.
- Szczerze mówiąc, tak - przyznał doktor Abernathy. - Tak. Nikogo byś nie oszukał...
- Nawet siebie? - spytał Tibor.
- Pycha - rzekł doktor Abernathy. - Pycha.
- Wybacz - powiedział Tibor, opuszczając filiżankę. - Wybacz, ale nie mogę tego zrobić.
- Dlaczego nie? - spytał doktor Abernathy.
- Ponieważ nie byłoby to w porządku - odparł Tibor. - Nie jestem z tych. Szczerze mówiąc, po tym, co od ciebie usłyszałem, zaczynam się zastanawiać nad twoją religią. Chyba odłożę swoją decyzję co do nawrócenia się.
- Jak sobie życzysz - powiedział doktor Abernathy. - Oczywiście, zgodnie z naszą nauką twoja dusza pozostanie wystawiona na ciągłe niebezpieczeństwo.
- Nikogo jednak nie możecie uznać za potępionego, prawda?
- Tak - przyznał doktor Abernathy. - Kto przekazał ci te okruchy wiedzy religijnej?
- Fay Blaine - odrzekł Tibor.
- Aha - rzekł doktor Abernathy.
- Dziękuję za kawę, sir - powiedział Tibor. - Czas już chyba na mnie...
- Czy mogę dać ci katechizm? Będziesz miał coś do czytania po drodze.
- Tak, dziękuję.
- Nie lubisz mnie, Tiborze, nie szanujesz, prawda?
- Pozwól, ojcze, że zachowam swoją opinię dla siebie.
- Zachowaj ją, lecz weź to - powiedział doktor Abernathy.
- Dziękuję - odparł Tibor, przyjmując broszurę.
- Wyjawię ci coś jeszcze - rzekł doktor Abernathy. - Coś, o czym powinieneś wiedzieć. Natknąłem się na to w starym podręczniku dotyczącym wierzeń starożytnych Greków. Ich bóg Apollo był bogiem niezmienności, tak więc ilekroć odwoływano się do niego, jawił się taki sam. Stanowiło to jego główną cechę; był tym, który był... zawsze. Do tego sprowadzała się jego istota, a także istota apollińskiej osobowości wśród ludzi. - Zakasłał i mówił dalej: - Natomiast Dionizos, bóg braku rozsądku, był bogiem metamorfozy.
- Co to jest „metamorfoza”? - spytał Tibor.
- Zmiana. Z jednej postaci w inną. Widzisz więc, że Bóg Gniewu, będąc także bogiem braku rozsądku - podobnie jak Dionizos - może się ukrywać, udawać, być tym, który nie jest. Czy wyobrażasz sobie, by można było wielbić boga, który raczej jest tym, czym nie jest, niż tym, czym jest?
Tibor patrzył na niego zakłopotany. Zakłopotanie i wysiłki dwóch przeciętnych ludzi zdawały się wypełniać pokój: zakłopotanie, a nie zrozumienie.
- Trudne słowa - odezwał się wreszcie doktor Abernathy. Wstał. - Zobaczymy się po twoim powrocie?
- Być może - odpowiedział Tibor, uruchamiając swój wózek.
- Bóg chrześcijański... - Doktor Abernathy zawahał się widząc, jak zmęczony i zakłopotany jest Tibor. - Bóg chrześcijański jest Bogiem niezmienności. „Jestem, Który Jestem”, tak przemówił Bóg do Mojżesza w Biblii. Oto nasz Bóg.
Tibor znalazł się na zewnątrz. Świat południa zdążył już utracić całą swoją magię; słońce ukryło oblicze za niewielką chmurą, a kochana Corey zjadła trzmiela i rozchorowała się.

5

Wrócił do mieszkania następnego popołudnia. Drzwi zaskrzypiały, kiedy wsunął palec, lecz poddały się i przesunęły w prawo. Wsunął się bokiem i zamknął je za sobą.
Poprawiając torbę, w której miał nowy zapas herbicydów, zatrzymał się na chwilę i dotknął dłonią guza, jaki wyrósł mu między lewą skronią a czołem. Czuł, jak pulsuje, jego głowę przyszył przenikliwy ból - tak jak się spodziewał. Mimo to nie potrafił powstrzymać się przed dotknięciem go. Reakcja bolącego zęba, pomyślał.
Połknął kolejną pigułkę ze swoich zapasów, lecz wiedział, że nie zadziała, tak jakby tego oczekiwał.
Odwrócił się i ruszył słabo, lecz bez przerwy oświetlonym tunelem, który prowadził do schronów. Zanim dotarł do schronu, w którym obecnie nocował, stanął nogą na małej czerwonej ciężarówce; stracił równowagę i przewrócił się na bark. Upadając uniósł ramię, by osłonić bolącą głowę. Ciężarówka, popchnięta jego nogą, zatrąbiła i popędziła w górę tunelu.
Po chwili przemknęła obok niego niska, przysadzista postać zanosząca się płaczem.
- Cieżrówka! Cieżrówka! - wołała, biegnąc w kierunku dźwięku klaksonu.
Podniósł się na kolana i wstał. Kiedy przekroczył próg chwiejnym krokiem, stwierdził, że - tak jak się spodziewał - w pomieszczeniu panuje kompletny nieład. Jutro przeniosę się do innego, postanowił. Łatwiej będzie się przeprowadzić, niż sprzątnąć cały ten cholerny bałagan.
Rzucił torbę na najbliższy stół i opadł ciężko na łóżko, przyciskając dłoń do czoła.
Wyczuwając cień, który padł na jego powieki, zorientował się, że nie jest już sam.
- Alice - warknął, nie otwierając oczu i nie zmieniając pozycji. - Mówiłem ci, żebyś nie zostawiała zabawek w korytarzu! Dostałaś na nie ładne pudełko! Zabiorę ci zabawki, jeśli dalej będziesz je tam zostawiała.
- Nie! - Rozległ się zawodzący głos. - Cieżrówka...
Po chwili posłyszał tupot bosych stóp i skrzypienie wieka pudełka na zabawki. Za późno było na ostrzeżenie, wiedział, co za chwilę nastąpi: zacisnął zęby i w tej samej chwili ona opuściła wieko z hukiem, który odbił się echem o ściany jego prymitywnej celi, koncentrując się na jego głowie.
Fakt, że niczego się nie nauczyła, ani trochę nie poprawiał ich sytuacji. Przyprowadził Alice do swojej siedziby trzy tygodnie temu. Była niedorozwiniętą dziewczynką, którą wypędzili mieszkańcy Stuttgartu. Nie potrafił powiedzieć, dlaczego ją sprowadził: z powodu współczucia albo może pragnienia posiadania towarzystwa. Pewnie ł jedno, i drugie. Teraz rozumiał, dlaczego jej nie chcieli. Była nie do wytrzymania. Jak tylko poczuje się lepiej, odprowadzi ją tam, skąd ją zabrał, gdzie siedziała zapłakana, nad rzeką, w krzakach głogu.
- Przepraszam. - Usłyszał jej głos. - Przepraszam, tatusiu.
- Nie jestem twoim tatusiem - powiedział. - Weź sobie trochę czekolady i idź spać... proszę.
Czuł się, jakby był szklanką lodowatej wody. Co za zwariowana myśl! Na powierzchni jego ciała zbierał się pot, podczas gdy w środku wypełniał go chłód, chłód, chłód! Skrzyżował ramiona drżąc. Wreszcie udało mu się chwycić palcami koc i przykryć się.
Z przeciwległego końca pomieszczenia dochodził śpiew Alice, co go trochę uspokoiło.
Później - najgorszy był fakt, że zdawał sobie sprawę, iż zachował jeszcze resztki świadomości - znalazł się w swoim biurze, do którego właśnie wpadła jego sekretarka; ściskając w dłoni o różowych paznokciach plik papierów niczym kwiat, mówiła bez przerwy podniecona, on zaś odpowiadał, przytakiwał, kręcił głową i gestykulował, przyciskał guziki telefonów, pocierał nos, ciągnął się za ucho, nie słysząc i nie rozumiejąc ani słowa z tego, co oboje mówili, nie słysząc nawet dzwonienia telefonów, których światełka nieustannie mrugały; w pokoju wyczuwało się atmosferę natarczywości, odosobnienia, odejścia, bezskuteczności... tymczasem Dolly Reiber - tak się nazywała sekretarka - wciąż mówiła, aż nagle zauważył ze spokojem, że jej głowa zmieniła się w łeb wyjącego psa (słyszał wycie, choć niezbyt wyraźnie), uśmiechnął się wtedy i wyciągnął rękę, by pogładzić jej pysk, a wówczas ona zamieniła się w Alice klęczącą u jego boku.
- Mówiłem ci, żebyś poszła spać! - powiedział.
- Przepraszam, tatusiu - wyszeptała.
- Już dobrze! Połóż się, tak jak ci mówiłem.
Dziewczynka wycofała się, a on znalazł tyle siły, by odpiąć pas z amunicją i ściągnąć z siebie ubranie - już nie czuł się jak szklanka lodowatej wody. Ubranie wraz z pasem położył na skraju łóżka.
Leżał, dysząc ciężko, jego głowa pulsowała w rytm uderzeń serca.
Szczury! Szczury... Były wszędzie, podchodziły coraz bliżej... sięgnął po napalm. „Zachowaj nas, zachowaj nas od swojego gniewu”, powiedziały szczury, a on zachichotał i zjadł ich dary. „Jeszcze tym razem”, powiedział do nich i wtedy wybuchło niebo, a wokół niego pojawiły się wolno płynące, bezkształtne postacie, głównie czerwone, choć niektóre były też bezbarwne; trwał obojętnie, kiedy przepływały, a potem - a może przedtem albo później - usłyszał i wyczuł bardziej, niż zobaczył, światło we wnętrzu swojej głowy, pulsujące światło, które było czymś miłym i które przenikało głęboko jego ciało przez jakiś czas, może przez sekundy tylko, a może przez całe godziny (to nie miało znaczenia), poruszał bezgłośnie wargami, aż wreszcie usłyszał głos:
- Co to jest D-III, tatusiu?
- A niech cię cholera! Śpij już! - Jego usta przekazały wreszcie wiadomość do jego uszu i po chwili rozległy się szybkie kroki. Szczury... zachowaj nas... D-III... Światło... Światło. Światło!
Jego ciało promieniowało jak neon, jak pulsujący neon, coraz jaśniej i jaśniej. Różne kolory: czerwony, pomarańczowy, żółty. Biały! Oślepiająco biały! Wirował oblany czystym białym światłem. Przez chwilę sprawiało mu to przyjemność. Tylko przez chwilę.
To coś obniżało się powoli, widział, jak się zbliża. Widział, jak się unosi. Skulił się, skurczył, ukorzył, lecz to coś nieustannie zniżało się, wieczne opadanie - Boże! - wydobył z siebie zduszony okrzyk całą swoją istotą, lecz to coś zbliżało się.
Żelazna korona zniżyła się, opadła na jego czoło, wpasowała się. Poczuł, jakby na jego czole zacisnęła się obręcz z suchego lodu. Ramiona? Czy on miał ramiona? Jeśli tak, to użył ich, próbując zdjąć koronę, lecz bezskutecznie. Przywarła do czoła, pulsując; znowu znajdował się w swoim bunkrze i czuł ją.
- Alice! - zawołał. - Alice! Proszę...!
- Co, tatusiu? Co? - spytała, podchodząc do niego.
- Lusterko! Potrzebne mi jest lusterko! Przynieś to małe, które leży na kiblu! Pospiesz się!
- Lusterko!
- Zwierciadło! Lustro! Reflektor! To, w czym widzisz samą siebie!
- Dobrze. - Pobiegła.
- I nóż! Może mi też być potrzebny! - zawołał za nią, chociaż nie miał pewności, czy usłyszała.
Czekał, pulsując bólem.
- Mam lusterko - powiedziała.
Wyrwał lusterko z jej dłoni i podniósł je do góry. Odwrócił głowę i spojrzał w nie lewym okiem. Była tam. Na środku guza pojawiła się ciemna kreska.
- Posłuchaj, Alice - wydyszał i zamilkł, by wciągnąć głęboko powietrze. - Posłuchaj... W kuchni... Wiesz, gdzie jest szuflada, w której trzymamy noże, widelce i łyżki...
- Myślę... Chyba...
- Idź po nią. Wyciągnij całą, tylko ostrożnie. Nie upuść. Przynieś całą tutaj, dobrze?
- Kunia. Rzeczy szuflady. Kunia. Rzeczy szuflady. Rzeczy szuflady...
- Tak. Pospiesz się, ale uważaj, nie upuść. Pobiegła, chwilę później rozległ się trzask i łoskot. Usłyszał płacz.
Zdjął nogi z łóżka i zsunął się na podłogę. Zaczaj się czołgać powoli.
Dotarł do kuchni, pozostawiając na płytkach podłogi wilgotne ślady dłoni. Alice siedziała skulona w kącie kuchni i powtarzała:
- Nie bij, tatusiu. Przepraszam, tatusiu. Nie bij, tatusiu...
- No, już dobrze - powiedział. - Możesz wziąć sobie jeszcze kawałek czekolady. - Podniósł dwa ostre noże różnej wielkości, odwrócił się i zaczął czołgać się z powrotem.
Upłynęło może dziesięć minut, zanim zdołał opanować drżenie rąk na tyle, by unieść w lewej lusterko, w prawej zaś mały nóż. Zagryzł wargi. Pierwsze cięcie będzie musiało być szybkie, pomyślał, i przyłożył nóż pod czarną kreską.
Wykonał cięcie i nieomal w tej samej chwili krzyknął przeraźliwie.
Podbiegła do niego, szlochając; on także szlochał, nie mogąc wydobyć z siebie ani słowa.
- Tatusiu! Tatusiu! Tatusiu! - krzyczała.
- Daj mi moją koszulę! - zawołał.
Wzięła koszulę ze stosu ubrań i rzuciła na niego. Przycisnął ją mocno do skroni i otarł łzy rękawem. Znowu przygryzł wargę i poczuł, że i ją musi wytrzeć.
- Posłuchaj, Alice - powiedział. - Jesteś dobrą dziewczynką. Nie gniewam się na ciebie.
- Nie gniewa? - spytała.
- Nie gniewa - powtórzył. - Jesteś dobra. Bardzo dobra. Ale dzisiaj musisz pójść spać do innego pokoju, dlatego że będzie mnie bolało, będę hałasował i może być dużo krwi, a ja nie chcę, żebyś na to wszystko patrzyła... i ty chyba też tego nie chcesz.
- Nie gniewa?
- Nie. Ale, proszę, idź do innego pokoju. Tylko na dzisiejszą noc.
- Nie podoba mi się tam.
- Tylko na dzisiejszą noc.
- Dobrze, tatusiu - powiedziała. - Pocałuje?
- Pewnie.
Pochyliła się, a on zdołał na tyle odwrócić głowę, żeby go nie uraziła. Odeszła, nie wydając - dzięki Bogu - niepotrzebnych jęków.
Przypuszczał, że miała jakieś dwadzieścia cztery lata, jej twarz - pomimo szerokich ramion i grubej talii - przypominała oblicze aniołka z obrazów Rubensa.
Kiedy odeszła, odpoczywał przez jakiś czas, po czym znowu uniósł lusterko. Wciąż krwawił, więc otarł krew kilkakrotnie, przyglądając się ranie. Dobrze, pomyślał. Pierwsze cięcie było odpowiednio głębokie. Teraz, jeśli tylko wystarczy mu sił...
Podniósł nóż i przyłożył go ponad czarną kreską. Z wnętrza jego ciała - głęboko, na poziomie zwierzęcym, gdzie rodzi się strach - wydobył się krzyk, lecz udało mu się go zignorować na krótką chwilę, na tyle długo, by wykonać drugie cięcie.
Upuścił na łóżko lusterko i nóż i przycisnął koszulę do twarzy. Zemdlał. Żadnej korony. Nic.
Nie miał pojęcia, ile czasu upłynęło, zanim odzyskał przytomność. Zdjął koszulę z twarzy, zamrugał i oblizał wargi.
Wreszcie podniósł lusterko i spojrzał na własne odbicie.
Tak, udało mu się wykonać cięcia z obu stron. A zatem pierwszy etap skończony. Teraz będzie musiał trochę pogrzebać.
I tak zrobił. Za każdym razem ostrze noża ocierało się o wystający kawałek metalu; miał wrażenie, że jego głowa zamieniła się w dzwon katedralny, musiał przerwać na jakiś czas, zanim znowu zabrał się do pracy. Wciąż ścierał z twarzy krew, łzy i pot.
Nareszcie.
Udało mu się w końcu odsłonić wystarczająco duży kawałek, by uchwycić palcami. Przygryzając język - gdyż przegryzł już dolną wargę - chwycił delikatnie, potem ścisnął mocniej i pociągnął z całych sił.
Kiedy się ocknął i zebrał tyle sił, by jeszcze raz podnieść lusterko, metalowy kawałek wystawał z głowy na ćwierć cala.
Zwilżył śliną koszulę i przetarł twarz.
Znowu chwycił ostrożnie i pociągnął. Znowu ciemność.
Po piątej próbie z jego dłoni wypadł na łóżko dwucalowy metalowy cierń; jego twarz przypominała krwawiącą, spoconą, zapłakaną maskę z dziurą z lewej strony; zapadł w sen pozbawiony marzeń sennych - w rzeczywistości pod jego martwą powierzchnią wydawała się spoczywać warstwa spokoju, choć może było to tylko złudzenie, gra świateł.
Weszła na palcach z typową dla dzieci nadmierną ostrożnością i uniosła dłonie, przygryzając zaciśnięte palce, ponieważ wiedziała, że nie powinna go niepokoić, a z pewnością stałoby się tak, gdyby zaczęła płakać.
Jego twarz przypominała maskę noszoną w wigilię Wszystkich Świętych. Zobaczyła koszulę na podłodze. Był tak mokry...
- Tatusiu... - wyszeptała i przyłożyła koszulę do jego twarzy; przyciskała lekko, jej palce poruszały się jak nogi pająka, aż obmyła jego twarz, pokrytą jakby błotem albo rojem owadów.
Później zdjęła koszulę z jego twarzy - sama kiedyś się skaleczyła i dobrze wiedziała, że takie rzeczy wysychają, przywierają i potem bardzo boli, kiedy się je odrywa.
Teraz był czystszy, chociaż nadal wyglądał jakoś inaczej, ona zaś przycisnęła do piersi koszulę i wróciła z nią do pokoju, w którym spała, ponieważ koszula należała do niego, ponieważ dał jej zabawki i czekoladę, ponieważ chciała mieć coś, co należało do niego, a czego już nie potrzebował - przynajmniej nie takie brudne.
Później, dużo później, kiedy spojrzała na rozłożoną na łóżku koszulę, z radością zobaczyła, że widnieje na niej idealne odbicie jego twarzy, nakreślone sokami jego ciała, oddające każdy szczegół jego fizjonomii...
Jedynie jego oczy, co dziwne, wydawały się poziome; niby poziome szparki patrzyły poprzez powierzchnię świata, jakby świat był płaski, a jego spojrzenie przenikało go bez końca.
Nie spodobało się jej odbicie jego oczu, więc zwinęła koszulę i schowała na dno pudełka z zabawkami, gdzie pozostało zapomniane na zawsze.
Tym razem, nie wiadomo dlaczego, pamiętała, by nie opuszczać gwałtownie wieka, i zamknęła ostrożnie pudełko.

6

Jest! Mężczyzna pełznie na rękach i kolanach rowem ściekowym. Ciemne oczy szukają otworu. Jego plecy są przecięte iksem płóciennych pasów. Wysoko nad nim rozbłyskają błyskawice, zalewa go deszcz. Mniej więcej za kolejnym zakrętem on czatuje/oni czatują/ono czatuje, gdyż - on/oni/ono - ono wie, że mężczyzna nadchodzi z głową wypełnioną bólem. To coś patrzy w miejsce, gdzie burza spotyka się z ziemią, gdzie rodzi się błoto, otrząsa brud z futra, wciąga powietrze, dostrzega wyłaniającą się zza zakrętu ludzką głowę i ramiona, cofa się.
Mężczyzna znajduje wejście do kanału ściekowego i wpełza do środka.

Przebywszy dwadzieścia stóp, włączył kieszonkową latarkę i skierował ją na sufit. Stał nad ściekiem oparty plecami o ścianę. Otarł czoło rękawem bluzy khaki, strzepnął krople wody z włosów i wytarł dłonie o spodnie.
Skrzywił się na moment. Sięgnął do chlebaka, wyjął fiolkę z tabletkami i połknął jedną tabletkę. Kiedy odgłos grzmotu odbił się echem tuż nad jego głową, zaklął, przyciskając dłonie do skroni. Ból jednak nie ustępował, więc upadł na kolana szlochając.
W świetle latarki dostrzegł, że poziom ścieków w głównym kanale zaczął się podnosić. Wstał więc i poszedł dalej chwiejnym krokiem, aż dotarł do czegoś, co przypominało platformę. Smród nieczystości był tutaj intensywniejszy, znalazł jednak wystarczająco dużo miejsca, by usiąść i oprzeć się o ścianę. Wyłączył latarkę.
Tabletka zaczęła działać po pewnym czasie; westchnął głęboko.
Widzicie, jak słabe jest to, co przyszło między nas.
Odpiął kaburę i odbezpieczył rewolwer.
Usłyszało mnie i wie, co to strach.
Ciszę przerywały już tylko odgłosy burzy. Siedział tam może przez godzinę, po czym zapadł w lekki sen.
To, co go obudziło, mogło być dźwiękiem. Jeśli rzeczywiście tak było, to był on zbyt słaby, by mógł go wychwycić w pełni przytomności.
Obudziło się. Jak to możliwe, że mnie słyszy? Powiedz mi, jak to możliwe, że mnie słyszy?
- Słyszę cię - powiedział - i jestem uzbrojony. - Natychmiast pomyślał o pistolecie, jego palec dotknął spustu.
(W pustym pomieszczeniu powraca wspomnienie pistoletu i uczucia pogardy, kiedy pada ośmiu ludzi.)
Jeszcze raz włączył latarkę. Kiedy nią poruszył, w kącie pojawiło się kilkanaście opalizujących iskier.
Jedzenie!, pomyślał. Muszę coś zjeść, zanim wrócę do bunkra. Wystarczą.
Nigdy mnie nie zjesz.
- Kim jesteś? - spytał.
Uważasz mnie za szczury. Do głowy przychodzi ci coś, co nazywa się „Podręcznikiem przetrwania sił powietrznych”, gdzie wyjaśniają że możesz odciąć jedną z moich głów - w której znajduje się trucizna - potem rozciąć brzuch i przeciąć dalej, aż do końca każdej z nóg. Następnie możesz ściągnąć skórę. Mając rozcięty brzuch i wypatroszone wnętrzności, rozrywasz wzdłuż grzbietu i pieczesz obie połowy na zaostrzonym patyku na małym ogniu.
- Zgadza się - powiedział. - Mówisz, że jesteś „szczurami”? Nie rozumiem. Nie rozumiem, dlaczego używasz liczby mnogiej.
Jestem wszystkimi z nas.
Nie przestawał wpatrywać się w oczy znajdujące się jakieś dwadzieścia pięć stóp przed nim.
Teraz już wiem, dlaczego mnie słyszysz. Niesiesz w sobie ból. To on w jakiś sposób pozwala ci mnie słyszeć.
- W mojej głowie tkwią kawałki metalu - powiedział. - Pozostały z czasów, kiedy wybuchło moje biuro. Ja także tego nie rozumiem, ale domyślam się, że może to mieć jakieś znaczenie.
Tak. Widzę nawet, że jeden z kawałków jest blisko powierzchni. Będziesz musiał przeciąć skórę pazurami i wyciągnąć go.
- Ja nie mam pazurów. Ach, paznokciami. To stąd zapewne te bóle głowy. Kolejny kawałek się przemieszcza. Na szczęście mam nóż. Kiepsko było ze mną, kiedy musiałem wyrywać poprzedni kawałek.
Co to jest nóż?
(Stalowy, ostry, lśniący z trzonkiem.)
Skąd bierze się nóż?
- Ma się go; można też znaleźć, kupić, ukraść albo zrobić.
Ja nie mam noża, ale znalazłem twój. Nie wiem, jak kupić, ukraść albo zrobić nóż. Dlatego wezmę twój.
Rozbłysły kolejne opalizujące iskry, było ich coraz więcej, wszystkie popłynęły w jego kierunku. Wiedział, że rewolwer na nic się nie przyda.
Ból w głowie wzmógł się, białe błyski nieomal go oślepiły. Kiedy odzyskał wzrok, zobaczył wokół siebie tysiące szczurów; poruszał się jak manekin.
Wyciągnął granat z pasa z amunicją, odbezpieczył zawleczkę i wrzucił go w sam środek rojowiska szczurów.
Przez dłuższą chwilę nic się nie działo, szczury wciąż zbliżały się do niego.
Potem rozbłysła oślepiająca słoneczna korona, która nie gasła przez długie minuty. Biały fosfor. Dołożył jeszcze napalmu. Cmoknął z zadowoleniem widząc, jak płoną, piszczą przerażone i rozszarpują się nawzajem pazurami. Przynajmniej jakaś jego część rozweseliła się. Szczury wycofały się, do głowy powrócił ból. Bolesne pulsowanie stało się szczególnie dokuczliwe w okolicy lewej skroni.
Nie rób już tego więcej, proszą. Nie zdawałem sobie sprawy, że Jesteś taki, jaki Jesteś.
- Spróbuj jeszcze raz tego, co chciałeś zrobić, a niech mnie cholera, jeśli tego nie powtórzę.
Już tego nie zrobię. Przyprowadzą ci szczury do jedzenia. Młode i tłuste. Tylko zachowaj nas od swojego gniewu.
- Dobrze.
Ile chcesz szczurów?
- Myślę, że sześć wystarczy.
Sprowadzę ci najlepsze.
Dostał swoje szczury. Uciął im głowy, wypatroszył, upiekł na kuchence, którą niósł w chlebaku.
Chciałbyś jeszcze więcej? Sprowadzę ci tyle, ile tylko zechcesz.
- Nie, tyle wystarczy - odrzekł.
Jesteś pewien? A może jeszcze sześć?
- Już dość - powiedział.
Zostaniesz, dopóki nie ustanie burza?
- Tak.
A potem odejdziesz?
- Tak.
Wróć do mnie kiedyś, proszę. Zawsze będę miał dla ciebie szczury. Chciałbym, żebyś kiedyś wrócił.
...I zachowaj nas od swego gniewu, och, ty, który w swym bólu nazywasz siebie Carlem Lufteuflem.
- Może kiedyś - powiedział uśmiechając się.

7

Tibor McMasters jechał z zapałem na swoim wózku; ciągnięty przez wierną krowę wózek podskakiwał na wyboistej drodze, zostawiając za sobą mile porośniętych chwastami płaskich pastwisk, z których wznosiły się tylko uschnięte badyle, gdyż cała ziemia stała się jałowa, niezdolna do rodzenia. Tibor jechał przepełniony podnieceniem: wreszcie rozpoczął Pielg, która miała zakończyć się pełnym powodzeniem - co do tego nie miał wątpliwości.
Nie lękał się specjalnie rozbójników ani innych rzezimieszków grasujących zwykle przy drogach, gdyż nikt już nie przejmował się drogami... Takimi to racjonalnymi sposobami odpędzał strach, wmawiając sobie, że skoro nikt nie podróżuje drogami, to po co mieliby przy nich grasować rozbójnicy?
- Ach, przyjaciele! - wyrecytował głośno, tłumacząc na angielski początek An die Freude Schillera. - Nie tym tonem! Wręcz przeciwnie, zaśpiewajmy... - urwał, gdyż zapomniał słów. A niech to, wymruczał do siebie, zaskoczony psikusem umysłu.
Zachodzące słońce jarzyło się, przypominając piskorza płynącego na roziskrzonej fali - wznoszenie się i opadanie rzeczywistości. Zakaszlał i splunął, nie przerywając jazdy.
Wokół unosiła się aura zbliżającego się rozkładu, opuszczenia. Nawet chwasty były nią przeniknięte. Nikt o nic się nie troszczył, niczego nie robił. O Freude, pomyślał. Nicht diese Tone. Sondern...
A jeśli rozbójnicy stali się niewidzialni dzięki mutacji? Nie, to niemożliwe. Uczepił się tej odpowiedzi. Długo ją pielęgnował, zatrzymywał. Nie musiał obawiać się ludzi, przerażało go tylko dzikie pustkowie. W szczególności obawiał się rozpadlin na drodze. Wystarczyłoby trochę większych wybojów, żeby zatrzymać jego wózek. Śmierć wśród kamieni. Nie najlepsza śmierć, pomyślał, ale i nie najgorsza.
Drogę zablokowały konary powalonego drzewa. Zwolnił i zmrużył oczy, patrząc poprzez rozproszone promienie słońca.
Drzewa powalone na początku wojny. Nikt ich nie uprzątnął.
Podjechał wolno do pierwszego z leżących pni. Ścieżka z kamyków i kurzu schodziła z drogi, omijała drzewo i wracała na główną drogę po jego drugiej stronie. Gdyby szedł pieszo albo jechał rowerem... lecz on podróżował dużym wózkiem, zbyt nieporęcznym do manewrowania na tak wąskiej dróżce.
- A niech to szlag - zaklął.
Zatrzymał wózek i wsłuchał się w jęki wiatru zawodzącego w konarach powalonych drzew. Żadnych ludzkich odgłosów. Gdzieś daleko rozległo się szczekanie, może pies, a może duży ptak. Kra, kra, kra, usłyszał. Splunął ponad krawędzią wózka i ponownie spojrzał na ścieżkę.
Może mi się uda, powiedział do siebie.
A jeśli wózek się zaklinuje?
Ścisnął mocno ster i podskakując na wybojach, zjechał z porośniętej chwastami drogi i wtoczył się na ścieżkę. Koła wózka obracały się wściekle, furkocząc głośno i wyrzucając w górę fontanny brązowego kurzu.
Wózek utknął.
Zdał sobie sprawę, że nie ujechał daleko. Nagle ogarnął go dziki, przyprawiający o mdłości strach. Poczuł napływający do ust cierpkawy smak, jego pierś i barki zapłonęły rozgrzane uczuciem poniżenia. Utknął tak szybko: co za poniżenie. A jeśli ktoś go tutaj zobaczy, unieruchomionego nie opodal zniszczonej drogi? Będą się śmiać ze mnie, pomyślał, i pójdą dalej. Chociaż nie, pewnie zechcą mi towarzyszyć. To znaczy, wyśmiewanie się byłoby niedorzeczne. Czyżbym stał się cyniczny wobec ludzkości? Oczywiście, że mi pomogą. Mimo to wciąż czuł palący wstyd. Szukając wyjścia z sytuacji, w jakiej się znalazł, wyjął pogniecioną i potłuszczoną mapę okolic Richfield; spojrzał uważnie.
Odnalazł na mapie miejsce, w którym się znajdował. Taki krótki odcinek, pomyślał. Przejechałem dopiero jakieś trzydzieści, może trzydzieści pięć mil.
Mimo to wszystko dookoła wydawało się zupełnie inne niż znany mu świat Charlottesville. Inny świat oddalony zaledwie o trzydzieści mil... być może jeden spośród tysięcy wirujących w gwiezdnym czasie i przestrzeni. Teraz wszystko zamieniło się w księżycową mapę z kraterami: ogromne głazy wystające z ziemi, sięgające głęboko do jej wnętrza, aż do bazaltowego podłoża.
Smagnął krowę batem i włączył wsteczny bieg; zacisnąwszy zęby, próbował rozkołysać wózek, przerzucając z wstecznego na pierwszy bieg - miał wrażenie, że unosi się na morskich falach.
Zapach palącego się oleju, obłoki kurzu... i nic poza tym. Jęknął i włączył jałowy bieg. Oto jestem tutaj, gotowy na śmierć, pomyślała część jego mózgu. W następnej chwili zaśmiał się z samego siebie. Nie potrzebował nikogo innego - sam potrafił skryć się pod górą własnej pogardy.
Włączył przenośny głośnik ze wzmacniaczem, zasilany ogromną baterią akumulatorową z ciekłym ogniwem, dzięki której poruszał się też wózek, głośnik zapiszczał, usłyszał swój własny zwielokrotniony oddech. Po chwili rozległ się jego głos.
- Słuchajcie! - zaczął. Głos zadudnił wokół niego. - Nazywam się Tibor McMasters i odbywam oficjalną Pielg na zlecenie Sług Gniewu. Utknąłem. Czy moglibyście mi pomóc? - Wyłączył głośnik i nasłuchiwał. Usłyszał jedynie szept wiatru w wysokich trzcinach, rosnących po jego prawej stronie. Wszystko tonęło w pomarańczowym blasku żarzącego się słońca.
Głos. Usłyszał go wyraźnie.
- Pomóżcie mi! - zawołał do głośnika. - Zapłacę monetami, dobrze? - Wytężył słuch. Tym razem usłyszał wiele głosów, niezwykle przenikliwych, jak krzyki. Odgłosy odbiły się echem i zmieszały z szumem trzcin.
Wyjął lornetkę i rozejrzał się dookoła. Wszędzie widział tylko jałowy krajobraz, brzydki i ponury. Wciąż jeszcze można było dostrzec ogromne, czerwone plamy, których nie zarosły chwasty, a także żużlowe połacie, lecz większość ruin pokryła już ziemia i panoszący się wszędzie palusznik krwawy. Daleko przed sobą ujrzał pracującego w polu robota. Orał ziemię przyspawanym do pasa metalowym hakiem, który zapewne stanowił część oderwaną od jakiejś maszyny. Robot nie zwracał na niego uwagi, gdyż nigdy nie był żywą istotą. Pochyliwszy z wysiłku powyginany korpus, ciągnął zardzewiały hak, krusząc twardą glebę. Pracował wolno, w milczeniu, bez słowa skargi.
W tej chwili Tibor ich zobaczył. To oni wydawali te okrzyki. Dwadzieścia postaci wyszło z ruin i zbliżało się do niego; mali, czarni chłopcy biegli, podskakując i krzycząc przenikliwymi głosami; wydawało się, że znajdują się w pozbawionej dachu klatce.
- Dokąd, Synu Gniewu? - spytał piskliwym głosem najbliżej stojący chłopiec, przedzierając się przez splątane zarośla. Był to mały bantu, ubrany w pozszywane i połatane łachmany. Podbiegł do wózka, niczym mały szczeniak, podskakując i szczerząc zęby. Ciągnął za sobą kępki rosnących tu i tam chwastów.
- Na zachód - odpowiedział Tibor. - Wciąż na zachód. Tylko że utknąłem.
Do Tibora podbiegły też pozostałe dzieci i otoczyły kręgiem unieruchomiony wózek; była to grupka prawdziwych dzikusów, zupełnie pozbawionych dyscypliny. Tarzali się, szamotali i gonili.
- Ilu z was przyjęło pierwsze nauki? - spytał Tibor. Zapadła niemiła cisza. Chłopcy spojrzeli po sobie niepewnie, lecz żaden nie odpowiedział.
- Żaden? - powiedział Tibor zdumiony. Zaledwie trzydzieści mil od Charlottesville. Boże, pomyślał, rozsypaliśmy się jak zardzewiała maszyna. - Jak zatem zamierzacie zestroić się z kosmiczną wolą? Jak chcecie poznać boski plan? - Wysunął gwałtownie chwytniki w kierunku najbliżej stojącego chłopca. - Czy nieustannie przygotowujecie się do życia, które ma nadejść? Czy wciąż poddajecie się oczyszczaniu? Czy wyrzekacie się mięsa, seksu, rozrywek, korzyści finansowych, wykształcenia i innych przyjemności? - Ależ nie, ich nieokiełznany śmiech i figle mówiły wszystko. - Jak motyle - wycedził przez zęby i prychnął z pogardą. - Tak czy inaczej, wyswobodźcie mnie, żebym mógł jechać dalej. Rozkazuję wam!
Dzieci zgromadziły się z tyłu wózka i zaczęły pchać. Wózek uderzył z impetem w pierwsze z powalonych drzew i zatrzymał się.
- Przejdźcie do przodu - powiedział Tibor - i podnieście do góry. Wszyscy razem! - Zrobili, tak jak powiedział, posłusznie, z radością. Włączył bieg: wózek szarpnął i przejechał przez pierwsze drzewo, lecz zatrzymał się na drugim. Chwilę później podskakując pokonał drugie i zaraz potem trzecie. Wózek - z uniesionym wysoko do góry przodem - wył głośno, z silnika wydostawała się smużka niebieskiego dymu.
Z tej wysokości widział więcej. Na polach dookoła pracowali rolnicy, niektórzy żyli, inni byli robotami. Obrabiali cienką warstwę gleby zakrywającą żużel; tu i tam kołysały się słabe łodygi zbóż. Ziemia wyglądała tutaj strasznie, nigdzie takiej nie widział. Wyczuwał nieomal metal pod wózkiem, jakby był tuż pod powierzchnią ziemi. Mężczyźni i kobiety podlewali swoje marne uprawy, posługując się metalowymi puszkami, które znaleźli wśród ruin. Wół ciągnął coś, co przypominało samochód.
Na innym polu kobiety pieliły ręcznie; wszyscy poruszali się wolno, jak niedorozwinięci, byli ofiarami tęgoryjca, glisty z ziemi. Wszyscy byli boso. Dzieci najwyraźniej jeszcze się nie zaraziły chorobą, lecz z pewnością je to czekało. Spojrzał w górę, na zachmurzone niebo, i podziękował Bogu Gniewu, że mu tego oszczędził; wszędzie widać było, że byli ciężko doświadczani. Ci ludzie byli hartowani w gorącym tyglu, ich dusze poddane zostały oczyszczeniu w zdumiewającym stopniu. W cieniu, wśród kilku drzemiących matek, leżało niemowlę. Po jego oczach pełzały muchy; matka oddychała ciężko przez otwarte usta, jej białą jak papier skórę zabarwił niezdrowy rumieniec. Duży brzuch świadczył o tym, że zdążyła już ponownie zajść w ciążę. Jeszcze jedna dusza, która powstanie z niższego poziomu. Jej ogromne piersi zakołysały się, kiedy poruszyła się we śnie, spryskując mlekiem brudne zawiniątko.
Chłopcy, przepchnąwszy wózek i krowę przez pnie zwalonych drzew, zaczęli się oddalać.
- Zaczekajcie! - zawołał Tibor. - Wracajcie! Będę wam zadawał pytania, a wy będziecie odpowiadać. Znacie podstawy katechizmu? - Powiódł groźnym wzrokiem dookoła.
Dzieci zawróciły ze wzrokiem utkwionym w ziemię i utworzyły wokół niego milczący krąg.
- Pierwsze - powiedział Tibor. - „Kim jesteście?” Jesteście maleńką cząstką kosmicznego planu. Drugie: „Czym jesteście?” Zaledwie kropką w układzie tak rozległym, że jego wielkość przekracza wszelką wyobraźnię. Trzecie! „Na czym polega droga życia?” Na spełnianiu woli sił kosmicznych. Czwarte! Co...
- Piąte - mruknął jeden z chłopców. - „Gdzie jesteś?” - Natychmiast sam sobie odpowiedział. - Pokonujesz kolejne etapy; każdy obrót koła sprawia, że posuwasz się do przodu albo się cofasz.
- Szóste! - krzyknął Tibor. - „Co decyduje o tym, czy się cofniesz, czy pójdziesz naprzód?” Twoja postawa w tym życiu.
- Siódme! „Na czym polega właściwa postawa?” Na tym, aby podporządkować się wiecznym siłom Deus Irae, który ma swój boski plan.
- Ósme! „Jakie jest znaczenie cierpienia?” Ma ono oczyścić duszę.
- Dziewiąte! „Jakie jest znaczenie śmierci?” Ma ona uwolnić osobę od tego życia, tak by mogła wspiąć się na kolejny szczebel drabiny.
- Dziesiąte... - Tibor nie dokończył, gdyż ujrzał niespodziewanie dorosłą postać, która zbliżyła się do jego wózka. Jego krowa instynktownie zniżyła łeb i zaczęła udawać - albo próbowała - że skubie rosnące dookoła gorzkie chwasty.
- Musimy już iść - zapiszczały czarne dzieci. - Do widzenia. - Rozbiegły się natychmiast; tylko jedno zatrzymało się i odwróciwszy do Tibora, krzyknęło: - Nie rozmawiaj z nią! Mama mówi, żeby nigdy z nią nie rozmawiać, bo może cię wciągnąć. Uważaj, słyszysz?
- Słyszę - powiedział Tibor i zadrżał. Powietrze pociemniało i ochłodziło się, jakby za moment miała rozszaleć się burza. Wiedział, kogo ma przed sobą - rozpoznał ją.

Szedłby zburzonymi ulicami aż do ogromnej budowli z kamienia i kolumn, która była jej domem. Nie jeden raz słyszał opis tego miejsca. Na ogromnej mapie w Charlottesville zaznaczono każdy kamień. Na pamięć znał nazwy ulic prowadzące do tego miejsca, do wejścia. Wiedział, że ogromne wrota były przewrócone. Wiedział, jak wyglądają mroczne, puste korytarze. Wszedłby do ogromnej komnaty, ciemnej siedziby nietoperzy, pająków i rozbrzmiewających echem dźwięków. Tam czekałby na niego Wielki K. Czekałby w milczeniu na jego pytania. Na pytania, które stanowiły jego pożywkę.
- Kto tam? - spytała postać, kobieca postać przedłużenia Wielkiego K. Głos rozległ się ponownie; metaliczny, ostry i przenikliwy, pozbawiony ciepła, potężny głos, którego nie można było uciszyć, zmusić do milczenia.
Tibor bał się jak nigdy dotąd. Nie potrafił opanować drżenia ciała. Wił się na siedzeniu i mrużył oczy w mroku, próbując przyjrzeć się postaci, lecz bezskutecznie. Miała zapadniętą twarz, nieomal zupełnie pozbawioną wyraźnych rysów, co jeszcze bardziej go przerażało.
- Ja... - Przełknął głośno ślinę, pokazując tym samym, jak bardzo się boi. - Ja przybyłem tutaj, żeby złożyć swoje uszanowanie, Wielki K - wyrzucił z siebie.
- Przygotowałeś dla mnie pytania?
- Tak - skłamał. Wyruszając w podróż, miał nadzieję, że uda mu się przemknąć obok Wielkiego K niepostrzeżenie.
- Zadasz mi je we wnętrzu konstrukcji - powiedział, kładąc dłoń na poręczy jego pojazdu. - Nie tutaj.
- Nie muszę iść do wnętrza konstrukcji - bronił się Tibor. - Możesz odpowiedzieć na pytania tutaj. - Chrząknął głośno, przełknął ślinę i zastanowił się nad pierwszym pytaniem. Miał kilka spisanych na papierze, tak na wszelki wypadek. Dobrze, że je zabrał, dobrze, że ojciec Handy je przygotował. Pewnie w końcu i tak wciągnie go do środka, postanowił jednak nie poddawać się tak długo, jak się da. - Jak powstałeś? - spytał.
- Czy to jest pierwsze pytanie?
- Nie - odpowiedział szybko; rzeczywiście tak było.
- Nie poznaję cię - przemówiło przenikliwym głosem przedłużenie gigantycznego komputera. - Czy pochodzisz z innego obszaru?
- Z Charlottesville - odpowiedział Tibor.
- I przebyłeś taki kawał drogi, żeby zadawać mi pytania?
- Tak - skłamał. Sięgnął do kieszeni; jeden z jego ręcznych prostowników sprawdził, czy jednostrzałowy derringer kaliber 22, który dał mu ojciec Handy, jest na miejscu. - Mam pistolet - powiedział.
- Doprawdy? - spytał dziwnie nieokreślonym zjadliwym tonem.
- Nigdy dotąd nie strzelałem z pistoletu - przyznał się Tibor. - Mamy pociski, ale nie wiem, czy są jeszcze dobre.
- Jak się nazywasz?
- Tibor McMasters. Jestem imperfektusem. Nie mam rak ani nóg.
- Fokomelus - powiedział Wielki K.
- Słucham? - spytał niepewnie.
- Jesteś młody - powiedział. - Widzę to wyraźnie. Część mojego wyposażenia została zepsuta w czasie Zniszczenia, ale jeszcze trochę widzę. Przedtem analizowałem wizualnie zadania matematyczne. Oszczędzałem czas. Widzę, że masz na sobie wojskowy mundur. Skąd go wziąłeś? Twoje plemię chyba nie produkuje czegoś takiego, prawda? - Nie. Sądząc po kolorze, jest to mundur żołnierzy Narodów Zjednoczonych - mówił drżącym głosem. - Czy to prawda, że zostałeś stworzony ręką Boga Gniewu? Że to on cię wykonał, aby pogrążyć świat w ogniu? Że to ty wynalazłeś atomy i dostarczyłeś je światu, niszcząc tym samym pierwotny plan Boga? Wiemy, że to zrobiłeś. Nie wiemy tylko, w jaki sposób.
- Czy to jest twoje pierwsze pytanie? Nigdy ci na nie nie odpowiem. Odpowiedź byłaby dla ciebie zbyt przerażająca. Lufteufel był obłąkany i zmuszał mnie do robienia szalonych rzeczy.
- Przychodzili do ciebie jeszcze inni ludzie poza Deus Irae - powiedział Tibor. - Przychodzili i słuchali.
- Wiesz - rzekł Wielki K. - Istnieję od dawna. Pamiętam życie sprzed Zniszczenia. Mógłbym ci wiele opowiedzieć o tamtych czasach. Życie było wtedy zupełnie inne. Teraz nosicie brody i polujecie w lasach na zwierzęta. Przed Zniszczeniem nie było lasów, jedynie miasta i farmy. Ludzie nie nosili bród. Wielu nosiło białe ubrania. Byli uczonymi. Mądre istoty. Ja zostałem skonstruowany przez inżynierów; to taka odmiana uczonych. - Zamilkł na chwilę. - Czy mówi ci coś nazwisko Einstein? Albert Einstein?
- Nie.
- Był największym z uczonych, nigdy jednak nie przyszedł do mnie po poradę, gdyż zmarł, zanim powstałem. Potrafiłbym odpowiedzieć na kilka pytań, których nawet on nie potrafił zadać. Istniały także inne komputery, lecz ja byłem największy. Teraz znają mnie wszyscy żyjący, prawda?
- Tak - przyznał Tibor i zaczął się zastanawiać, w jaki sposób i kiedy mógłby spróbować uciec. Złapał go w pułapkę i zabierał jego cenny czas swoim paplaniem, które należało do jego obowiązków.
- Jakie jest twoje pierwsze pytanie? - spytał Wielki K. Znowu poczuł ogromny strach.
- Muszę się zastanowić - powiedział. - Chciałbym sformułować je bardzo precyzyjnie.
- Masz absolutną rację - zgodził się Wielki K monotonnym głosem.
- Na początek coś łatwego - wydusił wreszcie z siebie Tibor przez ściśnięte gardło. Prawym prostownikiem wyjął z kieszeni kartkę i podniósł do oczu. Wziął głęboki oddech i zapytał: - Skąd pochodzi deszcz?
Zapadła cisza.
- Wiesz skąd? - spytał, czekając w napięciu.
- Deszcz pochodzi z ziemi, głównie z oceanów. Wznosi się w powietrze dzięki procesowi zwanemu parowaniem. Czynnikiem wyzwalającym ten proces jest ciepło słońca. Wilgoć oceanów wznosi się w formie drobniutkich cząsteczek. Cząsteczki te unoszą się coraz wyżej, aż znajdą się w chłodnej strefie powietrza. Tam następuje kondensacja. Wilgoć przybiera postać, którą nazywa się wielkimi chmurami. Kiedy zbierze się ich dostatecznie dużo, woda ponownie opada w postaci kropli. Krople te nazywane są deszczem.
Tibor poskubał brodę lewym prostownikiem i powiedział:
- Hm, rozumiem. Jesteś pewien? - To, co usłyszał, nie było mu całkiem obce, pewnie kiedyś, w lepszych czasach, uczył się o tym.
- Następne pytanie - domagał się Wielki K.
- Następne będzie trudniejsze - powiedział Tibor ochrypłym głosem. Wielki K znał odpowiedź na pytanie o deszcz, lecz z pewnością nie będzie umiał odpowiedzieć na to pytanie. - Powiedz mi - zaczął wolno - jeśli potrafisz, co sprawia, że Słońce wędruje po niebie? Dlaczego nie spadnie na Ziemię?
Przedłużenie komputera zawarczało dziwnie, jakby się śmiało.
- Zdziwisz się, kiedy usłyszysz odpowiedź. Słońce nie wędruje. To, co ty uważasz za ruch, wcale nie jest ruchem. Ruch, który widzisz, to ruch Ziemi obracającej się wokół Słońca. Kiedy stoisz w miejscu, wydaje ci się, że Słońce się porusza, ale tak nie jest. Wszystkie dziewięć planet - a wraz z nimi i Ziemia - obraca się wokół Słońca po regularnych eliptycznych orbitach. Trwa to nieprzerwanie od miliardów lat. Czy ta odpowiedź cię zadowala?
Tibor poczuł, że serce mu zamiera. W końcu opanował się nieco, lecz nie potrafił pozbyć się kłujących dreszczy strachu.
- Chryste - wycedził przez zęby częściowo do siebie, częściowo do pozbawionej nieomal rysów kobiecej postaci stojącej przy jego wózku. - No cóż, zadam ci teraz trzecie z moich pytań. - Wiedział, że komputer odpowie mu, tak jak odpowiedział na poprzednie pytania. - Pewnie nie będziesz znał na nie odpowiedzi. Żadna żywa istota nie potrafiłaby na nie odpowiedzieć. Jak powstał świat? Widzisz, ty nie istniałeś, zanim powstał świat, nie możesz więc znać odpowiedzi na moje pytanie.
- Istnieje kilka teorii - odpowiedział spokojnie Wielki K. - Najbardziej prawdopodobna jest teoria mgławic. Według niej...
- Żadnych teorii... - wtrącił Tibor.
- Ale...
- Oczekuję faktów - zażądał Tibor.
Zapadła cisza. Milczeli. Wreszcie niewyraźna postać kobieca znowu ożyła w formie naśladującej życie.
- Weźmy okruchy z Księżyca przywiezione w 1969 roku. Badając je, można ustalić wiek...
- Wnioski - powiedział Tibor.
- Wszechświat powstał przynajmniej pięć miliardów...
- Nie - rzekł Tibor. - Nie wiesz tego. Nie pamiętasz. Ta część ciebie, która posiadała odpowiedź, została unicestwiona w czasie Zniszczenia. - Miał nadzieję, że śmiechem zamaskuje strach, lecz odgłos, jaki wydobył się z jego gardła, zabrzmiał żałośnie i szybko ucichł. - Jesteś zgrzybiały - powiedział niemal bezgłośnie. - Jak starzec dotknięty promieniowaniem; jesteś pustą chitynową skorupą. - Nie wiedział, co znaczy słowo „chitynowy”, lecz było to ulubione słowo ojca Handy’ego, dlatego go użył.
W tym decydującym momencie Wielki K zawahał się. Nie jest pewien, czy odpowiedź jest wystarczająca, pomyślał. Jego głos zadrżał niepewnie, kiedy przemówił:
- Chodź ze mną do środka i pokaż mi zniszczoną albo brakującą taśmę pamięci.
- Jak mam ci pokazać brakującą taśmę? - spytał Tibor i roześmiał się głośno; było to raczej zjadliwe szczeknięcie.
- Chyba masz rację - mruknął Wielki K. Teraz kobieca postać zawahała się i cofnęła. - Chcę się tobą pożywić - powiedział komputer. - Chodź do środka, żebym cię mógł rozłożyć, tak jak innych, którzy przyszli tutaj przed tobą.
- Nie - odmówił Tibor. Posłał prostownik do wewnętrznej kieszeni płaszcza, wyjął derringera i wymierzył w jednostkę sterującą, w mózg przedłużenia. - Bum - powiedział i znowu się roześmiał. - Nie żyjesz.
- Nie, nie - zaoponował Wielki K. Mówił teraz pewniejszym głosem. - A nie chciałbyś zostać moim opiekunem? Jeśli pójdziemy na dół, zobaczysz...
Tibor nacisnął spust; pocisk odbił się od metalowej głowy przedłużenia i zniknął. Postać zamknęła oczy, otworzyła je i spojrzała uważnie na Tibora. Następnie rozejrzała się dookoła, jakby niepewna, co ma robić. Wreszcie zamrugała i zaczęła osuwać się niezgrabnie, aż ostatecznie opadła między chwasty.
Tibor ustawił nad nią wszystkie cztery prostowniki, chwycił ją mocno i uniósł, a raczej spróbował unieść. Postać, złożona teraz jak krzesło, nie poruszyła się. Do diabła z nią, nie ma żadnej wartości, nawet gdyby udało mi się ją podnieść, pomyślał. Krowa i tak by nie uciągnęła takiego ciężaru.
Smagnął krowę po zadzie, dając jej znak. Krowa ruszyła powoli, ciągnąc wózek.
Udało mi się, powiedział do siebie. Horda czarnych dzieci cofnęła się, robiąc mu przejście. Przez cały czas dzieci obserwowały jego rozmowę z Wielkim K. Dlaczego on ich nie usunął?, zastanawiał się Tibor. Dziwne.
Krowa dotarła z powrotem do drogi za powalonymi drzewami i ruszyła wolno dalej. Muchy bzyczały tuż nad jej głową, lecz nie zwracała na nie uwagi, jakby i ona odczuwała doniosłość zwycięstwa.

8

Krowa wspinała się coraz wyżej. Przebyła głęboką rozpadlinę między dwoma skalistymi krawędziami. Z obu stron sterczały ogromne korzenie starych pni. Szła krętym korytem wyschniętego strumienia.
Po jakimś czasie wokół Tibora zaczęła się zbierać mgła. Krowa zatrzymała się na szczycie, dysząc ciężko i oglądając się w dół na drogę, którą przebyli.
Na liściach wokół nich zagrzechotało kilka kropel zatrutego deszczu. Wiatr pędził poprzez konary ogromnych martwych drzew, stojących wzdłuż wierzchołka. Tibor trącił batem zad zwierzęcia i krowa pociągnęła wózek dalej.
Niespodziewanie znalazł się na kamienistym polu porośniętym babką i mleczem, spośród których wystawały badyle uschniętych chwastów. Dotarli do zniszczonego, gnijącego ogrodzenia. Czy nie zgubił drogi? Tibor wyjął jedną z map Richfield i przyjrzał jej się uważnie, przysuwając blisko oczu, jakby studiował orientalny zwój. Tak, jechał właściwą drogą; powinien dotrzeć do południowych plemion, a stamtąd...
Krowa przeciągnęła wózek przez zniszczone ogrodzenie i dotarła do studni zasypanej do połowy kamieniami i ziemią. Poczuł nerwowe podniecenie i gwałtowne bicie serca. Czego mógł się spodziewać? Przed sobą miał ruiny budynku, wykrzywione belki, okruchy szkła i porozrzucane szczątki mebli. Dostrzegł też oblepioną błotem i popękaną oponę samochodową oraz stos wilgotnych gałganów na zardzewiałych sprężynach łóżka. Do pola przylegał zagajnik starych drzew, pozbawionych życia, nieruchomych, poczerniałych sterczących kikutów. Połamane kije wystawały z twardej ziemi. Patrzył na rzędy martwych drzew: niektóre z nich były pochylone, wyrwane ze skalistego podłoża przez nieustannie wiejący wiatr.
Tibor skierował krowę przez pole w stronę martwego sadu. Wiatr natychmiast go zaatakował, ciskając w twarz łachy śmierdzącej mgły. Jej kropelki lśniły na jego skórze. Zakasłał i powstrzymując drżenie, popędził krowę przez kamieniste pole.
- Stój! - powiedział Tibor i ściągnął lejce.
Długą chwilę wpatrywał się w wysuszoną starą jabłoń. Nie potrafił oderwać od niej wzroku. Widok tego starego drzewa - jedynego żywego w całym sadzie - przyciągał go i odpychał jednocześnie. Jedyne żywe, pomyślał. Pozostałe poddały się... lecz to drzewo wciąż nie chciało wyzbyć się wątłego życia.
Drzewo wyglądało na twarde i jałowe. Na jego gałęziach wisiało tylko kilka ciemnych liści, a także kilka jabłek wysuszonych i zepsutych od wiatru i mgły. Pozostały na gałęziach, zapomniane i opuszczone. Ziemia wokół drzew wydawała się spękana i zimna. Wszędzie widać było kamienie i kopce butwiejących liści.
Wysuwając prawy prostownik, Tibor zerwał liść i przyjrzał mu się z bliska.
Co my tu mamy?, zastanawiał się.
Drzewo zakołysało się złowieszczo. Jego sękate konary otarły się o siebie, wydając dźwięk, który sprawił, że Tibor się wzdrygnął.
Zbliżała się noc. Niebo ciemniało coraz bardziej. Poryw lodowatego wiatru szarpnął nim tak mocno, że nieomal obrócił się na siedzeniu. Tibor zadrżał, zapierając się z całej siły i otulając szczelnie płaszczem. Zmrok wypełniał coraz słabiej widoczną w dole dolinę.
Wynurzające się z mgły drzewo wydawało się emanować grozę. Kilka zerwanych przez wiatr liści zawirowało i uleciało z wiatrem. Tibor spróbował chwycić jeden z nich, lecz nie udało mu się. Poczuł nagle ogromny strach i zmęczenie. Muszę się stąd wynieść, powiedział do siebie i dał znak krowie.
Wtedy właśnie dostrzegł jabłko i wszystko nagle wydało mu się inne.
Tibor włączył zasilane bateriami radio, które miał zamontowane za sobą.
- Ojcze - powiedział. - Nie mogę jechać dalej. - Czekał, lecz z odbiornika dwukierunkowego nadajnika dochodziły jedynie trzaski zakłóceń atmosferycznych. Nie usłyszał żadnego głosu. Próbował dostroić odbiornik, w nadziei że trafi na kogoś. Tibor, pechowiec, pomyślał. Cały świat, ogromny świat smutku, a ja muszę to wszystko dźwigać, muszę dźwigać coś, co jest nie do udźwignięcia. Moje serce pęka.
Chciałeś, żeby tak było. Pragnąłeś znaleźć szczęście, nieskończone szczęście... albo nieskończony smutek. I znalazłeś go. Słońce zachodzi, jesteś zagubiony tutaj, co najmniej trzydzieści mil od domu. Dokąd teraz pojedziesz?, zastanawiał się.
Przyciskając guzik mikrofonu, wyrzucił z siebie przez zaciśnięte zęby:
- Ojcze Handy, już dłużej nie mogę. Tutaj niczego nie ma, wszystko umarło. Słyszysz mnie? - Wytężył słuch, dostrajając radio do częstotliwości ojca Handy’ego. Trzaski. Żadnych głosów.
Wiszące na drzewie jabłko lśniło w mroku. W rzeczywistości było czerwone, lecz teraz wydawało się czarne. Pewnie zgniło, pomyślał. Nie da się zjeść. Chce jednak, żebym je zjadł.
Może to jest zaczarowane drzewo, powiedział do siebie. Nigdy takiego nie widziałem, chociaż ojciec Handy opowiadał o nich. Chrześcijanie - ojciec Abernathy - powiedzieliby, że to jabłko jest złe, że jest wytworem szatana, i zgrzeszysz, jeśli je ugryziesz. My jednak w to nie wierzymy, powiedział do siebie. W każdym razie działo się to dawno temu i na innej ziemi. Nie jadł od rana i był bardzo głodny.
Zerwę je, postanowił, ale nie zjem.
Wysunął prostownik w kierunku jabłka i chwilę później miał je przed oczami, oświetlone światłem lampki jego górniczego kasku. W jakiś sposób wydało mu się ono ważne. Jednak...
Kątem oka dostrzegł jakiś ruch; szybko podniósł wzrok.
- Dobry wieczór - przemówiła szczuplejsza z dwóch postaci. - Nie jesteś stąd, prawda? - Postacie zbliżyły się do jego pojazdu i stanęły w promieniu jego światła. Były to dwa młode męskie osobniki, wysokie, szczupłe, pokryte rogowatymi niebieskoszarymi łuskami. Ten, który go przywitał, uniósł dłoń w geście powitania - sześć z siedmiu palców i dodatkowe stawy.
- Cześć - odpowiedział Tibor. Jeden z osobników trzymał siekierę. Drugi przytrzymywał swoje spodnie i to, co pozostało z płóciennej koszuli. Obaj mierzyli prawie osiem stóp. Nie mieli ciała - jedynie kości, ostre załamania i ogromne, dziwne oczy o ciężkich powiekach. Niewątpliwie charakteryzowały ich zmiany wewnętrzne: całkowicie inna przemiana materii, inna budowa komórki, zdolność wykorzystywania gorących soli oraz zmieniony system trawienny. Obaj przyglądali się Tiborowi z zainteresowaniem.
- Jesteś ludzką istotą - powiedział jeden z nich.
- Zgadza się - odparł Tibor.
- Nazywam się Jackson. - Młodzieniec wyciągnął szczupłą, niebieskawą i zrogowaciałą rękę, którą Tibor uścisnął niezręcznie prawym prostownikiem. - To jest mój przyjaciel Earl Potter.
Tibor przywitał się także z Potterem.
- Witaj - rzekł Potter. Jego łuskowate, szorstkie wargi drgnęły. - Czy możemy obejrzeć twój pojazd, ten wózek, do którego jesteś przywiązany? Nigdy dotąd nie widzieliśmy czegoś takiego.
Mutanci, pomyślał Tibor. Jaszczurowaci. Udało mu się powstrzymać dreszcz obrzydzenia; zmusił się do uśmiechu.
- Z chęcią pokażę wam wszystko, co tylko zechcecie - powiedział. - Nie mogę jednak zejść z wózka. Nie mam rak ani nóg, tylko te chwytniki.
- Tak - rzekł Jackson, kiwając głową. - Wiemy. - Poklepał krowę po boku; zaryczała i podniosła łeb. Zamiotła ogonem z boku na bok. - Z jaką szybkością ona może cię ciągnąć? - spytał Tibora.
- Wystarczająco szybko. - W lewym przednim chwytniku trzymał jednostrzałowy pistolet. Jeśli będą próbowali go zabić, dostanie chociaż jednego. Tylko jednego. - Moja baza znajduje się jakieś trzydzieści mil stąd - powiedział. - Nazywamy ją Charlottesville. Słyszeliście o niej?
- Pewnie - odpowiedział Jackson. - Ilu was tam mieszka?
- Stu pięćdziesięciu - odparł ostrożnie Tibor. Celowo przesadził. Im większy obóz, tym większa szansa, że go nie zabiją. Ktoś spośród stu pięćdziesięciu mieszkańców mógłby zechcieć się zemścić.
- W jaki sposób przetrwaliście? - spytał Potter. - Cały ten obszar został porządnie zniszczony, prawda?
- Ukryliśmy się w kopalniach - wyjaśnił Tibor. - Nasi przodkowie zagrzebali się w nich głęboko, kiedy zaczęło się Zniszczenie. Nieźle się urządziliśmy. Hodujemy własną żywność w zbiornikach, mamy kilka maszyn, pompy, kompresory i generatory, kilka ręcznych obrabiarek, warsztaty tkackie. - Nie dodał, że generatory obsługiwało się ręcznie, korbą oraz że tylko połowa zbiorników nadawała się do użytku. Po dziewięćdziesięciu latach nie należało wiele oczekiwać od plastiku czy metalu, chociaż wciąż naprawiano je i łatano. Wszystko się zużywało i psuło.
- No to Dave Hunter wyszedł na durnia - rzekł Potter.
- Dave? Wielki, gruby Dave? - spytał Jackson.
- Dave twierdzi, że poza tym obszarem nie ma już prawdziwych ludzkich istot - powiedział Potter. Dotknął kasku Tibora z zainteresowaniem. - Nasza osada jest oddalona około godziny jazdy traktorem - naszym traktorem do polowań. Razem z Earlem polowaliśmy na króliki. Mają dobre mięso, ale trudno je dopaść; jedna sztuka waży z dwadzieścia pięć funtów.
- Czym się posługujecie? - spytał Tibor. - Z pewnością nie tą siekierą.
Potter i Jackson roześmiali się.
- Popatrz na to. - Potter wysunął z nogawki spodni długi mosiężny pręt.
Tibor przyjrzał się uważnie. Pręt obrobiony był ręcznie: miękki mosiądz, ostrożnie przewiercony i wyprostowany. Jeden jego koniec miał kształt wylotu dyszy. Tibor zajrzał do środka. Dostrzegł malutką metalową igłę, umieszczoną w grudce przezroczystej substancji.
- Jak to działa? - spytał.
- Jest uruchamiany ręcznie - objaśnił Potter. - Tak jak pistolet pneumatyczny. Kiedy strzałka zostanie już wypchnięta, musi trafić do celu. Trzeba ją tylko rozpędzić. - Potter roześmiał się. - Ja się tym zajmuję. Porządne dmuchnięcie wystarczy.
- Ciekawe - powiedział Tibor z udawaną obojętnością. Przyglądając się uważnie niebieskoszarym twarzom, spytał: - Dużo jest w okolicy ludzi?
- Prawie wcale ich nie ma - wybąkali jednocześnie Jackson i Potter. - Może byś został z nami trochę? Starszy chętnie się z tobą zobaczy. Jesteś pierwszym człowiekiem, jakiego spotkaliśmy w tym miesiącu. Co ty na to? Zaopiekujemy się tobą, nakarmimy, przyniesiemy ci mrożonych roślin i mięsa. Zostaniesz? Chociaż na tydzień.
- Przykro mi - odmówił Tibor. - Mam inne sprawy. Jeśli jednak będę wracał tędy... - Pogrzebał w przymocowanej obok siedzenia torbie, w której trzymał różne przedmioty i narzędzia. - Widzicie to zdjęcie? - spytał, podnosząc do góry fotografię przedstawiającą Carletona Lufteufla. - Poznajecie tego człowieka?
Potter i Jackson spojrzeli uważnie na zdjęcie.
- Ludzka istota - rzekł Potter. - Szczerze mówiąc, wszyscy jesteście do siebie bardzo podobni. - Oddali zdjęcie Tiborowi. - Może Starszy potrafiłby go rozpoznać - powiedział Jackson. - Chodź z nami. Bylibyśmy szczęśliwi, gdyby odwiedziła nas ludzka istota. Co ty na to?
- Nie. - Tibor pokręcił głową. - Muszę jechać dalej. Mam odnaleźć tego człowieka.
Na twarzy Jacksona pojawił się wyraz rozczarowania.
- Nawet na chwilkę? Na jedną noc. Damy ci mnóstwo zimnego jedzenia. Starszy zmajstrował świetną chłodziarkę z ołowianym uszczelnieniem.
- Jesteście pewni, że w okolicy nie ma żadnych ludzkich istot? - spytał Tibor, przygotowując się do drogi; klepnął krowę po zadzie.
- Przez jakiś czas myśleliśmy, że w ogóle już nie istnieją. Jesteś pierwszym człowiekiem, jakiego spotkaliśmy w ciągu kilku ostatnich lat. - Potter wskazał na zachód. - Gdzieś tam żyje plemię turlaczy. - Następnie wskazał mniej więcej na południe. - I jeszcze kilka plemion robali.
- A także trochę biegaczy - dodał Jackson. - Za to na pomocy żyją jakieś podziemne istoty, takie ślepe, ryjące. - Potter i Jackson skrzywili się jednocześnie. - Nie sposób zobaczyć ich czerpaków i dziur, ale co tam. - Wyszczerzył zęby w uśmiechu. - Każdy żyje na swój sposób. Pewnie tobie jaszczurowaci, tacy jak my, wydają się trochę... dziwni.
- Czy ta jabłoń ma swoją historię? - spytał Tibor. - Czy jest ona drzewem, które dało początek chrześcijańsko-żydowskiej koncepcji węża w raju?
- Z tego, co wiemy, to Eden znajduje się około stu mil na wschód - powiedział Jackson. - Jesteś chrześcijaninem, prawda? - Tibor skinął głową. - A to zdjęcie, które nam pokazałeś...
- Chrześcijańskie bóstwo - rzekł Jackson.
- Nie. - Tibor potrząsnął gwałtownie głową. Zdumiewające, pomyślał, oni wydają się nie mieć pojęcia o KOT-ach czy choćby o nas. No cóż, my także nic nie wiedzieliśmy o nich.
Zbliżył się trzeci jaszczurowaty.
- Witaj, naturalny - powiedział, podnosząc do góry otwartą dłoń. - Chciałem tylko zerknąć na ludzką istotę. - Patrzył uważnie na Tibora. - Aż tak bardzo się nie różnisz. Czy potrafisz żyć na powierzchni?
- Tak, i to całkiem dobrze - odparł Tibor. - Nie jestem całkowicie ludzką istotą. Jestem - jak my to mówimy - impem, imperfektusem, jak sami widzicie. - Pokazał trzeciemu jaszczurowatemu zdjęcie Carletona Lufteufla. - Czy widziałeś tego człowieka? Zastanów się. To dla mnie bardzo ważne.
- Masz zamiar go odszukać? - spytał trzeci jaszczurowaty. - Tak, oczywiście, odbywasz Pielg. Z jakich innych powodów podróżowałbyś, i to nocą, chociaż jesteś upośledzony, nie masz nóg, stóp ani rąk. Niezły pojazd sobie zbudowałeś. Jak ci się to udało, skoro nie masz rąk? Czy ktoś zrobił to za ciebie? A jeśli tak, to dlaczego? Czy jesteś wartościowy?
- Jestem malarzem - odpowiedział Tibor.
- A zatem jesteś wartościowy - rzekł jaszczurowaty. - Posłuchaj, impie. Czy wiedziałeś, że ktoś cię śledzi?
- Co? - spytał Tibor ogromnie zaniepokojony. - Kto? - dopytywał się.
- Inna prawdziwa istota ludzka - wyjaśnił jaszczurowaty. - Porusza się na maszynie z dwoma dużymi kołami, z układem przekładni połączonych łańcuchem, napędzanej nożnie. Zdaje się, że nazywają to rowyrem.
- Rowerem - poprawił Tibor.
- Tak właśnie.
- Czy możecie mnie ukryć? - spytał Tibor, lecz zaraz przyszło mu coś innego do głowy. Zmyślili to. Chcą mnie pewnie zwabić do swojej osady.
- Pewnie, że możemy cię ukryć - odezwali się jednocześnie wszyscy trzej jaszczurowaci.
- Z drugiej strony - rzekł Tibor - ludzka istota nie zabijałaby innej ludzkiej istoty. - Oczywiście, wiedział, że wcale tak nie jest: wielu ludzi zabijało innych. Ostatecznie to właśnie ludzie spowodowali wielkie Zniszczenie.
Jaszczurowaci nachylili się ku sobie i zaczęli się naradzać. Niespodziewanie wyprostowali się i odwrócili do Tibora.
- Czy masz metalowe pieniądze? - spytał Jackson z udawaną obojętnością.
- Ani trochę - odpowiedział ostrożnie Tibor. To także było nieprawdą: w sekretnym schowku swojego pojazdu ukrył pięćdziesięciocentową monetę.
- Pytam cię o to - powiedział Jackson - ponieważ mamy psa, którego chętnie byśmy ci sprzedali.
- Co? - spytał Tibor.
- Psa. - Potter i Jackson zniknęli w ciemności. Najwyraźniej ich zmysł wzroku znacznie przewyższał wzrok ludzki.
- Nigdy nie widziałeś psa? - spytał trzeci jaszczurowaty.
- Widziałem, ale to było dawno temu - odpowiedział Tibor, kłamiąc po raz kolejny.
- Pies, twój pies - rzekł jaszczurowaty - odpędziłby tego drugiego człowieka... gdybyś wydał mu odpowiedni rozkaz. Oczywiście, psy trzeba szkolić, gdyż pozostają na niższym szczeblu drabiny ewolucyjnej w porównaniu z ludźmi czy z nami. Dzisiejsze psy nie są takie, jak te o ogromnych łbach, hodowane przed Zniszczeniem.
- Czy pies potrafiłby odnaleźć człowieka, którego szukam? - spytał Tibor.
- Jakiego człowieka?
Tibor podał mu poplamione zdjęcie Carletona Lufteufla.
- Szukasz go? - spytał jaszczurowaty, przyglądając się fotografii. - Czy to miły gość?
- Trudno mi powiedzieć - odpowiedział Tibor.
Jaszczurowaty oddał mu zdjęcie.
- Czy można dostać nagrodę? Tibor zastanawiał się przez chwilę.
- Pięćdziesięciocentowa moneta - powiedział.
- Naprawdę? - Jaszczurowaty zatrzepotał z podniecenia łuskami. - Płatne za żywego lub martwego?
- On nie może umrzeć - odrzekł Tibor.
- Wszyscy umierają.
- On nie umrze.
- Czy on jest istotą nadprzyrodzoną?
- Tak. - Tibor skinął głową.
- Nigdy nie widziałem nadprzyrodzonego - oświadczył jaszczurowaty. Pokręcił głową. - Ani razu.
- Macie swoją religię, prawda?
- Tak. Czcimy świt.
- Dziwne - rzekł Tibor.
- Kiedy słońce wschodzi - powiedział jaszczurowaty - zło znika ze świata. Czy wierzysz, że na słońcu istnieje życie?
- Jest tam za gorąco - powiedział Tibor.
- Może oni są z diamentów.
- Nic nie może żyć na słońcu - powiedział Tibor.
- Z jaką szybkością porusza się słońce?
- Mniej więcej miliona mil na godzinę.
- Jest większe, niż się wydaje, prawda? - Jaszczurowaty spojrzał na Tibora.
- O wiele większe. Prawie miliard mil w obwodzie.
- Byłeś tam? - spytał jaszczurowaty.
- Mówiłem ci - powiedział Tibor - że na słońcu nie może istnieć jakiekolwiek życie. Jego powierzchnia i tak jest roztopiona. Nie byłoby gdzie stanąć. - Kto mnie śledzi?, zastanawiał się. Głośno zaś zapytał: - Rozbójnik, ten, który mnie śledzi, jak on wygląda?
- Jest młody - rzekł jaszczurowaty.
- Pete Sands - domyślił się Tibor.
Z ciemności wyłonili się dwaj pozostali jaszczurowaci. Potter prowadził ogromnego szarego psa, który zaskomlał gwałtownie na widok Tibora - odgłos miłości. Tibor przyglądał się zwierzęciu, które także patrzyło na niego uważnie.
- Spodobałeś się Toby’emu - powiedział Jackson.
- Bardzo bym chciał mieć psa - rzekł Tibor tęsknie. Byłby jego przyjacielem, takim jak Tom Swift i Jego Elektryczny Magiczny Dywan dla Pete’a. Poczuł, że wzbiera w nim dziwne uczucie, nadzieja. - Ho, ho - powiedział. Wysunął przednie prostowniki, by pogładzić gęste drżące futro machającego ogonem olbrzyma. - Tylko czy jesteście gotowi rozstać się z tak wspaniałym...
- Ludzie wymagają ochrony - oświadczył zdecydowanie Jackson. - Takie jest prawo. Znamy je od chwili naszych narodzin.
- Żeby mogli się odrodzić - dodał Potter. - Wraz ze swoimi nie naruszonymi genami.
- Co to jest gen? - spytał Tibor.
- No wiesz. - Potter wykonał nieokreślony gest. - Jest to składnik męskiej spermy.
- A co to jest sperma? - dopytywał się Tibor.
Cała trójka roześmiała się zawstydzona, lecz żaden nie odpowiedział.
- Co ten pies je? - spytał Tibor.
- Wszystko - odparł Jackson. - Coś sobie upoluje. Można na nim polegać.
- Jak długo będzie żył?
- Pewnie jakieś dwieście, trzysta lat.
- W takim razie przeżyje mnie - powiedział Tibor. Myśl ta zasmuciła go z jakiegoś powodu. Nagle poczuł się słaby i stary. Nie powinienem poddawać się podobnym uczuciom, pomyślał. Mimo to ogarnęło go silne poczucie rozłączenia. W końcu jestem ludzką istotą. Tak przynajmniej uważają jaszczurowaci; dla nich jestem dość dobry. Powinienem odczuwać siłę i dumę, pomyślał, a nie zawracać sobie głowę końcem przyjaźni, który może dotknąć nas wszystkich.
Nagle trzej jaszczurowaci odwrócili się gwałtownie i spojrzeli w ciemność; ich napięte ciała wyprężyły się czujnie, może pod wpływem strachu, w oczekiwaniu na coś niewidzialnego.
- Co to jest? - spytał Tibor, sięgając po ukryty pistolet.
- Robale - odparł Potter lakonicznie.
- Głupie bękarty - powiedział Jackson.
Robale, pomyślał Tibor. Okropność. Słyszał o nich nieraz, o ich wielościankowych oczach i lśniących skorupach - dziwaczne połączenie różnorakich części ciała. I pomyśleć, że wywodzą się od ssaków, że pojawiły się tak szybko. Skutek promieniowania. Jesteśmy z nimi spokrewnieni, a one tak śmierdzą. Są obrazą dla świata. Z pewnością także dla Boga.
- Co tam robicie? - zabuczał metaliczny głos. Tibor ujrzał je wreszcie - poruszały się wyprostowane. Podeszły dość blisko i zatrzymały się pochylone w stronę światła.
- Jaszczury - odezwał się robal drwiąco. - I - na Febrisa! - jest też imp.
Pięć robali stało teraz w świetle wózka, ogrzewając swoje... Chryste, pomyślał Tibor, ogrzewając swoje kruche ciała. Jeśli robal został trafiony bezpośrednio w brzuch, łamał się na pół. Robale używały głównie swojego kruchego języka, by zdobyć to, chciały. Potrafiły wyłgać się z większości kłopotów. Były ziemskimi superkłamczuchami.
Te osobniki były nieuzbrojone. Tak przynajmniej mu się wydawało. Stojący tuż przy jego wózku jaszczurowaci uspokoili się.
- Hej, robalu - powiedział Jackson, zwracając się do jednego ze stworzeń w chitynowej skorupie. - Jak to możliwe, że masz płuca? Skąd je wytrzasnąłeś? Robactwo nie powinno mieć płuc. To wbrew naturze.
- Powinniśmy ugotować zupę z robali - rzekł Potter.
To niewiarygodne, pomyślał Tibor.
- Jecie je? - spytał głośno.
- Tak - odpowiedział trzeci z jaszczurowatych; stał z założonymi rękoma, oparty o wózek Tibora. - Kiedy nie ma co jeść... ale smakują okropnie.
- Ty parszywa paskudo - odezwał się jeden z robali. Robale nie wyglądały na przestraszone ani na skore do ucieczki.
- Czy tracicie ogony? - spytał jaszczurowatych jeden z robali.
- Jakie ogony? - wtrącił inny robal. - To, co im wisi z tyłu, to ich kutasy. Jaszczurom kutasy wystają z tyłu.
Robale roześmiały się.
- Widziałem kiedyś tego jaszczurowatego - opowiadał jeden z robali - jak dostał erekcji i przestraszył się; pewnie wrócił jej mąż, a on próbował uciekać. Wystarczyło, że jej mąż stanął nogą na twardym, wielkim kutasie, który mu wystawał z tyłu. - Robale znowu się roześmiały; wyglądało na to, że dobrze się bawią.
- Go się stało potem? - spytał robal. - Czy mu odpadł kutas?
- Odpadł - ciągnął jego towarzysz. - I leżał tam, wijąc się i podskakując aż do zachodu słońca.
- Chodźcie, nabijemy na kij jednego robala albo ze dwa. Zdaje się, że szukają guza - powiedział Potter. - Rozejrzał się, najwyraźniej szukając jakiegoś patyka. Rozglądał się powoli, lecz robale nie poruszyły się; wydawały się spokojne i pewne siebie.
Po chwili Tibor wiedział już dlaczego. Nie przybyły tutaj same. Towarzyszyło im dwudziestu biegaczy.

9

Nie było to jego pierwsze spotkanie z biegaczami. W okolicach Charlottesville biegacze poruszali się swobodnie, przez nikogo nie niepokojeni. Ich pojawienie się zwykle zwiastowało nastrój spokoju, przysłowiowego błogiego spokoju, jaki rozsiewały wokół siebie te dobrotliwe stworzenia.
Małe, pełne dobroci twarze zwróciły się teraz ku Tiborowi. Stworzenia te nie miały więcej niż cztery stopy wysokości. Ich tłuste, okrągłe ciała pokrywało gęste futro, miały paciorkowate oczka, ruchliwe nosy i... ogromne łapy kangurów.
Zdumiewający był fakt, że to niezwykle szybkie ogniwo w ewolucji wzięło swój początek z czegoś, co właściwie uważano za truciznę. Tyle nowych gatunków pojawiło się w tak krótkim czasie. Oto skutki walki natury, starającej się uporać z brudem wojny: toksynami.
- Jasność z tobą - przemówili jednocześnie wszyscy biegacze, poruszając wąsami. - Jak to się stało, że nie masz rąk ani nóg? Stanowisz bardzo dziwną formę życia.
- Wojna - rzucił zdawkowo Tibor, starając się powstrzymać bezpośredniość biegaczy.
- Czy wiedziałeś, że twój wózek nie jest zupełnie sprawny? - spytali biegacze.
- Nie - odparł zaskoczony. - Przecież jedzie. Dowiózł mnie aż tutaj. To znaczy... - Ogarnęła go nagle panika.
- W pobliżu znajduje się autofab, który jeszcze trochę działa - powiedział największy z biegaczy. - Nie potrafi już zdziałać zbyt wiele, tak jak kiedyś, ale pewnie wymieni suche łożyska w twoim wózku. Nie będzie to wiele kosztowało.
- Ach, tak - rzekł Tibor. - Łożyska. Chyba wyschły.
- Uniósł jedno z kół nad ziemię i zakręcił nim, wydało głośne skrzypienie. - Macie rację - przyznał. - Gdzie jest ten autofab?
- Kilka mil na północ - odpowiedział najmniejszy z biegaczy. - Jedź za mną. - Jego towarzysze ruszyli za nim w ciasnej grupie. - A raczej jedź za nami - poprawił się. - Wy chyba też idziecie, co?
- Pewnie - odpowiedziała reszta zgodnym chórem, ruszając wąsami. Nie chcieli stracić nic z nowego wydarzenia.
- Czy mogę im zaufać? - zwrócił się Tibor do Pottera i Jacksona. Czuł nieokreślony strach. A jeśli biegacze wyprowadzą go na jakieś pustkowie, zabiją i zabiorą jego wózek? Wydawało się to całkiem prawdopodobne. Takie czasy nastały.
- Możesz im zaufać - powiedział Porter. - Są nieszkodliwi, czego nie można do końca powiedzieć o tych cholernych robalach. - Zamierzył się nogą w stronę robali, które rozpierzchły się, uciekając przed jego łuskowatą stopą.
- Autofab, autofab - powtarzali rytmicznie i wesoło biegacze, ruszając żwawo przed siebie. Tibor pojechał za nimi ostrożnie. - Idziemy do autofaba załatwić beznogiemu i bezrękiemu tanią naprawę. Ma ona gwarancję na tysiąc lat albo na milion mil, w zależności od tego, co będzie pierwsze. - Chichocząc biegacze zniknęli na moment i znowu się pojawili, kiwając żywo na Tibora.
- Spotkamy się, kiedy będziesz wracał! - zawołał Jackson za Tiborem. - Dopilnuj, żebyś dostał pisemną gwarancję, tak na wszelki wypadek.
- Chcesz powiedzieć - odezwał się Tibor - że autofab może chcieć mnie nabrać? - Pewnie rosyjski, pomyślał. Rosyjskie autofaby stanowiły przykład cudów intelektualnych zawiłości. Chociaż z drugiej strony były świetnie zbudowane. Jeśli w ogóle jeszcze funkcjonował, to pewnie będzie potrafił naprawić jego łożyska.

Dotarli do autofaba o świcie. Po niebie snuły się cudownie kolorowe chmury, przypominające obrazek namalowany ręką dziecka. W rosnących po obu stronach ścieżki wybujałych krzewach świergotały ptaki albo niby-ptaki.
- To jest gdzieś tutaj - powiedział Earl, przywódca biegaczy, i zatrzymał się; Tibor przeczytał jego imię wyhaftowane czerwoną nitką z przodu jego stroju. - Zaczekaj, niech się zastanowię. - Zamyślił się.
- A może byśmy tak coś przegryźli? - spytał Earla inny biegacz.
- Może dostaniemy coś od autofaba - odrzekł Earl, potrząsając kudłatą głową. - Chodź, impie. - Skinął gwałtownie na Tibora. Kiedy jechali nocą, zgrzytanie łożysk stawało się coraz wyraźniejsze; można się było domyślać, że wózek daleko już nie ujedzie.
- Tutaj skręcimy w prawo - informował Earl, zbliżając się do krzaka krwawnika. - A potem ostry skręt w lewo. - Jedynie jego ogon wskazywał drogę, która prowadziła przez gęste zarośla. - Jest wejście! - zawołał i dał znak Tiborowi, żeby udał się za nim.
- Czy to będzie dużo kosztować? - spytał Tibor niepewnie.
- Nie będzie - odparł Earl, młócąc gałęzie krzewów przed Tiborem. - Nikt już tędy nie chodzi; wszystko niszczeje. Chętnie nas zobaczy. Te rzeczy także są obdarzone uczuciami. W pewnym sensie.
Tibor przedzierał się swoim wózkiem przez zarośla, aż wreszcie ujrzał przed sobą polankę - kawałek pustego terenu, zupełnie pozbawiony trawy. Na środku dostrzegł płaski, duży krążek, najwyraźniej metalowy; zamknięty na głucho, przywitał go bezgłośnie, promieniując swoją wymowną obecnością. Tak, to jest rosyjski autofab, który wylądował tutaj w formie zarodkowej z krążącego po orbicie satelity. Pewnie stało się to w końcu wojny, kiedy wróg próbował wszystkich sposobów walki.
- Cześć - zwrócił się do autofaba. Biegaczy przeniknął dreszcz.
- Nie mów do niego w taki sposób - powiedział Earl nerwowo. - Więcej szacunku, on może nas zabić.
- Witaj - rzekł Tibor.
- Zabije nas, jeśli okażesz się napuszonym gburem - powiedział cicho Earl. Starał się zachować cierpliwość, jakby rozmawiał z dzieckiem, pomyślał Tibor. Może tak właśnie mnie widzi w konfrontacji z urządzeniem, które mamy przed sobą: dzieciak, ignorant. W końcu ta maszyna nie jest naturalnym mutantem. Została zrobiona.
- Mój przyjacielu - zwrócił się Tibor do autofaba. - Czy możesz mi pomóc?
Earl jęknął.
- W takim razie ty mów - rzekł Tibor poirytowany. Ileż to słownych rytuałów należało odprawić, żeby przyciągnąć uwagę mózgu ludzkiej maszyny z czasów wojny? Najwyraźniej całe mnóstwo. - Posłuchaj - powiedział do Earla, a także do autofaba. - Potrzebuję jego pomocy, ale to nie znaczy, że będę się przed nim płaszczył i błagał go, żeby mi założył nowe łożyska. Aż tak mi na tym nie zależy. - Do diabła z nim, pomyślał. Coś takiego właśnie zniszczyło naszą rasę, załatwiło nas na amen.
- Potężny autofabie! - przemówił Earl donośnie. - Błagamy cię o pomoc. Ten oto nieszczęsny bezręki i beznogi człowiek nie zakończy swojej podróży, jeśli nie udzielisz mu łaskawie pomocy. Czy mógłbyś poświęcić chwilę i sprawdzić jego wózek? Łożysko w jego przednim prawym kole zawiodło go w godzinie potrzeby. - Zamilkł i nasłuchiwał, przechyliwszy na bok psią głowę.
- Idzie - powiedział z przejęciem najmniejszy z biegaczy; sprawiał wrażenie przestraszonego.
Pokrywa autofaba odsunęła się. Podnośnik w jego wnętrzu wysunął długą metalową rurkę, na końcu której wisiał przymocowany przenośny głośnik. Głośnik obrócił się i zatrzymał na wprost Tibora.
- Jesteś w ciąży, prawda? - zabuczał głos w głośniku. - Mogę ci zaoferować starożytne lekarstwa: arszenik, pyłek żelaza, wodę, w której zanurzono zmarłych, nerki muła, pianę z pyska wielbłąda... co chcesz?
- Nie - zaprzeczył Earl. - On nie jest w ciąży. On ma do wymiany łożysko w kole. Postaraj się skupić, sir.
- Nie pozwolę, żeby tak do mnie mówiono - oburzył się autofab. Pojawiła się druga rurka, która miała na wysokości ziemi gazową dyszę. - Musisz umrzeć - powiedział autofab i wyrzucił kilka marnych obłoczków szarego dymu. Biegacze cofnęli się. - Żądam dużej ilości zamrażacza...
- Groźnie brzmiące polecenie autofaba przeszło w zamierającą kakofonię; coś się zepsuło w obwodzie mowy. Obie rurki zakołysały się gwałtownie, wyrzuciły jeszcze trochę gazu, nie czyniąc nikomu szkody, i znieruchomiały. Z wejścia do autofaba wydobyła się chmura czarnego dymu, coś zazgrzytało. Tryby przekładni, pomyślał Tibor.
- Dlaczego on jest tak wrogo do nas nastawiony? - zapytał Earla.
Z wnętrza autofaba natychmiast buchnęła kolejna chmura czarnego dymu.
- Nie jestem wrogo nastawiony! - zawył wściekle głos w głośniku. - Ty zakłamany sukinsynu! - Rozległ się syk, jakby odkręcono zawór bezpieczeństwa, a następnie potężny grzmot, jakby szopy zaczęły buszować pośród blaszanych puszek na śmieci. I nic - cisza.
- Chyba go zabiłeś - powiedział do Earla najmniejszy z biegaczy.
- Chryste - rzekł Earl z obrzydzeniem. - No cóż, i tak chyba nie mógł ci pomóc - mówił drżącym głosem. - Zdaje się, że wszystko spieprzyłem. Zastanawiam się, co teraz zrobimy.
- Pojadę dalej - oznajmił Tibor. Trącił krowę ręcznym prostownikiem. Krowa zamuczała, jęknęła i ruszyła powoli w kierunku, z którego przybyli.
- Zaczekaj - powiedział Earl, unosząc dłoń porośniętą sierścią. - Spróbujmy jeszcze raz. - Wsunął dłoń pod tunikę i wyjął notes i długopis z czasów przedwojennych. - Złożymy naszą prośbę na piśmie, tak jak to kiedyś robiono. Wrzucimy kartkę do środka. Damy spokój, jeśli nic z tego nie wyjdzie. - Niezdarnie napisał coś na kartce, wydarł ją z notesu i podszedł wolno do otwartego i nieruchomego wejścia do autofabu.
- Raz ostrzeżony dwukrotnie przypieczony - zapiszczał cienkim głosem najmniejszy z biegaczy.
- Dajcie spokój - powiedział Tibor do biegaczy i jeszcze raz smagnął krowę elektronicznie; wózek ruszył, skrzypiąc żałośnie suchym łożyskiem.
- Myślę, że to wina głośnika - tłumaczył Earl, próbując ratować sytuację. - Gdyby tylko udało się...
- Do widzenia - powiedział Tibor, nie zatrzymując się.
Ogarnęło go nagle uczucie melancholii. Poczuł kojący wewnętrzny spokój. Czy to zasługa biegaczy?, zastanawiał się. Podobnie oni... no cóż, to, co zaprezentował wielki Earl, trudno było nazwać spokojem, może jednak... Dziwne, pomyślał. Biegacze są jak spokojne oko cyklonu, o którym wszyscy mówią, lecz którego nikt nigdy nie widzi. Spokój w samym sercu chaosu.
Wózek toczył się wolno, ciągnięty przez niezmordowaną krowę. Tibor zaczął śpiewać:

Rozjaśnij miejsce, w którym się znalazłeś...

Zapomniał dalszych słów starego hymnu, więc spróbował czegoś innego:

Oto świat mojego ojca. Skały i drzewa,
wichry i wietrzyki...

Także w tych słowach coś mu się nie zgadzało, postanowił więc powrócić do doksologii, Stary Numer Sto:

Chwalmy tego, od którego płyną wszystkie błogosławieństwa.
Chwalcie go stworzenia tutaj w dole.
Chwalcie go na górze, niebiańskie zastępy.
Dzięki niech będą Ojcu, Synowi i Duchowi Świętemu.

Czy jak tam było.
Teraz poczuł się lepiej. Nagle zdał sobie sprawę, że jego łożysko przestało żałośnie narzekać. Spojrzał w dół i nie ucieszyło go to, co zobaczył: koło w ogóle się nie kręciło. Łożysko definitywnie się zakleszczyło.
No to koniec, pomyślał, ściągając lejce krowy. Dalej nie pojedziemy, ani ty, ani ja. Siedział, nasłuchując odgłosów dochodzących spośród gałęzi drzew i krzewów, odgłosów małych zwierzątek uwijających się przy pracy, jeszcze mniejszych pochłoniętych zabawą: potomstwo świata, okaleczone i groteskowe, miało prawo swawolić w promieniach porannego słońca. Sowy schowały się, a ich miejsce zajęły jastrzębie. Poczuł ulgę, usłyszawszy dochodzący z oddali głos ptaka.
W jego śpiewie można było rozróżnić słowa. „Rozjaśnij miejsce”, śpiewał. Wyśpiewał kilka słów i zaniósł się trelem: „Chwalcie go, którego wiatr i drzewa, skały i dziękuję”. Ćwir, ćwir. Znowu zaczął od początku, powtarzając poprzednie strofy.
Metamutant, pomyślał. Jakiś teilhard de chardin: wybiegająca w przyszłość osobliwość. Czy on rozumie to, co śpiewa, zastanawiał się, czy tylko powtarza jak papuga? Nie potrafił odpowiedzieć. Nie mógł też pojechać w tamtą stronę; pozostało mu tylko siedzieć. Cholerne łożysko, powiedział do siebie rozzłoszczony. Może dowiedziałbym się czegoś, gdybym mógł porozmawiać z metaptakiem. Może widział Deus Irae i wie, gdzie go znaleźć.
Po jego prawej stronie coś - coś dużego - poruszyło się gwałtownie w krzakach. Po chwili wiedział już co, lecz z trudem wierzył własnym oczom.
Ujrzał ogromnego robala, który rozprostowywał zwoje swojego cielska i zmierzał w jego kierunku. Młócąc krzaki na prawo i lewo, sunął na własnym śluzie. W miarę jak się zbliżał, wydawał z siebie coraz wyższy i bardziej przenikliwy wrzask. Tibor siedział nieruchomo, nie mając pojęcia, co robić. Strugi śluzu bluzgały na brązowe, szare i zielone liście powodując, że więdły natychmiast, podobnie jak gałęzie, na których rosły. Zepsute owoce spadały z gnijących drzew. W pewnym momencie w górę wzbiła się chmura suchej ziemi, gdyż robal prychnął i obrócił się do niego.
- Hej, tam! - wrzasnął robal. Był już niemal przy nim. - Mogę cię zabić! - oświadczył, wysyłając w jego kierunku ślinę, śluz i brud z ziemi. - Wynoś się stąd i zostaw mnie w spokoju! Strzegę czegoś bardzo cennego, czegoś, czego pragniesz, ale czego nie możesz dostać. Rozumiesz? Słyszysz mnie?
- Nie mogę odjechać - odparł Tibor. Mówił drżącym głosem; pokonując drżenie ciała, wykonał szybki ruch: wyjął swojego derringera i wycelował w czaszkę robala.
- Zrodziłem się z odpadków! - krzyczał robal. - Zostałem spłodzony przez polne plewy! Moją matką jest twoja wojna, impie. Ciebie należy winić za to, że jestem taki brzydki. Widzisz przecież, jaki jestem brzydki, spójrz. - Jego głowa kiwała się bezładnie nad Tiborem, a potem polały się na niego strugi śliny i śluzu. Zamknął oczy i zadrżał. - Spójrz na mnie! - krzyknął robal.
- Czarny robal - wycedził przez zęby Tibor. Machał bezcelowo pistoletem, próbując jednocześnie uniknąć tego, co miało nastąpić. Pewnie odgryzie mu głowę; on umrze. Zamknął oczy i poczuł dotyk rozwidlonego jęzora.
- Zatruwam cię - przemówił robal zjadliwym głosem. - Wdychaj smród mojego wiecznego cielska. Ja nigdy nie umrę. Jestem Ur-robalem i będę żył do końca świata! - Zwoje cielska ruszyły do przodu, chlapiąc śluzem na wózek i krowę. Tibor chwycił się ostatniej deski ratunku: włączył pole elektryczne - beznadziejna próba uratowania siebie i krowy. Pole zahuczało i rozbłysło migającymi iskierkami, głowa robala natychmiast się cofnęła.
- Czyżbyś dostał? - powiedział Tibor z nadzieją. - Boisz się ładunku elektrycznego o natężeniu pięciu amperów? - Chwycił przełącznik, by zwiększyć moc. Teraz pole jeszcze bardziej rozbłysło iskrami, wysyłając wiązki migoczącego światła.
Robal mocniej odchylił głowę, gotowy do ataku. To już koniec, pomyślał Tibor i podniósł wyżej pistolet. Głowa opadła i ogromny dziób robala przebił się przez pięcioamperowe pole.
Kiedy robal odsłonił kły, pole elektryczne zmusiło go do zatrzymania się. Spojrzawszy w górę, Tibor ujrzał miękki spód gardła i wystrzelił w to miejsce.
- Chcę spać! - zawył robal. - Dlaczego mnie niepokoisz? - Cofnął gwałtownie głowę i uniósł ją wysoko; dostrzegł kapiącą na jego własne ciało krew. - Co ty zrobiłeś? - spytał. Zaatakował jeszcze raz. Tibor ponownie naładował pistolet; nie podnosił wzroku, dopóki bębenek nie znalazł się na swoim miejscu.
Głowa znowu zbliżyła się do niego. Jeszcze raz ujrzał miękki spód gardła. Jeszcze raz wystrzelił.
- Zostaw mnie! - krzyknął robal głosem przepełnionym bólem. - Pozwól mi spać i pilnować moich skarbów! - Cofnął się i runął na ziemię z ogromnym hukiem. Jego zwinięte cielsko wydawało się nie mieć końca; oddychał chrapliwie, utkwiwszy spojrzenie szklistych oczu w Tibora. - Co ci takiego zrobiono - warknął - że aż musiałeś mnie zamordować? Czy ja zrobiłem ci coś złego, popełniłem jakąś zbrodnię?
- Nie - odparł Tibor. - Nie popełniłeś. - Teraz widział, że robal jest ciężko ranny, jego serce przestało pracować. - Przykro mi - wyrzucił z siebie, lecz nie były to szczere słowa. - Jeden z nas musiał... - Zamilkł, by ponownie naładować pistolet. - Tylko jeden z nas mógł żyć - oświadczył. Tym razem strzelił dokładnie między oczy robala. Jego oczy rozszerzały się i kurczyły; stawały się coraz większe, coraz jaśniejsze... aż zupełnie straciły barwę. Rozkładające się mięso. - Jesteś martwy - powiedział.
Robal nie odpowiedział. Nie żył, choć jego oczy pozostały otwarte.
Tibor wysunął ręczny prostownik i zanurzył „dłoń” w oleistym śluzie robala; w tej samej chwili przyszło mu coś do głowy. Jeśli śluz jest rzeczywiście oleisty, może mógłby posmarować nim łożysko, tak jak smarem? Przypomniał sobie też coś, co powiedział robal, coś interesującego. „Pozwól mi spać i pilnować moich skarbów”, powiedział wcześniej robal. Co on takiego posiadał?
Wprawnie popędzając krowę pseudobatami, manewrował ostrożnie wózkiem dookoła ciała robala.
Za plątaniną krzewów odkrył grotę w zboczu skalistego wzgórza. Wydobywał się z niej odór śluzu robala. Tibor przyłożył do nosa chusteczkę, starając się zmniejszyć smród. Włączył światło i skierował je w głąb groty.
Oto skarby robala: na samej górze stosu wentylator, kompletnie zardzewiały, pod nim karoseria starego samochodu naziemnego z dwoma stłuczonymi reflektorami i znakiem pokoju z boku, elektryczny otwieracz do puszek, dwie strzelby laserowe z czasów wojny, z pustymi magazynkami, spalone sprężyny z łóżka, pochodzące z czegoś, co kiedyś było domem. Dostrzegł też siatki okienne - także zardzewiałe, jak wszystko inne.
Przenośny odbiornik radiowy z wyrwaną anteną.
Rupiecie. Nic wartościowego. Podjechał bliżej; krowa machnęła ogonem i odwróciła łeb - jakby w geście protestu - zanim wjechała dalej, w głąb śmierdzącej i gnijącej jaskini.
Jak sroka, pomyślał Tibor. Gromadził wszystko, co się świeciło, chociaż nie miało najmniejszej wartości. Jak długo leżał tutaj zwinięty i strzegł swoich rdzewiejących śmieci? Pewnie całe lata. Od czasów wojny.
Dostrzegł jeszcze więcej złomu. Motyka. Ogromny plakat z Che Guevarą, postrzępiony i zamazany. Magnetofon szpulowy bez kabla i szpul. Powyginana elektryczna maszyna do pisania „Underwood”. Rzeczy używane w kuchni. Klatka dla kota z dziurawą ścianą, której druty sterczały jak las gwoździ. Otomanka ze zniszczonym skórzanym obiciem. Stojąca popielnica. Stos „Time’ów”.
Nic poza tym. Niczego więcej nie było wśród skarbów robala. Jeszcze tylko sprężyny z łóżka, nawet nie materac: jedynie groteskowo powyginane metalowe zwoje.
Westchnął mocno rozczarowany. No cóż, przynajmniej robal nie żył, ogromny czarny robal, który mieszkał w tej grocie, strzegąc swoich bezwartościowych skarbów.
Nad koroną rosnącego nie opodal drzewa pojawił się ptak, który wcześniej wyśpiewywał hymny. Zawisł na chwilę w powietrzu i usiadł na gałęzi; patrzył pytająco na Tibora.
- Widzisz, co zrobiłem? - powiedział Tibor matowym głosem. Ciało robala zaczynało już śmierdzieć.
- Widzę - odrzekł ptak.
- Teraz jestem w stanie cię zrozumieć - powiedział Tibor. - Nie tyle fragmenty powtarzane od...
- Ponieważ zanurzyłeś dłoń w wydzielinie robala - wytłumaczył ptak - potrafisz zrozumieć mowę wszystkich ptaków, nie tylko moją. Ja mogę jednak powiedzieć ci wszystko, co chcesz wiedzieć.
- Znasz mnie? - spytał Tibor.
- Tak - odparł ptak i zeskoczył na niższą, grubszą gałąź. - Ty jesteś McMasters Tibor.
- Odwrotnie - poprawił go Tibor. - Tibor to moje imię, McMasters nazwisko. Trzeba tylko odwrócić.
- Dobrze - zgodził się ptak. - Odbywasz Pielg w poszukiwaniu Boga Gniewu, żebyś mógł go namalować. Szlachetna pobudka, panie Tibor.
- McMasters - poprawił go Tibor.
- Tak - zgodził się ptak. - Co chcesz. Spytaj mnie, czy wiem, gdzie go możesz znaleźć.
- Wiesz, gdzie on jest? - spytał Tibor; poczuł w piersi mocniejsze bicie serca, gwałtowne zimne ciśnienie, które nieomal go raniło. Myśl, że mógłby odnaleźć Deus Irae, sparaliżowała go; teraz wydało mu się to realne, nie tylko możliwe.
- Wiem - odpowiedział spokojnie ptak. - Nie tak daleko stąd. Mogę cię tam zaprowadzić, jeśli chcesz.

10

- Nie... nie wiem - odparł Tibor McMasters. - Muszę... - Zamilkł. Nie wiem, czy nie powinienem zawrócić, pomyślał. Może i tak zajechałem już za daleko. Kilkakrotnie próbowano mnie zabić... chyba powinienem wyciągnąć wnioski, właściwie odczytać znaki. - Zaczekaj - poprosił. Wciąż się zastanawiał, nie odpowiadając na propozycję.
- Pozwól, że powiem ci coś jeszcze - powiedział ptak. - Ktoś cię śledzi. Ma na imię Pete.
- Nadal? - rzekł Tibor. Nie był zaskoczony; odczuł raczej tępe ukłucie zaniepokojenia. - Dlaczego? - dopytywał się. - Po co?
- Tego nie potrafię powiedzieć - odrzekł ptak zamyślony. - Myślę, że sam się dowiesz. No i jak, panie Tibor? Jedziesz?
- Czy możesz mi powiedzieć, co się stanie, jeśli spotkam Boga Gniewu? - spytał Tibor. - Czy on mnie zabije albo będzie próbował to zrobić?
- Najpierw nie będzie wiedział, kim jesteś i dlaczego go szukałeś - odpowiedział ptak. - Zapewniam pana, panie Tibor, on już w to nie wierzy... jak mam to wyrazić? On już nie wierzy, że mógłby go śledzić ktoś, kto ma złe intencje. Minęło zbyt wiele lat.
- Pewnie tak - zgodził się Tibor. Wciągnął głęboko powietrze, by dodać sobie odwagi. - Gdzie on jest? - spytał głośno. - Poprowadź mnie w tamtym kierunku, ale bardzo wolno.
- Sto mil na północ - objaśnił ptak. - Znajdziesz jego albo kogoś, kto jest do niego podobny... nie potrafię powiedzieć dokładnie.
- Dlaczego? - spytał Tibor. - Sądziłem, że wiesz wszystko. - Zmartwił go niezbyt jasny umysł ptaka. Zakosztowałem śluzu robaka, pomyślał, uniknąłem kilku niebezpieczeństw, i co z tego? Prawie nic. Spotkałem ptaka, który potrafi trochę powiedzieć... który wie coś, ale nie do końca.
Tak jak ja, pomyślał. Obaj niewiele wiemy. Może kiedy połączę jego i moją wiedzę... sui generis. Spróbuję.
- Jak on wygląda? - spytał ptaka.
- Nieszczególnie - odpowiedział ptak.
- Jak?
- Cuchnie mu z ust - rzekł ptak. - Stracił dużo zębów, a te, które mu zostały, pożółkły. Jest zgarbiony, stary i gruby. Takiego musisz namalować na swoim fresku.
- Rozumiem - powiedział Tibor. A więc tak się rzeczy mają. Bóg Gniewu podlegał śmiertelnym prawom starzenia się, tak samo jak wszyscy inni. Nagle wydał mu się zbyt ludzki. Czy to pomoże w namalowaniu fresku?
- Czy jest w nim coś wzniosłego? - spytał Tibor.
- Może mówię o kimś innym - zastanawiał się ptak. - Nie, nie ma w nim niczego wzniosłego. Przykro mi.
- Chryste - wycedził Tibor rozczarowany.
- Tak jak powiedziałem - oświadczył ptak. - Może mówię o kimś innym. Myślę, że powinieneś sam dobrze mu się przyjrzeć i na tym oprzeć swój sąd, nie na moich słowach.
- Możliwe - mruknął Tibor. Wciąż czuł się przygnębiony. Tyle już przeszedł i nie wiadomo, co go jeszcze czeka. Może lepiej będzie zawrócić, pomyślał, wycofać się, póki jeszcze mógł to zrobić. Do tej pory dopisywało mu szczęście, ale mogło się już wyczerpać. Nie należało liczyć na nie w nieskończoność.
- Sądzisz, że twoje szczęście cię opuściło? - domyślił się ptak. - Mogę cię zapewnić, że nie. Co do tego nie mam wątpliwości. Zaufaj mi, wszystko będzie dobrze.
- Jak mam ci zaufać, skoro nawet nie jesteś pewien, czy to on?
- Hm - powiedział ptak, kiwając głową. - Rozumiem cię. Powtarzam jednak: twoje szczęście nie opuściło cię. Przynajmniej w tej kwestii mi zaufaj.
- Do jakiego gatunku ptaków należysz? - spytał Tibor.
- Jestem sójką.
- Czy generalnie sójki należą do ptaków godnych zaufania?
- O tak - odpowiedział ptak. - Generalnie.
- Czy jesteś wyjątkiem potwierdzającym regułę? - spytał Tibor.
- Nie. - Ptak zeskoczył z gałęzi i wylądował na ramieniu Tibora. - Zastanów się nad tym - rzekł. - Czy masz inne wyjście, czy możesz zdać się na kogoś innego, nawet jeśli mi nie ufasz? Wiele lat czekałem na twoje przybycie. Już dawno temu wiedziałem, że przybędziesz tutaj, dlatego ogarnęła mnie wielka radość, kiedy usłyszałem, jak śpiewasz hymny. Dlatego mnie usłyszałeś. Szczególnie podoba mi się Stary Numer Sto, to moja ulubiona pieśń. Nie sądzisz więc, że powinieneś mi zaufać?
- Bez wątpienia należy zaufać ptakowi, który wyśpiewuje hymny - oświadczył głośno Tibor.
- A ja jestem tym ptakiem. - Sójka wzbiła się w powietrze wyraźnie zniecierpliwiona. Co za wspaniały, ogromny biało-niebieski ptak, pomyślał Tibor, obserwując lot sójki. Chyba mogę jej zaufać; nie mam innego wyjścia. Może będę musiał odwiedzić wiele miejsc, spotkać się z wieloma ludźmi, którzy nie są Deus Irae, zanim znajdę tego prawdziwego. Na tym polega Pielg.
- Tylko że ja nie mogę jechać za tobą - zauważył Tibor. - Wyschło mi łożysko. Wątpię, żeby śluz...
- Jest bardzo dobry - powiedział ptak. - Będziesz mógł za mną pojechać. - Zeskoczył z gałęzi i zniknął za drzewem. - Ruszaj!
Tibor uruchomił wózek. Dał znak cierpliwej krowie i oboje ruszyli na północ.

Jechali pod błękitnym niebem, skąpani w ciepłych promieniach słońca. Tibor zauważył, że w świetle dnia wiele spośród niezwykłych form życia wolało pozostawać w ukryciu. Nie dostrzegł ani jednej, co zasmuciło go bardziej niż parada dziwaków i chardinów, z jaką spotkał się w nocy. Ptaka widzę wyraźnie, pomyślał, a to było najważniejsze. Ta istota wyższego rzędu stała się jego gwiazdą przewodnią.
- Nikt nie mieszka przy tym szlaku? - spytał, kiedy krowa zatrzymała się na chwilę, by poskubać wysokie, czerwonawe chwasty.
- Wolą pozostawać w swoich kryjówkach - odrzekł ptak.
- Czy są aż tak okropni?
- Tak - odpowiedział ptak. - Według tradycyjnych kryteriów - dodał.
- Gorsi od biegaczy, jaszczurowatych i robali?
- Gorsi - potwierdził ptak, lecz nie wyglądał na przestraszonego; podskakiwał na usłanej liśćmi ziemi, wyszukując okruszyn orzeszków. - Jeden z nich - zaczął ptak...
- Nie mów mi...
- No cóż, sam pytałeś.
- Tak - powiedział Tibor - ale nie oczekiwałem odpowiedzi. - Smagnął krowę i wielkie zwierzę ruszyło przed siebie. Ptak, zadowolony teraz, pofrunął wysoko pod błękitne niebo. Poleciał daleko do przodu, a krowa szła za nim, jakby wyczuwała ich wzajemny związek.
- Czy on wygląda na złego? - spytał Tibor.
- Bóg Gniewu? - Ptak spikował gwałtownie w dół, lądując na krawędzi wózka Tibora. - On... jak to powiedzieć? On wygląda inaczej niż wszyscy. Tak, zupełnie inaczej. Jest ogromnym mężczyzną, ale, jak powiedziałem, mężczyzną o okropnym oddechu, potężnie zbudowanym, lecz przygarbionym na skutek neurotycznych trosk. Jest człowiekiem w podeszłym wieku, chociaż...
- Ale nie jesteś pewien, że to on.
- Na zdrowy rozum, to tak - odparł ptak niewzruszony.
- Mieszka w ludzkiej osadzie? - spytał Tibor.
- Tak! - odpowiedział ptak zadowolony. - Wraz z nim mieszka około sześćdziesięciu mężczyzn i kobiet... lecz nikt nie wie, kim on jest.
- W takim razie jak go rozpoznałeś? - dopytywał się Tibor. - Skąd wiesz, że to on, skoro inni go nie rozpoznali? Czy on posiada jakieś stygmaty? - Miał nadzieję, że tak. Łatwiej byłoby mu namalować obraz, gdyby mógł umieścić na nim stygmaty.
- Jedynie stygmat śmierci i rozpaczy - powiedział ptak zdawkowo, rozglądając się na boki. - Jest bardzo wyraźny; sam zobaczysz.
Tibor spojrzał na ptaka, który uniósł się w powietrze.
- Nie potrafisz podać mi żadnych szczegółów?
- Pierwszy raz zobaczyłem go dwa lata temu - poinformował ptak. - Od tamtego czasu często go widywałem, lecz aż do tej pory miałem związany język. Z nikim nie wolno mi było rozmawiać. Wreszcie ty zakosztowałeś śluzu robala i nauczyłeś się mnie rozumieć.
- Ciekawe - rzekł Tibor i popędził krowę. - Nie odpowiedziałeś na moje pytanie.
- Próbowałem - powiedział ptak. - Niech pan posłucha, panie Tibor, nie musi pan za mną jechać. Nikt pana do tego nie zmusza. Robię to tylko w ramach usługi; nic z tego nie mam, poza nadwerężonymi mięśniami skrzydeł. - Zatrzepotał skrzydłami ze złością.
Las, przez który jechali, zaczął się przerzedzać. W oddali ujrzał góry, a może tylko wysokie wzgórza. Ich zbocza nie były już zielone, ale raczej koloru jasnożółtej słomy. Tu i tam widniały ciemne, czarnozielone kępy, pewnie drzewa. Między Tiborem a wzgórzami rozciągała się długa, żyzna - tak przynajmniej wyglądało - dolina. Widział drogi, w znacznej mierze dobre, na jednej z nich dostrzegł coś, co przypominało pojazd; jechał, klekocząc głośno w chłodnym powietrzu poranka.
Ujrzał też osadę, w której zbiegały się trzy spośród dróg. Nie była to zbyt duża osada, lecz dość niezwykła, jak na obecne standardy: miała wiele sporych zabudowań - może magazyny albo fabryki, były też budynki handlowe, a także coś, co przypominało małe lotnisko.
- Tam - poinformował ptak. - Nowy Brunszwik, Idaho. Przekroczyliśmy granicę stanu - dodał. - Byliśmy w Oregonie, a teraz znajdujemy się w Idaho. Kapujesz?
- Tak - odpowiedział Tibor. Trzepnął krowę, a ta ruszyła, zamiatając ogromnymi kopytami. Łożysko znowu zaczęło skrzypieć i postukiwać. Słyszał wyraźnie, lecz pomyślał, że uda mu się dojechać do miasta, gdzie prawdopodobnie znajdzie jakiegoś kowala, który je wymieni, może nawet w każdym kole. Skoro jedno wyschło... to samo może spotkać i pozostałe. Tylko ile to może kosztować?
- Czy można załatwić naprawę po cenach hurtowych? - spytał ptaka.
- Nic takiego już nie istnieje - odparł ptak. - Nie ma już fabryk, tylko samowystarczalne enklawy, takie jak widzisz. Nie martw się, znajdę kogoś odpowiedniego. W Nowym Brunszwiku jest przynajmniej dwóch takich, którzy potrafią naprawiać sprzęt sprzed wojny.
- Mój wózek jest powojenny - powiedział Tibor.
- Taki też potrafią naprawić.
- A koszty?
- Może uda nam się coś wymienić - zaproponował ptak. - Szkoda, że nie zabrałeś czegoś spośród skarbów robala; mogłeś wziąć, co tylko chciałeś.
- Same śmieci - rzekł Tibor. Po chwili dodał zdumiony: - Chcesz powiedzieć, że podobne rupiecie posiadają tutaj jakąś wartość? - Zdaje się, że ci tutaj reprezentują dużo niższy poziom niż my, pomyślał. A przecież nie odjechałem daleko od domu. Wystarczy taka niewielka odległość i wszystko jest inne. Jakże jesteśmy odosobnieni. Jak mało wiemy. Ile zostało stracone!
- Sprężyny z łóżka bardzo by się nam przydały - powiedział ptak. - Zdolny majster przetopiłby je i zrobił ze stali różne narzędzia. Noże, kilofy i wiele innych.
- Radio tranzystorowe też by się przydało? Przy takiej pustce w eterze?
- Można by je przerobić na antykoncepcyjny generator, używany w czasie stosunku płciowego.
- Boże - przeraził się Tibor. - Chcesz powiedzieć, że wprowadzili kontrolę urodzin, kiedy na całym świecie pozostało zaledwie kilka milionów mieszkańców?
- To z powodu częstych narodzin odmieńców - wytłumaczył ptak. - Takich jak ty, wybacz, że to mówię. W Nowym Brunszwiku wolą raczej nie rodzić w ogóle, niż płodzić co rusz brzydkie, zdeformowane mutanty.
- Może nie będą chcieli ze mną rozmawiać, kiedy mnie zobaczą? - zaniepokoił się Tibor.
- Bardzo możliwe - potwierdził ptak. Wzbił się w powietrze i pofrunął w dół zbocza, w kierunku płaskiego dna doliny.

Kiedy posuwali się w dół, ptak opowiadał o dziwnych, przerażających - ale i fascynujących - odmieńcach, jacy narodzili się w tej okolicy w ciągu ostatnich kilku lat. Tibor właściwie nie słuchał; wózek mocno podskakiwał, a prawe koło wciąż pozostawało zablokowane; czuł się coraz gorzej. Zamknął oczy i próbował się rozluźnić, modląc się o lepsze samopoczucie. To także z powodu strachu, pomyślał. Boję się pokazać w Nowym Brunszwiku, w miejscu, w którym nigdy jeszcze nie byłem. Jak to jest znaleźć się wśród obcych? A jeśli nie będę ich rozumiał, a oni mnie? Nowy Brunszwik, pomyślał. Może znajdzie się ktoś, kto pamięta jeszcze niemiecki. Bardzo by mu to pomogło... jeśli ten język nie zmienił się za bardzo.
Sójka opowiadała pogodnie o różnych odmieńcach, jakich widziała w swoim życiu.
- ...Niektórzy mają tylko jedno oko w środku głowy. Cyklopizm, tak to się chyba nazywa. Inni rodzą się z popękaną i wysuszoną skórą, która później pokrywa się gęstym, ciemnym, szczeciniastym futrem. Był też jeden z palcami wychodzącymi z klatki piersiowej; nie miał rak, podobnie jak ty, ani nóg, tylko palce wystające z klatki piersiowej. Zdaje się, że przeżył rok.
- Czy mógł poruszać palcami? - spytał Tibor.
- Od czasu do czasu wykonywał nimi nieprzyzwoite gesty. Nikt jednak nie miał pewności, czy robi to umyślnie.
Tibor otrząsnął się ze stanu apatii i zamyślenia.
- Pamiętasz jeszcze jakichś innych? - Temat rozmowy zaczynał go chorobliwie fascynować, pewnie ze względu na niego samego. - A geriony, jakiekolwiek albo trójka w jednym?
- Widziałem geriona, potrójnego w jednym - odpowiedział ptak - ale nie w Nowym Brunszwiku, lecz bardziej na północ, gdzie było większe promieniowanie. Kiedyś widziałem też ludzkiego strusia... to znaczy długie, wrzecionowate nogi, opierzone ciało i goła szyja aż do...
- Wystarczy - zaprotestował Tibor. Miał już dość. Ptak cmoknął.
- Pozwól, że opowiem ci o najlepszym, jakiego kiedykolwiek widziałem. Posiadał on zewnętrzny mózg noszony w kuble czy słoju, ten mózg ciągle funkcjonował. Gęsty opatrunek z saranu chronił go przed atmosferą, a także zapobiegał wyschnięciu krwi. Właściciel ciągle musiał na niego uważać i sprawdzać, czy nie doznał wstrząsu urazowego. Nie wiadomo, jak długo żył ten osobnik, lecz całe jego życie sprowadzało się do...
- Dość - wydusił z siebie Tibor. Nudności wzięły górę nad jego zainteresowaniem. Zamknął oczy i wcisnął się w kąt swojego siedzenia.
Jechali dalej w milczeniu.
Nagle zablokowane przednie prawe koło odpadło i potoczyło się w dół. Wózek zatrzymał się gwałtownie, gdyż krowa stanęła wyczuwając, że jej ciężar przemieścił się znacznie.
- To już mój koniec - powiedział Tibor przez ściśnięte gardło. Co jakiś czas myślał o takiej chwili w swoim życiu, lecz w czasie Pielg odczuwał jej szczególną bliskość. Oto niepokój stał się bramą do rzeczywistości, i to tak niespodziewanie. Trawiący go dotąd irracjonalny strach wypełzł na powierzchnię rzeczywistości. Czuł zwierzęce przerażenie, jakby na jego nodze zacisnął się potrzask - gdyby tylko miał nogę. Chcąc się ratować, zwierzę odgryza sobie nogę, pomyślał ogarnięty paniką. Co ja mogę zrobić? Nie mam nogi, którą mógłbym sobie odgryźć. Nic nie może mnie uratować.
- Sprowadzę pomoc - obiecał ptak. - Tylko że... - Sfrunął i usiadł na ramieniu Tibora. - Ty jeden potrafisz mnie zrozumieć. Napisz wiadomość, a ja ją zaniosę.
Prawym ręcznym prostownikiem Tibor wyjął oprawiony w czarną skórę notes i długopis. Napisał: „Ja, Tibor McMasters, imp, zostałem unieruchomiony na zboczu wzgórza z powodu awarii wózka. Idźcie za ptakiem”. - Dobra - powiedział, złożył kartkę i wręczył ją ptakowi. Sójka chwyciła papier w dziób. Po chwili wzbiła się w poranne ciepłe powietrze i pofrunęła w kierunku doliny, i jej ludzkich - czy też niemal ludzkich - mieszkańców.
Cisza.
Może już nigdy się stąd nie ruszę, powiedział do siebie Tibor. Może tutaj jest mój grób. Grób moich ambicji, czy raczej ambicji innych mnie narzuconych. Nie, także i moich ambicji. Nie musiałem tutaj przyjeżdżać. Byłem świadom niebezpieczeństwa, mimo to zdecydowałem się pojechać. Tak więc to ja jestem winien. Przyjdzie mi umrzeć tak blisko celu, do którego zdążałem. Zakładam, że jechałem właściwą drogą.
- Pieprzyć to - powiedział głośno.
Krowa odwróciła łeb i spojrzała na niego pytająco. Rozgniewany smagnął ją pseudobatem. Zwierzę zaryczało i spróbowało iść dalej, przednia oś wbiła się jednak głęboko w ziemię i wózek stanął gwałtownie. Pozostało mi tylko czekać, pomyślał. Zginę, jeśli ptak nie wróci albo nie sprowadzi pomocy. W takim zwykłym miejscu. Wyruszyłem w tę podróż po śmierć. Nikt nigdy nie odnajdzie Boga Gniewu... w każdym razie nie ja.
I co teraz?, zastanawiał się. Spojrzał na zegarek: dziewiąta trzydzieści. Jeśli w ogóle ktoś miałby przyjść, to będzie tu około jedenastej. Jeśli nie przyjdzie do tej pory... wtedy się poddani, pomyślał.
- Chciałbym zobaczyć geriona - powiedział głośno, jakby zwracał się do krowy. Może powinienem cię puścić, pomyślał. Nie, jeśli nadejdzie pomoc, będę cię potrzebował.
- „Krowo, krowo - zacytował. - Ty i ja”. Chętnie recytowałby dalej wiersz Jamesa Stephensa, lecz zapomniał słów. „Patrzymy sobie w oczy”? Czy tak było?
Jakie to banalne, pomyślał.
Dziwne, zastanawiał się, że w trudnych, decydujących momentach człowiek wraca do takich banalnych wierszydeł, a nie do wielkich poematów. „Kiedy wielki sędzia przyjdzie, by twe punkty podliczyć, nieważne, czyś wygrał, czy przegrał, lecz czy grałeś dobrze”. To jest to. Nawet największy poemat nie wyraziłby tego lepiej.
Ja grałem uczciwie i pokazałem swoje umiejętności, powiedział do siebie.
- „Gdyby pragnienia były końmi, jeździliby na nich żebracy” - zacytował głośno. Zapadła cisza, którą mąciły tylko oddechy jego i krowy; zwierzę próbowało dosięgnąć rosnących nie opodal bujnych chwastów. - Jesteś głodna - powiedział do krowy. Ja też, pomyślał. Natychmiast przyszło mu do głowy coś innego. Tak właśnie zginiemy: z pragnienia i głodu. Przez jakiś czas będziemy pić własny mocz, lecz to nam nie pomoże.
Moje życie zależy teraz od istoty, która zmieściłaby się w mojej dłoni, pomyślał. Sójka mutant... a przecież sójki znane są ze swoich podstępnych, złodziejskich skłonności. Sójka jest podejrzana. Dlaczego nie był to drozd?
Znowu powróciła myśl, która nie dawała mu spokoju od lat. Był to obraz jakiejś istoty, niewielkiej, pokrytej futrem. Zwierzę to w samotności i ciszy swojej nory budowało wesołe i skomplikowane przedmioty. Kiedy zgromadziło ich wystarczająco dużo, zaniosło je na skraj biegnącej nie opodal drogi. Rozłożyło je starannie na straganie i czekało cierpliwie przez cały dzień, aż ktoś przyjdzie i kupi któryś z przedmiotów. Czas płynął; popołudnie przechodziło w wieczór, ciemność ogarniała świat. Zwierzę nie sprzedało jednak ani jednego ze swoich dziwnych wytworów. Wreszcie pokornie, bez słowa, zebrało swoje przedmioty i odeszło z nimi pokonane. Jego porażka była całkowita, chociaż przychodziła powoli, w ciszy. Podobnie i on teraz siedział czekając. Pozostało mu tylko czekać, tak jak tamtemu stworzeniu; na świat opadnie ciemność, a potem przyjdzie jasność kolejnego dnia. I czas będzie płynął. W końcu któregoś dnia nie obudzi się wraz ze słońcem, nie obudzi się milcząca nadzieja - pozostanie jedynie nieruchome ciało spoczywające na siedzeniu wózka. Będę musiał puścić krowę, pomyślał. Zatrzymam ją tak długo, jak się da. Towarzystwo innego stworzenia dodaje pewności siebie, przynajmniej dopóki i ono nie cierpi.
Czy ty cierpisz?, zastanawiał się. Nie rozumiesz mnie; dla ciebie to tylko dłuższy postój, okres bezruchu, choć nie zdajesz sobie sprawy, co on może dla ciebie oznaczać.
- Panie Gniewu - przemówił głośno, cytując znane mu słowa liturgii. - Przyjdź do mnie. Ubiczuj mnie i zabierz na łono Natury. Przenieś mnie między rzędy Wielkiego Ogrodnika. - Czekał z zamkniętymi oczami. Nie było odpowiedzi, - Czy jesteś ze mną? - spytał. - Panie, ty, który tak wiele uczyniłeś, który masz władzę nad całym cierpieniem, wybaw mnie od cierpienia, jakie mnie opadło. Ty je sprowadziłeś, ty jesteś przyczyną, mojej udręki. Wybaw mnie od niej, gdyż tylko ty potrafisz tego dokonać, Deus Irae.
Znowu zamilkł i czekał. Wciąż nie słyszał żadnej odpowiedzi ani ze świata zewnętrznego, ani ze świata jego umysłu.
Zwrócę się - nie, do cholery - będę błagał - starszego Boga, aby się ukazał, pomyślał. Podupadła, nieomal zapomniana religia naszych przodków.

Agnus Dei, qui tollis peccata mundi,
dona eis requiem sempiternam.

Wciąż nic. Żaden nie pomógł.
Jednakże on działa czasem powoli. Jego czas nie jest naszym czasem; dla niego nasze życie nie jest dłuższe niż mrugnięcie okiem.

Libera me domine.

- Poddaję się - powiedział głośno i poczuł, że jego ciało uczyniło podobnie. W jednej chwili odczuł ogromne zmęczenie; nie był w stanie podnieść głowy. Może nadeszła ulga, o którą prosiłem, pomyślał. Może on da mi łagodną śmierć, bezbolesną, szybką i spokojną; rodzaj uśpienia, jakiemu poddawali chore albo ranne zwierzęta... ukochane zwierzęta.

Tremens factus sum ego et timeo!

Czy to fragmenty tekstu starej mszy, czy może średnio wiecznego poematu? Katolickie requiem?

Mors stupebit et natura,
cum resurget creatura, judicanti responsura!

Dalszych słów nie pamiętał. Do cholery z tym, pomyślał. Nigdy nie przychodzą, kiedy ich potrzebujesz.
Wysoko na niebie, ponad nim, pojawiło się ogromne jasne światło. Spojrzał w górę, na wpół oślepiony, i zasłonił oczy końcówką lewego chwytnika. Światło obniżyło się; przybrało barwę przydymionej czerwieni - kłębiący się krążek buchał płomieniami, jakby podsycany złością od wewnątrz. Usłyszał też dźwięk, jaki wydawał: przeciągłe trzaski, niby wycie wiatru albo syk rozżarzonego żelaza włożonego nagle do wody. Poczuł na sobie kilka pierwszych kropel wilgoci. Parzyły, więc instynktownie próbował ich uniknąć, wykręcając ciało.
Krążek w górze przybrał bardziej uformowaną - chociaż wciąż zmieniającą się - postać. Był w stanie rozpoznać teraz na jego powierzchni oczy, usta, uszy, zwichrzone włosy. Usta krzyczały coś do niego, lecz on nic nie rozumiał.
- Co? - spytał, nie odrywając wzroku od twarzy w górze. Zorientował się teraz, że twarz była zła na niego. Co on takiego zrobił, że była z niego niezadowolona? Nie wiedział nawet, kim albo czym była.
- Drwisz sobie ze mnie! - zaryczała twarz drżącym, płaczliwym głosem. - Jestem dla ciebie niczym pochodnia, odległy promyk prowadzący do światła. Spójrz, co mogę uczynić, żeby cię uratować, jeśli tylko zechcę. Jakie to łatwe. - Usta wyrzucały z siebie gwałtownie słowa. - Módl się! - domagała się twarz. - Na rękach i na kolanach!
- Przecież ja nie mam rąk ani kolan - powiedział Tibor.
- To już mnie zostaw - rzekła ogromna jaśniejąca twarz. Nagle Tibor poczuł, że został uniesiony w górę, a potem opadł ciężko na trawę obok wózka. Nogi. Klęczał. Ujrzał dające mu oparcie długie, ruchome kończyny. Widział też ramiona i dłonie, na których opierała się górna część jego ciała. Miał też stopy.
- Ty jesteś Carleton Lufteufel - z trudem wydobył z siebie słowa. - Tylko Bóg Gniewu mógł dokonać czegoś, co właśnie się stało.
- Módl się! - rozkazała twarz.
- Nigdy nie drwiłem z największej istoty na świecie - mówił Tibor, jąkając się. - Nie błagam o przebaczenie, lecz
o zrozumienie. Gdybyś znał mnie lepiej...
- Znam cię, Tiborze - oświadczyła twarz.
- Niezupełnie. Nie do końca Jestem skomplikowaną osobą; teologia sama w sobie jest skomplikowana w dzisiejszych czasach. Nie byłem gorszy od innych, byłem nawet lepszy od wielu. Czy wiesz, że odbywam właśnie Pielg w poszukiwaniu twojego fizycznego wizerunku, aby potem namalować...
- Wiem - przerwał mu Bóg Gniewu. - Wiem to, co ty wiesz, i jeszcze więcej. To ja posłałem ptaka. To ja poprowadziłem cię do robala, żeby wyszedł ze swojej kryjówki i zaatakował cię, rozumiesz? To ja sprawiłem, że zepsuło się łożysko przedniego prawego koła. Przez cały czas pozostajesz w zasięgu mojej mocy, w czasie całej twojej Pielg.
Tibor, wykorzystując nowe dłonie, sięgnął do schowka w wózku i wyjąwszy z niego aparat Color-Pack Polaroid Land, zrobił błyskawicznie zdjęcie wrzeszczącej płaczliwie twarzy; czekał niecierpliwie na dźwięk dzwonka.
- Coś ty zrobił? - wrzasnęła twarz. - Zdjęcie?
- Tak - powiedział Tibor. - Żeby się przekonać, czy istniejesz naprawdę, a także z innych przyczyn.
- Ja istnieję naprawdę - zapewniły usta gwałtownie.
- Dlaczego to wszystko robisz? - spytał Tibor. - Dlaczego miałbym być taki ważny?
- Ty nie jesteś ważny, ale twoja Pielg. Pragniesz odnaleźć mnie i zabić.
- Nie! - zaprzeczył gwałtownie Tibor. - Chciałem tylko mieć twoje zdjęcie! - Chwycił za brzeg fotografii i wyciągnął ją z aparatu.
Na fotografii widać było wyraźnie rozwścieczoną twarz. Nie miał najmniejszej wątpliwości.
To był Carleton Lufteufel. Człowiek, którego szukał. Człowiek, który znajdował się na drugim końcu jego bóg-wie-jak-długiej Pielg.
Teraz jego Pielg dobiegła końca.
- Masz zamiar ją wykorzystać? - spytał Deus Irae. - Taką fotkę? Nie, nie podoba mi się. - Zadrżała tylko jego broda i... zdjęcie, które Tibor trzymał w prawej dłoni, zwinęło się i opadło wolno na ziemię zwęglone, pozostawiając za sobą smużkę dymu.
- A moje ręce i nogi? - spytał Tibor, ledwie wydobywając z siebie głos.
- Także należą do mnie. - Bóg Gniewu utkwił w niego spojrzenie; Tibor poczuł, że został uniesiony jak szmaciana lalka. Wylądował na tyłku w swoim wózku. Jednocześnie jego nogi, stopy, ramiona i dłonie zniknęły. Znowu został pozbawiony kończyn; siedział na swoim siedzeniu śmiertelnie przerażony. Przez kilka chwil był taki jak inni. Dla niego był to moment ostateczny: został przywrócony na całe życie do swego bezużytecznego stanu człowieka pozbawionego kończyn.
- Boże - wyjąkał.
- Widzisz? - przemówił Bóg Gniewu. - Czy teraz rozumiesz, na co mnie stać?
- Tak - wybąkał Tibor.
- Czy zakończysz swoją Pielg?
- Ja... - Zawahał się. - Nie - dodał po chwili. - Jeszcze nie. Ptak powiedział...
- To ja byłem ptakiem. Wiem, co powiedziałem - przerwał mu Bóg Gniewu nieco łagodniejszym tonem. - Ptak przyprowadził cię bliżej mnie. Na tyle blisko, bym osobiście mógł cię powitać, tak jak tego chciałem. Tak jak musiałem. Posiadam dwa ciała. Jedno oglądasz w tej chwili; jest ono wieczne, niezniszczalne, podobnie jak ciało Chrystusa, w którym ukazał się on po zmartwychwstaniu, kiedy Tymoteusz ujrzał go i włożył dłoń w łono Chrystusa.
- W bok - poprawił go Tibor. - W jego bok. I to był Tomasz.
Bóg Gniewu pociemniał kłębowiskiem chmur; jego rysy zaznaczyły się jeszcze wyraźniej.
- Ty ujrzałeś to przebranie - przemówił Bóg Gniewu. - To ciało. Istnieje też inne ciało, ciało fizyczne, które starzeje się, psuje... ciało podlegające zniszczeniu, jak powiedział Paweł. Nie wolno wam go znaleźć.
- Czy myślisz, że je zniszczę? - spytał Tibor.
- Tak. - Nieomal w tej samej chwili, kiedy padło ostatnie słowo, twarz zniknęła. Niebo - znowu niebieskie - utworzyło wypukłe sklepienie wzniesione przez olbrzymów albo przez bogów z jakiegoś odległego okresu ziemi, może tak starego jak okres kambryjski.
Po chwili Tibor wypuścił z dłoni pistolet; trzymał go tak, by pozostawał niewidoczny. Co by się stało, zastanawiał się, gdybym spróbował go zabić? Nic, doszedł do wniosku. Ciało, w którym go ujrzałem, było bez wątpienia uosobieniem czegoś niezniszczalnego, tak jak twierdził.
Nigdy bym tego nie zrobił, zdał sobie sprawę. Blefowałem. Bóg Gniewu nie wiedział o tym, chyba że był wszechmocny, taki jak zdaniem chrześcijan ich Bóg.
Co by się stało, gdybym go zabił?, spytał samego siebie. Jak czułby się bez niego świat... w tych czasach tak mało jest rzeczy, do których można by przylgnąć.
Tak czy inaczej wyniósł się skurczybyk, pomyślał Tibor. Nie musiałem więc tego robić, przynajmniej nie tym razem. W pewnych okolicznościach gotów byłbym go zabić, zdał sobie nagle sprawę. W jakich okolicznościach? Zamknął oczy, przetarł je ręcznym prostownikiem i podrapał się po nosie. Czy on próbował mnie zniszczyć? Niekoniecznie. Chodziło tu pewnie bardziej o niezbadane meandry umysłu Lufteufla niż o okoliczności zewnętrzne. Bóg Gniewu posiadał osobowość; nie był żadną siłą. Czasem działał dla dobra człowieka, lecz w latach wojny niemal wytępił ludzkość. Należało go przebłagać.
Oto sedno sprawy. Niekiedy Bóg Gniewu schodził, by czynić dobro; kiedy indziej czynił zło. Mógłbym go zabić, gdyby działał powodowany złem... lecz jeśli czynił dobro... zrobiłbym to, nawet za cenę życia.
Co za wspaniałomyślność, rozmyślał. Pycha. Syndrom „napuszonego”. To nie dla mnie. Ja zawsze pozostawałem na niższych poziomach. Może kto inny, jakiś Lee Harvey Oswald, nadaje się do zabójstw tego rodzaju, takich, które rzeczywiście się liczą.
Westchnął. Już po wszystkim. Było to jednak coś wyjątkowego. Przez wszystkie lata bycia Sługą Gniewu nigdy nie doświadczył przeżycia mistycznego, nigdy w jakikolwiek sposób nie odnalazł Boga. To tak jakby odkryć, że Haydn był kobietą; nie można tego odsunąć na bok, skoro już się wydarzyło.
Poza tym prawdziwe doznania mistyczne zmieniały tego, kto je przeżywał, jak wyznał William James w innym świecie i w innym czasie.
Dał mi moje brakujące kończyny. Nogi, ręce... a potem je zabrał. Jak bóstwo mogło uczynić coś takiego? Po prostu zachował się bardzo sadystycznie. Pozwolić mi posiadać ramiona, wyglądać tak jak inni. Nie być pieńkiem posadzonym w wózku. Mógłbym biec, pomyślał, brzegiem morza, morską plażą. Dłońmi mógłbym uformować tak wiele przedmiotów... Ile mógłbym namalować. Ograniczenia mojej twórczości sprowadzają się głównie do tego cholernego aparatu, którego muszę używać. Mógłbym być czymś więcej, pomyślał.
Czy sójka powróci?, zastanawiał się. Jeśli była uosobieniem Deus Irae, to pewnie nie.
W takim razie, co powinienem zrobić?
Nic. Mógł krzyczeć przez głośnik. Na wszelki wypadek wyjął go, włączył i powiedział dudniącym głosem:
- Słuchajcie! Słuchajcie! Tibor McMasters został unieruchomiony pośród wzgórz i czeka na śmierć. Czy możecie mu pomóc? Czy ktoś mnie słyszy?
Wyłączył głośnik i nasłuchiwał chwilę. Nie mógł zrobić nic więcej. Zupełnie nic.
Siedział wciśnięty w swoje siedzenie i czekał.

11

- Przypomnijcie sobie - mówił Pete Sands do dzieci - czy widzieliście kaleką osobę w wózku ciągniętym przez krowę? Przecież byście zapamiętali, prawda? Wczoraj późnym popołudniem. Pamiętacie? - Przesunął wzrokiem po twarzach, próbując dostrzec jakiś znak, coś, co chcieli przed nim ukryć.
Może go zabili, pomyślał.
- Dostaniecie nagrodę, jeśli mi powiecie - powiedział i sięgnął do kieszeni płaszcza. - Patrzcie. Twardy jak kamień cukierek zrobiony z czystego cukru. - Wyciągnął rękę z cukierkiem w kierunku grupy otaczających go chłopców, lecz żaden go nie wziął. Zwrócili ku niemu ciemne twarze i przyglądali się w milczeniu, jakby ciekawi jego następnego ruchu.
Wreszcie bardzo mały chłopiec wyciągnął dłoń po cukierek. Pete dał mu go. Chłopiec przyjął cukierek bez słowa i wycofał się poza krąg. Zniknął, a wraz z nim cukierek.
- Jestem jego przyjacielem - mówił Pete. - Próbuję go znaleźć, żeby mu pomóc. Teren tutaj jest bardzo niebezpieczny; mógł się stoczyć albo mogła przewrócić się jego krowa... może leży gdzieś przy drodze, może umiera albo już umarł.
Kilku spośród chłopców uśmiechnęło się.
- Wiemy, kim jesteś - zapiszczeli cienkimi głosami. - Jesteś marionetką doktora Abernathy’ego i wierzysz w starego Boga. Imp przypomniał nam nasz katechizm.
- Traktujący o religii Boga Gniewu? - spytał Pete.
- Lepiej żebyś w niego uwierzył - zaskrzeczeli dwaj starsi chłopcy. - On żyje tutaj, a nie tamten stary na krzyżu.
- Takie jest wasze zdanie - rzekł Pete. - Ja mam inne. Znam starego Boga, jak się wyraziliście, od wielu lat.
- On nie sprowadził wojny. - Chłopcy wciąż się uśmiechali.
- Dokonał czegoś więcej - powiedział Pete. - Stworzył wszechświat i wszystko, co się w nim znajduje. Wszyscy zawdzięczamy mu nasze istnienie. Od czasu do czasu wkracza w nasze życie, żeby nam pomóc. Może uratować kogokolwiek z nas albo wszystkich... albo też - jeśli mu się spodoba - może nas pozostawić w stanie pozbawionym łaski, w stanie grzechu. Czy tego byście chcieli? Mam nadzieję, że nie, dla dobra waszych wiecznych dusz. - Czuł coraz większe rozdrażnienie, dzieci denerwowały go. Z drugiej strony jedynie one mogły mu powiedzieć, czy przejeżdżał tędy Tibor.
- My wielbimy tego, który potrafi zrobić, co tylko zechce - odezwał się jeden z chłopców. Pozostali natychmiast podchwycili jego słowa. - Tak, wielbimy tego, który może zrobić wszystko, co tylko zechce.
- Jesteście filotanami - powiedział Pete.
- A co to takiego, panie człowieku?
- Miłośnicy śmierci. Wielbicie kogoś, kto próbował pozbawić nas życia. Oto wielka herezja współczesnego świata. No nic, dziękuję. - Oddalił się, szedł ciężko, obciążony wyładowanym plecakiem. Starał się zostawić za sobą dzieci możliwie jak najszybciej.
Śmiechy chłopców stawały się coraz mniej wyraźne, aż wreszcie zupełnie ucichły.
Dobrze. Był sam.
Przykucnąwszy, otworzył plecak i pogrzebał w nim. Po chwili wyjął radio na baterie. Ustawił radio na długich jak szczudła nogach, zamontował słuchawkę i włączył nadajnik.
- Doktorze Abernathy - powiedział do mikrofonu. - Pete Sands składa raport.
- Mów, Pete - rozległ się głos doktora Abernathy’ego.
- Jestem pewien, że posuwam się jego śladem - rzekł Pete. Opowiedział doktorowi Abernathy’emu o dzieciach KOT-ach. - Nie miałyby czego ukrywać, gdyby go nie widziały - zauważył. - A one coś ukrywały. Pójdę tą drogą.
- Powodzenia - powiedział sucho doktor Abernathy. - Posłuchaj, Pete, nie rób mu nic, jeśli go znajdziesz.
- Dlaczego nie? - spytał Pete. - Kiedy wczoraj czy przedwczoraj rozmawialiśmy...
- Nigdy nie kazałem ci śledzić McMastersa. Nigdy też nie kazałem ci go zatrzymywać ani wyrządzać mu jakiejkolwiek krzywdy.
- Nie kazałeś - przyznał Pete. - Powiedziałeś jednak: „Kiedy imp wróci ze zdjęciem Deus Irae i zacznie malować swój kresk, będzie to oznaczało duży punkt na korzyść KOT-ów, a w szczególności ojca Handy’ego”. Nietrudno więc domyślić się, czego naprawdę oczekujesz i co będzie najlepsze dla starego Kościoła.
- Zabójstwo jest największym grzechem - powiedział doktor Abernathy. - Przykazanie mówi: „Nie zabijaj”.
- Ono mówi: „Nie morduj” - rzekł Pete. - W hebrajskim istnieją trzy czasowniki, które odnoszą się do zabijania. W tym przypadku mamy do czynienia ze słowem dotyczącym mordowania, które dosłownie znaczy „użyty”. Sam sprawdziłem źródła hebrajskie i wiem, o czym mówię.
- W każdym razie...
- Nie zrobię mu krzywdy - przerwał Pete. - Nie mam takiego zamiaru. - Pomyślał jednak, że jeśli Tibor McMasters zaprowadzi go do Boga Gniewu - jak go nazywają - to wtedy on... no właśnie, co wtedy zrobię?, zastanowił się. Zobaczymy. - Jak tam Lurine? - spytał, zmieniając temat.
- Dobrze.
- Wiem, co robię - powiedział Pete. - Pozwól mi, ojcze, zrobić to, co muszę zrobić. Odpowiedzialność spoczywa na mnie, nie na tobie. Wybacz, że mówię tak bezpośrednio.
- Ja jednak odpowiadam za ciebie - rzekł doktor Abernathy.
Przez chwilę obaj milczeli.
- Będę się meldował dwa razy dziennie - przyrzekł Pete. - Z pewnością dojdziemy do porozumienia. Istnieje możliwość, że Tibor McMasters nigdy nie odnajdzie Carla Lufteufla; nasza dyskusja może okazać się wtedy czysto akademicka.
- Będę się modlił za ciebie - powiedział doktor Abernathy.
Połączenie skończyło się; doktor Abernathy odłożył słuchawkę. Pete spakował z powrotem radio do plecaka, kręcąc głową i pomrukując. Trwał tak skurczony przez jakiś czas, aż wreszcie wyjął paczkę pall mallów i zapalił jednego ze swoich cennych papierosów.
Po co ja tutaj przyszedłem?, spytał samego siebie. Czy wysłali mnie przełożeni? Czy miała mnie nakłonić do tego rozmowa, którą odbyliśmy w mieście... czy może sam dopowiedziałem sobie coś, czego nie powiedział doktor? Nic nie jest pewne, pomyślał. Jeśli rzeczywiście popełnię zbrodnię albo grzech, doktor Abernathy wyprze się tego. On „nic nie będzie wiedział”, tak samo jak nic nie wiedzieli gangsterzy w dawnych czasach, kiedy przesłuchiwano ich w sprawie czyjejś rozwałki. Kościoły i Cosa Nostra mają z sobą coś wspólnego: mianowicie pewnego rodzaju dziewiczą obojętność na najwyższych szczeblach. Cała czarna robota spada na chłopaczków, którzy działają na samym dole.
Do których i ja należę.
Nie lubił podobnych myśli i starał się je odpędzić. Nie zawsze jednak umiał sobie z nimi poradzić.
- Ojcze w niebiosach - rozpoczął modlitwę, paląc powoli papierosa. - Pozwól mi poznać, co mam czynić. Czy powinienem śledzić Tibora McMastersa, czy raczej zaprzestać poszukiwań ze względów moralnych? Istnieje też inny aspekt tej sprawy: mogę pomóc Tiborowi. Nie powinien udawać się w tak daleką podróż swoim wózkiem. Naturalnie, że pomogę mu, jeśli gdzieś utknie albo będzie ranny; co do tego nie ma wątpliwości. Tak więc nie kierują mną jedynie złe pobudki. W moich czynach można też dopatrzyć się i dobrych intencji: humanitarna wyprawa w poszukiwaniu impa, który być może już nie żyje. Ach, do cholery z tym wszystkim. - Przerwał modlitwę i siedział nachmurzony.
Dzień był ciepły. W gąszczu rosnących dookoła krzaków uwijały się owady i ptaki, na ziemi zaś przemykały małe zwierzątka; każde z nich pędziło popychane tajemniczą siłą istnienia, którą Jehowa dał im, by się nią cieszyły i jej strzegły. Dopalił papierosa i rzucił peta w plątaninę powoju i dzikiego owsa.
Którędy on mógł pójść?, zastanawiał się Pete. Wyjął mapę i przyjrzał jej się uważnie. Jestem gdzieś tutaj, pomyślał, zaznaczając miejsce na mapie. Niedaleko Wielkiego K... Nie chcę znaleźć się blisko tego cholerstwa. A jeśli on złapał Tibora McMastersa? Może będę musiał jednak tam pójść.
- Cholera - warknął głośno. Nie czuł się zbytnio chrześcijaninem, kiedy myślał o tej zdziczałej elektronicznej istocie, pochodzącej jeszcze z czasów przedwojennych. Dlaczego on po prostu nie zużył się i nie zdechł?, zastanawiał się. Jaki jest zamysł Boży, skoro pozwala mu wciąż istnieć? Stanowi przecież zagrożenie dla wszelkich stworzeń organicznych w promieniu pięciu mil.
Prędzej pójdę do piekła niż tamtędy, pomyślał. Jeśli Tibor jest w środku, to mam pecha. Tak jak i on - w końcu chcę mu pomóc. Tylko czy na pewno? Czuł się zupełnie zdezorientowany. Dowiem się pewnie, kiedy nadejdzie właściwa chwila. Poznam swoje intencje, przyglądając się swemu działaniu, jak egzystencjaliści. Myśl podąża za czynem, jak twierdził Mussolini. Am Anfang war die Tat, jak mówi Goethe w Fauście. Na początku był czyn, a nie słowo, jak sądził Jan, Jan ze swoją doktryną o Logosie. Teologia przesycona myślą grecką.
Wyjął z plecaka lornetkę i przesunął wzrokiem po horyzoncie, próbując zobaczyć, co go czeka. Świat przypominał kipiące zoo. Istoty, jakich nie widział w innych miejscach. Stworzenia, które przerażały wszystkich, o których istnieniu nawet nie wiedziano. Istoty ludzkie, nadludzkie, pseudoludzkie... istoty, jakie tylko można sobie wyobrazić, oraz takie, które przekraczały wszelką wyobraźnię.
Na prawo od niego znajdowała się siedziba Wielkiego K. Z pewnością nie pójdzie tamtą drogą. Jaki miał wybór? Rozejrzał się dookoła; zauważył z zadowoleniem, jak bardzo pomaga mu zbierający światło pryzmat lornetki. Po kwaśnych polach snuli się rolnicy, ludzie i roboty, choć trudno było ich od siebie odróżnić. Z prochu... i w proch, powiedział do siebie. Dann es gehet dem Menschen wie dam Vier; wie dies stirbt, so stirbt mer auch. Ten sam los czeka zarówno ludzi, jak i zwierzęta: wszyscy umierają.
Co to znaczy „umrzeć”?, zastanawiał się. Wyjątkowość zawsze umiera. Natura działa poprzez nadprodukcję gatunku; wyjątkowość natomiast jest wadą, błędem natury. Do przetrwania potrzeba setek, tysięcy, a nawet milionów jednostek tego samego gatunku; wszystkie muszą być wymienne - jeśli choć jeden przetrwa, to natura wygrała. Zwykle przegrywa. Pomyślał o sobie samym. Jestem wyjątkowy. Tak więc los mój jest przesądzony. Każdy człowiek jest wyjątkowy, stąd jego los jest przesądzony.
Ogarnęła go melancholia.
Spojrzał na zegarek. Tibor wyruszył sześćdziesiąt dwie godziny temu. Jak daleko mógł zajechać swoim wózkiem w ciągu sześćdziesięciu dwóch godzin? Cholernie daleko. Ślimak porusza się powoli, lecz systematycznie - połyka kolejne cząstki mili. Pewnie jest już jakieś czterdzieści mil od Charlottesville. Lepiej być przygotowanym na najgorsze.
Ciekawe, czy wyczuwa, że go śledzę.
Co by zrobił? Z pewnością jest uzbrojony. Dowiedział się o tym od Ely. Bez wątpienia Tibor broniłby się - jak każdy. W swoim plecaku Pete miał cztery pociski kaliber 38 i specjalny pistolet policyjny. Mógłbym go tym rozerwać na strzępy, pomyślał. I zrobię to, jeśli strzeli pierwszy. Obaj będziemy bronić swojego życia, to instynkt, którym obdarzył nas Bóg. Nie mamy wyboru.
Znalazłszy się tutaj, z dala od miasta, obaj brali udział w bitwie z Antagonistą, której nie mogli wygrać. W kontekście zniszczenia Antagonista żywił się nimi obydwoma; żywił się ciałami żyjących, sprawiając, że przybierali ostateczną postać na ziemi... z której Bóg miał ich uwolnić, kiedy nadejdzie czas: zmartwychwstanie ciała, doskonałego, niezniszczalnego ciała, które nie mogło ulec rozkładowi ani zniszczeniu czy też zostać zmienione w coś lepszego lub gorszego. Ciało i krew nie są tym ciałem, które zawisło na krzyżu. I tak dalej. W to wierzyli nawet heretycy należący do Kościoła Gniewu - teraz stało się to prawdą powszechną. Tibor, tłukący się w swoim wózku po tej jałowej ziemi, też pewnie myślał o tym samym. Ta jedna jedyna nić dogmatu łączy nas obu. Przez chwilę jesteśmy jedną osobą, McMasters i ja. Czuję to. Nigdy nie trwa to długo. Umiera, podobnie jak wyjątkowość.
Wszystkie dobre rzeczy giną, pomyślał Pete, ale tylko tutaj, na tym świecie. W następnym są jak w teorii matryc Platona: pozostają ponad zniszczeniem i zatraceniem.
W razie potrzeby krowa Tibora może biec. A zatem on jest w stanie poruszać się szybciej ode mnie. Jeśli wie, że idę za nim, może przyspieszyć i zostawić mnie w tyle. Kto wie, czy nie jest to najlepsze rozwiązanie, biorąc wszystko pod uwagę. On żyje i ja żyję... i robimy dalej to samo. Tylko że my nie możemy robić dalej tego, co robimy, ponieważ istnieje możliwość, że Tibor zdobędzie zdjęcie Deus Irae albo nawet film. I co wtedy? Rozsądna myśl. Trudno przewidzieć, jaki miałoby to wpływ na Charlottesville: zbyt wiele możliwości i niemal wszystkie zgubne.
Dziwne, pomyślał. Przejmujemy się tylko naszą mieściną. Nie obchodzi nas zwycięstwo Boga Gniewu tutaj, w pozostałej części świata, nas interesuje tylko nasz zakątek. Oto, co z nas zostało po wojnie, pomyślał. Skurczyły się nasze horyzonty i zmienił punkt widzenia. Jesteśmy jak staruszki, które drapią w ziemi powykrzywianymi pazurami. Rozgrzebujemy to samo małe pole w poszukiwaniu czegokolwiek do jedzenia. Oto znalazłem się tutaj i boję się; chcę wracać do Charlottesville. Imp pewnie odczuwa to samo. Jesteśmy tutaj obcymi przybyszami, którzy - umęczeni i nieszczęśliwi - marzą, by wrócić w swoje strony.
Ujrzał kobiecą postać, która boso, z wyciągniętymi ramionami, zbliżała się do niego przez jałowe pole.
Przedłużenie Wielkiego K.

12

- Czy słyszałeś o Albercie Einsteinie? - spytało kobiece przedłużenie wielkiego komputera, jego żelazne dłonie zamknęły się w żelaznym uścisku na dłoniach Pete’a.
- Względność - odparł Pete. - Teoria...
- Chodźmy do środka, tam o tym pomówimy - powiedziało przedłużenie, ciągnąc go za sobą.
- Och, nie - zaprotestował. Przez całe życie wysłuchiwał opowieści o zrujnowanej, półżywej konstrukcji. Gdy był dzieckiem, bał się potwornie komputera oraz chwili spotkania z nim. I oto nadeszła. - Nie możesz mnie zmusić, bym poszedł do środka - powiedział i pomyślał o wannie wypełnionej kwasem, do której wpadały ofiary. Ale nie ja, pomyślał i spróbował wyswobodzić ręce. Ciągnął z całych sił, próbując wydostać dłonie z uścisku.
- Zadaj mi pytanie - domagało się przedłużenie, nie przestając ciągnąć. Wbrew sobie zrobił kilka kroków w jego kierunku.
- Dobrze - zgodził się Pete. - Czy niedawno przejeżdżał tędy na wózku fokomelus?
- Czy to jest twoje pierwsze pytanie?
- Nie - odparł. - To jest moje jedyne pytanie. Nie mam zamiaru bawić się z tobą w jakieś destrukcyjne i przerażające gry. One zabijają ludzi. Wiem wszystko o tobie. - Zastanawiał się, jak Tiborowi udało się tędy przejechać. A może nie przejechał, może umarł gdzieś w dole, w ciemnościach, pośród chlupotania kwasu w zbiorniku?
Kto mu coś takiego zmontował w tamtych czasach?, zastanawiał się Pete. Nikt tego nie wiedział. Pewnie nie wiedział nawet sam Wielki K. Ta złośliwa istota, która zbudowała zbiornik z kwasem, pewnie pierwsza w nim zginęła. Poczuł jeszcze większy strach. Czegóż to ziemia nie wydała z siebie w tak krótkim czasie, pomyślał, co za odmiany zgrozy.
- Tak - powiedział Wielki K. - Był tutaj niedawno fokomelus i strzelił do jednego z moich członów pomocniczych. Trafił w puszkę mózgową i mój człon obumarł.
- Masz jeszcze inne - rzekł Pete, oddychając ciężko. - Takie jak ten, który mnie trzyma. Masz ich wiele. Kiedyś jakiś człowiek, a może nie człowiek, przyjdzie tutaj i skończy z tobą. Szkoda, że ja tego nie potrafię zrobić.
- Czy to jest twoje drugie pytanie? Pytasz, czy ktoś mnie w końcu zniszczy?
- To nie było pytanie - odparł Pete. To był raczej dogmat mojej wiary, pomyślał. Głębokiej wiary, że zło umiera.
- Kiedyś przyszedł skonsultować się ze mną Albert Einstein - oświadczył Wielki K.
- Kłamiesz - rzekł Pete. - On umarł dużo wcześniej, zanim cię skonstruowano. To tylko twoje megalomaniackie złudzenia. Zepsułeś się i rdzewiejesz; nie potrafisz nawet odróżnić życzenia od rzeczywistości. Jesteś zgrzybiały. - Pete postanowił kontynuować drwiny i obelgi. - Jesteś za stary. Już prawie nie żyjesz. Pozostała z ciebie tylko maleńka cząstka. Dlaczego żerujesz na prawdziwym życiu? Czy je nienawidzisz? Czy tego cię nauczyli?
- Chcę przeżyć - odpowiedziała imitacja kobiety, która trzymała go w żelaznym uścisku. Uchyliła się od odpowiedzi.
- Posłuchaj! - powiedział Pete. - Mogę ci przekazać pewną wiedzę, żebyś lepiej odpowiadał na pytania. To wiersz. Nie jestem pewien, czy potrafię zacytować dokładnie. „Pewnego dnia ujrzałem wieczność”. - A może „nocy”?, zastanawiał się. Ale co Wielki K. może wiedzieć? Z pewnością nie ma pojęcia o poezji. Jest zbyt podły, by posiadać wiedzę na podobne tematy; wiersz umarłby w jego wnętrzu, zginąłby w oparach jego mrocznej niechęci. - „Pewnej nocy ujrzałem wieczność” - poprawił się i urwał.
- Czy to wszystko? - spytał Wielki K.
- Nie, jest jeszcze dalszy ciąg. Próbuję sobie przypomnieć.
- Czy to się rymuje?
- Nie.
- A zatem jest to marny wiersz - rzekł Wielki K i pociągnął go mocno, cofając się w kierunku ciemnej dziury, wejścia do ogromnej, zardzewiałej maszynerii w głębi ziemi.
- Mogę ci coś zacytować z Biblii - zaproponował Pete i poczuł, że oblewa go pot. Pragnął wyrwać się i pobiec co sił w nogach, w zdrowych nogach. Jednakże komputer wciąż go trzymał. Trzymał tak mocno, jakby całe jego życie zależało od tego, co obaj powiedzą i co się stanie. Tak, pomyślał, jego życie rzeczywiście na tym się opiera. Jest drapieżnikiem, który żywi się duszami żywych istot. Nie chodzi mu o energię fizyczną, lecz duchową, którą wysysa z układów neurologicznych ofiar - tych, które zapędzą się zbyt blisko.
Czarne dzieci pewnie nic dla niego nie znaczą, pomyślał. Nie chce marnować na nie czasu. Ich życie jest zbyt małe. To, co małe, pomyślał, jest bezpieczne.
- Żaden żywy barbarzyńca nie słyszał o Albercie Einsteinie - powiedział Wielki K. - O nim nie wolno zapomnieć. To on wynalazł współczesny świat, jeśli za początek przyjmiemy...
- Mówiłem ci już, że wiem, kto to był Albert Einstein. - Czyżby go nie usłyszał? - Dobrze znam to nazwisko - dodał głośniej.
- Słucham?
Komputer częściowo ogłuchł, nie słyszał go wcześniej albo już zapomniał; pewnie tak.
Zapomniał. Może uda mu się wykorzystać jego paskudne niedomogi.
- Nie odpowiedziałeś na moje trzecie pytanie - powiedział donośnym, zdecydowanym głosem.
- Trzecie pytanie? - spytał komputer zdumiony. - Jakie to było pytanie?
- Nie ma takiego wymagania, żebym musiał powtarzać pytanie - oświadczył Pete.
- A co ja odpowiedziałem? - spytał Wielki K.
- Przeszukiwałeś dane, ale w gruncie rzeczy nie odpowiedziałeś na moje pytanie. Wydawałeś z siebie jakieś niezrozumiałe trzaski i buczenie, jakbyś kasował taśmę.
- Wiadomo, że zdarza mi się coś takiego - przyznał, a Pete poczuł, że uścisk na jego dłoniach zelżał nieco, bardzo nieznacznie. Pete nabierał coraz większej pewności co do rzeczywistego starzenia się komputera, który tracił panowanie nad sytuacją. Przepływ zasilającej go mocy nie był jednolity.
- To ty zapomniałeś o doktorze Einsteinie - rzekł śmiało. - No, co możesz o nim powiedzieć, jeśli w ogóle coś jeszcze pamiętasz? Proszę, słucham.
- Stworzył jednolitą teorię pola.
- Przedstaw ją.
- Ja... - Uchwyt stał się mocniejszy, jakby komputer odzyskał moc, jakby wziął się w garść, próbując zapanować nad niecodzienną sytuacją. Nie podobało mu się, że ofiara próbuje atakować.
Potrafię go przegadać, wykorzystując siłę rozumowania, pomyślał Pete, gdyż dawno temu otrzymałem dobre jezuickie wykształcenie. W dziwnym, lecz jakże niebezpiecznym miejscu i czasie pomoże mi teraz moja religia. Co powiedzieliby ci, którzy twierdzą, że z praktycznego punktu widzenia teologia na nic się nie przydaje? Ci „niegdyś-narodzeni”, jak ujął to dawno temu William James w innym świecie?
- W takim razie zdefiniujmy „człowieka” - powiedział. - Spróbujmy najpierw przedstawić go jako zespół procesów infrabiologicznych, które...
Uchwyt miażdżył mu nieomal palce; najwyraźniej wybrał niewłaściwą drogę.
- Pozwól mi odejść - poprosił.
- Jak w piosence Boba Dylana - powiedział Wielki K. - „Dałem jej mój umysł, lecz ona chciała mej duszy. Chcę twej żywotności. Wędrujesz po całej ziemi, gdy ja stoję tutaj, samotna, spragniona, coraz bardziej spragniona. Tak bardzo cię potrzebuję”. - Znowu pociągnął go kilka kroków; teraz Pete widział już ziejącą dziurę. - Kocham cię - wyznał komputer.
- Ty to nazywasz miłością?
- No cóż, jak powiedział Oskar Wilde: „Każdy człowiek zabija to, co kocha”. Zgadzam się z nim. - Po chwili zaczął mówić tak, jakby gdzieś głęboko we wnętrzu jego mechanizmu zaszła jakaś zmiana. - Przejrzałem cały bank pamięci
- rzekł mechanicznym, bezbarwnym tonem. - Znam ten wiersz. „Pewnej nocy ujrzałem wieczność”. Henry Vaughan. tytuł: Świat. Anglik, siedemnasty wiek. Tak więc niczego nie możesz mnie nauczyć. Mój problem sprowadza się tylko do uruchomienia wszystkich banków pamięci. Część z nich wciąż pozostaje jeszcze nieczynna. Przykro mi - powiedział i pociągnął go do dziury.
- Potrafię je uruchomić - oznajmił Pete.
O dziwo, przedłużenie zatrzymało się i przestało go ciągnąć niczym zraniona ryba opadająca na dno oceanu.
- Nie - przemówił niespodziewanie. - Jeśli zejdziesz do środka, skrzywdzisz mnie.
- Czyż nie jestem człowiekiem? - spytał Pete.
- Tak - odparł komputer ponuro.
- W takim razie czy człowiek nie posiada honoru? Pokaż mi, kto poza nim w całym wszechświecie posiada jeszcze honor? - Pomyślał, że jego kazuistyka sprawdza się doskonale, i to w najbardziej odpowiednim momencie, dzięki Bogu. - Spójrz w górę i powiedz mi, czy dostrzegasz honor wśród roślin czy oceanów? Mógłbyś przeszukać całą ziemię, a i tak wróciłbyś do mnie. - Zamilkł na chwilę, lecz wiedział, że musi zaryzykować, pójść za ciosem.
- Przyznaję, że jestem zaniepokojony - powiedział Wielki K. - Możliwości fokomelusa... mimo to nawet on, pozbawiony kończyn, uciekł przede mną. Zabił moje przedłużenie, które porusza się po świecie. Dałem się nabrać. Oszukał mnie i odszedł bezpieczny.
- Coś takiego nigdy by się nie zdarzyło w dawnych czasach - rzekł Pete. - Wtedy byłeś zbyt silny.
- Już prawie nie pamiętam.
- Może ty nie pamiętasz, ale ja tak. - W tym momencie udało mu się wyswobodzić jedną rękę. - Cholera - zaklął. - Puść mnie.
- Może ja spróbuję - odezwał się gdzieś z boku spokojny męski głos. Odwrócił się błyskawicznie. Ujrzał ludzką istotę w postrzępionym mundurze khaki i metalowym hełmie, z czubkiem. Takie hełmy nosili Francuzi w czasie Pierwszej Wojny Światowej. Pete milczał, zaskoczony; tymczasem człowiek w mundurze wyjął ze skórzanej torby nieduży półokrągły klucz. Przyłożył go do śruby czaszki kobiecego przedłużenia komputera i zaczął energicznie odkręcać. - Zardzewiały - powiedział, nie przerywając pracy. - Chyba będzie wolał puścić, niż pozwolić się rozmontować. Mam rację, Wielki K? - Zaśmiał się głośno. Śmiech człowieka, człowieka w kwiecie wieku.
- Zabij go - rzekł Pete.
- Nie. On żyje i chce żyć dalej. Nie muszę go zabijać, żeby cię uwolnił. - Mężczyzna w mundurze uderzył kluczem w metalową głowę przedłużenia. - Jeszcze jeden obrót - powiedział - i przestaną działać twoje selenoidowe przełączniki. Straciłeś już dzisiaj jedno przedłużenie. Stać cię na utratę kolejnego? Nie sądzę. Chyba nie zostało ci już ich tak wiele.
- Czy mogę się chwilę zastanowić? - spytał Wielki K. Mężczyzna podwinął trochę rękaw i spojrzał na zegarek.
- Sześćdziesiąt sekund - powiedział. - Potem znowu zacznę odkręcać.
- Myśliwcze - rzekł Wielki K. - Zniszczysz mnie.
- W takim razie puść go - zażądał człowiek w mundurze.
- Posłuchaj...
- Puść go.
- Cały cywilizowany świat będzie się ze mnie wyśmiewał.
- Nie ma już cywilizowanego świata - powiedział mężczyzna. - Zostaliśmy jedynie my. Ja mam klucz. Znalazłem go tydzień temu w schronie przeciwlotniczym i od tej pory... - Przyłożył klucz do śruby.
Przedłużenie Wielkiego K uwolniło dłonie Pete’a, następnie złożyło razem swoje dłonie, uniosło ramiona do góry i rąbnęło mężczyznę w mundurze; pojedynczy cios rzucił nim jak kawałkiem drewna. Upadł groteskowo, klęcząc przez chwilę na kolanach. Z jego ust pociekła strużka krwi. W tym momencie sprawiał wrażenie, że się modli. Dopiero po paru sekundach opadł twarzą w chwasty. Klucz leżał w miejscu, w którym go upuścił.
- Nie żyje - stwierdziło przedłużenie.
- Nie! - Pete schylił się, przyklęknąwszy na jedno kolano; krew przeciekła przez surowy materiał jego tuniki. - Weź jego zamiast mnie - powiedział do przedłużenia i wycofał się poza zasięg jego ramion. Przedłużenie miało rację.
- Nie lubię myśliwych - przemówił Wielki K. - Sprawiają, że wysycha w moim akumulatorze wodorotlenek bernitu. Spróbuj sam, jeśli uważasz, że to jest zabawne.
- Kim on był? - spytał Pete. - Na co polował?
- Na pozbawionego kończyn dziwaka, który był tutaj przed tobą. Takie otrzymał zadanie, miał dostać wynagrodzenie. Wszyscy myśliwi są opłacani, nie polują dla idei.
- Kto mu zapłacił?
- A kto to może wiedzieć? Dostał zapłatę i już.
- To niepotrzebne zabijanie - powiedział Pete, wciąż się wycofując. - Mam tego dość. Przecież pozostało już tak niewiele ludzkich istot. - Zaczął biec.
Przedłużenie nie goniło go.
Kiedy się odwrócił, zobaczył, jak ciągnie ciało myśliwego do dziury, żeby się nim pożywić, jeszcze teraz, kiedy uszło już z niego prawie całe życie. Pozostały tylko okruchy: aktywność komórkowa, która jeszcze nie ustała. Okropne, pomyślał i otrząsnął się. Pobiegł dalej.
Próbował mnie uratować, pomyślał.
Dlaczego?
Przyłożywszy dłonie do ust, zawołał do Wielkiego K:
- Nigdy nie słyszałem o Albercie Einsteinie! - Nasłuchiwał, lecz nie otrzymał żadnej odpowiedzi. Poczekał chwilę i ruszył dalej.

13

Pete naciskał mocno na pedały, jadąc krętą ścieżką wśród skalistych wzgórz; widok Wielkiego K i myśliwego wciąż był żywy w jego pamięci. Mijając stromą skarpę, znalazł się niespodziewanie tuż przed gromadką małych poruszających się postaci, które zatarasowały drogę.
Zareagował automatycznie.
- Uwaga! - krzyknął i gwałtownie zahamował, skręcając kierownicę.
Uderzył w skałę i został wyrzucony z roweru. Rowerem zarzuciło, potoczył się kawałek dalej. Pete otarł sobie łokieć, biodro i kolano. Zanim poczuł ból, zdążył krzyknąć:
- Robale! - Jego zdumienie dorównywało obrzydzeniu.
Kiedy już wstał, otrzepując się i rozcierając bolące miejsca, zwrócił się do niego jeden z robali.
- Hej, wielkoludzie - powiedział. - Zgnieć któregoś z nas, a cię załatwię.
- Cholerne robale - mruknął Pete i zaraz dodał: - Trudno was nie przejechać, skoro zabawiacie się na środku drogi!
- Nie ma jeszcze godziny szczytu - odparł robal i wrócił do zakurzonej brązowawej kulki o średnicy około ośmiu cali; zaczął ją toczyć przed sobą. Pete sprawdzał, czy nie potłukło się radio.
- Tu jest jeszcze jeden! - zawołał inny robal z przodu.
- Świetnie! Już idę!
Światełko skali zaświeciło się, w powietrzu rozległy się trzaski zakłóceń. Pete stwierdził, że radio wyszło z wypadku lepiej niż jego plecy i biodro. Ruszył po rower, doganiając znowu robala. Tym razem powiew wiatru kazał mu czujnie rozszerzyć nozdrza.
- Słuchaj, robalu, powiedz mi...
- Uważaj! - krzyknęło chitynowe stworzenie. Natychmiastowy unik tylko częściowo go uratował. Gruda brązowej, kruszącej się masy uderzyła w jego lewą stopę i rozbiła się o nią.
Spojrzał w górę, gdzie stał śmiejąc się drugi z robali.
- Zrobiłeś to celowo! - powiedział i potrząsnął pięścią.
- Wcale nie - zaprzeczył robal stojący u jego boku. - Rzucił to do mnie. Pokaż.
Robal popchnął brązową kulę. Zaczął czyścić but Pete’a, doklejając do swojej kuli zdrapaną substancję.
- To jest gnój - rzekł Pete.
- A co twoim zdaniem miałby toczyć na drodze żuk gnojak, kule z cytryny?
- Tylko zdejmij to z mojego buta. Zaczekaj!
- Na co? Chcesz to zatrzymać? Wybacz, ale kto pierwszy, ten lepszy.
- Nie, nie. Zabieraj sobie wszystko. Jako ekspert w tych sprawach, powiedz mi, czy to krowi placek?
- Pewnie - odpowiedział robal, dolepiając do kuli ostatnią porcję nawozu. - I to przedniego rodzaju. Dobrze się układa i formuje. Nie jest za miękki. W sam raz.
- W takim razie można się domyślać, że przechodziła tędy krowa.
Robal zachichotał.
- Istnieje znaczący związek między tymi dwoma zjawiskami.
- Masz rację, robalu - powiedział Pete. - No wiesz, to gówno i tak dalej. Mógłbym je przeoczyć, gdyby nie ty. Widzisz, szukam człowieka, który podróżuje wózkiem ciągniętym przez krowę; on jest impem...
- Nazywa się Tibor McMasters - dodał robal, wygładzając kulę i ruszając z nią przed siebie. - Spotkaliśmy go jakiś czas temu. Na pewnym odcinku trasy naszych Pielg pokrywają się.
Pete podniósł rower i wyprostował kierownicę. Zobaczył, że poza tym rower nie doznał innego uszczerbku. Postawił go na ścieżce i poprowadził obok robala.
- Czy wiesz, gdzie on teraz jest? - spytał.
- Na końcu tego szlaku - odparł robal. - Razem z krową:
- Czy czuł się dobrze, kiedy z nim rozmawialiście?
- Tak, ale miał kłopoty z wózkiem. Potrzebował smaru do jednego koła. Pojechał go szukać. Podążył do autofaba razem z grupą biegaczy.
- Gdzie to jest?
- Za tamtymi wzgórzami. - Robal zatrzymał się, by pokazać kierunek. - Nie tak daleko. Możesz iść po znakach.
Poklepał kulę z nawozu.
- ...znajdziesz je co pewien czas - dodał. - Uważaj tylko.
- Dzięki, robalu. Co miałeś na myśli mówiąc, że odbywasz Pielg? Nie wiedziałem, że robale także udają się na Pielg.
- No cóż - odpowiedział robal. - Staruszka niedługo złoży kupę jaj. Chce, żeby odprawić cały ceremoniał. Pełna pompa. Mają przyjść na świat na górze Boga, gdzie gówniarze zobaczą go, gdy tylko ujrzą światło dzienne.
- Wasz bóg siedzi tak otwarcie na górze? - dopytywał się Pete.
- No cóż, dla was to tylko wzgórze albo nawet kopiec - odparł robal. - No i, oczywiście, jest to tylko jego martwa, ziemska powłoka.
- Jak on wygląda?
- Jest podobny do nas, tyle tylko że boskich rozmiarów. Ma skorupę twardszą od naszej, tak jak powinno być, lecz teraz jego ciało jest zniszczone i skołatane. Jego oczy pokrywa siateczka milionów pęknięć, ale wciąż pozostają całe. Jest częściowo pogrzebany w ziemi, ciągle jednak spogląda w dół ze swojej góry. Patrzy poprzez świat, sięgając wzrokiem do naszych korytarzy i naszych serc.
- Gdzie znajduje się to miejsce? - spytał Pete.
- O, nie! To jest tajemnica robali! Wolno tam pójść tylko nam, Wybrańcom. Inni zabraliby ciało, a wraz z nim tajemnicze Imię.
- Wybacz - powiedział Pete. - Nie miałem zamiaru być wścibski.
- To twoja rasa go załatwiła - rzekł robal rozgoryczony. - Wasza cholerna wojna go tam zastała.
- Ja nie miałem z nią nic wspólnego - oświadczył Pete.
- Wiem, wiem. Jesteś za młody, tak jak i pozostali. Czego chcesz od impa?
- Chcę z nim podróżować, żeby go obronić. On nie powinien sam podróżować, to niebezpieczne.
- Masz rację. Ktoś mógłby chcieć ukraść mu jego bryczkę na części albo krowę na mięso. W takim razie lepiej już ruszaj, panie...
- Pete. Pete Sands.
- A więc, Pete, spróbuj dogonić impa, zanim zrobi to ktoś inny. Jest mały tak jak my i łatwo go zgnieść. Należy współczuć komuś takiemu.
Pete wsiadł na rower.
- Postaraj się nie wjeżdżać na ślady, dobrze, Pete? Przez to szybciej wysychają i trudniej je zbierać.
- Dobrze, robalu. Będę uważał. Uwaga, robale, z drogi! Jadę!
Odepchnął się i zaczął pedałować.
- Bywajcie! - zawołał nie odwracając się.
- Niech Fałipodwójneu chroni impa, dopóki go nie znajdziesz - powiedział robal, pnąc się pod górę.

Minęło kilkanaście godzin, zanim odnalazł autofaba - kierował się wskazówkami robali i co jakiś czas pojawiającymi się śladami. „Za tamtymi wzgórzami. Nie tak daleko” - powiedział robal. Skaliste wzgórza ciągnęły się w nieskończoność, nim wreszcie wyjechał na otwartą przestrzeń, pokrytą karłowatymi krzewami i uschłymi chwastami. Zsiadł z roweru i dalej go prowadził. Dzień chylił się już ku końcowi, świat wypełniało jeszcze miłe ciepło; prądy powietrza obmywały rozgrzane kamienie, coraz dłuższe cienie dawały wytchnienie pośród rozgrzanych piasków; zachodzące słońce broniło się przed okiem patrzącego, rozbuchane niczym płonąca fabryka chemikaliów. Chwasty wplątywały się w łańcuch roweru, czepiały się kostek Pete’a. Mówiły mu też, że wcześniej przejeżdżał tędy wózek, ciągnięty przez zwierzę kopytne. Szedł po tych śladach aż do kępy krwawnika, zanurzył się w nią. Sztywne gałęzie krzaków grały na szprychach.
Przedarł się przez zarośla i wyszedł na polankę, na środku której ujrzał w skośnych promieniach słońca dużą, okrągłą metalową płytę.
Położył rower i podszedł ostrożnie. Nigdy nie wiadomo, co mogłoby urazić zrujnowany autofab.
Przysunął się jeszcze bliżej. Chrząknął. Jak należy się zwracać do autofaba?
- Hm, Wasza Fabryczna Mość? - spróbował.
Nic.
- ...Przetwórco, Producencie, Dystrybutorze, Konserwatorze - wyliczał, starając się zaimprowizować odpowiedni rytuał. - Wielki Wytwórco z gwarancją, nie wliczając robocizny i części. Ja, pokorny konsument imieniem Pete Sands, proszę o wysłuchanie.
Pokrywa autofaba odsunęła się na bok. Z wnętrza wynurzył się podnośnik, który obrócił w stronę Pete’a zawieszony na nim głośnik.
- No więc co ma być? - ryknął. - Smar czy aborcja?
- Słucham?
- Chcesz powiedzieć, że jeszcze się nie zdecydowałeś? - ryczał. - Zaraz potraktuję cię prądem!
- Nie! Zaczekaj! Ja...
Pete poczuł delikatne swędzenie w piętach. Zaczął się wycofywać, ujrzawszy smużki ciemnego dymu wydobywające się z otworu; poczuł też zapach ozonu i przepalonej izolacji
- Nie tak szybko! - rozległ się ryk. - Co tam stoi za tobą?
- Mój... mój rower - odpowiedział.
- Rozumiem. Dawaj go tutaj.
- On jest dobry. Przybyłem tutaj, żeby cię spytać o impa. Nazywa się Tibor McMasters... czy może był tutaj...
- Rower! - rozległ się wrzask. - Rower!
W następnej chwili z otworu wysunął się elastyczny chwytak i zacisnął się na ramie roweru tuż pod siodełkiem. Uniósł rower w powietrze i przeniósł w kierunku dziury. Pete zdążył chwycić rower za kierownicę i zaparłszy się mocno nogami, zaczął ciągnąć.
- Zostaw mój rower! Cholera! Ja tylko potrzebuję informacji!
Autofab wyrwał mu rower i wsadził do dziury.
- Klient czeka na wykonanie naprawy! - rozległ się krzyk.
Chwytak znowu się pojawił, wystawiając na powierzchnię krzesełko z czerwonego winylu i aluminiowych rurek, stojak z egzemplarzami „Readers’ Digest”, stojącą popielniczkę, kawałek jasnozielonego parawanu, na którym zawieszono kalendarz „Playboya”, wyblakły i upstrzony przez muchy plakat Crater Lake oraz napisy typu: KLIENT MA ZAWSZE RACJĘ; UŚMIECHNIJ SIĘ; POMYŚL; JA NIE DOSTAJĘ WRZODÓW. JA JE ROZDAJĘ; TYLKO TY MOŻESZ ZAPOBIEC POŻAROM LASÓW.
Pete westchnął i usiadł, zabierając się do lektury artykułu na temat leczenia raka.
Z wnętrza otworu wydobył się ludzki głos, który szybko przeszedł w ryk, towarzyszyły mu nieregularne uderzenia i szczęk rozrywanego metalu. Kilka minut później usłyszał zgrzyt jadącego do góry podnośnika.
- Najlepsza jakość przy minimalnym czasie oczekiwania! - zaryczał głos. - Proszę przygotować się do odbioru produktu!
Pete wstał i oddalił się od otworu, z którego kolejno wynurzyły się trzy wysięgniki. Każdy z nich trzymał lśniący trójkołowy rowerek.
- Cholera! - zawołał. - Zniszczyłeś mi rower! Wysięgniki zatrzymały się.
- Klient wyraża niezadowolenie? - spytał cicho morderczy głos.
- No cóż, piękne trójkołowce - powiedział. - Wspaniała robota. Widać to na pierwszy rzut oka. Tyle tylko że ja potrzebuję jednego roweru, dużego z dwoma kołami - jedno z przodu i jedno z tyłu.
- W porządku. Proszę czekać na korektę!
- Może tymczasem mógłbyś mi powiedzieć, co się stało, kiedy przybył tutaj Tibor McMasters?
Trójkołowce zniknęły w otworze i znowu rozległ się szczęk metalu. Głos był jednak w stanie go przekrzyczeć.
- Ten mały fok złożył u mnie zamówienie, lecz nie odebrał go; nie zdecydował się też na aborcję. Masz! - Z otworu wyleciał karton ze smarem i wylądował u jego stóp. - Oto jego zamówienie! Oddaj mu to, jeśli chcesz, i powiedz, że nie potrzebuję takich klientów!
Pete chwycił karton i nie przestawał się cofać, gdyż dochodzące z podziemia odgłosy przypominały teraz złowieszcze grzmoty do tego stopnia, że ziemia zaczęła się trząść.
- Zamówienie gotowe do odbioru! - zagrzmiał głos. - Odsunąć się!
Pete odwrócił się i zaczął biec, przedzierając się przez zarośla.
Niebo nad jego głową zakrył cień, dlatego rzucił się na ziemię tuż obok ogromnego kamienia i zasłonił głowę ramionami.
Na ziemię spadł deszcz metalowych prętów.

14

Tibor patrzył, jak wieczór zmienia szatę, jak krajobraz dzieli się i oddala, pogrąża w ciemności. Czy pamiętał słowa tego smutnego wiersza? To był Abend Rilkego:

Der Abend wechselt langsam die Gewänder,
die ihm Rand von alten Bäumen hält;
du schaust: und von dir scheiden sich die Länder,
ein himmelfahrendes und eins, das fällt;

und lassen dich, zu keinem ganz gehörend,
nicht ganz so dunkel wie das Haus, das schweigt,
nicht ganz so sicher Ewiges beschwörend
wie daß, was Stern wird jede Nacht und steigt;

und lassen die (unsäglich zu entwirrn)
dein Leben, bang und riesenhaft und reifend,
so dass es, bald begrenzt und bald begreifend,
abwechselnd Stein in dir wird und Gestirn.

On wie, co ja czuję, pomyślał; zawieszony w próżni, nie tak pewny wieczności, jak wszystko dookoła, zdezorientowany, samotny, przestraszony. Gdybym tylko potrafił, chciałbym zamienić się w kamień. Bóg Gniewu dał mi ręce i nogi... a potem mi je zabrał. Czy to stało się naprawdę? Tak. Jestem tego pewien. Dlaczego dał mi kończyny, skoro nie pozwolił mi ich zatrzymać? Wspaniale byłoby posiadać je przez jakiś czas. Myślę, że postąpił dość sadystycznie, chociaż, kiedy teraz pomyślę, to należałoby powiedzieć masochistycznie - według wersji chrześcijańskiej. Skierowanie na siebie całego zła już samo w sobie jest wystarczająco okropne. On kocha wszystkich, demokratycznie, nieustępliwie, można by powiedzieć. Jednakże stworzył ludzi tak, by nie mogli przejść przez życie, nie raniąc go. Pragnął w miłości bolesnego ziarna. Obaj są chorzy. Muszą być. Czuję się okropnie, pozbawiony wartości, lecz nie chcę jeszcze umierać. Boję się jednak użyć ponownie mojego głośnika. Jest już ciemno. Nie wiadomo, kto mógłby mnie usłyszeć i przyjść tutaj.
Tibor zaczął płakać. Jego szlochanie zagłuszyło odgłosy nocy: bzykania, ćwierkania, skrzypienia gałązek ocierających się o korę.
Nagle poczuł szarpnięcie i skrzypnięcie wywołane dodatkowym ciężarem na wózku. O Boże! Co to takiego?, pomyślał. Jestem zupełnie bezradny. Będę leżał tutaj i czekał, aż mnie zje. Jest zbyt ciemno, nie wiem, jak się bronić, w którą stronę skierować prostownik. To coś znajduje się gdzieś z tyłu, jest coraz bliżej...
Poczuł na szyi dotyk czegoś zimnego i wilgotnego, potem sierść. Stworzenie znalazło się u jego boku i polizało go po policzku.
- Toby! Toby...
Był to pies, którego podarowali mu jaszczurowaci. Pobiegł gdzieś, a on pomyślał, że zwierzę wróciło do swoich poprzednich właścicieli. Teraz na tle nieba ujrzał pysk z wywieszonym jęzorem, białe zęby, jakby się uśmiechał.
- A więc jednak zostałeś ze mną - powiedział. - Nie dam ci nic do jedzenia. Mam nadzieję, że sam sobie coś znalazłeś. Zostań ze mną. Przytul się do mnie i śpij, proszę. Będę do ciebie mówił, Toby. Dobry piesek, dobry... Przepraszam, że cię nie głaszczę, ale jest zbyt ciemno i mógłbym ci zmiażdżyć głowę. Mimo to zostań, proszę...
Jeśli uda mi się doczekać rana, pomyślał... jeśli uda mi się doczekać rana, to tylko dzięki tobie.
- Kiedyś ci to wynagrodzę - obiecał psu, który poruszył się na dźwięk podniesionego głosu. - Uratuję ci życie, jeśli ty mnie uratujesz, jeśli jeszcze będę żył, kiedy nadejdzie pomoc. Obiecuję! Jeśli dożyję takiej chwili, że znajdziesz się w niebezpieczeństwie, to usłyszysz wtedy łoskot i świst pędzącego wózka, tak że liście zawirują! Ujrzysz tumany kurzu i będziesz wiedział, że to ja pędzę ci na pomoc. Hałas towarzyszący memu nadejściu odstraszy wszystkich. Obronię cię, pocieszę, tak samo jak ty pozwalasz mi przetrwać dzisiejszą noc. Niech to będzie moja sekretna, uroczysta obietnica złożona przed samym Bogiem.
Pies uderzył ogonem o wózek.

Pete Sands szedł równiną rozświetloną tylko blaskiem księżyca, trzymając się śladów wózka ciągniętego przez krowę; co jakiś czas zatrzymywał się, by sprawdzić, czy ich nie zgubił. Nie powinienem chodzić w ciemności po otwartej przestrzeni, pomyślał. Należało znaleźć jakąś kryjówkę i zatrzymać się w niej na noc, ale chciałem zostawić jak najdalej za sobą ten szalony autofab. Chyba oddaliłem się wystarczająco daleko. Teraz za to czuję się zupełnie odsłonięty. Płaska, pusta równina. Zanim zapadła noc, widziałem w oddali jakieś drzewa. Chyba idę w dobrym kierunku. Prawy ślad wydaje się coraz bardziej chwiejny. Koło mogło już całkiem się zepsuć bez smaru. Czy nic mu nie jest? Ja mam poobijane biodro. Straciłem też kapelusz. Teraz głowa opali mi się na czerwono, a potem zejdzie mi skóra. Potem znowu opali się na czerwono i znowu zejdzie skóra. Nigdy nie opalam się na brązowo... Ciekawe, jak czuje się Tibor? Jak silne są te jego chwytniki? Czy potrafi się obronić? Boli mnie też kolano. Istnieje jeden problem, którym nigdy nie będzie musiał zaprzątać sobie głowy. Życie byłoby o wiele prostsze, gdyby Lufteufel miał na tyle przyzwoitości, żeby umrzeć wcześniej, kiedy powinien był to zrobić, i gdyby wszyscy o tym wiedzieli. No cóż... Co zrobię, jeśli on rzeczywiście się pojawi? A może on teraz po prostu głaszcze pieski i rozdaje dzieciakom cukierki? Może ma żonę i dziesięcioro kochających dzieci? Może... cholera! Za dużo tych przypuszczeń. Co by powiedziała Lurine? Nie wiem, co ona by powiedziała... Gdzie się podział ten przeklęty ślad?
Przykucnął i rozejrzał się po ziemi. Od pewnego czasu stawała się coraz bardziej kamienista, ślady urywały się. Podnosząc się, wzruszył ramionami i poszedł dalej. Dlaczego miałby nagle zmienić kierunek? Do tej pory cały czas jechał prosto.
Co jakiś czas badał ślady na kamienistej drodze. Przyjrzę się dokładnie rano, postanowił.
Ruszając ciężko przed siebie, dostrzegł jakiś błysk z lewej strony, widoczny tuż nad krawędzią kamiennego kopca. Kiedy poszedł dalej, światło powiększyło się i okazało niewielkim ogniskiem. W jego pobliżu widać było tylko jedną postać, jakąś istotę z dziwnie spiczastą głową. Istota ta klęczała, skupiona na płomieniach.
Pete zwolnił, uważnie przyglądając się całej scenie. Chwilę później podmuch wiatru przyniósł bardzo wyraźny zapach i ślina napłynęła mu do ust. Dawno nic nie jadł.
Tylko chwilę się zastanawiał i ruszył ostrożnie w kierunku ogniska. Zbliżywszy się, dostrzegł błysk światła odbitego w metalowym hełmie. Był to spiczasty hełm, który dobrze zapamiętał. Po chwili rozpoznał kryjącą się pod nim twarz. Tak, nie miał wątpliwości.
Ruszył szybciej.
- Myśliwcze! - powiedział. - Ty jesteś tym samym człowiekiem, prawda? Spotkaliśmy się tam, koło Wielkiego K...
Mężczyzna roześmiał się, wydając z głębi piersi trzy potężne eksplozje, które zakołysały płomieniami ogniska.
- Tak, tak! Chodź i usiądź tutaj. Nie lubię jeść sam. Pete rzucił na ziemię plecak i usiadł naprzeciw mężczyzny.
- Przysiągłbym, że nie żyłeś - mówił. - Tyle krwi. Byłeś bezwładny. Sądziłem, że cię zabił. Kiedy cię wciągał do środka... byłem pewien, że już po tobie.
Mężczyzna pokiwał głową, obracając kościane szpikulce, na które nadziane były kawałki mięsa.
- Rozumiem, że mogłeś tak pomyśleć - powiedział. - Trzymaj!
Mężczyzna wyciągnął z ogniska pieczeń i podał mu ją. Pete polizał palce, żeby się nie poparzyć, i wziął kość. Mięso było bardzo dobre, soczyste. Pete zastanawiał się, czy nie spytać, z jakiego jest zwierzęcia, ale zrezygnował. Lepiej przyjąć, że myśliwy zawsze znajdzie coś nadającego się do zjedzenia.
Mężczyzna jadł z nienaturalną dokładnością. Pete zrozumiał dlaczego, kiedy przyjrzał się jego twarzy: jego dolna warga była głęboko rozcięta.
- Tak - mruknął mężczyzna. - Krew mogła cię zmylić. Było jej dużo, płynęła z ust, a częściowo z niedawno odniesionej rany na głowie, która ponownie się otworzyła. Dlatego miałem na głowie hełm. - Postukał w metal. - Bardzo mi się przydał. Uchronił moją czaszkę przed zmiażdżeniem.
- W jaki sposób udało ci się uciec? - spytał Pete.
- Och. To żaden problem - odparł myśliwy. - Wydostałem się na zewnątrz zaraz po tym, jak mnie wciągnął do środka. Zdążyłem wcześniej mocno obluzować śrubę na jego głowie. Później wystarczyło tylko raz przekręcić. Tymi palcami. Presto! - Strzelił palcami. Wsadził do ust kolejny kawałek mięsa. - Potem to on znalazł się na dole, a ja na górze. I już. Szkoda. Ostrzegałem go, pamiętasz?
- Grałeś fair - powiedział Pete; kończył swój kawałek, nie spuszczając wzroku z pozostałych, skwierczących nad ogniem.
Mężczyzna podał mu następny kawałek.
Wcale nie trzęsą mu się ręce, pomyślał Pete, przyjmując mięso. A przecież miał pracowity dzień. Wprawa, znajomość rzeczy, nerwy jak naprężone platynowe włókna, stawy niczym precyzyjne przekładnie oraz łożyska kulkowe z nierdzewnej stali. Umiejętności, odwaga - oto czego potrzeba, by zostać myśliwym. Nie brak mu jednak i serca. Współczucia. Ilu z nas stawiłoby czoło czemuś, co chciało nas pożreć?
- Kiedy opuściłem tamto miejsce - opowiadał myśliwy - kontynuowałem moją podróż. Dobrze, że miałeś na tyle zdrowego rozsądku, żeby się stamtąd wynieść.
Ach, mój Boże!, pomyślał Pete. Mam nadzieję, że on rzeczywiście stracił wtedy przytomność. A jeśli słyszał, jak prosiłem K, żeby zabrał jego zamiast mnie? Ja naprawdę myślałem, że on nie żyje. Właśnie mu to powiedziałem, więc nawet jeśli słyszał, co mówiłem, to wie, dlaczego. Z drugiej strony może mnie posądzić, że zmyśliłem wszystko na poczekaniu, żeby lepiej wypaść, chociaż tak naprawdę nie to chciałem powiedzieć. Jeśli jednak słyszał moje słowa, jest na tyle wspaniałomyślnym człowiekiem, żeby mi przebaczyć, albo udaje tylko, że mnie nie słyszał, a to znaczy, że nigdy nie dowiem się prawdy. Och, mój Boże! A ja siedzę sobie przy jego ognisku i zajadam jego mięso.
- Co się stało z twoim rowerem? - spytał myśliwy. - Autofab przerobił go na garść prętów - odpowiedział Pete.
Myśliwy uśmiechnął się.
- Nic dziwnego - rzekł. - Jak już im pójdą programy, to można się po nich spodziewać wszystkiego. Widziałem, że niosłeś też coś, czego nie miałeś przedtem. Czyżby wykonał poprawnie inne zlecenie, zanim zepsuł ci rower?
- Zlecenie złożone przez kogoś innego - wyjaśnił Pete. - Częstotliwość dostawczą także ma zepsutą.
- Co masz zamiar zrobić z taką ilością smaru?
- Zabiorę go do kogoś, kto prawdopodobnie go potrzebuje - odparł Pete i w tej samej chwili przypomniał sobie słowa Wielkiego K, który powiedział, że myśliwy poluje na Tibora. Może małe wprowadzenie w błąd...
Wepchnął w usta kawał mięsa, by mieć czas na ewentualną odpowiedź. Dlaczego miałby szukać Tibora?, zastanawiał się. Czego może chcieć od niego? Dlaczego Tibor miałby być tak cenną zwierzyną? Dla kogokolwiek...
Kiedy skończyli jeść, Pete pomyślał, że powinien poczęstować myśliwego jednym ze swoich ostatnich papierosów. Tak też uczynił, sam biorąc jednego. Zapalili papierosy gałązką z ogniska, po czym wyciągnęli się obok kamieni, odpoczywając.
- Nie wiem, czy powinienem cię o to pytać - powiedział Pete. - Tak więc wybacz, jeśli moje pytanie cię urazi. Nie spotykam wielu myśliwych, więc nie znam związanej z nimi etykiety. Zastanawiałem się, czy jesteś w trakcie polowania na kogoś lub coś konkretnego czy też jesteś między polowaniami?
- Och, jestem właśnie w trakcie polowania - odrzekł mężczyzna. - Szukam małego fokomelusa, który nazywa się Tibor McMasters. Jego ślad jest jeszcze całkiem świeży.
- Naprawdę? - zdziwił się Pete. Zaciągnął się papierosem, z dłonią pod głową i oczami zwróconymi ku gwiazdom.
- A co on takiego zrobił?
- Och, nic, jeszcze nic. On nie jest ważny. Stanowi tylko część większego planu.
- No tak. Co to ja miałem powiedzieć - mruknął Pete.
- A tak przy okazji, ja jestem Pete. Pete Sands.
- Wiem.
- Zapomniałem przedstawić się wcześniej, dlatego... wiesz? Skąd?
- Ponieważ znam wszystkich z Charlottesville w Utah, to znaczy, wszystkich mających jakiekolwiek powiązania z Tiborem McMastersem. To małe miasto. Nie mieszka was tam zbyt wielu.
- Perfekcja - rzekł Pete, czując, jakby ktoś wyciągał haczyki, które wcześniej wbito mu bezboleśnie w ciało. - Twój pracodawca musiał zadać sobie dużo trudu i ponieść ogromne koszty. Łatwiej byłoby dopaść twoją ofiarę w mieście.
- Nic by to nie dało - odparł myśliwy. - A poza tym, trud i wydatki nie mają żadnego znaczenia dla mojego pracodawcy.
Pete czekał, nie przestając palić papierosa. Czuł, że nie na miejscu byłoby pytać, kim jest jego pracodawca. Może sam powie, jeśli będę cierpliwy, pomyślał.
Ogień trzaskał. Gdzieś w oddali rozległo się wycie, coś innego zachichotało.
- Ja mam na imię Jack, Jack Schuld - przedstawił się myśliwy, wyciągając rękę.
Pete obrócił się na bok i podał mu dłoń. Tak jak się spodziewał, uścisk tamtego mógł bez trudności zgnieść mu rękę, lecz myśliwy użył tylko tyle siły, by zademonstrować swoje możliwości. Pete znowu położył się na plecach i wrócił do gwiezdnych konstelacji. Meteor ciągnął za sobą białą smugę. Kiedy gwiazdy ciskały włóczniami, przypomniał sobie. I zrosiły niebiosa swymi łzami... Co było dalej? Nie pamiętał.
- Tibor odbywa niebezpieczną Pielg - powiedział Schuld. - Ponadto niedawno wyraził życzenie nawrócenia się na religię, w której sam jesteś kapłanem.
- Ty naprawdę wiesz wszystko - zauważył Pete.
- Owszem. Wam, chrześcijanom, nie wiedzie się najlepiej w ostatnich czasach - mówił dalej - dlatego w takim miejscu jak Charlottesville, Utah, na wagę złota jest każdy nawrócony. Mam rację?
- Trudno zaprzeczyć - przyznał Pete.
- Tak więc zostałeś wysłany przez przełożonego, by opiekować się katechumenem, czuwać, aby nic mu się nie stało, kiedy będzie kończył robotę dla konkurencji.
- Rzeczywiście chcę go odszukać i chronić - powiedział Pete.
- A przedmiot jego poszukiwań? Czy interesuje cię ten, kogo polecono mu namalować?
- Ach, czasem zastanawiam się, czy ten człowiek jeszcze żyje - odparł Pete.
- Człowiek? - zdziwił się Schuld. - Jeszcze go tak nazywacie?
- No cóż, w przeciwieństwie do naszych rywali, nie widzę dla niego żadnej większej roli.
- Nie mówiłem o teologii - powiedział Schuld. - Zwróciłem tylko uwagę na fakt, że nazywacie człowiekiem kogoś, kto utracił wszelkie prawa do tego miana. W porównaniu z nim Adolf Eichmann był ministrantem. Mówimy o bestii, która zniszczyła niemal cały świat.
- Nie mogę zaprzeczyć temu faktowi, ale trudno mi go osądzać. Nie znam jego intencji, motywów.
- Rozejrzyj się dookoła. W jakimkolwiek czasie. W jakimkolwiek miejscu. Skutki jego działania widoczne są w każdej fazie istnienia. Mówiąc krótko i bez ogródek, jest on nieludzką bestią.
Pete kiwnął głową.
- Możliwe - rzekł. - Jeśli on rzeczywiście zdawał sobie sprawę z tego, co robi, to, jak sądzę, był czymś niewypowiedzianym.
- Spróbuj zatem powiedzieć Carleton Lufteufel. Da się wypowiedzieć, prawda? Nie ma teraz na ziemi ani jednej żywej istoty, która nie cierpiałaby z jego powodu. Zadany przez niego ból dosięgnął wszystkiego: to morze smutku, kontynent rozpaczy. Został naznaczony od dnia, w którym podjął swoją decyzję.
- Słyszałem, że myśliwi są najemnikami i nie polują z powodu przekonań.
- Uprzedzasz moje słowa, Pete. Nie powiedziałem, że on jest moją zwierzyną.
Pete zachichotał, a za nim i Schuld.
- Nadeszła jednak szczęśliwa chwila, pragnienia i okoliczności idą w parze - dokończył Schuld.
- W takim razie dlaczego szukasz Tibora? - spytał Pete. - Nie rozumiem.
- Bestia jest czujna - odparł myśliwy. - Nie sądzę jednak, by specjalnie obawiał się fokomelusa.
- Zaczynam rozumieć.
- Tak. Zaprowadzę go do niego. Tibor dostanie swoją podobiznę, a ja swoją ofiarę.
Pete zadrżał. Sytuacja stawała się coraz bardziej skomplikowana, ale w ostateczności mogła obrócić się na jego korzyść.
- Czy masz zamiar załatwić to szybko i sprawnie? - spytał.
- Nie - odparł Schuld. - Moim zadaniem jest dopilnować, by stało się wręcz odwrotnie. Widzisz, otrzymałem zlecenie od ogólnoświatowej policji, która od lat poszukuje Lufteufla... tylko z tego powodu.
- Rozumiem - rzekł Pete. - Nieomal żałuję, że cię o to spytałem. Prawie...
- Mówię ci o tym wszystkim, gdyż łatwiej mi będzie, jeśli jeden z was będzie poinformowany. Co do Tibora, to należy on do Sług Gniewu; być może pozostaje jeszcze pod ich wpływem. Ty zaś reprezentujesz obóz przeciwny. Rozumiesz, o co mi chodzi?
- Innymi słowy, pytasz, czy będę z tobą współpracował?
- Tak. A będziesz?
- Nie sądzę, bym potrafił powstrzymać kogoś takiego jak ty.
- To nie jest odpowiedź na moje pytanie.
- Wiem. - Cholera! Szkoda, że nie mogę porozmawiać z doktorem Abernathym, ale teraz nie ma możliwości porozumienia się z nim. Tym razem sam muszę decydować. Nie wolno pozwolić Tiborowi na spotkanie z Lufteuflem. Musi być jakiś sposób, by go powstrzymać. Muszę go znaleźć, wtedy pozwolę Schuldowi, żeby zrobił swoje. - Dobra, Jack. Zgadzam się.
- Świetnie - odparł Schuld. - Wiedziałem, że się zgodzisz.
Poczuł potężną dłoń, która na moment zacisnęła się na jego ramieniu. W tej samej chwili poczuł się uwięziony między kamieniem i gwiazdami.

15

Kolejny dzień wylewał się na świat: ptasie popiskiwania, najpierw pytające, potem już bardziej pewne; rosa niczym oddech na szkle, opadająca powoli, aż zupełnie zanikła; kolorowe pasma sunące na wschód, blednące coraz bardziej, błękit; Tibor - na wpół roztopiona woskowa lalka - wciśnięty w siedzenie unieruchomionego wózka; u jego boku pies, obserwujący z postawionymi uszami budzący się świat.
Ziewnięcie, mrugnięcie, niejasne wspomnienie. Tibor napiął i rozluźnił mięśnie barków. Gimnastyka izometryczna. Napinanie. Rozluźnianie. Relaks.
- Dzień dobry, Toby. Mamy kolejny dzień. Ten pewnie będzie decydujący. Dobry z ciebie pies. Cholernie dobry. Najlepszy, jakiego kiedykolwiek miałem. Teraz możesz już iść. Upoluj sobie jakieś śniadanie, jeśli potrafisz. Tylko tak możesz przeżyć.
Toby zeskoczył z wózka, wysikał się pod drzewem, po czym okrążył wózek, obwąchując ziemię. Tibor uruchomił prostownik i przystąpił do swoich bardzo uproszczonych ablucji.
Chyba powinienem spróbować jeszcze raz użyć głośnika, pomyślał. Boję się jednak. Naprawdę się boję. W nim moja ostatnia nadzieja. Nic mi już nie zostanie, jeśli i on mnie zawiedzie.
Wahał się. Przesunął wzrokiem po drzewach i niebie.
Sójka? Czy jej szukam?, zastanawiał się. Sam nie wiem, czego szukam. Chyba się nie obudziłem na dobre. Toby pobiegł w krzaki. Ciekawe, czy go jeszcze kiedyś zobaczę? Mogę już nie żyć, kiedy wróci. Trudno powiedzieć... Dość tego! W porządku. Dobrze by było wypić filiżankę kawy. Och, jak dobrze. Ostatnia filiżanka... No, już dobrze! Spróbuję głośnika.
Podniósł go, włączył i zawołał:
- Halo! Tu mówi Tibor McMasters. Miałem wypadek. Mój wózek został unieruchomiony. Nie mogę się ruszyć. Jeśli ktokolwiek mnie słyszy, niech mi pomoże. Słyszycie mnie? Możecie mi pomóc? Jest tam kto?
Cisza. Odczekał około piętnastu minut i spróbował jeszcze raz. Znowu nic.
Kolejne trzy próby. Kolejne kwadranse zamieniły się w godzinę. Wrócił Toby, porozmawiał o czymś z krową i położył się w cieniu.
Bardzo słabo... Czy był to krzyk, czy może tylko złudzenie - mieszanina odgłosów natury oraz nadziei i strachu?, wołanie jakiegoś zwierzęcia?
Zaczął się pocić, próbując przebić się przed odgłosy natury i usłyszeć to jeszcze raz.
Toby zaskomlał.
Odwróciwszy się, Tibor zobaczył, że pies stoi wpatrzony nieruchomo w tył, gdzie były jego ślady; ciało miał napięte, uszy postawione.
Włączył głośnik i podniósł go ponownie.
- Halo! Halo! Tutaj! Jestem w pułapce! Zepsuł mi się wózek! Mówi Tibor McMasters! Miałem wypadek! Słyszycie mnie?
- Tak! - Odpowiedź odbiła się echem od wzgórz. - Idziemy!
Tibor zaczął się śmiać. Oczy miał wilgotne. Zachichotał. W tym momencie wydało mu się, że kątem oka dostrzegł sójkę śmigającą między drzewami, ale nie miał pewności.
- Jeszcze zakończymy naszą Pielg, Toby - powiedział. - Uda się nam, zobaczysz.
Minęło dziesięć minut, zanim Pete Sands i Jack Schuld wyłonili się zza zakrętu ścieżki. Toby położył uszy i zawarczał, przyczajony przy wózku.
- W porządku, Toby - uspokoił Tibor. - Znam jednego z nich. Przyszedł tutaj z chrześcijańskich pobudek. Dzisiaj będzie pomocnym samarytaninem, a potem moją strażą. Potrzebuję go. Płacę każdą cenę.
- Tibor! - zawołał Pete. - Jesteś ranny?
- Nie, tylko wózek się zepsuł - odpowiedział. - Odpadło koło.
Podeszli bliżej.
- Widzę koło - powiedział Pete. Spojrzał na swojego towarzysza. - Przedstawiam ci Jacka Schulda. Spotkałem go wczoraj na szlaku. A to jest Tibor McMasters, wielki artysta.
- Nie mogę uścisnąć ci dłoni - powiedział. Schuld uśmiechnął się.
- Za to ja przyłożę swoją do twojego koła. Założymy je w mig. Pete ma smar.
Schuld wszedł w krzaki, gdzie leżało koło. Postawił je i potoczył do wózka.
Sprężysty, pomyślał Tibor. Zgodziłby się z tym każdy, kto - tak jak on - dokładnie studiował ruchy osób nieokaleczonych. Czego on chce?
Toby warknął, kiedy Schuld toczył koło do wózka.
- Spokój, Toby! Odejdź teraz! Oni mi pomagają - powiedział Tibor.
Pies wycofał się kilka kroków i usiadł, przyglądając się. Pete przyniósł smar.
- Będziemy musieli podnieść wózek - powiedział. - Nie wiem...
- Ja go podniosę - zaofiarował się Schuld.
- Zdaje się, że powinienem spytać, co robisz w tych stronach - rzekł, kiedy mężczyźni pracowali.
Pete spojrzał na niego i uśmiechnął się, wzdychając.
- No wiesz - odparł. - Wyruszyłeś wcześniej, ponieważ nie chciałeś, bym pojechał z tobą. W porządku. Tylko że ja musiałem pójść za tobą, przewidywałem, że może się zdarzyć coś takiego jak to. - Wskazał na wózek.
- W porządku - odpowiedział Tibor. - Nie będę zaprzeczał, że jestem ci wdzięczny. Dzięki, że przyszedłeś.
- Czy mam przez to rozumieć, że mogę się przydać w dalszej części podróży?
Tibor zachichotał.
- Powiedzmy, że nie będę miał nic przeciwko twojej obecności.
- To chyba wystarczy.
Pete powrócił do pracy.
- Gdzie spotkałeś pana Schulda?
- Uratował mnie w czasie spotkania z przedłużeniem Wielkiego K.
- Przydatny towarzysz.
Schuld roześmiał się; w tej samej chwili Tibor poczuł wstrząs, gdyż Schuld wpełzł pod wózek i uniósł go na ramionach.
- Jack Schuld rzeczywiście jest przydatny - powiedział. - O, tak - dodał. - Załóż koło na piastę, Pete.
Chyba powinienem czuć się szczęśliwy; znowu jestem z ludźmi, pomyślał Tibor, po tym, co ostatnio przeżyłem. A jednak...
- Dobrze - powiedział Pete. - Możesz opuścić.
Schuld opuścił wózek i wyszedł spod niego; Pete zaczął dokręcać nakrętkę.
- Jestem ogromnie wdzięczny - rzekł Tibor.
- Nie ma o czym mówić - odparł Schuld. - Cieszę się, że mogłem pomóc. Twój przyjaciel powiedział mi, że jesteś na Pielg.
- Zgadza się. Stanowi ona część zlecenia...
- Wiem, o tym też mi mówił. Masz zamiar dopaść gdzieś starego Lufteufla, żeby namalować go na fresku. Rzecz warta zachodu. Jesteś chyba na dobrej drodze.
- Masz o nim jakieś wiadomości?
- Tak sądzę. Wiesz, krążą różne pogłoski. Dużo podróżuję i zawsze mam uszy otwarte. Niektórzy twierdzą, że mieszka w miasteczku na północy. Nie, nie widać go stąd. Posuwając się tym szlakiem, dotrzesz do osady. Mówią, że tam mieszka.
- Wierzysz pogłoskom?
Schuld potarł ciemną brodę i zamyślił się na chwilę.
- Moim zdaniem szansę są duże - powiedział. - Tak. On tam może być.
- Nie wydaje mi się, by występował pod swoim prawdziwym nazwiskiem - rzekł Tibor. - Pewnie zmienił też wygląd.
Schuld skinął głową.
- Zgadzam się.
- Wiesz coś o tym?
- O nowym nazwisku? Nowym wyglądzie? Słyszałem, że teraz jest wegetarianinem, mieszka w przerobionym bunkrze przeciw opadom radioaktywnym razem z niedorozwiniętą dziewczynką.
- Czy ten schron znajduje się w samym mieście?
- Nie. Na jego peryferiach. Mówią, że łatwo go przeoczyć. Pete westchnął i wstał. Zerwał garść liści i zaczął wycierać w nie dłonie. Resztę wytarł w spodnie.
- No, jeśli cię popchniemy, a ty popędzisz krowę, chyba uda nam się wyjechać na szlak. Później zobaczymy, jak trzyma się koło. Pomożesz, Jack?
Schuld obszedł wózek i ustawił się z tyłu.
- W porządku - powiedział Pete.
- Gotowe.
- Pchajcie!
- Wio! - powiedział Tibor.
Wózek zatrzeszczał, zatoczył się do przodu, do tyłu i znowu do przodu, posuwając się wzdłuż rowu. Minutę później był już z powrotem na szlaku.
- Spróbuj teraz - rzekł Pete. - Sprawdź, jak koło kręci się na równym.
Tibor uruchomił wózek.
- Lepiej - powiedział. - Czuję wyraźnie. O wiele lepiej.
- To dobrze.
Ruszyli dalej tym samym szlakiem, który wił się między wzgórzami.
- Jak daleko idziesz? - spytał Tibor Schulda.
- Spory kawałek - odparł mężczyzna. - Przejdę przez miasteczko, o którym mówiliśmy. Do tego miejsca możemy iść razem.
- Tak. Znajdziesz trochę czasu, żeby mi pokazać to miejsce?
- Siedzibę Lufteufla? Spróbuję. Pokażę ci, gdzie moim zdaniem można go znaleźć. Widzisz, chcę pomóc.
- O, tak, okazałbyś się bardzo pomocny - powiedział Tibor. - Jak myślisz, kiedy tam dotrzemy?
- Może jutro.
Tibor pokiwał głową.
- Co naprawdę o nim myślisz? - spytał.
- Dobre pytanie - odparł myśliwy. - Wiedziałem, że zadasz je prędzej czy później. Co o nim myślę? - Pociągnął się za nos, potem przeczesał włosy palcami. - Dużo podróżowałem - zaczął - i zwiedziłem kawał świata, przedtem i teraz. Przeżyłem czas zniszczenia. Widziałem, jak umierają miasta, więdną wsie. Widziałem, jak na ziemię opada szarość. Dawniej można było znaleźć jeszcze trochę piękna. Miasta były brudnym piekłem, lecz w pewnych momentach - w chwili przybycia lub wyjazdu - patrząc na nie nocą z okna samolotu przy bezchmurnym niebie, kiedy były oświetlone, człowiek gotów był nieomal przywołać wizję świętego Augustyna. Może Urbi et orbi, na krótką chwilę. Kiedy w pogodny dzień wyjechałeś z miasta, tonąłeś w zieleni i brązach skropionych całą gamą pozostałych kolorów, wdychałeś czyste powietrze, słuchałeś szemrzącej wody... lecz nadszedł ten dzień. Gniew spadł na ziemię. Grzech, wina, kara? Maniackie psychozy zbiorowisk, które zwykliśmy nazywać państwami, instytucjami, systemami - władze, trony, podboje; wszystko, co nieustannie miesza się z ludźmi i wynurza spośród nich? Nasza ciemność uzewnętrzniona, widoczna? Jakkolwiek by na to spojrzeć, jedno jest pewne: punkt krytyczny został osiągnięty. Nadszedł gniew. Dobrzy, źli, piękni, ciemność, miasta, kraje - cały świat - wszystko przez moment znalazło swoje odbicie w uniesionym mieczu. Dłonią, w której spoczywał, była dłoń Carletona Lufteufla. W chwili kiedy ostrze zbliżyło się do naszego serca, nie była to dłoń ludzka, lecz dłoń Deus Irae, samego Boga Gniewu. To, co jeszcze trwa, istnieje z jego przyzwolenia. Oto religia, która mogłaby mieć jeszcze jakikolwiek sens, jedyne wiarogodne credo. Cóż innego można by zbudować na podobnych wydarzeniach? Oto, jakim widzę Carletona Lufteufla i dlaczego uważam, że powinien zostać uwieczniony w dziele sztuki. Oto, dlaczego gotów jestem wskazać ci miejsce, w którym przebywa.
- Rozumiem - powiedział Tibor, oczekując reakcji Pete’a, lecz nie doczekał się. - To brzmi sensownie - odezwał się po chwili, częściowo po to, by zdenerwować Pe-te’a. - Najwięksi malarze Renesansu próbowali namalować tego drugiego. Żaden jednak nie widział swojego modela, żaden nawet na chwilę nie ujrzał Boga. Ja tego dokonam i kiedy ludzie zobaczą mój obraz, będą wiedzieli, że go widziałem, i będzie to prawdą. Powiedzą: „Tibor McMasters zobaczył i przedstawił to, co zobaczył”.
Schuld uderzył dłonią w krawędź wózka i cmoknął.
- Już niedługo - powiedział. - Niedługo.

Tamtego wieczoru, kiedy zbierali chrust na ognisko, Pete powiedział do Schulda:
- Jest twój. No wiesz, mówię o tym, jak mu naopowiadałeś o Lufteuflu uwiecznionym w dziele sztuki wykonanym jego ręką.
- Pycha - odparł Schuld. - To nie było trudne. Skierowałem jego myśli na niego samego, zamiast na mnie. Teraz jestem częścią jego Pielg: przewodnikiem. Porozmawiam z nim jeszcze dzisiejszego wieczoru na osobności. Może pójdziesz na krótki spacer po kolacji...?
- Oczywiście.
- Kiedy skończę, pozbędzie się wszelkich wątpliwości co do mojej szczerości, jeśli jeszcze jakieś ma. Wszystko powinno pójść gładko.
Precyzja i wyczucie potrzebne do wyregulowania termostatu albo rozrusznika serca, pomyślał Pete; tak, tego potrzeba, by zostać myśliwym: wyczucia rytmu rzeczy, by zapanować nad nimi. Wszystko idzie dobrze. Tibor nie może jednak naprawdę zobaczyć Lufteufla...
- Wierzę ci - rzekł Pete. Po chwili dodał: - Nie wiem dokładnie, jak to ująć, więc spytam wprost: Czy któraś z dwu religii związanych z naszą sprawą coś dla ciebie znaczy?
Potężny kij trzasnął w dłoniach Schulda.
- Nie - odpowiedział.
- Oczekiwałem innej odpowiedzi, ale chciałem mieć jasność. Jak wiesz, jedna z nich nie jest mi obojętna.
- To zrozumiałe.
- Chodzi mi o to, że my, chrześcijanie, nie będziemy się zbytnio cieszyć z tego, że Lufteufel zostanie uwieczniony na fresku.
- Fałszywa religia, fałszywy bóg, tak to ujmujecie. A zatem, czy nie jest wam wszystko jedno, co oni sobie powieszą w kościele?
- Coś takiego doda im siły - wytłumaczył Pete. - Posiadanie rzeczywistego obrazu - tak jak oni go zobaczą - da im nawet coś więcej. Nazwij to maną. Gdybyśmy znaleźli nagle kawałek prawdziwego Krzyża, fakt ten z pewnością wzmógłby nasz zapał, dodał werwy naszym działaniom. Nie jest ci zapewne obce podobne zjawisko. Możesz to nazwać natchnieniem.
Schuld roześmiał się.
- Oni uznają za prawdziwe wszystko, co Tibor namaluje. Rezultat będzie taki sam.
Chce, żebym wyznał, iż wierzę w Boga Gniewu i że boję się go, pomyślał Pete. Nie zrobię tego.
- W takim razie zależałoby nam na tym, żeby nie był to Lufteufel - powiedział Pete.
- Dlaczego?
- Ponieważ musielibyśmy patrzeć na to jako na bluźnierstwo, urąganie Bogu. Ubóstwialiby wtedy nie jakiegoś człowieka, lecz człowieka odpowiedzialnego za wszystkie nasze nieszczęścia, człowieka, którego ty sam nazwałeś nieludzkim potworem.
Schuld złamał kolejny patyk.
- Tak, oczywiście - przyznał. - On nie zasługuje nawet na godziwą dziurę w ziemi, a co dopiero na uwielbienie. Rozumiem cię. Co zatem proponujesz?
- Użyj nas jako zasłony - zaproponował Pete. - Wytrop go, jak zaplanowałeś. Zbliż się na tyle blisko, by nie mieć wątpliwości, a potem powiedz Tiborowi, że się pomyliłeś. On nie jest człowiekiem. Nasze drogi się rozejdą. My pójdziemy dalej. Ty zostaniesz albo oddzielisz się od nas i zawrócisz - jak ci będzie wygodniej - i zrobisz swoje. W ten sposób Lufteufel zostanie usunięty.
- Co zrobisz później?
- Nie wiem. Pójdziemy dalej. Może wytropimy jakiegoś sobowtóra. Nie wiem. Przynajmniej Carleton Lufteufel zostanie wyeliminowany.
- A więc to jest prawdziwy powód, dla którego przybyłeś tutaj? Nie obrona Tibora?
- Brałem to trochę pod uwagę, podejmując decyzję.
Schuld ponownie się roześmiał.
- Ciekawe, jak daleko gotów jesteś się posunąć, by upewnić się, że Tibor go nie zobaczy. Czy użyłeś przemocy?
Pete złamał patyk.
- Ty to powiedziałeś - odparł. - Nie ja.
- A zatem wykonując swoje zadanie, mogę wam wyświadczyć przysługę - powiedział Schuld.
- Być może.
- Szkoda, że nie wiedziałem o tym wcześniej. Jeśli ktoś ma pracować dla dwóch panów, mógłby przy okazji wytargować dwie niezłe zapłaty.
- Chrześcijanie są spłukani - odrzekł Pete - ale będę pamiętał o tobie w moich modlitwach.
Schuld klepnął go po ramieniu.
- Lubię cię, Pete - powiedział. - Dobra. Zrobimy tak, jak chcesz. Tibor nic nie musi wiedzieć.
- Dzięki.
Kiedy wracali, Pete zastanawiał się, jaka jest główna sprężyna. Czy chodzi o pieniądze, które ci płacą, myśliwcze? Nienawiść? A może jeszcze coś innego?
Rozległo się gwałtowne skomlenie. Schuld kopnął Toby’ego, który pojawił się przed nim warcząc. Mógł to być przypadek, lecz Schuld powiedział:
- Cholerny pies! Nienawidzi mnie!

16

Wykorzystując światło księżyca, Pete Sands zainstalował swój odbiornik na małej polance, oddalonej prawie ćwierć mili od obozowiska.
Bardzo sprytnie, pomyślał, kiedy sam Schuld zaproponował, by poszedł na spacer.
Podłączył słuchawkę i włączył nadajnik.
- Doktorze Abernathy - powiedział, podnosząc mikrofon. - Mówi Pete Sands. Halo?
Po paru trzaskach rozległ się głos:
- Cześć, Pete. Mówi Abernathy. Jak leci?
- Zlokalizowałem Tibora - powiedział Pete.
- Czy on wie, że tam jesteś?
- Tak. Teraz podróżujemy razem. Jestem w pobliżu naszego obozowiska.
- A zatem połączyliście się. Jakie masz plany?
- Są dość skomplikowane - relacjonował Pete. - W całej sprawie uczestniczy jeszcze ktoś trzeci, facet o nazwisku Jack Schuld. Spotkałem go wczoraj. Właściwie to uratował mi życie. Zdaje się, że jest dość dobrze zorientowany, jeśli chodzi o miejsce pobytu Lufteufla. Zaproponował, że nas do niego zaprowadzi. Może dotrzemy tam już jutro. - Pete uśmiechnął się, słysząc po drugiej stronie gwałtowny oddech. Mówił dalej: - Zawarłem z nim umowę. Nie pokaże go Tiborowi. Powie, że się pomylił. Zostawimy prawdziwego Lufteufla i pójdziemy dalej.
- Zaczekaj, Pete. Czegoś tu nie rozumiem. Przede wszystkim po co tyle zawiłości? Po co w ogóle z nim iść?
- No cóż - mruknął Pete. - On odda mi tę przysługę w zamian za nasze towarzystwo.
- Pete, czegoś mi chyba nie powiedziałeś. To nie ma sensu. Chodzi o coś więcej.
- No dobra. On jest płatnym mordercą. Przybył tutaj, by zabić Lufteufla. Uważa, że będzie się wydawał mniej podejrzany, jeśli będzie podróżował w towarzystwie impa.
- Pete! W ten sposób przykładasz rękę do zbrodni!
- Niezupełnie. Nie pochwalam morderstwa. Rozmawialiśmy już o tym wcześniej. Może on nawet robi to legalnie - jako wykonawca wyroku. Jest na służbie jakiejś organizacji policyjnej - tak przynajmniej twierdzi, a ja mu wierzę. W każdym razie nie potrafiłbym go powstrzymać. Wiedziałbyś, o czym mówię, gdybyś mógł mu się dobrze przyjrzeć. Myślałem, że się ucieszysz, kiedy ci powiem, że...
- Ma zginąć człowiek. Pete, ani trochę mi się to nie podoba.
- W takim razie czekam na propozycje.
- Czy jesteś w stanie uwolnić się od tego Schulda? Nie moglibyście z Tiborem wymknąć się nocą i podróżować dalej we dwójkę?
- Za późno. Tibor nie zechce współpracować ze mną, jeśli nie podam mu niezwykle ważnego powodu, a ja nie potrafię tego uczynić. On wierzy, że Schuld może mu wskazać tego człowieka. W każdym razie o ucieczce nie ma mowy. Schuld jest zbyt czujny. On jest myśliwym.
- Czy myślisz, że udałoby ci się ostrzec Lufteufla, kiedy już do niego dotrzecie?
- Nie - powiedział Pete. - Nie teraz, kiedy ułożyłem wszystko tak, że Tibor wcale go nie zobaczy albo tylko przez chwilę, nie wiedząc, na kogo patrzy. Nie podejrzewałem, że tak to przyjmiesz.
- Próbuję uchronić cię przed okazją do grzechu.
- Ja tego tak nie widzę.
- Prawdopodobnie grzechu śmiertelnego.
- Mam nadzieję, że nie. Zdaje się, że dalej będę musiał improwizować. Dam ci znać, co się dzieje.
- Zaczekaj, Pete! Posłuchaj! Spróbuj znaleźć jakiś sposób, żeby pozbyć się tego Schulda najszybciej, jak to możliwe. Gdyby nie on, nie znalazłbyś się nigdy nawet w pobliżu Lufteufla. Nie będziesz ponosił odpowiedzialności za czyny Schulda, dopóki nie przyłożysz do tego ręki. Zarówno praktycznie, jak i moralnie jesteś w lepszej sytuacji niż on. Wymknij się! Uciekaj od niego!
- I miałbym zostawić Tibora?
- Nie, zabierz Tibora z sobą.
- Wbrew jego woli? Mam go porwać?
Zapadła cisza, po chwili rozległy się krótkie trzaski.
- Nie wiem, jak masz to zrobić - odezwał się wreszcie. - To twój problem. Musisz znaleźć jakiś sposób.
- Zobaczę, co się da zrobić - odparł Pete - chociaż nie wygląda to zbyt obiecująco.
- Będę się dalej modlił - odparł doktor Abernathy. - Kiedy znowu się odezwiesz?
- Myślę, że jutro wieczorem. W ciągu dnia chyba nie uda mi się połączyć.
- Dobrze. Będę czekał. Dobranoc.
- Dobranoc.
Trzaski umilkły, słychać było tylko ćwierkanie świerszczy. Pete rozmontował nadajnik.

- Tibor - powiedział Schuld, grzebiąc w ogniu. - Tibor McMasters w drodze do nieśmiertelności.
- Słucham? - spytał Tibor. Od pewnego czasu siedział wpatrzony w płomienie, przypominając sobie twarz dziewczyny o nazwisku Fay Blaine, która kiedyś okazała mu coś więcej niż tylko sympatię. Gdyby on zostawił mi ręce i nogi, myślał, mógłbym wrócić i powiedzieć jej, co naprawdę czuję. Mógłbym trzymać ją w ramionach, dotykać dłońmi jej włosów, rzeźbić jej postać niczym rzeźbiarz. Myślę, że by mi pozwoliła. Byłbym jak inni mężczyźni. Ja...
- Słucham?
- Nieśmiertelność - powtórzył Schuld. - To coś lepszego niż dzieci, gdyż one potrafią rozczarować, zawstydzić, zranić rodziców. Malarstwo natomiast jest wnukiem natury spowinowaconym z Bogiem.
- Nie rozumiem - powiedział Tibor.
- Chociaż poeta jest równie wolny w swojej twórczości jak malarz, to jednak jego dzieło nie daje ludziom takiej satysfakcji jak obrazy - mówił Schuld. - Jest tak dlatego, że poeta opisuje słowem kształty, działania, miejsca, natomiast malarz przedstawia ich rzeczywiste podobieństwa. Powiedz mi, co jest bliższe realnemu człowiekowi: jego imię czy jego wizerunek. Imię brzmi różnie w różnych krajach, lecz jego wizerunek może zmienić tylko śmierć.
- Chyba wiem, o co ci chodzi - powiedział Tibor.
- „...I jest to prawdziwa wiedza oraz prawdziwe dzieło natury”. To słowa Leonarda da Vinci, zapisane w jednym z jego notatników. Słuszne słowa. Doskonale pasują do obecnej sytuacji. Będą o tobie pamiętać, Tiborze McMasters, nie dla jakiejś tam mazaniny przedstawiającej nędzne wariacje DNA, usmarkanych urwisów pełznących ku krawędzi wieczności, na których utknąłeś. Będą o tobie pamiętać z powodu wysiłku stworzenia wizerunku - nieśmiertelnego podobieństwa konkretnej postaci. Staniesz się ojcem wizji, która wznosi się ponad naturę, która przewyższają, ponieważ jest boska. Spośród wszystkich ludzi ty właśnie zostałeś wybrany do nieśmiertelności.
Tibor uśmiechnął się.
- Obarczono mnie dość dużą odpowiedzialnością - rzekł.
- Jesteś bardzo skromny - powiedział Schuld. - I dość naiwny. Czy sądzisz, że zostałeś wybrany dlatego, że byłeś najlepszym malarzem w mieście, a KOT-owie potrzebowali kresku? Nie, chodzi o coś więcej. Czy uwierzysz, że Charlottesville, Utah, zostało wybrane, by przyjąć kresk, zanim jeszcze stało się twoim domem? Czy uwierzysz, że twoje miasto zostało wybrane dlatego, że ty jesteś dzisiaj największym artystą?
Tibor odwrócił się i spojrzał na niego uważnie.
- Ojciec Handy nigdy o niczym takim nie wspominał - odrzekł.
- On otrzymuje polecenia, podobnie jak ci, którzy mu je wydają.
- Znowu się pogubiłem - powiedział Tibor. - Skąd mógłbyś wiedzieć o takich rzeczach?
Schuld uśmiechnął się; patrzył na niego z lekko uniesioną głową i nieco przymkniętymi powiekami, jego twarz wydawała się pulsować w blasku ognia.
- To ja wydałem pierwsze polecenie - oświadczył. - Chciałem, byś został moim artystą. Ja jestem głową Sług Gniewu, doczesnym ojcem prawdziwej religii Deus Irae.
- Mój Boże! - zdumiał się Tibor.
- Tak - powiedział Schuld. - Z oczywistych powodów czekałem aż do tej chwili, aby ci o tym powiedzieć. Nie chciałem się ujawniać w obecności Pete’a Sandsa.
- Czy Schuld to twoje prawdziwe nazwisko? - spytał Tibor.
- Nazwisko człowieka brzmi różnie w różnych krajach. Niech będzie Schuld. Przyłączyłem się na tym etapie twojej Pielg, gdyż pragnę osobiście dopilnować, byś odnalazł właściwego człowieka. Pete niewątpliwie będzie próbował cię zmylić. Otrzymał swoje rozkazy. Ja dopilnuję, żebyś nie został wywiedziony w pole. Wskażę ci Lufteufla we właściwym czasie. Stary Kościół w żaden sposób nie potrafi temu zapobiec. Chcę, byś o tym wiedział.
- Wyczuwałem w tobie coś niezwykłego - przyznał Tibor. Rzeczywiście tak było, pomyślał. Tego jednak się nie spodziewałem. Niewiele wiem o hierarchii Kościoła Sług Gniewu, tyle tylko, że istnieje. Zawsze sądziłem, że pomysł kresku był decyzją władz lokalnych, że chodziło jedynie o dekorację wnętrza. Muszę przyznać, że to wszystko ma sens, kiedy się nad tym zastanowić. Lufteufel stanowi centrum religii. Wszystko, co jest z nim bezpośrednio związane, przyciągnie uwagę na najwyższych poziomach. Ten oto Schuld jest szefem. Jeśli miał się kiedykolwiek pojawić, to wybrał najlepszą chwilę. Nikt inny nie mógłby wiedzieć, nie wiedziałby, nie podałby takiego powodu, nie zgrał wszystkiego lepiej. Wierzę mu. - Wierzę ci - powiedział Tibor. - W jakiś sposób to mnie przytłacza. Dziękuję za zaufanie. Postaram się go nie zawieść.
- Nie zawiedziesz - rzekł Schuld. - Dlatego zostałeś wybrany. Powiem ci już teraz, że do spotkania może dojść zupełnie nieoczekiwanie. Obecność Pete’a jest nieodzowna. Od tej chwili musisz być przygotowany na to, by zarejestrować to, co ci wskażę - w każdym momencie.
- Będę miał aparat w pogotowiu - powiedział Tibor, uruchamiając wysięgnik i przenosząc aparat w nowe miejsce. - Podobnie jak i oczy, mam je zawsze otwarte.
- Dobrze. Na razie nie wymagam niczego więcej. Kiedy już uchwycisz wizerunek, ani Pete, ani cały Kościół już ci go nie odbiorą. Kresk powstanie, tak jak zaplanowano.
- Dziękuję - rzekł Tibor. - Sprawiłeś, że czuję się szczęśliwy. Mam nadzieję, że Pete nie przeszkodzi...
Schuld wstał i uścisnął mu ramię.
- Lubię cię - powiedział. - Nie obawiaj się. Wszystko zaplanowałem.

Pakując swój sprzęt, Pete myślał o tym, co powiedział doktor Abernathy, a także o Schuldzie i Carletonie Lufteuflu.
Przecież nie może tak po prostu powiedzieć mi, żebym zabił Lufteufla, choć wie, że rozwiązałoby to nasz problem. Nie wolno mu pominąć milczeniem zamiarów Schulda w tej kwestii, skoro już o nich usłyszał. Ten cholerny dylemat prowadzi do podstawowego paradoksu kochania wszystkich, nawet ludożercy, który ma zamiar cię pożreć. Logicznie biorąc, jeśli nic nie zrobisz, umrzesz, a on zrobi to, co chciał. Jeśli jedynie ty wyznajesz podobną filozofię, to umrze ona wraz z tobą. Jeśli jest z tobą jeszcze kilku, no cóż, dostanie ich ł filozofia także umrze. Szlachetny ideał caritas odchodzi ze świata. Jeśli zabijemy, by jej bronić, wtedy zdradzimy ideał. Teraz przypomina to bardziej Zen: Nic nie rób, a niszczyciel odejdzie. Zrobisz coś i zniszczysz filozofię. Jesteś jednak zobowiązany ją zachować. Jak? Odpowiedź powinna być pewnie taka, że jest to prawo boskie i tak czy inaczej zostanie objawione. Łamię sobie głowę, zastanawiając się, czy nie zaprzestać wysiłków. Później jednak odnajduję ziarno wiedzy. Chrześcijanie wyraziliby to tak: moja wola zostaje poddana szczególnej próbie i zostaję obdarowany wyjątkową łaską, choć w tej chwili wcale tego nie czuję. Mam raczej wrażenie, że walę głową o ścianę, której nie da się rozbić. W rzeczywistości nie chcę zabić Lufteufla. Nikogo nie chcę zabić, i to nie z przyczyn teologicznych, ale zwykłych humanitarnych pobudek. Nie lubię sprawiać bólu. Jeśli ten sukinsyn wciąż żyje, to on sam spowodował już dość cierpienia. Sam nie wiem. Nie obchodzi mnie, czy wiem. Poza tym jestem wrażliwy.
Pete zarzucił na ramię plecak i opuścił polankę.
Idąc, zastanawiał się, gdzie podziała się w tym wszystkim caritas, którą powinien wyznawać. Nie ma jej tutaj zbyt wiele. Czy potrafię kochać Carletona Lufteufla - lub kogokolwiek - wychodząc z założenia, że to, kim są i co zrobili, nie ma znaczenia? Czy fakt samego istnienia jest wystarczający, by stali się tarczą dla strzały mojego uczucia? Byłaby to postawa godna Boga; jest ona, zapewne, esencją ideału, który każe nam okazywać więcej miłości. Nie wiem. Bywały chwile, choć krótkie, w których doznawałem podobnych uczuć. Co stanowiło ich istotę? Może biochemia? Szukanie ostatecznych przyczyn jest skazane na niepowodzenie. Pamiętam ten dzień, kiedy byłem z Lurine. „Co to jest ein Todesstachel?”, spytała wtedy, a ja opowiedziałem jej o żądle śmierci a potem o Boże poczułem że to nadchodzi przeszywa mój bok niczym metalowy bosak wbijający swój hak i och Panie doprowadzający moje ciało do agonalnego Totentanz i Lurine próbująca mnie powstrzymać i ja patrzący poprzez ziemię ku niebiosom wznoszącym się do Osób trzech wtedy które trzymały mnie i ku oczom które ujrzały och Lurine jądro moich poszukiwań i twoje pytanie tam tutaj i wszędzie nigdy nie słabnący ból i przeszywający niewypowiedzianą radość oraz szybkość kiedy znowu zabija w drewnianym sercu i noc och Wszyscy jestem tutaj choć nie prosiłem o to lecz ja...
Dostrzegł na tle ognia postacie Schulda i Tibora. Śmiali się i wyglądali na zadowolonych, co było chyba dobrą wróżbą. Poczuł, że coś ociera się o jego nogi. Spojrzawszy w dół, zobaczył Toby’ego. Wyciągnął rękę, by pogłaskać podniesiony łeb.

Alice trzymała lalkę, zawodząc nad nią. Kołysała się z nogi na nogę. Korytarz opadał łagodnie przed nią. Przykucnęła i położyła lalkę na ciężarówce. Popchnęła ją lekko i zabawka pojechała w dół tunelu. Roześmiała się, kiedy samochód się rozpędził. Gdy uderzył w ścianę i przewrócił się, krzyknęła przeraźliwie.
- Nie! Nie! Nie! Nie!
Podbiegła do lalki i podniosła ją.
- Nie - powiedziała. - Dzie dobrze.
Odwróciła ciężarówkę i ponownie posadziła na niej lalkę.
- Jedź! - powiedziała, popychając samochodzik.
Jej śmiech rozbrzmiewał, podczas gdy ciężarówka jechała, omijając pozostawione w korytarzu przeszkody, aż dotarła do skrzynki wypełnionej plastikowymi płytkami. Kiedy w nią uderzyła, lalka została wyrzucona na odległość kilkunastu stóp, a jej głowa odpadła i potoczyła się w dół korytarza.
- Nie! Nie!
Dysząc ciężko, chwyciła korpus lalki i popędziła za głową.
- Dzie dobrze - powiedziała, kiedy już ją podniosła. - Dzie dobrze.
Nie potrafiła jednak umocować głowy na swoim miejscu. Przyciskając mocno do ciała obie części, pobiegła do pokoju i otworzyła drzwi.
- Tatusiu! - zawołała. - Tatusiu! Tatusiu, napraw!
W pustym, ciemnym pokoju panował bałagan. Wspięła się na nie pościelone łóżko i usiadła na środku.
- Poszedł - powiedziała, tuląc lalkę. - Dzie dobrze. Proszę. Dzie dobrze.
Trzymała głowę tuż przy szyi lalki, patrząc na nią poprzez pryzmaty łez, ale nie wydawała z siebie żadnego dźwięku. Wydawało się, że w pozostałej części pokoju pociemniało.

Krowa zdrzemnęła się, zwiesiwszy głowę przy drzewie, do którego ją przywiązano. Tibor rozmyślał w swoim wózku. Gdzież jest to uniesienie? Moje marzenie, istota arcydzieła, dzieło mojego życia znajduje się prawie w zasięgu ręki. Byłbym jeszcze szczęśliwszy, gdyby on mi się nie ukazał i nie zrobił tego, co zrobił. Teraz, kiedy jestem pewien, że będę mógł odzwierciedlić go w swojej sztuce, moja radość nie jest już tak wielka. Jestem zagubiony jak mroczny, pusty dom, moje życie jest olbrzymie, dojrzało nieomal do eksplozji; jedyne, co mi pozostało, to strach i ambicja. Zamienić wszystko w kamień i gwiazdy - tak, muszę spróbować. Teraz będzie to trudniejsze, niż sądziłem. Że też ja wciąż mam siłę, że też mam jeszcze...
- Pete - powiedział, kiedy ten pojawił się w obozowisku w towarzystwie Toby’ego. - Udał się spacer?
- Tak - odparł Pete. - Przyjemna noc.
- Chyba mam jeszcze trochę wina - rzekł Schuld. - Może się napijemy i skończymy je?
- Dobrze.
Podawali sobie kolejno butelkę.
- Więcej już nie ma - powiedział, rzucając butelkę przez ramię między drzewa. - Chleb też się skończył. Kiedy nadejdzie ten dzień, gdy to powiesz, Pete? Co sprawiło, że wybrałeś taką karierę w tych czasach?
Pete wzruszył ramionami.
- Trudno powiedzieć. Oczywiście, nie chodziło o popularność. Dlaczego człowiek decyduje się na coś i pozwala, by zdominowało jego życie? Pewnie szuka pewnego rodzaju prawdy, może piękna...
- Nie zapominaj o dobroci - wtrącił Schuld.
- I jej także.
- Rozumiem. Akwinata oczyścił dla was Greków, więc Platon jest w porządku. Cholera, jeśli o tym mowa, to wy nawet ochrzciliście kości Arystotelesa, gdy tylko stwierdziliście, że jego myśli mogą się wam przydać. Gdyby tak zabrać greckich logików i żydowskich mistyków, niewiele by zostało.
- Dla nas mają jakieś znaczenie Męka Pańska i Zmartwychwstanie - powiedział Pete.
- W porządku. Zapomniałem o orientalnych religiach tajemnicy. Wiążą się z tym krucjaty, święte wojny oraz inkwizycja.
- Powiedziałeś swoje - odparł Pete. - Zmęczyły mnie już te dyskusje, ledwo potrafię sobie poradzić z własnymi myślami. Jak chcesz się kłócić, to wstąp do klubu dyskusyjnego.
Schuld roześmiał się.
- Tak, masz rację. Uwierz mi, nie chciałem cię urazić. Wiem, że twoja religia ma i tak dość wewnętrznych kłopotów. Nie ma sensu szukać nowych.
- O czym mówisz?
- Powiedział to wielki matematyk Eric Bell: „Wszystkie wyznania mają tendencję do dzielenia się na dwa odłamy, które z kolei dzielą się na dwie kolejne części i tak dalej, aż po pewnej skończonej liczbie pokoleń (którą łatwo obliczyć za pomocą logarytmów) w jakiejkolwiek religii - nieważne, ilu ma wierzących - liczba wyznań przewyższa liczbę wyznawców. Kolejne rozcieńczone wersje pierwotnego dogmatu sprawiają, że przypomina on przezroczysty gaz zbyt delikatny, by utrzymać wiarę w jakiejkolwiek ludzkiej istocie, nawet najmniejszej”. W każdej najmniejszej osadzie, jak świat długi i szeroki, istnieje inna wersja wiary.
Pete rozpromienił się.
- Jeśli rzeczywiście jest to prawo naturalne - powiedział - to dotyczy ono wszystkich wyznań. KOT-ów także dosięgnie ta sama plaga co nas. My jednak posiadamy doświadczenie dwóch tysięcy lat, które nam pomaga przetrwać. Stanowi to dla mnie pewną pociechę.
- Przypuśćmy jednak - rzekł Schuld - tylko przypuśćmy, że KOT-owie mają rację, a ty się mylisz. A jeśli dzięki boskiej interwencji prawo to zostanie dla nich zawieszone? Co wtedy?
Pete pochylił głowę, uniósł ją i uśmiechnął się.
- Jak mówią Arabowie: „Jeśli jest to wolą Boga, to przychodzi po to, by przeminąć”.
- Allaha - poprawił go Schuld.
- Ach, imię. Imiona brzmią różnie w różnych krajach.
- To prawda. Są też inne w różnych pokoleniach. Wystarczy kolejne pokolenie i wszystko może wyglądać inaczej, nawet sama istota.
- Możliwe - powiedział Pete wstając. - Możliwe. Przypomniałeś mi, że mam pełny pęcherz. Przepraszani.
- Chyba nie należało go tak irytować - rzekł Tibor, kiedy Pete zniknął w krzakach. - Może to pogorszyć sprawę, gdy nadejdzie chwila, kiedy trzeba będzie wyprowadzić go w pole, czy co tam wymyśliłeś... kiedy już znajdziemy Lufteufla.
- Wiem, co robię - odparł Schuld. - Chcę tylko pokazać, jak mgliste i niepewne jest to, co reprezentuje.
- Zdążyłem się już przekonać, że o religii wiesz więcej od niego - powiedział Tibor. - No, ale w końcu jesteś głową całego Kościoła, a on tylko praktykantem. Tego nie musisz mi udowadniać. Pragnąłbym tylko, by pozostała część podróży upłynęła w przyjaznej atmosferze i byśmy pozostali przyjaciółmi.
Schuld roześmiał się.
- Ty tylko czekaj i obserwuj - poradził. - Przekonasz się, że wszystko będzie dobrze.
Nie tak wyobrażałem sobie tę Pielg, pomyślał Tibor. Szkoda, że nie mogę odbyć jej sam, sam odnaleźć Lufteufla, zdobyć jego wizerunek bez zamieszania, wrócić do Charlottesville i dokończyć dzieło. Tak byłoby najlepiej. Nie cierpię jakichkolwiek dysput. A teraz jeszcze oni. Nie chcę stawać po niczyjej stronie. Moja sympatia pozostaje jednak po stronie Pete’a. To nie on zaczął. Nie chcę, by udzielano mi lekcji teologii jego kosztem. Chciałbym, żeby już to się skończyło.
Wrócił Pete.
- Robi się zimno - powiedział i schylił się po kilka patyków, które wrzucił do ogniska.
- Po prostu czujesz, że napiera na ciebie zewnętrzna ciemność.
- Och, na miłość boską! - rzekł Pete, prostując się. - Skoro masz takiego świra na punkcie tej religii, dlaczego się do niej nie przyłączysz? Idź i kłaniaj się jakiemuś eks-urzędnikowi, którego rozkaz wszystko rozpieprzył! Idź lepić jego gipsowe popiersia z kresku Tibora! Idź grać w bingo u jego stóp albo organizować loterie i dobroczynne pikniki w rocznicę Dnia Gniewu! Musisz się jeszcze wiele nauczyć, lecz to przyjdzie z czasem. Tylko że mnie to wszystko gówno obchodzi!
Schuld ryczał ze śmiechu.
- Bardzo dobrze, Pete! Bardzo dobrze! - powiedział. - Cieszę się, że rigor mortis pozostawiło twój język nienaruszony. Przypomniałeś mi o czymś, co sam miałem zrobić.
Nie przestając chichotać, odszedł w krzaki.
- Cholera! - zdenerwował się Pete. Jak trudno pamiętać, że to on uratował mi życie i że gra, w którą gramy, nazywa się miłością. Co mu się dzisiaj stało, że tak się na mnie uwziął? Można by sądzić, że ten chłodzony powietrzem układ wtrysku paliwa z idealnym sprężaniem i układem wydechowym ma zamiar zajechać mnie na śmierć, a potem wypluć zupełnie przemielone resztki, pozostawiając je rozgniecione niczym kresk Tibora. Nie będę z nim rozmawiał, jeśli znowu zacznie.
- Dlaczego on tak się nagle zmienił? - powiedział Pete częściowo do siebie.
- Myślę, że ma coś przeciwko chrześcijaństwu - odparł Tibor.
- Nigdy bym się nie domyślił. Ciekawe. Mnie powiedział, że religia nie ma dla niego większego znaczenia.
- Naprawdę tak powiedział? Dziwne, prawda?
- Tibor, co sądzisz o tym wszystkim, co on mówi?
- Mniej więcej to samo co ty - odpowiedział Tibor. - Chyba mnie to gówno obchodzi.
Nagle usłyszeli wycie, potem krótki donośny skowyt i ciche skomlenie. Następnie zapadła cisza.
- Toby! - wrzasnął Tibor, uruchomił zasilany baterią obwód i pojechał w kierunku odgłosów. - Toby!
Pete pobiegł szybko za nim. Wózek przedzierał się przez krzaki, przejechał obok sękatego pnia drzewa.
- Toby... - powiedział Tibor, kiedy wózek zatrzymał się z piskiem. - Zabiłeś go - dodał po chwili.
- Nie mogłem postąpić inaczej. - Usłyszał odpowiedź Schulda. - W stosunku do wszelkich form podludzkich, które przekraczają granicę, stosuję standardową taktykę unicestwienia. Miałem już do czynienia z podobnymi próbami. One wyczuwają moją...
Prostownik świsnął w powietrzu jak przecięty drut i uderzył Schulda w twarz. Mężczyzna zachwiał się i upadł, potykając się o drzewo. Podniósł się natychmiast. Hełm spadł mu z głowy i potoczył się aż do ciała psa, którego kark był wygięty pod dziwnie nienaturalnym kątem. Przedzierając się przez krzaki, Pete zauważył, że rana na wardze Schulda znowu się otworzyła; z jego ust płynęła krew, ściekając po brodzie. Rana na głowie, o której wspominał, także była teraz widoczna; pokrywała ją ciemna ciecz. Pete zastygł, ujrzawszy tę scenę, gdyż w cieniu rozjaśnianym migoczącym nieustannie światłem ognia wydawała się koszmarem. Zdał sobie wtedy sprawę, że Schuld patrzy na niego. Poczuł absolutną nienawiść i wycedził wbrew sobie:
- Znam cię! - Schuld uśmiechnął się i skinął głową, jakby czekał na coś.
Tibor, który przyglądał się temu, zawołał żałośnie:
- Morderca! - Jego prostownik śmignął po raz kolejny, zwalając z nóg Schulda.
- Nie, Tibor! - krzyknął Pete; jego wizja zniknęła. - Przestań!
Schuld zerwał się na nogi; połowę jego twarzy kryła krwawa maska, na drugiej zaś, tej bardziej ludzkiej, pojawiła się przezorność przechodząca w strach. Odwrócił się i zaczął biec.
Prostownik strzelił za nim i chwycił go za kostkę u nogi; zacisnąwszy się mocniej, szarpnął jego nogę i ponownie go przewrócił.
Wózek podjechał z piskiem kilkanaście stóp. Pete rzucił się, by ubiec wózek.
Zanim znalazł się przed nim, Schuld zdążył już podnieść się na kolana; jego pierś i twarz przedstawiały krwawą miazgę.
- Nie! - krzyknął jeszcze raz Pete, rzucając się do przodu, by znaleźć się między Tiborem a jego ofiarą.
Prostownik jednak był szybszy: opadł po raz kolejny, przewracając Schulda na plecy.
Pete skoczył, by stanąć okrakiem nad leżącym i powstrzymać Tibora.
- Nie rób tego, Tiborze! - zawołał. - Zabijesz go! Słyszysz mnie? Nie możesz tego zrobić! Na miłość boską, Tiborze! On jest człowiekiem, takim samym jak ty i ja! To jest morderstwo! Nie...
Pete przygotowywał się do zadania ciosu, lecz nie zdążył tego zrobić. Z jego lewej strony wynurzył się prostownik, którego chwytnik zacisnął się na jego przedramionach. Wózek zaskrzypiał i zakołysał się pod jego ciężarem, gdy Pete został uniesiony w powietrze, trzy, cztery stopy nad ziemię. Nagle prostownik poderwał się i Pete poleciał w kierunku kępy krzaków. Upadając usłyszał jęki Schulda.
Podrapał się tylko i trochę poobijał, gdyż krzaki złagodziły jego upadek. Znowu rozległo się skrzypienie wózka. Przez długą chwilę nie był w stanie się ruszyć, zaplątany w zarośla. Kiedy próbował się wyplątać, usłyszał gardłowe charczenie.
Wydostał się wreszcie spomiędzy gałęzi na tyle, że zdołał usiąść i zobaczyć, co zrobił Tibor.
Jego prostownik - sztywny teraz jak metalowy pręt - był wysunięty w przód i w górę. Wyżej niż wcześniej Pete wisiał teraz Schuld - chwytnik zaciskał się na jego gardle. Oczy i język wyszły mu na wierzch. Żyły na czole przypominały grube rzemienie. Pete obserwował, jak jego ręce i nogi zakończyły swój Totentanz i opadły bezwładnie.
- Nie - powiedział cicho Pete, zdając sobie sprawę, że jest już za późno, że nic już nie może zrobić.
Tiborze, modlę się, byś nigdy nie dowiedział się, co uczyniłeś, pomyślał, wznosząc dłoń do oczu, gdyż nie potrafił nimi poruszyć ani ich zamknąć. Wszystko było zaplanowane, Tiborze, zaplanowane w najdrobniejszych szczegółach. Z wyjątkiem tego. Z wyjątkiem tego... On chciał mnie. Chciał zabić jego. Jego. W ostatniej chwili krzyknąłby. Krzyknąłby do ciebie, Tiborze. Krzyknąłby „Ecce! Ecce! Ecce!” A ty byś wiedział, wyczułbyś, zobaczyłbyś, gdyż on pragnął, domagał się koniecznej śmierci zadanej moją ręką, planował śmierć Carletona Lufteufla. Wisząc tak teraz, pokryty krwią i brudem, z oczami patrzącymi poprzez powierzchnię świata - chciał, żebym to zrobił dla niego, jemu, i chciał, byś ty poświadczył tutaj i na zawsze, na wielkim kresku w Charlottesville, poświadczył całemu światu o przemienieniu poskręcanej, umęczonej istoty, która pragnęła zarówno uwielbienia, jak i kary, zarówno czci, jak i śmierci - oto ukazał się nagle, kiedy go zabiłem, oto przeistoczył się, dla ciebie, dla całego świata, w chwili śmierci - Deus Irae. Ach, Boże! Mogło się tak stać! Tak. Teraz jednak oślepiła cię szalona wściekłość, mój przyjacielu. Niech zabiorą z sobą tę wizję, kiedy pójdą. Obyś nigdy nie dowiedział się, co uczyniłeś. Nigdy. Nigdy. Amen.

17

Deszcz... Szary świat, chłodny świat: Idaho. Kraj Basków. Owce. Dziwna gra jai alai. Język, którego podobno nawet diabeł nie zdołał się nauczyć...
Pete szedł ciężko obok skrzypiącego wózka. Dzięki Bogu nie było to takie trudne, pomyślał. Nie było tak trudno przekonać Tibora, że siedziba Lufteufla nie znajduje się tam, gdzie sugerował Schuld. Dwa tygodnie. Minęły już dwa tygodnie, a Tibor wciąż cierpi. Nie może się nigdy dowiedzieć, jak blisko był celu. Uważa teraz Schulda za szaleńca. Chciałbym i ja tak myśleć. Najtrudniejszy był pogrzeb. Powinienem był coś powiedzieć, byłem jednak tak samo ogłupiały, jak ta dziewczynka z zepsutą lalką na kolanach, którą następnego dnia minęliśmy na skrzyżowaniu dróg. Powinienem był odmówić jakąś modlitwę. W końcu był człowiekiem, miał nieśmiertelną duszę... Ani jedno słowo nie wyszło z mych ust. Nie potrafiłem ich otworzyć. Jedziemy dalej. Nieunikniona podróż głupców. Będziemy szli dalej, dopóki Tibor nie zwątpi, że Lufteufel jest gdzieś przed nami. Poszukiwanie - może i w nieskończoność, jeśli tak będzie trzeba - człowieka, który już nie żyje. Tibor mylił się, sądząc, że jest możliwe uchwycenie boskiej wizji i że śmiertelny artysta potrafi namalować farbami objawienie. To był błąd, największe zarozumialstwo. A jednak... Teraz potrzebuje mnie bardziej niż kiedykolwiek, teraz, kiedy jest taki wstrząśnięty. Musimy iść dalej... lecz dokąd? Jedynie Bóg wie dokąd. Przeznaczenie przestało być ważne. Ja nie mogę go opuścić, on zaś nie może wrócić... Zachichotał. „Z pustymi rękoma” nie było najlepszym określeniem.
- Co cię tak śmieszy? - spytał Tibor.
- My.
- Dlaczego?
- Nie mamy nawet tyle rozumu, żeby schować się przed deszczem.
Tibor prychnął. Ze swojego miejsca miał lepszy widok niż Pete.
- Jeśli tylko to cię niepokoi, to w dole widzę jakiś budynek. Wygląda na część stodoły. Może zbliżamy się do osady. Dalej widzę jeszcze coś.
- Wejdźmy do tej stodoły - zaproponował Pete.
- I tak już zupełnie przemokliśmy. Gorzej już być nie może.
- Może zaszkodzić twojemu wózkowi.
- To prawda. Dobrze. Do stodoły.
- Malarz o nazwisku Wyeth lubił takie sceny - powiedział Pete, kiedy zobaczyli budynek wyraźniej; miał nadzieję, że zainteresuje czymś pogrążonego w myślach Tibora. - Widziałem w książce niektóre reprodukcje jego obrazów.
- Deszczowe sceny?
- Nie. Stodoły. Wiejskie sceny.
- Dobry był?
- Tak sądzę.
- Dlaczego?
- Jego obrazy wydawały się wyjątkowo prawdziwe.
- W jakim sensie prawdziwe?
- No, takie naturalne.
Tibor roześmiał się.
- Pete - powiedział. - Na nieskończenie wiele sposobów można pokazać, jak rzeczy wyglądają naprawdę. Wszystkie sposoby są dobre, ponieważ pokazują rzeczy. Każdy artysta robi to inaczej. Częściowo zależy to od tego, co chcesz podkreślić, a częściowo od tego, w jaki sposób to zrobisz. Widać wyraźnie, że nigdy nie malowałeś.
- Zgadza się - potwierdził Pete, nie zwracając uwagi na spływającą mu po szyi wodę; był zadowolony, że udało mu się skierować rozmowę na temat, który bardzo interesował Tibora. Nagle przyszła mu do głowy pewna myśl.
- Skoro tak - odezwał się niespodziewanie - jeśli... kiedy już znajdziemy Lufteufla, jak masz zamiar wykonać swoje zadanie uczciwie, właściwie, jeżeli istnieje tyle sposobów jego realizacji? Podkreślić coś, to znaczy ukazać jedną rzecz kosztem innej. Jak więc chcesz namalować prawdziwy portret?
Tibor pokręcił energicznie głową.
- Nie rozumiesz mnie. Wprawdzie istnieje wiele sposobów, lecz tylko jeden jest najlepszy.
- Skąd wiesz który? - spytał Pete.
- Po prostu wiesz. Czujesz, że ten jest właściwy - odpowiedział Tibor po chwili milczenia.
- Wciąż nie rozumiem. Tibor milczał.
- Ja też nie - odezwał się wreszcie Tibor.

W stodole było pełno słomy. Pete wyprzągł krowę, która zaczęła wolno żuć słomę. Zamknął drzwi. Położył się na sianie i słuchał deszczu.
Boże! Ależ jestem zmęczony! Dwa przeraźliwie długie tygodnie, pomyślał. Nie kontaktowałem się z Abernathym od czasu, gdy się to zdarzyło. Właściwie to i tak nie mam mu nic nowego do powiedzenia. Jedź dalej, powiedział mi. Nie pozwól, by Tibor się dowiedział. Prowadź go. Kontynuujcie poszukiwania. Będę się za was modlił. Dobranoc.
Nie było innego sposobu. Teraz widział to wyraźnie. Wilgotna słoma pachniała słodkawo. Nad jego głową na gwoździu wisiała pognieciona, sztywna skóra. Przez dziury w dachu kapał deszcz. W przeciwległym rogu stała zardzewiała maszyna. Pete pomyślał o żukach i przedłużeniu Wielkiego K, o autofabie i krętym szlaku z Charlottesville; pomyślał też o grze w karty, w którą grał w tamtą noc z Tiborem, Abernathym i Lurine; przypomniał sobie wizję bóstwa, a także tę drugą wizję istoty patrzącej oczami pozbawionymi powiek na świat i na wszystko, co na nim jest, potem przypomniał sobie Lufteufla - wisiał wysoko, ciemny i obrzydliwy, całkowicie zrezygnowany; pomyślał też o Lurine...
Zdał sobie sprawę, że zasnął. Deszcz przestał padać. Usłyszał chrapanie Tibora. Krowa żuła słomę. Usiadł przeciągając się i drapiąc.

Tibor przyglądał się cieniom między krokwiami. Gdyby nie zabrał mi rak i nóg, nigdy bym nie zabił tego dziwnego człowieka, tego myśliwego, Jacka Schulda. On był zbyt silny. Mogłem go pokonać tylko za pomocą manipulatorów. Dlaczego zostawił mi coś, co pomaga mi zabijać? Przez chwilę wydawało się, że wszystko idzie tak dobrze... Wydawało się, że wszystko zmierza ku końcowi, że kilka następnych dni zakończy całą Pielg. Wydawało się, że cel jest już w zasięgu ręki i że zadanie zostanie wykonane. Miałem... nadzieję, ale tak szybko przyszła... rozpacz. Czy jest to aspekt Boga Gniewu? Być może Pete zadał istotne pytanie. Co należy podkreślić w takiej pracy? Nawet jeśli uda mi się spojrzeć na jego twarz, może się zdarzyć, że tym razem nie zdołam namalować obrazu właściwie. Jak namalować taką istotę? To... to przekracza wszelkie wyobrażenie... Brakuje mi Toby’ego. Dobry był z niego pies. Kochałem go. Ach, ten biedny szaleniec... żałuję, że go zabiłem. To nie jego wina, że był szalony. Wszystko byłoby inaczej, gdybym miał ręce i nogi. Może zrezygnowałbym i wrócił do domu. Teraz nie jestem już nawet pewien, czy potrafiłbym malować normalnymi dłońmi. Boże, gdybyś jednak zechciał kiedyś mi je przywrócić... Nie, nie sądzę, bym je jeszcze kiedyś miał. Ja... nie rozumiem. Popełniłem błąd, przyjmując ich zamówienie. Teraz jestem tego pewien. Zapragnąłem namalować coś, czego nie da się pokazać, czego nie sposób zrozumieć. To jest niewykonalne. Pycha. Nie ma we mnie nic poza umiejętnością. Wiem, że jestem dobry, ale nic poza tym, a ja i tego nadużyłem. Wydawało mi się, że nie tylko powinienem być równy normalnemu człowiekowi, ale że powinienem go przewyższyć, wznieść się ponad ludzką istotę. Chciałem, by przyszłe pokolenia wyznawców, patrząc na moje dzieło, widziały to; chciałem, by, patrząc na Boga Gniewu, dostrzegały talent Tibora McMastersa. Pragnąłem ich czci, podziwu, uwielbienia. Teraz rozumiem, że pragnąłem ubóstwienia przez moją sztukę. Przywiodła mnie tutaj pycha. Nie wiem, co mam teraz zrobić. Oczywiście, jechać dalej, jechać. Tak trzeba. Nie tak to wszystko sobie wyobrażałem.
Deszcz przestał padać. Tibor napiął i rozluźnił mięśnie. Podniósł wzrok. Krowa żuła słomę. Usłyszał chrapanie Pete’a. Nie. Pete siedział i patrzył na niego.
- Tibor? - spytał Pete.
- Tak?
- Co to za chrapanie?
- Nie wiem. Myślałem, że to ty chrapiesz.
Pete wstał i wytężył słuch. Rozejrzał się po stodole i ruszył w stronę przegrody. Zajrzał do środka. Gdyby nie chrapanie, pomyślałby, że to tylko śmieci i kupka łachmanów. Pochylił się niżej, owiała go chmura winnych oparów. Wyprostował się szybko.
- Co tam jest? - zawołał Tibor.
- Jakiś włóczęga - odparł Pete. - Chyba odsypia kaca.
- Może mógłby nam coś powiedzieć o osadzie. Może nawet wiedziałby coś więcej...
- Wątpię - rzekł Pete. Wstrzymując oddech, powrócił do przegrody i uważnie przyjrzał się leżącej postaci: dawno nie strzyżona broda różnych odcieni, z okruchami jedzenia i lśniącą smugą śliny, zęby - te, które jeszcze zostały - raczej brązowe niż żółte, przeważnie połamane; twarz o wydatnych rysach; która w świetle padającym z najbliższej dziury w dachu wydawała się ziemista; nos złamany przynajmniej dwukrotnie; gruba warstwa ropy w kącikach oczu i na rzęsach; sztywne jak drut włosy, długie, splątane, siwe jak dym. Nawet we śnie twarz była napięta: nieustannie ożywiały ją tiki, skurcze i drgania mięśni, jakby pod skórą kotłowało się rojowisko robaków. Cała postać była wychudzona, odwodniona i wyniszczona. - Stary pijus - powiedział Pete, odwracając się. - Nic nam nie powie o osadzie. Pewnie go stamtąd wypędzili.
Deszcz już nie pada, ciągle jest jeszcze widno, pomyślał Pete. Lepiej będzie, jeśli zostawimy go tutaj i pojedziemy dalej. Co on nam może powiedzieć? Weźmiemy sobie tylko na głowę skacowanego włóczęgę.
- Zostawmy go tutaj i jedźmy dalej - powiedział do Tibora.
Kiedy oddalił się nieco, mężczyzna jęknął i mruknął:
- Gdzie jesteś?
Pete zatrzymał się.
- Gdzie jesteś? - powtórzył załamujący się głos; rozległo się młócenie po słomie.
- Może jest chory - powiedział Tibor.
- Nie wątpię.
- Chodź tutaj - rzekł głos. - Chodź tutaj...
Pete spojrzał na Tibora.
- Może jednak potrafimy mu pomóc - zauważył Tibor.
Pete pokręcił głową, lecz wrócił do przegrody.
Kiedy zajrzał do środka, mężczyzna powiedział:
- Ach, tu jesteś. - Mówiąc te słowa, nie patrzył na Pete’a. Mówił do dzbana, który wygrzebał spod słomy. Odkorkował go, lecz nie starczyło mu sił, by go unieść do ust. Odrzucił głowę do tyłu i opuścił ją na bok. Przechylił dzban w stronę ust i zaczął pić. Część wina spłynęła mu na twarz. Kiedy odstawił dzban, zaniósł się kaszlem. Z jego piersi, gardła i ust wydobywało się rzężenie. Splunął czerwonawą śliną; trudno było powiedzieć, czy zabarwiła ją krew, czy osad z wina. Pete odwrócił się.
- Widzę cię - odezwał się nagle mężczyzna; teraz mówił trochę pewniejszym głosem. - Nie odchodź. Pomóż staremu Tomowi - dodał, zawodząc wprawnie. - Panie, możesz pomóc? Mnie pomóc? Ręce coś mi osłabły. Pewnie spałem na nich.
- Czego chcesz? - spytał Pete.
- Proszę, potrzymaj mi dzban. Nie chcę, żeby się rozlało.
- Dobrze - zgodził się Pete.
Wstrzymując oddech, wszedł do przegrody i klęknął obok starca. Prawą ręką podniósł jego chude ramiona, lewą zaś dzban.
- Masz - powiedział i przechylił naczynie; mężczyzna pociągnął kilka długich łyków.
- Dziękuję - rzekł, kaszląc już nie tak gwałtownie jak przedtem. Mimo to opryskał nadgarstek i przedramię Pete’a.
Pete puścił go szybko i postawił dzban. Zaczął się wycofywać, lecz koścista dłoń natychmiast chwyciła jego rękę.
- Nie odchodź, nie odchodź. Nazywam się Tom. Tom Gleason. Skąd jesteś?
- Z Utah. Z Charlottesville, Utah - odparł Pete, starając się nie oddychać.
- A ja z Denver - powiedział Tom. - Dziękuję ci. To było ładne miasto. I dobrzy ludzie, wiesz? Zawsze ktoś dał na kielicha i... jak to się mówiło... bełta. - Zachichotał. - Ile kosztuje? Niech dobrze smakuje. Chce pan się napić? Proszę. Nie jest złe. Znalazłem w piwnicy domu niedaleko drogi, tam... - Machnął ręką. - Gdzie? Cholera! Jest tam tego więcej. Proszę. Mam jeszcze dużo.
- Nie - odmówił Pete. - Dziękuję.
- Byłeś kiedyś w Denver?
- Nigdy.
- Pamiętam, jak tam było ładnie, zanim wszystko spalili. Wiesz, ludzie byli mili. Oni...
Pete wypuścił powietrze, wciągnął ponownie, odbiło mu się.
- Taa, mnie też tak przytyka - powiedział Tom. - Żeby spalić takie ładne miejsce. Właściwie, dlaczego to zrobili?
- Była... wojna - odparł Pete. - Kiedy jest wojna, bombarduje się miasta.
- Ja nie chciałem żadnej wojny. To było takie ładne miejsce. Po co bombardować takie ładne miejsce jak Denver? Mnie też poparzyli. - Szarpnął niezdarnie za postrzępioną koszulę. - Chcesz zobaczyć moje rany?
- Nie trzeba.
- Mam je. Dużo ich mam. Zabrali mnie do szpitala polowego, ale wyrzucili, jak tylko mi się poprawiło. Później zrobiło się kiepsko. Trudno było o coś do picia albo do jedzenia. Ciężkie czasy. Nie pamiętani już wszystkiego, ale od tamtego czasu odwiedziłem wiele miejsc. Żadne nie dorównuje jednak Denver. Nie zostało nic ładnego. Wiesz, ludzie też już nie są tacy mili. Trudno wydębić od nich coś do picia. Na pewno nie chcesz?
- Lepiej zatrzymaj sobie - powiedział Pete. - Coraz trudniej dostać.
- Racja. Pomożesz mi jeszcze raz?
- Dobra.
Kiedy poił starca, Tibor zawołał:
- Co z nim?
- Dochodzi do siebie - odrzekł Pete. - Zaczekaj chwilkę.
- Czy wiesz, kim był Carleton Lufteufel? - spytał Toma pod wpływem impulsu.
Starzec popatrzył na niego nieobecnym wzrokiem i pokręcił głową.
- Może i gdzieś słyszałem. Może nie. Już tak dobrze nie pamiętam. Przyjaciel...?
- Dla mnie tylko nazwisko - odpowiedział Pete. - Mam przyjaciela, małego biednego impa, który go szuka. Pewnie nigdy go nie znajdzie. Może zmarnuje resztę życia na poszukiwaniach.
W oczach Toma zalśniły łzy.
- Mały, biedny imp - powiedział. - Mały, biedny imp...
- Potrafisz wymówić to nazwisko? - spytał Pete.
- Jakie nazwisko?
- Carleton Lufteufel.
- Daj mi się napić jeszcze raz. Pete podtrzymał mu dzban.
- A teraz? - spytał. - Potrafisz powiedzieć Carleton Lufteufel?
- Carleton Lufteufel - powtórzył Tom. - Gadać jeszcze potrafię. Z pamięcią trochę gorzej...
- Mógłbyś... - Nie, to było niedorzeczne. Tibor od razu by się zorientował. A może nie?, zastanawiał się Pete. Tom Gleason był w odpowiednim wieku. Sam Tibor zauważył, że starzec był pewnie chory, że pił. Co ważniejsze, od chwili zabicia Schulda/Lufteufla Tibor zdawał się coraz słabiej polegać na własnych sądach: Czy potrafię go przekonać, jeśli będę działał zdecydowanie?, jeśli Tom potwierdzi to własnymi słowami? Moglibyśmy tak błądzić w nieskończoność i nigdy już nie trafić na podobną szansę, szansę powrotu do Charlottesville, dokończenia moich studiów, spotkania z Lurine. A gdyby mi się udało... co za ironia! Pomyśleć tylko, że Słudzy Gniewu czciliby i wielbili nie swojego boga w postaci Carletona Lufteufla, lecz jedną z jego ofiar: skończonego wykolejeńca, zapijaczonego, obszarpanego włóczęgę, żebraka, moczymordę, mężczyznę... mężczyznę, który nigdy niczego nie zrobił dla swoich ziomków, okaleczoną istotę ludzką, która nigdy nie posiadała jakiejkolwiek władzy, po prostu człowieka najniższego gatunku. I pomyśleć, że taki człowiek znalazłby się na piedestale KOT-ów! Muszę spróbować.
- Czy wyświadczyłbyś przysługę mojemu przyjacielowi, małemu, biednemu impowi? - spytał.
- Że co? Przysługę? Boże, tak... W świecie jest już dość nieszczęścia. Jeśli to nie będzie zbyt trudne. Nie jestem już tym, kim byłem niegdyś. Czego on chce?
- Chce zobaczyć Carletona Lufteufla, człowieka, którego nigdy nie znajdzie. Zależy mu tylko na tym, żeby zrobić zdjęcie. Czy mógłbyś... czy mógłbyś powiedzieć, że to ty jesteś Carletonem Lufteuflem i że byłeś szefem MREE? Kiedy cię spyta, powiesz mu, że wydałeś rozkaz bombardowania. Tylko tyle. Zrobisz to?
- Muszę się napić jeszcze raz.
Pete podsunął mu dzban.
- Wszystko w porządku? - zawołał Tibor.
- Tak - odpowiedział głośno Pete. - To może być ważne! Niewykluczone, że dopisało nam szczęście. Jeśli tylko uda mi się doprowadzić go do porządku... Zaczekaj!
Opuścił dzban. Tom zsunął się z jego ramienia i usiadł sam. Po chwili jego oczy powoli się zamknęły. Zemdlał albo - broń Boże - coś gorszego.
- Tom - powiedział Pete.
Cisza. Bezruch milionów lat: coś czającego się pod poziomem życia, coś nieruchomego, co nigdy jeszcze nie ożyło... i może nigdy nie ożyje.
Cholera, pomyślał Pete Sands. Zamknął dzban.
- Szczęście, o którym mówiłem... - rzekł głośno. - Czy wierzysz w przeznaczenie?
- Co? - krzyknął Tibor, wyraźnie poirytowany.
Sięgnąwszy do kieszeni, Pete Sands wyjął rulon srebrnych monet, które zawsze trzymał przy sobie. Niezawodna pomoc do wygrywania, pomyślał. Chwycił mocno rulon i poklepał nim policzek Toma. Nic. Żadnej reakcji. Rozerwał gruby papier, w który zawinięte były monety. Monety wysunęły się z rulonu, pobrzękując.
- Carleton Lufteufel - mruknął stary Tom, nie otwierając oczu. - Biedny, mały imp. Nie chcę, żeby biedaczyna chodził w nieskończoność, aż wreszcie coś mu się stanie. Świat jest teraz niebezpieczny, wiesz? - Stary Tom otworzył wreszcie oczy. Bardzo przytomnym wzrokiem przyglądał się monetom na dłoni Pete’a. - Szef MREE, cokolwiek to znaczy, wydałem rozkaz bombardowania, jeśli imp mnie spyta. Dobra, rozumiem. Jestem Carleton Lufteufel. - Zakasłał, splunął i przyczesał dłonią włosy. - Nie masz pewnie grzebienia, co? Skoro ma mi zrobić zdjęcie... - Wyciągnął rękę. Pete dał mu monety. Wszystkie.
- Nie ma się czego bać - uspokajał Pete.
- Musisz pomóc mi wstać. Carleton Lufteufel, MREE, rozkaz bombardowania, jeśli spyta. - Stary Tom zdążył schować gdzieś pieniądze; wszystkie zniknęły w jednej chwili, jakby nigdy nie istniały.
- To coś niezwykłego - powiedział głośno Pete. - Czy uważasz, że istnieje jakaś nadnaturalna istota, która prowadzi ludzi przez całe życie? Tak myślisz, Tiborze? Wcześniej tak nie myślałem. Ale, na Boga... Rozmawiam z tym człowiekiem od chwili, kiedy się obudził. Nie czuje się najlepiej, wiele wycierpiał. - Trącił Toma Gleasona. - Powiedz mojemu przyjacielowi, kim jesteś.
Tom wyszczerzył w uśmiechu połamane zęby.
- Carleton Lufteufel.
Tibor otworzył usta.
- Kpisz sobie?
- Nie śmiałbym żartować z własnego imienia, synu. Człowiek może mieć ich wiele w różnych miejscach, lecz w chwili kiedy ktoś tak bardzo chce cię znaleźć, nie ma sensu zaprzeczać. Tak, jestem Carleton Lufteufel. I byłem szefem MREE.
Tibor wpatrywał się w niego, nie poruszając się.
- Wydałem rozkaz bombardowania - dodał starzec.
Tibor nie spuszczał z niego wzroku.
Tom wydawał się trochę niespokojny, lecz wytrzymał i nie przestał się uśmiechać.
Mijały chwile, Tibor wciąż nic nie mówił. W końcu uśmiech spłynął z twarzy starca.
- Byłeś kiedyś w Denver? - spytał po chwili starzec.
- Nie - odparł Tibor.
Pete miał ochotę krzyczeć, lecz Tom mówił dalej.
- To było ładne miasto. Ładne. Dobrzy ludzi. Potem przyszła wojna. Spalili je, wiesz... - Jego twarz wykrzywił grymas, w oczach zalśniły łzy. - Byłem szefem MREE. Wydałem rozkaz bombardowania - dodał.
Tibor poruszył głową i dotknął językiem przycisku sterującego. Wysięgnik uruchomił kolorowy, szerokokątny, teleskopowy, superszybki aparat; otrzymał go na tę okazję od Sług Gniewu.
Nigdy nie będę wiedział, jaki sposób jest najlepszy. Nigdy nie zrobię tego dobrze na podstawie czegoś takiego. I tak nie ma to już znaczenia. Zrobię to najlepiej, jak będę potrafił, pokażę go najlepiej, jak to możliwe, namaluję go na kresku, tak jak chcą, żeby uwielbiać ich boga, dać im go takim, jakim chcieli go zobaczyć, nie dla własnej ani jego chwały i honoru, lecz żeby wykonać polecenie, jak obiecałem. Nasza podróż dobiegła końca. Pielg skończona. Zdobyłem jego wizerunek. Co mam mu powiedzieć, teraz, kiedy już to otrzymałem?
- Cieszę się, że cię poznałem - powiedział Tibor. - Ja tylko zrobiłem ci zdjęcie. Chyba nie masz nic przeciwko temu?
- Nie, synu, nie. Cieszę się, że mogłem ci pomóc. Teraz chyba będę musiał odpocząć, jeśli twój przyjaciel mi pomoże. Wiesz, trochę niedomagam.
- Czy moglibyśmy coś zrobić dla ciebie?
- Nie, dzięki. Mam tu sporo lekarstw. Miło z waszej strony. Dobrej podróży.
- Dziękuję, sir.
Tom machnął ręką w jego kierunku, podczas gdy Pete podtrzymał go za ramię i poprowadził z powrotem do przegrody.
Do domu!, pomyślał Tibor i poczuł napływające łzy. Teraz możemy wrócić do domu...
Czekał, aż Pete zaprzęgnie krowę.

Tej nocy zasiedli przy małym ognisku, które rozpalił Pete. Wiatr przepędził chmury, odsłaniając gwiazdy na czystym niebie. Skończył im się już suchy prowiant. Wcześniej Pete znalazł w opuszczonym budynku słoik kawy rozpuszczalnej. Była zepsuta, ale gorąca i czarna - południowy wiatr unosił jej aromat.
- Były takie chwile - powiedział Tibor - kiedy myślałem, że nigdy mi się nie uda.
Pete pokiwał głową.
- Wciąż jesteś zły, że poszedłem za tobą? - spytał.
Tibor zachichotał.
- No, śmiało, kuj żelazo, póki gorące - powiedział. - Trzeba się nieźle napocić, żeby zdobyć neofitów.
- Wciąż myślisz o tym, żeby zostać chrześcijaninem?
- Tak, ale pozwól mi najpierw skończyć robotę.
- Oczywiście. - Pete próbował wcześniej porozmawiać z Abernathym, ale burza uniemożliwiła połączenie. Nie ma co się śpieszyć, pomyślał. Teraz już jest dobrze.
- Chcesz jeszcze raz zobaczyć jego zdjęcie?
- Tak.
Prostownik Tibora przesunął się, wyjął zdjęcie z pojemnika i podał Pete’owi.
Pete przyjrzał się zmęczonej twarzy starego Toma Gleasona. Biedny facet, pomyślał. Może już nie żyje. I tak nic już nie mogliśmy dla niego zrobić. A jeśli... Przypuśćmy, że to nie był zbieg okoliczności, że spotkaliśmy go nie tylko dzięki szczęściu. Dostrzegłem ironię w uczynieniu boga z ofiary Lufteufla... A może jest w tym coś więcej niż tylko ironia? Przechylił zdjęcie, patrząc prosto w oczy starca; były trochę roziskrzone, kiedy zdał sobie sprawę, że sprawia komuś przyjemność; w opadających, zmarszczonych brwiach pojawił się cień bólu, kiedy przypomniał sobie, jak spalili jego ładne Denver...
Pete wypił kawę i oddał zdjęcie Tiborowi.
- Nie wydajesz się zmartwiony tym, że konkurencja dostanie to, czego chciała - powiedział Tibor.
Pete wzruszył ramionami. - W końcu to tylko zdjęcie.
Tibor schował fotografię do pojemnika.
- Czy tak go sobie wyobrażałeś? - spytał.
Pete skinął głową, wracając pamięcią do twarzy, które wcześniej widział.
- Mniej więcej - odparł. - Czy już wiesz, jak się do tego zabierzesz?
- Wiem tylko, że dam im coś dobrego.
- Jeszcze kawy?
- Proszę.
Tibor podstawił swój kubek. Pete napełnił go i dolał kawy do swojego. Spojrzał w górę na gwiazdy, wsłuchując się w odgłosy nocy i wdychając ciepły wiatr - jakże stał się teraz ciepły. Napił się kawy.
- Szkoda, że nie znalazłem żadnych papierosów.

18

Zidiociała dziewczynka siedziała w milczeniu na skraju pokrytej kurzem drogi; minęło tysiąc lat, kiedy pojawiło się słońce i trwał dzień, i w końcu opadła ciemność. Wiedziała, że on nie żyje, zanim jeszcze nadszedł jaszczurowaty.
- Panienko.
Nie spojrzała na niego.
- Panienko, chodź z nami.
- Nie! - rzekła gwałtownie.
- Ciało...
- Nie chcę!
Jaszczurowaty usiadł przy niej i mówił dalej cierpliwym głosem:
- Zgodnie ze zwyczajem masz do niego prawo. - Mijały chwile. Wciąż nie otwierała oczu, żeby nic nie widzieć; dłonie trzymała przyciśnięte do uszu, nie miała więc pewności, czy on jeszcze mówi. Wreszcie dotknął jej ramienia. - Jesteś niedorozwinięta, prawda?
- Nie.
- Jesteś zbyt niedorozwinięta, żeby pojąć, co mówię. Ma na sobie strój myśliwego, ale to ten sam staruszek, z którym mieszkałaś, szczurołap. On jest szczurołapem, zgadza się? Jest tylko przebrany. Dlaczego się przebrał? Pewnie próbował uciec przed wrogami, co? - Jaszczurowaty roześmiał się skrzekliwie, potrząsając łuskami. - Nie udało się. Rozkwasili mu twarz. Powinnaś to zobaczyć, zupełna miazga i...
Zerwała się na nogi i zaczęła biec, lecz zaraz wróciła po lalkę. Jaszczurowaty zdążył ją chwycić i teraz, uśmiechając się, przyciskał ją do łuskowatej piersi, naśladując dziewczynkę.
- On dobry człowiek! - krzyknęła przeraźliwie, próbując wyrwać mu lalkę.
- Nie, nie był dobrym człowiekiem. Nie był nawet dobrym łowcą szczurów. Wielokrotnie - częściej, niż ci się wydaje - sprzedawał chude sztuki po cenach, za które można było kupić młode i tłuste szczury. Czym on się zajmował, zanim został szczurołapem?
- Bombami - odpowiedziała Alice.
- Twój tatuś.
- Tak, mój tatuś.
- No cóż, skoro był twoim tatusiem, przyniesiemy ci ciało. Zaczekaj tutaj. - Jaszczurowaty wstał, rzucił jej lalkę i odszedł charakterystycznym dla siebie niezgrabnym krokiem.
Usiadłszy obok lalki, patrzyła za nim, czując łzy spływające po policzkach. Wiedziałam, że to na nic, pomyślała. Wiedziałam, że go dostaną. Może z powodu złych szczurów, starych, żylastych... tak jak on powiedział.
Dlaczego to wszystko jest takie?, zastanawiała się. Dał mi tę lalkę dawno temu. Teraz nic już mi nie da. Nigdy. Coś jest nie tak, zdała sobie sprawę. Dlaczego? Ludzie. Są tutaj tylko przez jakiś czas, a potem - nawet jeśli ich kochasz - odchodzą, i to na zawsze, nigdy nie wracają, nie teraz.
Znowu zamknęła oczy i zaczęła się kołysać w przód i w tył.
Kiedy ponownie je otworzyła, ujrzała idącego drogą mężczyznę, który nie był jaszczurowatym. To był jej tatuś. Skoczyła na nogi uradowana i dopiero wtedy zdała sobie sprawę, że coś mu się stało; cofnęła się, zdumiona zmianą, jaka w nim zaszła. Teraz wydawał się bardziej wyprostowany, jego twarz - pozbawiona grymasu bólu, do którego przywykła - emanowała dobrocią, ciepłem.
Jej tatuś zbliżył się miarowym krokiem, jakby w jakim rytuale, usiadł obok niej, nic nie mówiąc, i dał znak, by uczyniła to samo. Dziwne, że się nie odzywa, pomyślała, że tylko daje znaki. Emanował z niego spokój, jakiego nigdy u niego nie widziała, jakby jego czas się cofnął, czyniąc go młodszym i łagodniejszym. Wolała go takim; strach, który zawsze czuła w jego obecności, zaczął ją opuszczać; wyciągnęła rękę nieśmiało, by go dotknąć.
Jej palce przeszły przez jego ramię. Nagle w jednej chwili dotarło do niej, że to jest tylko jego duch, że jej tatuś nie żyje, tak jak powiedział Jaszczurowaty. Jego duch zatrzymał się przy niej, by spędzić z nią przy drodze ostatnią chwilę. To dlatego nic nie mówił. Nie słyszy się duchów.
- Czy mnie słyszysz? - spytała.
Z uśmiechem skinął głową.
W jej ciele zaczęło krążyć niezwykłe uczucie rozumienia rzeczy, odczuwała rodzaj wrażliwości, jakiej nigdy dotąd nie znała. To było jak... próbowała znaleźć odpowiednie słowo... jakby z jej umysłu zdjęto pewnego rodzaju membranę; teraz pojmowała w sposób, w jaki nigdy dotąd nie pojmowała. Rozejrzała się i zobaczyła naprawdę zupełnie inny świat, świat nareszcie pojmowalny, choćby tylko na krótką chwilę.
- Kocham cię - powiedziała.
Znowu się uśmiechnął.
- Czy jeszcze cię zobaczę? - spytała.
Skinął głową.
- Ale muszę... - Zawahała się, gdyż były to trudne myśli. - Muszę wcześniej przejść.
Uśmiechnął się i skinął głową.
- Teraz czujesz się lepiej, prawda? - spytała. Co do tego nie miała wątpliwości - jego twarz świadczyła o tym wyraźnie. - To, co od ciebie odeszło, jest czymś strasznym - powiedziała. Aż do tej pory nie zdawała sobie sprawy, jak bardzo jest to straszne. - To było zło w tobie. Czy dlatego teraz czujesz się lepiej? Dlatego że twoje zło...
Podniósłszy się z ziemi, zaczął się oddalać drogą.
- Zaczekaj - powiedziała.
On jednak nie mógł lub nie chciał czekać. Odchodził, odwrócony do niej plecami, coraz mniejszy i mniejszy, aż zniknął zupełnie. Patrzyła, jak idzie, i zorientowała się, że blada, upiorna postać przeszła przez kępę krzaków i śmieci, nie szła dookoła; jej tatuś nie zatrzymał się, by ominąć krzaki. Wreszcie stał się bardzo mały, nie większy jak trzy stopy, i wciąż rozpływał się, rozpadał na cząstki, plamki światła, które unosił i rozwiewał wiatr, pozwalając, by wchłonęło je światło dnia.
Dwaj jaszczurowaci zbliżyli się do niej niezdarnie; byli jakby zakłopotani i rozgniewani.
- Nie ma go - rzekł pierwszy z nich. - Nie ma twojego ciała... to znaczy, ciała twojego ojca.
- Tak - powiedziała Alice. - Wiem.
- Pewnie zostało ukradzione - wtrącił drugi jaszczurowaty. Po chwili dodał cicho: - Coś je odciągnęło... może i zjadło.
- Ono powstało - powiedziała Alice.
- Co zrobiło? - Obaj jaszczurowaci spojrzeli na nią i jednocześnie wybuchnęli śmiechem. - Powstało z martwych? Skąd wiesz? Czy przelatywało tędy?
- Tak - odpowiedziała. - Usiadło przy mnie na chwilę.
- Cud - powiedział ostrożnie zupełnie zmienionym głosem jeden z jaszczurowatych.
- Po prostu niedorozwinięta - rzucił drugi. - Gada głupoty, tak jak to oni potrafią. Gadanie głupiego. To był tylko nieżywy człowiek.
Pierwszy z jaszczurowatych wypytał dziewczynkę szczerze zainteresowany.
- Dokąd on poszedł? Może go jeszcze dogonimy. Może on potrafi przepowiadać przyszłość i uzdrawiać!
- Uległ rozproszeniu - odpowiedziała Alice. Jaszczurowaci zamrugali. Jeden z nich zagrzechotał łuskami i mruknął:
- Ona nie jest niedorozwinięta. Słyszałeś, jakiego użyła słowa? Niedorozwinięci nie posługują się takimi słowami jak „rozproszenie”. Jesteś pewien, że to ta dziewczynka?
Alice odwróciła się z lalką przyciśniętą do piersi. Kilka plamek światła, które stanowiły przeistoczoną formę jej tatusia, otarło się o nią, jak promienie księżyca widoczne za dnia, jak magiczny, żywy pył rozchodzący się po świecie, coraz bardziej rozdrobniony, istniejący w nieskończoność, przynajmniej dla niej. Wciąż wyczuwała w powietrzu wokół siebie jego ślady, drobinki unoszące się, dryfujące i w pewnym rzeczywistym sensie przekazujące jej wiadomość.
Membrana, która przez całe życie zasłaniała jej umysł, nie powróciła. Jej myśli były jasne i wyraźne; takie już miały pozostać przez resztę jej życia.
Uczyniliśmy jeden krok ku górze, pomyślała. Mój ojciec i ja... on poza to, co widzialne, a ja nareszcie w świat tego, co widzialne.
Świat wokół niej migotał w cieple dnia; wydawało jej się, że i on zmienił się nieodwołalnie. Co to za zmiany?, spytała samą siebie. Z pewnością będą trwały, nie ustaną. Nie mogła mieć jednak pewności, gdyż nigdy wcześniej niczego podobnego nie doświadczyła. W każdym razie wszystko, na co patrzyła, kiedy oddalała się od zdumionych jaszczurowatych, było dobre. Może to wiosna, pomyślała. Pierwsza od czasu wojny. Skażenie w końcu ustępuje, pomyślała, zarówno z nas, jak i z miejsca, w którym żyjemy. Wiedziała dlaczego.

Doktor Abernathy czuł, że ucisk świata ustąpił, nie miał jednak najmniejszego pojęcia, dlaczego tak się stało. W chwili kiedy to się zaczęło, poszedł na targ kupić warzywa. W drodze powrotnej uśmiechnął się, wdychając z przyjemnością powietrze, gdyż wyczuwało się w nim... jak to się nazywało? Nie mógł sobie przypomnieć. Ach, ozon. Jony ujemne, pomyślał. Zapach nowego życia. Miało to coś wspólnego ze zrównaniem wiosennym; może rozbłyski słońca ładowały ziemię z potężnego źródła.
Gdzieś wydarzyło się coś dobrego, pomyślał, i rozprzestrzenia się teraz. Ku swojemu zdumieniu ujrzał palmy. Stał nieruchomo, ściskając koszyk pełen fasoli i buraków. Ciepłe powietrze, palmy... Zabawne, pomyślał. Nigdy nie widziałem tutaj palm. Sucha, pełna pyłu ziemia, jakbym był na Środkowym Wschodzie. Inny świat; przebłyski innego kontinuum. Nie rozumiem. Co się wykluwa? Wydaje się, jakbym w szczególny sposób przejrzał na oczy.
Kilkoro ludzi, którzy także wracali z targu, usiadło przy drodze, by odpocząć. Młodzi, pokryci pyłem drogi, spoceni, lecz emanujący czystością zupełnie mu nie znaną. Ładna dziewczyna o ciemnych włosach, nieco pucołowata, odpięła bluzkę. Wcale mu to nie przeszkadzało, nie czuł się zgorszony widokiem nagich piersi. Błona została zerwana, pomyślał. Ciągle jednak nie wiedział dlaczego. Czy został spełniony dobry uczynek? Wątpię. Nie istniał taki uczynek. Stał nieruchomo, podziwiając młodych ludzi, nagość dziewczyny, która nie wydawała się ani trochę skrępowana, chociaż widziała, że na nią patrzy... chrześcijanin.
W jakiś sposób zjawiła się dobroć, pomyślał. Jak napisał kiedyś Milton: „Ze zła dobro się wykluwa”. Zauważ, powiedział sam do siebie, jak różne wydają się oba terminy; zło, takie jak zło szatana, jest najpotężniejszą manifestacją wszystkiego, co złe. Dobro natomiast ledwie wznosi się ponad swoje przeciwieństwo. Upadek Szatana, upadek człowieka, ukrzyżowanie Chrystusa... z tych okropnych, złych wydarzeń zrodziło się dobro. Po swoim upadku i wypędzeniu z raju człowiek nauczył się miłości. Z Trójcy Zła wyłoniła się Trójca Dobra! To całkowita równowaga.
A zatem, pomyślał, świat mógł zostać teraz oczyszczony także przez zły uczynek... a może za bardzo spekuluję? W każdym razie wyraźnie odczuwał różnicę; była czymś absolutnie rzeczywistym.
Mógłbym przysiąc, że znajduję się gdzieś w Syrii, pomyślał, w Lewancie. Cofnąłem się w czasie... o tysiące lat. Stał zdumiony, rozglądając się i wdychając powietrze.
Po jego prawej stronie znajdowały się ruiny amerykańskiej podstacji pocztowej, pochodzącej jeszcze sprzed wojny.
Stare ruiny, pomyślał. Antyczny świat w jakiś sposób odrodzony w naszej teraźniejszości. A może jednak cofnąłem się w czasie? Nie ja się cofnąłem, lecz tamto przeniosło się w czasie, zdecydował, jakby przez słaby punkt dotarło do nas i przeniknęło nas samych... albo tylko mnie. Pewnie nikt inny niczego nie dostrzega. Mój Boże, pomyślał, to zupełnie jak Pete Sands i jego pigułki, tylko że ja ich nie zażywałem. Jego doznania polegają na odłączeniu się od tego, co normalne, i poddaniu się działaniu tego, co paranormalne, albo pogrążeniu się w nim. To jest wizja, zdał sobie sprawę, ł muszę spróbować ją zgłębić.
Szedł wolno przez odkurzone ściernisko w kierunku małej podstacji. Pod jej ścianą odpoczywało kilkanaście osób, rozkoszujących się południowym ciepłem. Słońce! Ileż niewidzialnej energii niosły teraz jego promienie!
Oni nie widzą tego, co ja, pomyślał. Dla nich nic się nie zmieniło. Co jest przyczyną zmiany? Zwykły słoneczny dzień... jeśli jednak zinterpretuję to, co widzę, w sposób symboliczny, słoneczny dzień symbolizuje chyba w najwyższym porządku koniec dominacji zła, koniec jego mrocznego panowania. Tak, coś złego uległo unicestwieniu, zdał sobie sprawę i serce zabiło mu żywiej.
Coś złego, pomyślał, stało się zaledwie cieniem. W jakiś sposób utraciło swoje ucieleśnienie. Czy Tibor zrobił zdjęcie Bogowi Gniewu i tym samym ukradł mu duszę?
Zachichotał uradowany, stojąc wciąż przy ruinach starej podstacji; słońce obmywało go swym blaskiem, pola szumiały radośnie - łagodny, nie kończący się odgłos życia. No cóż, pomyślał rozbawiony, skoro Carletonowi Lufteuflowi można ukraść duszę, to nie jest on bogiem, lecz tylko człowiekiem, takim samym jak my. Bogowie nie muszą obawiać się aparatów, jedynie ujawnienia, nadmiernego naświetlenia; roześmiał się, uradowany zgrabną myślą.
Drzemiący pod ścianą ludzie spojrzeli na niego i też się uśmiechnęli. Podzielali jego wesołość, choć nie wiedzieli, z czego się śmieje.
Przyszła mu do głowy inna, mniej radosna myśl: Słudzy Gniewu długo pozostaną jeszcze wśród nas. Fałszywe religie istnieją równie długo jak prawdziwe. Religia Sług Gniewu utraciła jednak swoją autentyczność, która zniknęła z tego świata; pozostała więc pustka pozbawiona mekkis, mocy, jaką posiadała.
Ciekaw jestem zdjęcia Tibora. Jak mówią, lepszy znany diabeł.
Zdobywając jego wizerunek, zniszczyli go, pomyślał. Sprowadzili go do wymiaru śmiertelników.
Palmy zaszeleściły, poruszone ciepłym południowym wiatrem, ciągnąc swą opowieść bez słów o słonecznej tajemnicy odkupienia. Zastanawiał się, komu mógłby przekazać tę trafną myśl. Fałszywy bóg - powtórzył z przyjemnością, gdyż zwykle nie udawały mu się dowcipy - nie przeżyje naświetlenia. Musi zawsze pozostawać w ukryciu. Zwabiliśmy go i usidliliśmy, skazując tym samym na zagładę.
Tak więc, kontynuował swoją myśl, wykorzystując pomysł przebiegłych i ambitnych Sług Gniewu, my, chrześcijanie, przegrywający dotąd, odnieśliśmy zwycięstwo. Zdjęcie to stało się początkiem jego upadku właśnie dzięki autentyczności, a raczej dzięki temu, że Słudzy Gniewu będą się domagać uznania jego autentyczności. Tak, pomyślał, zechcą udokumentować i potwierdzić jego autentyczność, pogrążając się coraz bardziej. A zatem prawdziwy Bóg posługuje się złem, by uszlachetnić dobro, i dobrem, by uszlachetnić zło; podsumowując należy więc stwierdzić, że sam Bóg służył wszystkim, zarówno przez dobre, jak i złe wydarzenia.
Mam na myśli to, że były określane mianem dobrych lub złych. Dobro lub zło, prawda lub błąd, zła droga i dobra droga, ignorancja i podłość albo mądrość i miłość... wszystkie to... można by rzec: Omniae vitae ad Deum ducent. Wszelkie życie, podobnie jak wszystkie drogi, prowadzi - nie do Rzymu, lecz do Boga.
Idąc przez pole, pomyślał, że powinien tę złotą myśl, tak jak i poprzednią, umieścić w swoim kazaniu; należało to przekazać ludziom, sprawić, by się uśmiechnęli jak tamci, odpoczywający pod ścianą podstacji. Nawet jeśli nie zrozumieliby tak skomplikowanych myśli, mogli wysłuchać ich z przyjemnością.
Znowu będą mogli odczuwać radość ze wszystkiego... ucisk świata, przekreślony aktem niewidzialnym dla kogokolwiek, nie zdołał powstrzymać ludzi. Teraz znowu będą mogli się cieszyć, rozpinać koszule, by wygrzewać się w słońcu, śmiać się z dowcipów prostego duchownego.
Mimo wszystko chciałbym się dowiedzieć, co się wydarzyło. Bóg zasłania jednak ludziom oczy, by wypełniali jego wolę.
Może tak jest lepiej, pomyślał doktor Abernathy.
Ściskając koszyk wypełniony fasolą i burakami, ruszył żwawo w stronę Charlottesville i swojego małego kościoła.

19

Kresk Tibora McMastersa stawał się coraz bardziej znany w świecie, aż wreszcie zyskał renomę dzieła dorównującego wielkim obrazom mistrzów włoskiego Renesansu, z których większość znana była tylko w formie reprodukcji.
Siedemnaście lat po śmierci Tibora Kościół Sług Gniewu oficjalnie uznał jego dzieło za autentyczne. Rzeczywiście był to wizerunek Boga Gniewu, Carletona Lufteufla. Nie mogło być wątpliwości. Od tej chwili wszelkie dyskusje karane były wykastrowaniem w przypadku mężczyzn, a obcięciem ucha w przypadku kobiet. Miało to zapewnić poszanowanie w świecie nie znającym szacunku, wierność w społeczeństwie, które było niewierne, i wiarę w świecie, który już odkrył, że większość z tego, w co wierzył, było kłamstwem.
W czasie gdy umierał, Tibor pozostawał na rocznej pensji wypłacanej mu przez Kościół. Oprócz tego miał zagwarantowane utrzymanie swojego wózka oraz lucernę dla dwóch krów; w dowód uznania za swoją pracę otrzymał dwie krowy, które mogły ciągnąć jego pojazd. Kiedy przejeżdżał, ludzie pozdrawiali go i wyrażali uznanie. Pracowicie wypisywał autografy dla turystów. Dzieci krzyczały do niego, lecz nie wyśmiewały się. Wszyscy go lubili i uważali za kogoś ważnego w społeczności, choć na starość stał się drażliwy i ekscentryczny. Było tak dlatego, że po namalowaniu prawdziwego portretu Boga Gniewu nie namalował już niczego innego.
Mówiono, że pod koniec życia zapisywał od czasu do czasu strzępy myśli wyrażające jego wątpliwości co do autentyczności wielkiego kresku. Nikt jednak nigdy nie widział tych osobistych holografów. Jeśli w ogóle istniały, to Słudzy Gniewu, którzy skonfiskowali jego papiery albo zgromadzili je w dobrze strzeżonym miejscu, albo, co bardziej prawdopodobne, zniszczyli.
Jego ostatnie krowy zostały zabite, wypchane i ustawione po obu stronach ogromnego kresku, skąd spoglądały zamyślonym szklanym spojrzeniem na turystów, którzy przybywali, by podziwiać wielkie dzieło. Samego Tibora McMastersa uznano ostatecznie w Kościele za świętego. Miejsce jego spoczynku pozostaje nieznane. Kilka miast rości sobie do niego prawo.